Rupert Everett als topspeurder in Sherlock Holmes and the case of the silk stockings

Ook in de aflevering van het BBC Radio 3-programma Words and music die op vrijdag 31 december tussen 18:00 uur en 19:15 uur wordt uitgezonden, wisselen poëzie en muziek elkaar af. Vijf schrijvers — twee dames en drie heren — zijn vertegenwoordigd met poëtische voorbeelden uit hun oeuvre:

Mary Shelley (1797-1851)

A.E. Housman (1859-1936)
Edward Thomas (1878-1917)

Anne Brontë (1820-1849)

Percy Bysshe Shelley (1792-1822)

De componisten die 'tussendoor' aan bod komen, zijn George Frederic Haendel (1685-1759), Papa Bach (1685-1750), Igor Stravinski (1882-1971) en Benjamin Britten (1913-1976).

__________

Zie voor Twee Gedichten van Edward Thomas — de minst bekende van de namen in het bovenstaande lijstje van auteurs — onze bijdrage van heden op de zustersite Tempel der Dichtkunst.

Uitgesteld

Op 31 oktober stond de speciale aflevering van het programma Andere tijden, een productie van de NTR in samenwerking met de VPRO, gepland, doch door het overlijden van Neerlands laatst overgebleven schrijver van de als Grote Drie bekend staande mini-groepering, Harry Mulisch (29 juli 1928-31 oktober 2010) moest deze worden uitgesteld, maar — als tenminste niet opnieuw wereldschokkende gebeurtenissen de planning in het honderd sturen,mkunnen belangstellenden op donderdag 30 december, via de tv-zender Nederland 2, tussen 21:00 uur en 22:00 uur, kennisnemen van de inhoud van Ode aan de rivier.

Terugblik
In het jaar 1922 zijn in de zomer twee mannen bij Lobith aan boord van een raderboot gestapt en hebben zij hun doel — de Rijn tot aan de uitmonding in zee afvaren en daarbij "de eerste grote onderwijsfilm maken" bereikt. Het resultaat was een documentaire met een lengte van ruim twee uur. Daarin hebben de heren zoveel mogelijk vastgelegd van hetgeen zij hebben gesignaleerd op en langs het water.
Bijna negen decennia daarna heeft Jan Wouter van Reyen de Waal ongeveer hetzelfde gedaan, en het resultaat daarvan moet ons een indruk geve van de schoonheid van het Nederlandse landschap langs, en het leven op, de rivier.
Aan de hand van zeer uiteenlopend archiefmateriaal krijgen we inzicht in diverse aspecten van, en de veranderingen binnen, het leven langs en op de rivier.
Dat thema heeft ook de inspiratie van — vooral regionale — schrijvers aangewakkerd, zoals van één der bekendste onder hen: Antoon Coolen (1897-1961) voor zijn Dorp aan de rivier (1934) en Stad aan de Maas (1960).

Buddenbrooks

De laatste week van het jaar 2010 is — qua Duitse televisie-presentaties — de periode van de familie Mann; anders gezegd: van het spinnenweb van de tovenaar Thomas Mann (1875-1955). Dat diens roman — de eerste, en volgens diverse kenners van de sfeer en wat daar zoal bijhoort, de beste — Buddenbrooks uit 1901 kan worden beschouwd — respectievelijk moet worden gezien — als de sleutel tot de familiale achtergronden van Thomas Mann en een deel van zijn Ahnengalerie moge duidelijk zijn voor ieder die het boek oplettend heeft gelezen.
Verleden week heeft Arte-tv de laatste verfilming van dat omvangrijke werk uit 2008 van Heinrich Breloer in één geheel uitgezonden, en gedurende de beide eerste dagen van de lopende week heeft het eerste publieke Duitse televisienet ARD?Das Erste dezelfde film in twee afleveringen gepresenteerd.

Die Manns

Biedt de roman Buddenbrooks een tamelijk getrouw inzicht in het wel en wee van de familie tot aan de vorige eeuwwisseling, in het docudrama Die Manns worden we geconfronteerd met een kroniek van de familie Mann, waarvan het centrum wordt gevormd door de schrijver Thomas Mann en derhalve is het beeld daarvan afgebakend door de eerste helft van de twintigste eeuw.

Met het heengaan in 1955 van de Nobelprijswinnaar Literatuur (1929) in 1955 is er weliswaar geen eind gekomen aan de complete familie Mann.

Niet alleen leefde echtgenote Katia (1883-1980)  nog een kwart eeuw zonder haar wederhelft, maar ook hebben de kinderen Erika (1905-1969), Angelus Gottfried Thomas "Golo" (1909-1994), Monika (1910-1992), Michael (1919-1977) en Elisabeth (1918-2002) [1] met de nawerking en alle invloeden die de Grote Tovenaar aan hen heeft meegegeven, een groot deel van, respectievelijk de gehele twintigste eeuw meebeleefd.

Golo Mann.

Zij allen hebben op hun manier kunnen bijdragen tot een beter inzicht in alles wat zich in het gezin Mann met de vele bezoekers, vrienden, kennissen, collega-schrijvers en personeel, alsmede toevallige ontmoetingen, heeft afgespeeld.

De gedramatiseerde documentaire Die Manns wordt opnieuw uitgezonden door Arte-tv op woensdag 29 december — de beide eerste delen achtereen tussen 22:00 uur en 01:30 uur in de nacht op donderdag 29 december — en op donderdagavond het derde deel, tussen 22:05 uur en 23:50 uur. In de nieuwste verfilming van Buddenbrooks speelde Armin Mueller-Stahl de rol van consul Buddenbrook, in Die Manns is hij de Tovenaar Thomas, bijgestaan door Monika Bleibtreu (1944-2009) als Katia Mann.

__________

[1] Zie de voetnoot in onze bijdrage op de Nederlandse fin de siècle-site All art is quite useless van Rond1900.nl, gepubliceerd op maandag 27 december 2010. 

Op de derde kerstdag binnen de Duitse cultuur: 26 december, hier van het jaar 1951, refereert Thomas Mann in zijn Tagebuch aan de wapenstilstand in Korea, die wordt aangehouden, omdat men in principe beseft dat de hervatting van de oorlog aldaar snel tot een wereldoorlog zal leiden. Verder oudt de Grote Tovenaar voor het nageslacht vast dat hij aan de auteur van The universe heeft geschreven in verband met een vermeend foutieve berekening.

Na enige marginalia in telegramstijl noteert Thomas Mann dat Knopf [1] heeft laten weten dat hij Buddenbrooks aan een uitgever heeft verkocht voor een pocketeditie en dat dit de schrijver vijfduizend dollar en meer zal opleveren. Tevens houdt hij in dat dagboek vast dat een Duitse verfilming van Königliche Hoheit zich bijna voor een voltooiing schijnt te bevinden.
Dan sluit hij zijn bespiegelingen in woorden af met met de mededeling "Früh hinauf. Am besten ist schlafen. Erwache ungern."

__________

[1] Bedoeld is Alfred A. Knopf, die de gebonden editie van de Amerikaanse versie van Buddenbrooks had uitgegeven.

__________

Zie onze tweede bijdrage, die later op zondag 26 december op de fin de siècle website All art is quite useless zal worden gepubliceerd.
Meer over Thomas Mann en diens Tagebücher is te vinden in een artikeltje van 24 december op de site Cultuurtempel.

Tijdens één weekeinde

Voorzover het thema opera gedurende de kerstdagen van 2010 een rol speelt voor eventueel geïnteresseerden, komt de zangeres Eva-Maria Westbroek prominent naar voren. Op deavond van zaterdag 25 december valt ze te beluisteren in de Tannhäuser-productie van Richard Wagner (1813-1883) door The Royal Opera Covent Garden via BBC Radio 3.

Op zondag 26 december is Eva-Maria Westbroek opnieuw te horen, in de vroege middaguren — tussen 13:00 uur en 14:55 uur — als de tv-zender Nederland 2 het eerste deel van de opera les Troyens van Hector Berlioz (1803-1869) de ether in sturen in het programma NTR Podium. Dat is een versie, gerealiseerd door De Nederlandse Opera.

Diezelfde dag, maar dan 's avonds vanaf 21:00 uur doet ze tevens mee in een andere productie van De Nederlandse Opera,  La Fanciulla del West uit 1910 van Giacomo Puccini (1858-1924).

Het programma Opernkonzert dat een vast onderdeel vormt van de uitzendingen van het regionale Duitse radionet NDR Kultur, komt in de aflevering van donderdag 23 december — tussen 20:00 uur en 22:00 uur — met de aflevering Die am Rande stehen — Über die Opernfiguren Alban Bergs.

In dat programma wordt geanalyseerd hoe de diverse karakters in de beide muziekdrama's van Alban Berg (1885-1935) zijn neergezet. Die opera's zijn Wozzeck opus 7, gecomponeerd in de jaren 1917-1922; voor het eerst opgevoerd in 1925; en Lulu, gecomponeerd vanaf 1927 tot in Bergs laatste levensjaar, en incompleet gebleven, doordat de componist het werken eraan onderbrak om zijn Vioolconcert te schrijven. In 1937 werd die onvoltooide versie voor het eerst gespeeld. In 1979 werd er onder leiding van Pierre Boulez voor het eerst een complete versie uitgevoerd. 

Wozzeck is gebaseerd op het drama uit 1836 van Georg Büchner (1813-1837); Lulu vindt zijn basis in recenter werk: de drama's Erdgeist en Die Büchse der Pandora uit de periode 1929-1935, van Frank Wedekind (1864-1918).

__________

Zie ook de Alban Berg-bijdrage van 16 december, en die over het Mahler-portret uit het bezit van deze compnist, beide opgenomen op onze zustersite Muziek en mensen.

Op woensdag 22 december wordt door de Duitse regionale radiozender  NDR Kultur weer een aflevering uitgezonden van het wekelijkse programma Neue Musik. De titel verraadt reeds dat er sprake is van eigentijdse muziek. De aflevering zelf draagt de titel String Things — Der perfekte Vierer: Kronos Quartet.  In deze uitzending wordt ons een portret voorgesteld van dat kwartet — inmiddels alweer meer dan drie decennia bestaand —, hetgeen momenteel tot de beste strijkersviermanschappen van het ondermaanse behoort. Dat is overigens slechts de ene zijde van de speciale, in alle opzichten aantrekkelijk glimmende medaille. Tweede bijzonderheid van dit ensemble is dat het zich met nadruk inzet voor de muziek van eigentijdse componisten, welke deze musici het waard achten om een lans voor te breken.

De bijdrage op NDR Kultur wordt de bewuste dag uitgezonden tussen 21:00 uur en 22:00 uur.

Het Kronos Quartet bestaat uit:

David Harrington, eerste viool
John Sherba, tweede viool 
Hank Dutt, altviool
Jeffrey Zeigler, cello

Duitse versie

"Der letzte Arbeitstag vor Weihnachten war bereits vorüber, und eine klare Winternacht brach an."

Nikolaj Gogolj (1809-1852).
Potloodtekening ca. 1840.

Tekstgedeelte van
voorplat editie 1952
Wereldbibliotheek.

Gruwelkitsch

In mijn jeugd kende we de Romy Schneider (1938-1982) alleen als actrice in meer dan honigzoete — zeg maar gerust: abjecte, extravert-emotionele — uitingen van filmkunst, met als hoogtepunt (respectievelijk dieptepunt) de Sissi-films, waarvoor we hier verder geen aandacht wensen te besteden, aangezien deze een meer dan pijnlijk vertekend beeld van de werkelijkheid schetsen omtrent de handel en wandel van keizerin Elisabeth van Oostenrijk (1837-1898), die ooit werd geacht de huwelijkse sponde te delen van Ludwig II van Beieren.

Serieuze rollen

Pas als jong volwassene kwam ik in aanraking met een geheel andere Romy Schneider, die serieuze filmrollen aangeboden had gekregen en deze zelfs voortreffelijk bleek te kunnen invullen. Ook in interviews getuigde ze van belezenheid en inzicht in de handel en wandel van de medemens, en kon ze uitstekend pareren. Ze was, kortom, geheel anders dan het beeld dat   veel filmliefhebbers van haar hadden, en in het geheel een hulpeloos, onontwikkeld meisje.

Arte-tv vertoont op vrijdag 17 december een documentaire met daarin een queeste naar de mythes rondom die van oorsprong Oostenrijkse actrice. Romy Schneider — Eine Frau in drei Noten is te zien tussen 20:15 en 21:45 uur.

Deze Oostenrijkse documentaire van Frederick Baker werd in 2008 gerealiseerd voor Arte. De film wordt uitgezonden op het beeldformaat 16:9. Een herhaling wordt door Arte gepresenteerd op 26 december, vanaf 17:00 uur 's middags.

In deze film zien we dat de man zich inzet voor het recruteren van honderd veetig mannen en vrouwen om gezamenlijk een flashmob-klompendans uit te voeren.

In het programma The essay, dat elke avond tussen middernacht en 00:15 wordt uitgezonden door de Britse zender BBC Radio 3, is het thema gedurende de dagen dinsdag tot en met zaterdag — steeds gerekend vanuit onze tijd — Checkmate. Daarin worden diverse aspecten van het schaakspel behandeld.

Dat begint in de nacht van maandag 13 op dinsdag 14 december met deel 1: Over the board. Tijdens de daarop volgende nacht volgt deel 2 met als titel: Fool's mate — bringing chess back home to India.
In de nacht van woensdag op donderdag is de zender toe aan het derde deel: Simultaneous display — chess on the air. Voor het daarop volgende nachtelijke kwartier heeft de zenderde aflevering Queening — MAD Queen's chess in petto.
In de nacht op zaterdag is het eerste kwartier van onze tijd door BBC Radio 3-programma The essay gereserveerd voor het laatste onderdeel van deze aflevering: The sacrifice  how to lose against a tsar.

Op 21 februari 2011 zal, tijdens een concert in het Amsterdamse Muziekgebouw aan het IJ, de Nederlandse Muziekprijs worden uitgereikt aan blokfluitist Erik Bosgraaf. De jury is van oordeel dat deze kunstenaar die prijs verdient omdat hij heeft aangetoond de muziek van de zestiende tot en met de twintigste eeuw te beheersen.

De Nederlandse Muziekprijs is de hoogste Nederlandse onderscheiding voor jonge, getalenteerde musici. Persoonlijk heb ik, in deze context, enige moeite met het adjectief getalenteerd. Dat doet hier zo pleonastisch enerzijds, en aan de andere kant toch ook ietwat denigrerend aan. Als alle musici die deze prijs eerder toegekend hebben gekregen — met het begrip gewonnen heb ik ook al enige moeite, aangezien het hier niet om een kansspel gaat, dan wel mag gaan —, niet getalenteerd waren, waren ze immers niet eens in aanmerking gekomen, maar dat is niet het meest onbevredigende: getalenteerd is eerder een beginstadium; eenmaal gearriveerd, is het talent gereduceerd tot de basis, en spelen kennis, kunde en, niet als laatste, kunstzinnigheid de boventoon.
Erik Bosgraaf werd in deze specifieke positie voorafgegaan door pianist Ronald Brautigam, cellist Pieter Wispelwey en violiste Janine Jansen. De kunstenaar is sedert de zomer van dit jaar tevens docent aan het Amsterdams Conservatorium.

Culturele kaalslag alom

De Duitse regionale radiozender NDR Kultur presenteert op donderdag 9 december, in het programma Opernkonzert, tussen 19:30 uur en middernacht een opname van Die Walküre — voor het eerst opgevoerd in 1870  van Richard Wagner (1813-1883) —, zoals die ter opening van het seizoen in het Teatro alla Scala in Milaan op dinsdag 7 december werd gegeven.

Voordat de voorstelling die avond echter kon beginnen, speelden zich voor de ingang van het gebouw relatief woeste taferelen af: een honderdtal studenten raakte daar slaags met de politie toen zij erg nadrukkelijk hun protesten kenbaar maakten tegen de bezuinigingen op cultuur in hun vaderland.

Explosieve destructie

In Duitsland zijn als gevolg van een vorige bezuinigingsronde al diverse theaters van kleinere plaatsen gesloten en datzelfde geldt voor bibliotheken. Als gevolg van financieel-economische spanningen in één der bakermatten van onze westerse beschaving, Griekenland, gevolgd door Ierland zullen ook daar klappen vallen in de culturele sector, en ook daar in sterkere omvang dan op andere maatschappelijke terreinen, aangezien de cultuur nu eenmaal in hoge mate afhankelijk is van subsidies en als gevolg daarvan niet zo'n sterke vuist kan maken als andere sectoren.

Hersen- en harteloosheid heersen

In Nederland is de bijna totale vernietiging van de culturele sector ingezet door het optreden van een groep bureauhengsten — je zou ze dus ook Schreibtischtäter kunnen noemen —, die niets weten over de dagelijkse praktijk van de culture instituties in ons land en ook te dom, en vooral te vooringenomen, zijn om de werkelijkheid onder ogen te zien.

In ieder geval is het duidelijk dat geheel Europa afstevent op de status van een culturele steppe, en dat alleen maar doordat volstrekt inadequate, overspannen-ijdeltuiterige politici hun heilloze praktijken kunnen realiseren, doordat zij alles en iedereen minder belangrijk vinden dan het strelen van het eigen, nog niet tot bloei gekomen, ego: een zielige vertoning, die niet alleen direct intens negatieve gevolgen zal hebben maar indirect nog veel meer. Binnen niet al te lange tijd zal blijken dat ook hier het recht van de sterkste zal zegevieren, en dat betekent dat er nog een kwart van de professionele instellingen uiteindelijk het hoofd boven water zal kunnen houden.

Marionetten manifesteren zich

In Italië betekent dat vanzelfsprekend dat La Scala in Milaan zal overleven, mede dankzij de internationale faam die het instituut geniet. Welke rampspoed dergelijke politici, die voor oorlogstuig nu eenmaal per definitie meer over hebben dan voor mensverheffende zaken, beseffen ze niet eens, simpelweg omdat ze daarvoor al te oppervlakkig zijn, en mede daardoor per definitie ongeschikt voor de functie waarin ze zijn benoemd.

Voor Nederland betekent dat: de on-geest van Wilders overheerst, de rest bestaat uit marionetten. Dat is de Macht van de Onmacht. Allen die daarvoor ook maar de geringste verantwoordelijkheid dragen, verdienen dan ook slechts de diepst denkbare verachting.

Aangezien het op 8 december dit jaar exact drie decennia geleden is dat de voormalige Beatle John Lennon, toen veertig jaar oud, in de Verenigde Staten werd vermoord, presenteert BBC Four Television op deze woensdag twee programma's over deze zanger en strijder voor de wereldvrede. Het drama voltrok zich voor de ingang van het Dakota-gebouw in New York waarin zich het appartement van John Lennon on Yoko Ono bevond.

Als eerste wordt, tussen 23:00 uur op woensdagavond en 00:25 uur op donderdag 9 december— onze tijd!—, de televisiefilm Lennon naked uitgezonden. Deze Britse productie van Edmund Couldhard is een biografisch drama over de Beatle en, vanzelfsprekend zijn wederhelft Yoko Ono. We zien onder meer C. Eccleston.

Direct in aansluiting wordt een bijdrage vertoond, die inmiddels tien jaar oud is, en waarin Yoko Ono de presentatie van een gebeurtenis op zich neemt — ter gelegenheid van de zestigste geboortedag van haar man —, die als televisieuitzending de titel TOP2 John Lennon special draagt. Deze bijdrage van BBC Four neemt dertig minuten in beslag.

Opera Zuid toert momenteel met een briljante versie van Der Rosenkavalier, de honderd jaar oude opera van Richard Strauss (1864-1949), die op 26 januari 1911 in de Semper Oper van Dresden voor het eerst werd opgevoerd. Op diverse van onze sites hebben we een artikel vooraf gepubliceerd, onder meer op deze. 

Van de twaalf geplande voorstellingen, verspreid over Nederland, zijn er inmiddels alweer acht gegeven. De resterende vier, beneden de grote rivieren en vooral in de provincie Noord-Brabant — Tilburg, Den Bosch, Eindhoven —, kunt u vinden in de Speellijst van Opera Zuid. Een nabeschouwing kunt u lezen op onze zustersite Tempel van het Muziektheater.

Vooraanstaande barokmeester

Ooit heeft Michelangelo Merisi da Carravaggio — één der meest vooraanstaande grootmeester van de beginnende Barok binnen de schilderkunst, geboren in 1571 te Caravaggio bij Bergamo in Italië — zijn eigen dood geschilderd. Hoewel zijn leven vier eeuwen geleden te Porto Ercole — in 1610 [1] — eindigde, blijkt dat de omstandigheden waaronder dat is gebeurd, tot op de huidige dag raadselachtig zijn gebleven. Misschien wel als gevolg van één of andere wraakactie, want de man had met zijn opvliegend karakter — waarmee hij zelfs voor moord niet terugdeinsde — wel wat vijanden gemaakt.
De invloed van deze opmerkelijke meester van het penseel werkte al snel door tot over de grenzen van zijn geboorteland, onder meer tot in de Nederlanden, waar Rembrandt van Rijn (1606, 0f 1607,-1669) daarmee heeft kennisgemaakt, alsmede tot in Spanje waar hetzelfde geldt voor Diego Velasquez (1599-1660).

De documentaire

Arte-televisie presenteert in de nacht van zondag 5 december op maandag 6 december  — tussen 01:00 uur en 01:25 uur — de documentaire Caravaggio und der Tod van Stefanie Appel, dit jaar gerealiseerd voor de Hessische Rundfunk. Het beeldformaat 16:9 en sterefonisch geluid zijn derhalve inmiddels een vanzelfsprekendheid.

Deze relatief korte, doch zonder twijfel zeer kleurrijke film zal worden herhaald op zaterdag 11 december, 's middags vanaf 14:00 uur.
__________

[1] Sommige, ooit vooraanstaande, lexica melden als 1609 als sterfjaar.