Archief

'coming out'homoseksualiteit bij jongerentv-magazineArie Boomsma'uit de kast'

Het is alweer bijna acht decennia geleden dat de Afsluitdijk werd voltooid. De bouw nam zes jaar in beslag; in 1932 werd deze afgerond. De belangrijkste reden voor de constructie lag in de overstroming van 1916 waardoor grote delen van Noord-Holland onder water waren komen te staan. Maar er bestond nog een niet onbelangrijke, tweede 'programma' onder het oppervlak: een pr-stunt die internationaal gezien, Nederland weer eens 'op de kaart' moest zetten.

In 2007 werd een reportage over dit waterbouwkundige en verkeerstechnische kunstwerk gemaakt voor het programma Andere tijden van VPRO/NPS. Deze week wordt die reportage herhaald op het digitale televisiekanaal Geschiedenis 24. Eerst op woensdag 25 augustus, tussen 19:17 uur en 19:44 uur, en dan nog op donderdag 26 augustus, tussen 20:00 uur en 20:30 uur.

__________

Afbeelding: De Afsluitdijk aan Noord-Hollandse kant met het standbeeld van ir. Lely.

waterbouwkundeAfsluitdijkverkeerstechniekir. Lely'Andere tijden'Geschiedenisn24-tv

Bekendgemaakt in Zomergasten
In de aflevering van 22 augustus van het VPRO-programma Zomergasten 2010 dat op de televisiezender Nederland 2 werd uitgezonden, was de in 1938 te Amsterdam geboren filmregisseur Paul Verhoeven — die de laatste jaren meer in het buitenland werkt dan in Nederland — de gast van Jelle Brandt Corstius. Tijdens de uitzending maakte de regisseur bekend dat hij de roman De stille kracht uit 1900 — nog net op de valreep voordat de negentiende eeuw definitief zou overgaan in de twintigste. van Louis Couperus (1863-1923) in 2011 denkt te zullen verfilmen. Over de invulling van de rollen kon of wilde hij nog geen mededelingen doen.

Hoewel het alweer meer dan veertig jaar geleden is dat Verhoevens televisieserie Floris werd uitgezonden, met een zeer jonge Rutger Hauer in de titelrol, en er voldoende jongere bewoners van ons land zijn, voor wie dat helemaal geen begrip is, zijn er nog altijd ouderen, die niets van hun enthousiasme voor het fenomeen hebben verloren. Ach ja, in die jaren was de kinder-televisiehand — in de letterlijke en in figuurlijke betekenis — snel gevuld.

Verfilmde letteren

Enkele zeer bekende verhalen uit de Nederlandse letteren zijn door Paul Verhoeven verfilmd, zoals in 1973 Turks Fruit uit 1969 van Jan Wolkers (1925-2007).

In 1983 volgde De Vierde Man uit 1981 van Gerard Reve (1923-2006).

Van het minder literaire, maar zeker niet minder gewaardeerde, boekSoldaat van Oranje uit 1971 van Erik Hazelhof-Roelfzema (1917-2007) heeft Paul Verhoeven in 1977 gezorgd dat de omzetting in beelden werd gerealiseerd. In eerstgenoemde en in laatstgenoemde film speelde Rutger Hauer eveneens een hoofdrol.

____________

Afbeeldingen

1. Louis Couperus, standbeeld in de Haagse Surinamestraat. (Foto: P.L van Till.)

2. Regisseur Paul Verhoeven (oktober 2006).

Louis Couperus'De stille kracht'Paul Verhoevenverfilmde literatuurNederlandse letteren fin de siècle

In de aflevering van het programma Twenty minutes dat op vrijdag 20 augustus tussen de beide onderdelen van het BBC Proms 2010-concert van die avond — en dat is tussen 20:45 uur en 21:05 uur — wordt het thema creativiteit van linkshandigen behandeld. In aansluiting daarop wordt in het tweede gedeelte van het concert, als eerste werk na de pauze het Concert voor de linkerhand van Maurice Ravel (1875-1937), uitgevoerd door het Philharmonia Orkest onder leiding van Esa-Pekka Salonen (geboren 1958); solistische medewerking zal worden verleend door de pianist Jean-Efflam Bavouzet (geboren 1962).

Ravel componeerde in 1931 dat concert voor de linkerhand van de Oostenrijkse pianist Paul Wittgenstein (1881-1967). Na zijn studie debuteerde hij in 1913. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was deze musicus militair en in die hoedanigheid was hij op patrouille bij de Poolse plaats Zamość. Bij die gelegenheid werd hij door een kogel van een sluipschutter in zijn rechterarm geraakt, waarna hij dat lichaamsdeel moest worden geamputeerd, en hij voor zijn spel op de zwarte en witte toetsen een internationale carrière in principe wel kon vergeten, doch daarin berustte hij niet, maar arrangeerde hij zelf tal van bestaande composities zodanig dat ze alleen met de linkerhand konden worden uitgevoerd, en hij toch kon blijven spelen. Diverse componisten hebben speciaal stukken voor hem geschreven: Benjamin Britten, Paul Hindemith en Richard Strauss. Maurice Ravel ging zo ver een heel concert te creëren. De pianist was hem weliswaar dankbaar, maar begreep er helemaal niets van en heeft het dan ook nooit zelf gespeeld.

Geheel anders is de situatie van linkshandigen die dit fenomeen vanaf hun geboorte meedragen, en die — helaas — ook in onze tijd niet zelden met achterdocht of zelfs verachting worden bekeken, aangezien zou iemand opvallend anders is, hetgeen — al dan niet subliminaal — als bedreigend wordt ervaren. Iemand die daarover, in tal van opzichten kan meepraten, is Rik Smits, die ovder het verschijnsel linkshandigheid een boek heeft geschreven dat in maart van dit jaar bij Nieuw Amsterdam Uitgevers is verschenen en al snel moest worden herdrukt.

Dezer dagen zal op deze site een bespreking worden gepubliceerd van Het raadsel van linkshandigheid.

linkshandigheidcreativiteitPaul WittgensteinMaurice Ravel'Twenty minutes'BBC Radio 3Rik Smits

In de serie Literaire ontmoetingen

Het digitale televisiekanaal Cultura 24 [1] biedt op donderdag 19 augustus — 's middags tussen 16:00 uur en 17:00 uur — een herhaling van een aflevering van de reeks letterenprogramma's van de Avro met als serietitel Literaire ontmoetingen, gepresenteerd door Hans Gomperts (1915-1998). In de aflevering in kwestie wordt de veelzijdige letterkundige Alfred Kossmann (1922-1998) voorgesteld. Deze auteur heeft zich geprofileerd als schrijver van verhalend proza, van beschouwende teksten, en als vertaler. In die laatste hoedanigheid heeft hij zich ontfermd over teksten van de negentiende eeuwse auteur Leopold, Ritter von Sacher-Masoch (1836-1895). Naar die man is, vanzelfsprekend op basis van de inhoud van diens literatuur, het begrip (seksueel) masochisme ontstaan uit de pen van de psychiater en seksuoloog Richard von Krafft-Ebing (1840-1902), in diens Psychopathia sexualis uit 1886.

Van Sacher-Masoch vertaalde Alfred Kossmann de 'langere novelle' Venus im Pelz uit 1870, onderdeel van de bundel Das Vermächtnis Kains. [2] Over de auteur van dat verhaal heeft Alfred Kossmann een biografisch essay geschreven fantasierijk getiteld Martelaar voor een dagdroom. [3]

__________

[1] Ongetwijfeld zal Cultura 24 deze 'ontmoeting' nog wel eens in de programmering opnemen.

[2] In 1969 verschenen bij de Arbeiderspers: Grote ABC 141.

[3] Uitgekomen in 1962 bij uitgeverij Ad. Donker te Rotterdam en uitgeverij Ontwikkeling te Antwerpen. De studie over de auteur in kwestie is aangevuld met twee verhalen van Sacher-Masoch: De capitulant en Het volksgericht. De studie is later als paperback, maar dan zonder die beide vertaalde verhalen, bij Querido verschenen (1970).

Alfred KossmannLeopold von Sacher-MasochRichard von Krafft-EbingHans Gomperts 'Literaire ontmoetingen'Avro-tvCultura 24-tv'Venus im Pelz'

Mafia

Om 22:04 uur begint op dinsdag 17 augustus de thema-avond van de Frans-Duitse cultuurzender Arte-televisie. Deze keer is het thema Das Geheimnis der Macht,over het geheim achter de macht van de maffia.

Na een zeer korte inleiding volgt om 22:05 uur de documentaire Mafia, Parasit, over het als Dracula fungerende fenomeen van de macht die de mafia heeft en inzet voor alles wat slecht is. iet alleen in Italië, waar het instituut zijn tentakels in alle geledingen laat werken, maar ook al enige tijd elders in de wereld, en in ons werelddeel meer en meer sedert binnen de Europa de grenzen officieel zijn vervallen. De Duitse auteur Petra Reski heeft daarover in 2008 het boek Mafia — von Paten, Pizzerien und falschen Priestern gepubliceerd, waarna de vermaarde Amerikaanse schrijfster Donna Leon liet weten dat ze alles wat ze over de mafia wist, aan Petra Reski te danken had.

Camorra

Om 23:00 uur begint de discussieronde over het thema. Deze duurt twintig minuten. Daarna volgt een tweede documentaire, getiteld Dreckige Geschäfte, over de verstrekkende macht die in handen van de Camorra is en die dan ook wordt ingezet om datgene te bereiken wat de heren aan het roer willen en dat komt uiteindelijk neer op aards slijk dat als representatie van het ongrijpbare fenomeen macht geldt. Die tweede documentaire duurt tot 00:05 uur, en dan is er alweer een einde gekomen aan de twee uur durende thema-avond.

__________

Afbeelding: Auteur Petra Reski, gespecialiseerd in de machinerie en de manipulaties van de maffia. (Foto: © Paul Schirnhofer.)

MaffiaCamorraPetra ReskidocumentaireArte-televisiediscussieronde

In het programma BBC Proms Literary Festival van maandag 16 augustus, dat zoals gebruikelijk tussen de onderdelen van hetconcert in het kader van dat jaarlijkse festival in de Royal Albert Hall te Londen wordt gespeeld, staat de schrijver Boris Pasternak (1890-1960) centraal. De man, die onder moeilijke omstandigheden zijn werk heeft moeten doen, werd in 1958 gehuldigd door de internationale culturele gemeenschap door middel van de toekenning van de Nobelprijs voor literatuur. Hoewel de onderscheiding hem is toegekend voor zij gehele oeuvre, mag men ervan uitgaan dat de roman Doktor Zjivago, die in het daaraan voorafgaande jaar voor het eerst is verschenen in Italië en in tal van landen op onze aardbol groot opzien heeft gebaard [1]. Een verfilming met Omar Sharif (geb. 1932) als de dokter in het epos, werd gerealiseerd in 1965 door Metro-Golwyn-Mayor, met David Lean (1908-1991) met Carlo Ponti (1912-2007) als producent.

In het programma van BBC Radio 3 dat tussen 21:20 uur en 21:40 uur onze tijd te beluisteren valt, worden leven en oeuvre van de Russische auteur aan een nader onderzoek onderworpen.

__________

[1] De roman is in ons land voor het eerst verschenen in 1958, in de vertaling van Nico Scheepmaker.

____________

Afbeeldingen

1. Boris en Aleksander Pasternak (rechts), geschilderd door vader Leonid (1862-1945).

2. Het huis te Peredelkino waar Boris Pasternak op 30 mei 1960 is gestorven.Nobelprijswinn

Boris PasternakRussische letteren 20ste eeuwBBC Proms Literary FestivalBBC Radio 3

Matinee

In het kader van de ZomerZaterdagMatinee — Uit het archief wordt op zaterdag 14 augustus de opera Guillaume Tell uit 1829 van Gioacchino Rossini (1792-1868) uitgevoerd door het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor, onder leiding van Paolo Olmi, alsmede de benodigde vocale solisten.

Willem Tell is een muziekdrama in vier bedrijven op een libretto van Victor-Joseph-Étienne de Jouy (1764-1846), Hippolyte-Louis-Florent en Armant Marast, naar het nog steeds befaamde verhaal in het toneelstuk van Friedrich (von) Schiller (1759-1805).

De eerste uitvoering werd gerealiseerd op 3 augustis1829 in de Grand Opéra van Parijs. Een jaar later werd het drama opgevoerd in Frankfurt am Main, Wenen, Londen en Berlijn. Het ligt voor de hand dat in een deel van die steden een versie in het Duits werd gepresenteerd.
In New York werd twee jaar na de Parijse première een uitvoering gerealiseerd. In hetzelfde jaar konden de operaliefhebbers in het Italiaanse Lucca dit stuk als Guglielmo Tell (van Calisto Basi) tot zich laten komen. Er werden nog verdere Duitse versies gespeeld van Julius Kapp (1883-1962) in 1934 te Berlijn, en van Kurt Honolka (1913-1988) te Karlsruhe in 1968.

__________

Afbeelding: Victor-Joseph-Étienne de Jouy.

Gioacchino Rossini'Guillaume Tell'Radio Filharmonisch OrkestGroot OmroepkoorPaolo OlmiZaterdagMatineeConcertgebouw Amsterdam

Angsten en Beven
In onze tijd van Verlichting vol met alle (on)mogelijke Informatie, waarover men via alle denkbare kanalen kan beschikken, bestaat nog steeds het Bijgeloof ten aanzien van het Getal Dertien, dat ongeluk zal brengen. Zo bestaan er in tal van kantoorgebouwen en hotels geen kamers met het nummer 13, aangezien toch niemand zich daar wil ophouden, aangezien men zo is bevooroordeeld door middel van allerlei bakersprookjes die in de jonge jaren van al degenen die er nog steeds onder te lijden hebben, dat er een permanente leegstand zou heersen in dergelijke vertrekken of op zulke verdiepingen. Zelf kreeg ik ooit de vraag of ik, als bewoner van een huis met het nummer 11, wel besefte dat ik heel snel een bepaalde naam zou krijgen. Dat dit inderdaad is gebeurd, doet mij helemaal niets, evenmin als het feit dat — uit de aard der zaak — mijn buren het huisnummer 13 (moeten) dragen. Doch niets van het één en/of het ander heeft ook maar de geringste gevolgen met zich meegebracht welke zo veelvuldig worden verwacht. In angstige spanning ook nog.

Wetenschaps-clip

In het programma Wissen vor Acht van het eerste Duitse publieke televisienet ARD/Das Erste, een 'Wissenschaftsclip' die elke gewone dinsdag tot en met vrijdag, 's avonds vanaf 19:45 uur, waarin de wereld in 145 seconden wordt verklaard door Ranga Yogeshwar, wiens wijze van verklaren je doorgaans na elf seconden al zodanig op de zenuwen gaat dat je onmiddellijk gaat geloven dat het getal 13 ongeluk brengt.

Deze wetenschapsjournalist in beelden wilde ons informeren over de oorsprong van die menselijke afkeer jegens 13. Hij legde de oorsprong bij het voorafgaande getal 12: het dozijn. Immers, twaalf was zo veelzijdig: het getal biedt ons tweemaal zes, driemaal vier, viermaal drie en zesmaal twee; dan zijn er nog eens twaalf maanden, twaalf sterrenbeelden en twaalf apostelen, alsmede twaalf halve tonen in een octaaf.

De vlag van de Europese Unie vertoont — ondanks het feit dat het aantal leden veel groter is — in een cirkel, die kennelijk zo vicieus is dat deze niet meer kan worden doorbroken, twaalf sterren, en dat is een soort standaard van de perfecte ordening.

Een aardige gedachte terzijde: telt u het 'gekkengetal' 11 en het 'ongeluksgetal' 13 op, en u bent in een verdubbelde sfeer van het grandioze, want 24 is immers twee maal twaalf. Tweemaal negatief is positief, een wiskundige stelregel, die in deze context niet mooier kan worden geadstrueerd.

Weerstand tegen perfectie

Volgens Ranga Yogeshwar is het getal 13 in die context een verrader, die tegen de perfecte ordening in opstand komt, en dat zonder succes. Zelfs in de tijd dat het sprookje Doornroosje werd geconcipieerd, wist men al beter, en men zou maar bij Leonardo da Vinci hoeven zoeken om bevestiging te vinden.

En als het getal dertien wordt gekoppeld met een vrijdag, wordt er door die combinatie alleen al zoveel narigheid voorspeld dat eigenlijk iedereen zo'n etmaal een soort winterslaap moet houden, zelfs bij een buiten- of binnentemperatuur van 36° Celsius. Kan het nog erger?

Nog een geluk dat dergelijke overwegingen geen opgeld (hoeven te) doen voor al degenen die zich niet door (bij)geloof, vooroordeel en aanverwants uit de sfeer van het nonsensicale en gebrek aan rationeel inzicht in de luren laten leggen.

Dertien heeft menigeen in de loop der tijden danig een priemend gevoel van onrust gegeven, doch dertien is niets minder en niets meer dan een Priemgetal. Waarvan akte.

Vrijdag de DertiendevooroordeelbijgeloofARD/Das Erste'Wissen vor 8'Ranga Yogeshwar

BBC Radio 3

In het programma Twenty minutes van BBC Radio 3, dat tussen 21:30 uur en 21:50, in de pauze van het BBC Proms-concert van donderdag 12 augustus zal worden uitgezonden is het thema van de aflevering Moche, dat is tevens de titel van een kort verhaal van de Franse top-auteur uit de tweede helft van de negentiende eeuw: Guy de Maupassant (1850-1893), dat handelt van liefde en vriendschap gedurende een zomer. Het verhaal is voor het eerst verschenen in 1890, opgenomen in de bundel L'inutile beauté, gepubliceerd door de Parijse uitgeverij Victor-Havard.

ARD Radiofestival
In de week van maandag 16 tot en met vrijdag 20 augustus kunt u opnieuw via een luistermedium — in dit geval via (enkele) regionale radiozenders (zoals NDR Kultur en WDR 3) van ARD/Das Erste — kennisnemen van het verhaal Bel ami uit 1885 van bovengenoemde auteur. In het programma Die Lesung dat in deze periode een vast onderdeel vormt van de genoemde zenders wordt het verhaal Bel ami voorgelezen door de toneel-, televisie- en filmacteur Christoph Bantzer (geb. 1936).

Al die vijf avonden wordt de uitzending gerealiseerd via de radiostations in kwestie, tussen 22:30 uur en 23:00 uur.

Een uitgebreid artikel verschijnt dezer dagen op de aan deze site gelieerde Tempel van het fin de siècle. Daarvoor hoeft u alleen maar hier te klikken.

____________

Afbeeldingen

1. Signatuur van de Franse schrijver Guy de Maupassant.

2. De Duitse acteur Christoph Bantzer.

(Foto © Jan Kopp 2001; overgenomen van de website van Christoph Bantzers impresario Agentur Alexander.)

Guy de MaupassantBBC Radio 3ARD RadiofestivalNDR KulturWDR 3Christoph BantzerAgentur AlexanderJan Kopp'Bel ami''Moche'