Archief

kind met autismepaardensjamanen

Achtergronden
Op woensdag 23 december heeft Arte-televisie, de tweetalige cultuurzender, tussen 19:00 uur en 19:45 uur de film Alte Pracht und neuer Glanz op het vroege avondprogramma staan. Die film behandelt de historische en hedendaagse betekenis van één der — eveneens internationaal — bekendste straten: de Nevski Prospekt van de Russische stad Sint Petersburg, de hoofdstad van het oude Rusland tot aan de Revolutie van 1917.
De drieënveertig minuten durende film van Dagmar Wittmers werd dit jaar gerealiseerd voor het tweede Duitse publieke net dat die de film aan Arte-tv beschikbaar gesteld heeft. De rolprent, die zal is voorzien van stereofonisch geluid, zal worden uitgezonden op het beeldformaat 16:9, zal worden herhaald op donderdag 7 januari, 's ochtends om 09:10 uur en op zaterdag 9 januari om 06:00 uur in de ochtend.

Nikolaj Gogoljs visie

Nikolaj Gogolj (1809-1852) beschrijft het in zijn verhaal De Nevski Prospekt [1] in de bundel Arabesken of Petersburgse Vertellingen uit de jaren 1835-1842. In de vertaling van CharlesB. Timmer (1907-1991) verschenen bij G.A. van Oorschot te Amsterdam, begint het verhaal zo:

Geen straat die de Newski Prospekt te boven gaat, in ieder geval niet in Petersburg: voor die stad betekent zij alles. Waar blinkt de parel aller boulevards in onze hoofdstad al niet door uit? Ik ben ervan overtiigd dat geen van onze bleekneuzige klerkjes in Petersburg zijn Newski Prospekt zou willen ruilen voor alle heerlijkheden van de wereld. En niet alleen de jongeman van vijfentwintig met zijn fiere knevel en zijn jas die hem als aangegoten zit, maar zelfs de heertjes met peper en zout in hun baard en een schedel zo glad als een biljartbal, zelfs die zijn verrukt over de Newski Prospekt. En dan de dames! O, wat de dames aangaat, die zijn helemaal weg van de Newski Prospekt.

. . . . .

__________

[1] Aangezien de derde letter van het Cyrillische alfabet in het Nederlands zowel de W als de V vertegenwoordigt, is het mogelijk dat u dergelijke woorden en namen zowel met de V alsook met de W kunt tegenkomen. Tegenwoordig zijn we echter bijna allen afgestapt van de W en wordt inmiddels de voorkeur aan de V gegeven.

____________

Afbeeldingen
1. De Nevski Prospekt in Sint Petersburg. (Foto: Anna Grün/Dagmar Wittmers.)

2. De schrijver Nikolaj Gogolj. Potloodtekening van ongeveer 1840.

Reportage over straat in Petersburg

Opleving door online spelen

BBC One Television vertoont op dinsdag 22 december, vanaf 23:35 uur tot in de nacht op woendag 23 december om 00:40 uur, een reportage van Alan Yentob over het gezelschapsspel Scrable dat een behoorlijke opleving doormaakt, vooral als gevolg van het fenomeen online-scrabble. Geïnspireerd door die verandering bezocht de programmamaker de bakermat van het spel: New York. Daar heeft — tijdens de Grote Depressie tijdens de jaren dertig van de vorige eeuw — een werkloze architect het spel bedacht, in de hoop dat hij daarmee snel geld zou kunnen verdienen.

gezelschapsspel'Scrabble'

Documentaire over 1984 en de auteur

Het Nederlandse digitale televisiekanaal genaamd Geschiedenis 24 zal op maandag 21 september, tussen een 21:54 uur en 23:26 uur, een anderhalf uur durende documentaire, getiteld De wereld van Orwell en verder, uitzenden over de roman 1984 uit 1949 van George Orwell — pseudoniem van Eric Blair (1903-1950).
In tegenstelling tot wat zo menigeen gelooft, is het jaartal van de titel niet door de schrijver op basis van een profetische gedachte gebruikt, maar simpelweg als 'ergens in de toekomst' gedacht en op grond van het jaar dat hij dit boek schreef — 1948 — de laatste twee cijfers waardoor een jaar in de niet al te verre toekomst ontstond.

Wie zich interesseert voor de romans en verslagen van George Orwell, kan terecht in diens Journalistieke stukken en Brieven, die in vier Penguin-delen zijn bijeengebracht. Daaruit blijkt zijn uiterste veelzijdigheid: van de juiste methode voor het creëren van een echt goed kop thee, over de Spaanse burgeroorlog, boekbesprekingen, tegenstukken bij artikelen van anderen, correspondentie met uitgevers en zo meer.

Erger dan voorzien

Inmiddels ligt het jaar in kwestie een kwart eeuw achter ons en zijn we al geruime tijd in de wereld van 'Big Brother' beland en baart dat het gros van de mensen niet eens meer zoveel zorgen als beter voor hen zou zijn, aangezien de boze geesten die niets anders willen dan misbruik maken van u en mij en miljoenen anderen met als enige doel het bevredigen van de eigen perverse lusten en het spekken van de eigen kas. Dat daar ernstige pathologische gevallen bij zijn, is ruimschoots bewezen, en dat het valse spelletje dat men speelt, het toppunt van waanzin allang heeft overschreden, blijkt uit het feit dat een van de kwalijkste figuren uit de naoorlogse politieke geschiedenis — de voormalige minister van Binnenlandse Zaken van de nabijgelegen, nog altijd zeer mofse staat — de Bondsrepubliek Duitsland — het gevaar dat uitgaat van een relatief kleine groep terroristen zodanig heeft opgeblazen dat de angst onder de mensen dienovereenkomstig is vergroot en niemand het heeft aangedurfd de afzetting van dat wezen bij de rechter — desnoods het Europese Hof — te eisen, omdat deze 'hoogwaardigheidsbekleder' met de laagst denkbare bedoelingen de grootste dreiging voor een veilig Europa heeft gevormd.

Terreur van binnenuit

Thans heeft de man in het kabinet Merkel alweer een heel zware portefeuille: die van Financiën, en dat heeft ertoe geleid dat men in Duitse journalistenkringen — zelfs vandaag nog — spreekt over Kanzler Schäuble. Veelbetekenend!

Wat u in 1984 van George Orwell kunt lezen is kinderspel in vergelijking tot wat u te wachten staat als dergelijke kwalijke lieden als Schäuble hun zin krijgen. Als de auteur van de roman in kwestie nog zou leven, had hij sedert 1984 heel wat te schrijven gehad.
Ongetwijfeld zullen er herhalingen van deze documentaire op dezelfde zender volgen, en daarom doet u er goed aan de website van Geschiedenis 24 onderdeel Programmagegevens te raadplegen.

Afbeeldingen

1. Voorzijde van de roman 1984 in de paperback-editie van Penguin Books.

2. Voorkant van het derde deel, As I Please, van The Collected Journalism and Letters of George Orwell.

Orwell'1984'documentaire filmdigitaal kanaal Geschiedenis 24 (NL)

Driemaal binnen een week

Deze week vertoont Arte-televisie, de tweetalige Europese cultuurzender, een documentaire uit 2007 van de Fransman Michel Follin met een lengte van 59 minuten, over de wereldwijde populariteit van de Bolero uit 1928 van Maurice Ravel (1875-1937).
De eerste uitzending is op maandag 21 december, 's avonds tussen 22:25 uur en 23:25 uur. Op woensdag 23 december volgt de eerste herhaling in de middag vanaf 14:15 uur, en zondag 27 december is de tweede herhaling, die speciaal voor diegenen is die opstaan als de haan (nog ergens ter wereld) kraait: vanaf 06:00 uur.

Voor informatie vooraf over deze uitzonderlijke compositie en zijn componist kunt u mijn artikel op de cultuurwebsite over het fin de siècle, All art is quite useless van Rond 1900.nl raadplegen. Die bijdrage is daar op 8 juni 2006 opgenomen onder de titel Geen vorm, geen ontwikkeling, een uitspraak van de componist zelf.

__________

Afbeelding: Fluitsolo in Ravels Bolero.

Ravel'Bolero'Michel FollinArte-tv

Gedramatiseerde novelle

In het Parijse Vaudeville-Théâtre werd op 1 oktober 1872 de première gegeven van het drama in drie bedrijven L'Arlésienne van Alphonse Daudet (1840-1897). Dat toneelstuk is een dramatisering van de gelijknamige novelle uit diens prozabundel Lettres de mon moulin.

Frédéri, een jonge landman, is verliefd op een meisje uit de stad. Ze is afkomstig uit Arles en wordt daarom L'Arlésienne genoemd. Zij kan Frédéri's liefde echter niet beantwoorden, omdat ze aan een ander toebehoort: een paardenknecht die dat aan Frédéri duidelijk maakt. Vertwijfeld verlaat de jongeman huis en haard en trekt zich terug in de eenzaamheid van het herdersleven.

Ingreep door mama

Maar dan neemt de moeder van Frédéri de touwtjes in handen; hoewel zij bekend is met de slechte reputatie van het meisje uit Arles, neemt ze haarin huis, in de hoop dat ze het toch nog mag beleven dat haar zoon gelukkig wordt. Deze daad van moederliefde brengt Frédéri tot bezinning, en plotseling blijkt hij bereid om Vivette, een meisje uit het dorp dat hem al heel lang liefheeft, tot vrouw te nemen. Dat betekent echter niet dat de hartstocht, dieij voor het meisje uit Arles koestert, daarmee is geweken.

Frédéri verneemt dat de paardenknecht het plan heeft opgevat, zijn Arlésienne met gewed te ontvoeren, en als gevolg van die informatie kost het Vivette de grootste moeite Frédéri ervan te weerhouden zijn rivaal te doden. Als blijkt dat hij zich in het geheel niet kan bedwingen, en zijn jaloezie blijft zegevieren, maakt hij een einde aan zijn leven.

Spanningsveld
Het stuk moet worden 'gedragen' door het spanningsveld tussen Frédéri's onmogelijke hartstocht enerzijds en het relatief primitieve ouderlijke milieu. Dit spanningsveld komt het sterkst tot uitdrukking in de levensvreugde van deze eenvoudige landslieden en Frédéri's eigen daarvan afwijkende aard.

Alphonse Daudet heeft met zijn breedvoerige schildering in epische bewoordingen het lot van de jonge landman bijna van het eerste plan verdrongen. Een sterk 'folkloristische' tendens in het stuk is te vinden in het optreden van Frédéri's ziekelijke en zwakzinnige broer, die de veelbetekenende naam Innocenti draagt. Hij kan worden gezien als een soort talisman die het lot van zijn naaste omgeving beïnvloedt. Ooit heeft een zigeunerin de voospelling gedaan dat Frédéri een verloren man zal blijken te zijn wanneer Innocenti zijn verstand ooit krijgt.

Sommige literatuurhistorici beweren dat Daudets stuk zo weinig enthousiasme teweeg heeft gebracht omdat de muziek van Georges Bizet (1837-1875) het publiek zo hevig zou hjebben geïrriteerd, maar dat met het bekender worden van deze componist de waardering voor L'Arlésienne groter is geworden.

Alphonse Daudet

De romans, novellen, literaire schetsen en toneelstukken van Alphonse Daudet zijn in sterke mate beïnvloed door het naturalisme. Het voornaamste element daarin is het tragische rol die het noodlot speelt in het leven van de mens, en dat deze op de meest cruciale momenten toch nog weer worden 'verrast'. Daudet voert in zijn proza diverse geledingen van de bourgeoisie ten tonele.
Alphonse Daudet werd op 13 mei in 1840 te Nîmes geboren; hij overleed op 16 december 1897 in de Franse hoofdstad.

In NPS- programma Podium

In de nacht van maandag 21 op dinsdag 22 december presenteert de NPS in het programma Podium op Nederland 2 een uitvoering van Bizets toneelmuziek uit. Het betreft een opname van een concert dat de Radio Kamer Filharmonie onder leiding van Michael Schønwandt heeft gegeven in de reeks ZaterdagMatinee van 12 september 2009.

____________

Afbeeldingen

1. De molen van Alphonse Daudet.

2. De Franse schrijver Alphonse Daudet.

3. De Franse componist Georges Bizet herdacht door middel van een postzegel van de Franse Posterijen, vermoedelijk ter gelegenheid van het honderdste sterfjaar (1975).

BizetDaudetRadio kamer Filharmonie NLMichael SchønwandtNPS-'Podium'

In de nacht van zaterdag 19 op zondag 20 december — tussen 02:50 uur en 04:35 uur — stuurt BBC Two Television de verfilming uit 1948 van William Shakespeare's tragedieMacbeth, onder regie van Orson Welles (1915-1985) de ether in. De regisseur vertolkt zelf de rol van Macbeth. Samen met hem spelen Jeanette Nolan (1911-1998), Dan O'Herlihy (1919-2005) en Roddy McDowell (1928-1998). Deze rolprent geldt als de klassieke verfilming bij uitstek van dit Shakespeare-drama.
Een uur voorafgaande aan de film, wordt door BBC Two een aflevering van het educatieve programma The Learning Zone uitgezonden: Shakespeare — The play's the thing.

Shakespeare-verfilming

Offenbachs Les contes d'Hoffmann

Zaterdag 19 december worden, op drie verschillende radiozenders evenzoveel muziekdrama's uitgezondenj, die elkaar in twee gevallen geheel zullen overlappen en met het derde zal dat voor een groot deel eveneens het geval zijn. Een vierde muziekdrama kunt u bekijken en beluisteren op Mezzo-televisie.
Om 19:00 uur onze tijd neemt de avond met die getoonzette drama's een aanvang op de Britse radiozender BBC radio 3, met een versie van Les contes d'Hoffmann van Jacques Offenbach (1819-1880), uit te voeren door het Koor en orkest van de Metropolitan Opera House New York onder leiding van James Levine. Ongetwijfeld de herhaling van een rechtstreekse uitzending van medio mei, die toen in datzelfde BBC-radioprogramma werd uitgezonden. Naast de stemmen van Anna Netrebko, Ekaterna Gubanova en Kathleen Kim kunt u luisteren naar Joseph Calleja, die een toen ongestelde Rolando Villazon heeft vervangen.
Nadere informatie over dit muziekdrama kunt u vinden in een artikel op de site All art is quite useless van Rond1900.nl.

Martinů's Marienlegenden
Twee minuten nadat de uitzending met Offenbachs opera via BBC Radio 3 begint, is het in ons

land op Radio 4 tijd voor de aanvang van een nieuwe aflevering in de reeks Opera live. Daar kunt u kennisnemen van het muziekdrama Hry o Marii (Marienlegenden), gecomponeerd in de jaren 1933-34 en voor het eerst uitgevoerd te Brünn in 1935 van de Tsjechische componist Bohuslav Martinů (1890-1959). [1]

Het betreft de opname van een uitvoering door de Nationale Opera van Praag. Koor, orkest en solsten staan onder leiding van Jiri Belohlavek.
Het probleem van de gelijktijdigheid — met betrekking tot andere uitzendingen — doet hier gelukkig minder ter zake: dit opus is op zondag 20 sdecember eveneen te beluisteren op de Duitse regionale radiozender WDR3, in het programma Bühne: Radio, vanaf 20:05 uur.

[1] Van dezelfde componist wordt in het Middagconcert van de Avro op Radio 4, dat eveneens op die dag, om 14:02 uur begint, als tweede onderdeel diens Concert voor twee strijkorkesten, piano en pauken uitgevoerd door het Concertgebouworkest onder leiding van Mariss Jansons.

Glucks tweede Iphigénie-tragedie

Vanaf 20:00 uur presenteert de Nederlandstalige 'radio-Belg' Klara in het programma Scala het muziekdrama in vier bedrijven Iphigénie en Tauride uit 1779, gecomponeerd door Christoph Willibald von Gluck (1714-1787).Koor en orkest van de Brusselse Muntschouwburg worden geleid door Christophe Rousset. Vocale solisten completeren het geheel.

Het libretto voor dit muziekdrama komt uit de koker van Nicolas-François Guillard (1752-1814), die zich heeft gebaseerd op het gebeuren in de oorspronkelijke tragedie van de Griek Euripides (480-406 vóór onze jaartelling), maar meer direct op het gelijknamige stuk uit 1771 van de Fransman Guymond de la Touche (1723-1760).
De première heeft plaatsgevonden op 18 mei 1779; twee jaar later werd er een Duitse versie gespeeld op de planken van het Wiener Burgtheater, weer twee jaar daarna opnieuw in dezelfde entourage, maar dan in een Italiaanse versie. Een andere, van J.D. Sander werd in 1795 in Berlijn voor het eerst voor het voetlicht gebracht. Een weer andere Duitse versie van Christian August Vulpius (1762-1827) werd in 1800 te Weimar voorgesteld, en negentig jaar later op dezelfde

locatie opneiuw, maar dan in een bewerking — zowel qua muziek als tekstueel — van Richard Strauss (1864-1949).

The Fairy Queen van Purcell
Ook Mezzo-televisie komt op zaterdag 19 december nog met een opera op de beeldbuis in die huiskamers waar men de zender de gelegenheid daartoe geeft. Ter (bijna)afsluiting van het Purcell-jaar kunt u een uitvoering bekijken, en als u wilt tegelijkertijd beluisteren, van de opera inThe Fairy Queen uit 1692 van Henry Purcell (1659-1695): een 'maskerade' in vijf bedrijven met een proloog naar A midsummer night's dream uit 1595 van William Shakespeare (1564-1616).
In 1901 werd deze veelzijdige uiting van schone kunst opnieuw gerealiseerd, maar dan in concertante vorm. De handeling van The Fairy Queen bestaat voornamelijk uit de episoden met de handwerkslieden en de sprookjeshandeling rondom Tatjana en Oberon. Het bijzondere aan dit opus is dat de zangscènes worden afgewisseld met toneelpassages zonder muziek.

Béjart-balletten op Mezzo-televisie

Mezzo-televisie vertoont op zondag 20 december om 23:00 uur het ballet Bolero op muziek van Maurice Ravel (1875-1937) in de choreografie van Maurice Béjart (1927-2007), doorTwentieth Century Ballets.
Over de Bolero van Ravel kunt u een artikel getiteld Geen werkelijke vorm, geen ontwikkeling vinden op 8 juni 2006 op de Nederlandse fin de siècle-site All art is quite useless van Rond1900.nl.

Voorafgaand daaraan kan men, indien gewenst, eveneens op Mezzo-tv een aflevering vertoond uit de reeks Divertimento, met Maurice Béjart; tussen 22:05 uur en 23:00 uur.
De Béjart-avond begint om 20:30 uur met een choreografie van dezelde dansmeester: Around the world in 80 minutes.

____________

Afbeeldingen

1. Jacques Offenbach, gefotografeerd door Nadar (1820-1910).

2. Gedenkteken ter nagedachtenis van de Tsjechische componist Bohuslav Jan Martinů.

3. Christoph Willibald von Gluck, geschilderd te Wenen in 1775 door de Franse schilder Joseph-Siffred Duplessis (1725-1802).

4. De Fransehoreograaf Maurice Béjart.

Opera's en balletten via radio en tv tijdens het weekeinde

Terwijl het Händel-jaar, evenenals het Haydn-jaar, het Mendelssohn-jaar en tevens het Darwin-jaar zich onverbiddelijk naar een hopelijk niet al te roemloos einde spoeden, komt Mezzo-televisie op vrijdagochtend — vanaf 10:30 uur tot in de middag 13:30 uur — met een uitzending van de niet zo heel dikwijls opgevoerde opera Faramondo van Georg Friedrich Händel (1685-1759). Dit muziekdrama in drie bedrijven werd op 18 januari 1748 in Londens Haymarket Theatre voor het eerst opgevoerd. De door Händel gebruikte tekst is afkomstig van de Venetiaanse librettist, dichter, journalist en letterkundige Apostolo Zeno (1669-1750), naar een tekst van de Franse prozaïst en dramaturg Gauthier de Costes, sieur de La Calprenède, de Toulgou et de Vatimény (1609-1663).

De tekst van de veelzijdige Venetiaanse pennenvoerder Zeno was al eerder, in 1699, op muziek gezet door Carlo Francesco Pollarolo (1653-1723), en twintig jaar daarna door Nicola Porpora (1686-1768). De versie van Händel is ten opzichte van de eerdere uitvoeringen zeer ingekort.

In 1976 is het werk in de stad Halle van de toenmalige DDR weer in het repertoire opgenomen.

De Franse koning Faramondo (alt) is verliefd op de dochter (sopraan) van zijn vijand Gustavo (bas), de Kimbrische koning, wiens zoon Adolfo (alt) op zijn beurt verliefd is op de zuster van koning Faramondo: Clothilde (sopraan).

De uitzending op Mezzo-televisie betreft een opname uit 2009 in de regie van Jean-Pierre Delarze. Daarin worden de oorspronkelijke altpartijen echter door mannenstemmen vertolkt. Het ensemble Barocchisti staat onder leiding van Diego Fasolis.

__________

Afbeelding: Apostolo Zeno, de librettist van Faramondo.

HändelZenoGauthier de Costessieur de La Calprenèdede Toulgou et de Vatimény

In de nacht van donderdag 17 op vrijdag 18 december, tussen 01:20 en 03:15 uur zendt de Duitse publieke zender ARD/Das Erste de speelfilm Des Teufels Generaluit 1955 van Helmuth Käutner (1908-1980), die tijdens en na zijn intensieve regieperiode zelf ook als acteur te zien is geweest in films en afleveringen van televisieseries. Tien jaar na de oorlog vond hij het eigenlijk betreurenswaardig dat zijn bewerking voor het witte doek van het succesvolle toneelstuk Des Teufels General uit 1945 van Carl Zuckmayer (1896-1977) in wezen negen jaar te laat kwam — hij was van mening dat het zijn eerste film na de Tweede Wereldoorlog had moeten worden.
Hoofdpersoon in het verhaal is generaal Harras — in de film gespeeld door Curd Jürgens (1915-1982) — die bepaald geen vriend van van de nationaal-socialisten was, en reeds vroeg tijdens Hitlers veroveringstochten in het openbaar heeft verkondigd dat de strijd was verloren. Toen er vervolgens mysterieuze sabotage van zogeheten stuka's [1] wordt ontdekt, werd ontdekt, is het conflict dat generaal Harras toch al met de SS had, op de spits gedreven.
De figuur van generaal Harras is gebaseerd op de fameuze piloot Ernst Udet (geboren in 1896) die tijdens de Eerste Wereldoorlog roem heeft weten te vergaren, waardoor hij onder Hitler de functie van General-Oberst der Luftwaffe kreeg. Op 17 november 1941 heeft Ernst Udet een eind aan zijn leven gemaakt.

__________

[1] Stuka is de afkorting van Sturzkampfflugzeug, in het Nederlands duikbommenwerper.

____________

Afbeeldingen

1. Poster en voorzijde van de dvd van de film Des Teufels General.

2. Auteur van het oorspronkelijke toneelstuk Carl Zuckmayer.

3. General-Oberst der Luftwaffe Ernst Udet (1896-1941).

ZuckmayerCurd JürgensHelmut KäutnerVictor de KowaKarl Johnverfilmd toneelARD/Das Erste