Jacqueline Van Craenenbroeck

Rituelen bij kantwerksters.

Volgens Wikepedia zijn “rituelen” een opeenvolging van handelingen in een bepaalde volgorde en op een welbepaalde plaats. Ook de kantwerksters hadden hun rituelen en gebruiken. Ze zongen samen liederen tijdens het kantklossen en hielden jaarlijks processies en misvieringen ter ere van hun patroonheiligen. In het leven van de kantwerksters nu, is hier niets meer van terug te vinden, spijtig…

Maar geschiedschrijvers en folkloristen die de waarde hiervan konden inschatten, hebben ze genoteerd en zo zijn ze bewaard voor het nageslacht. Dank zij hen hebben wij een idee van de gebruiken en rituelen bij de Mechelse kantwerksters. Voor Mechelen zijn dat:

- Herman Baccaert (Mechelen 1883 – 1921): letterkundige, folklorist, kunstcriticus en Vlaams voorman. Van hem verscheen in 1911 bij de Nederlandse Boekhandel – Antwerpen: “Aan den Waterkant”, een verhaal uit het leven der speldenwerksters. En in 1912 publiceerde hij zijn “Handleiding tot de Kantkennis” uitgegeven door Verbeke-Loys &Co, Brugge. Het was het eerste boek over kant in het Nederlands en werd bekroond door de Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde.

- Jozef Van Balberghe: (Mechelen 1913 – 2000)schrijver over Mechelse geschiedenis en folklore. Zijn studie: “Kant: vervaardiging, nijverheid, soorten en motieven, benamingen” 1957, werd samengesteld naar het “Kantwoordenboek” van zijn vader, Emile J.O. Van Balberghe (   - 1941)

Zo weten we onder meer, dat de mechelse kantwerksters de H. Catharina als hun patroonheilige vereerden, van haar vinden we veel afbeeldingen in de Begijnhofkerk en in de St. Katelijnekerk.

   Begijnhofkerk: nieuw beeld van de H. Catharina door R. Rosseel (Ndl), wordt na de restauratie van de kerk in de nis boven de ingang van de kerk geplaatst.

   Begijnhofkerk: beeld van Sint Catharina in het hoogkoor rechts, toegeschreven aan J. van der Steen (1633-1723).

   St Katelijnekerk:  nis met neogotisch beeld van de H. Catharina boven de ingang.

   St. Katelijnekerk:  anoniem beeld van de H. Catharina in de middenbeuk;  met haar symbolen: de kroon der heiligen, de palmtak der martelaren en een deel van het wiel.

Mechelen heeft er weer een aantal stadsambassadeurs bij.

Het zijn mensen uit o.a.de Horeca, museummedewerkers, taxichauffeurs en schippers die de ambassadeursdagen volgden. Sinds de start van het project in 2014 werden in totaal reeds 96 toeristische medewerkers opgeleid.

In 2015 mocht ook ik de opleiding volgen. Op zes dagen bezochten we de Sint-Romboutstoren, Kazerne Dossin, brouwerij Het Anker, het Speelgoedmuseum, de Koninklijke Manufactuur voor Wandtapijten De Wit, de Koninklijke Beiaardschool Jef Denyn, de acht historische kerken in Mechelen, en maakten we een boottocht en lange wandelingen door de stad. Ik dacht dat ik Mechelen kende, maar heb nog veel bijgeleerd…

De officiële benoeming van de stadsambassadeurs had donderdagavond, 14 januari, plaats. De uitreiking van de eretekens gebeurde door schepen van Toerisme Björn Siffer.

36 deelnemers volgden voor het eerst een ambassadeursdag en ontvingen een bronzen pin. Daarnaast waren er drie die al vier of meer modules volgden. Zij ontvingen een zilveren pin, die dit jaar voor het eerst werd uitgereikt. Ik was een van hen en voelde mij zeer vereerd!..

Met dank aan Bob Lams

Nieuwjaarsreceptie in de Beiaardschool.

Op 8 januari hielden we onze nieuwjaarsreceptie. Zoals gewoonlijk waren al onze "weldoeners" en leden van onze kantclub met hun partner uitgenodigd. Het was gezellig en buitenstaanders waren vol lof over de mooie kanten die er gemaakt worden. In een kleine toespraak dankte ik iedereen voor de steun aan en voor de samenwerking binnen onze groep. Ik maakte van de gelegenheid gebruik om aan de aanwezigen mijn beslissing om als voorzitster van de kantclub te stoppen, bekend te maken. Na meer dan 15 jaar de verantwoordelijkheid te hebben gedragen, vind ik dit een wijze en aanvaardbare beslissing. Tijd om de fakkel door te geven aan jongeren. Mijn beslissing zal zeker veranderingen binnen het bestuur meebrengen. Maar de opvolging is verzekerd en ik hoop dat ook zij op veel hulp van buitenaf kunnen rekenen.

   De genodigden komen toe.

   Kantwerksters aan het werk



  Gelukwensen van en aan Jo Haazen.

Kerstmis 2015 - Nieuwjaar 2016

We wensen jullie heel genegen
zoveel geluk en zegen
als er druppels zijn in de regen.

Een voorspoedig en gezond 2016!

Naar Amersfoort!

Op 11 november vertrokken we met een grote groep leeraars, studenten en sympathisanten per bus op studiereis naar Amersfoort in Nederland.

In de Nederlandse Beiaardschool werd verbroederd met koffie en koek. De sfeer was gemoedelijk , maar gauw moesten we vertrekken voor een bezoek aan de O.L.Vrouwetoren. De twee beiaarden, van Hemony en Eijsbouts werden er door de leerlingen van onze Beiaardschool bespeeld. We kregen ook een demonstratie met de luidklokken door de “Amersfoorts Klokkenluider Gilde”. Zij hadden speciaal voor ons hun uniform aangetrokken. Machtig en prachtig klonk het in de toren en over de stad!

Na een smakelijk middagmaal vertrokken we met een gids voor een wandeling door de stad. Amersfoort heeft heel wat te bieden aan toeristen. We bezochten o.a. de Koppelpoort, het Mondriaanhuis en zagen vele pittoresque steegjes en pleintjes.

Daarna reden we naar de Belgenlaan om er het Belgenmonument te bewonderen. Dit is door België aan Nederland geschonken (1917-1919) als herinnering aan de internering daar van gevluchte Belgische militairen tijdens W.O. I. Het ontwerp is van Huib Hoste (B. 1881-1957), de friezen van Hildo Crop (N. 1884-1970). Enkele studenten bespeelden er de Eijsbouts-beiaard.

De laatste stop was voorzien aan de glazen carrillon, een kunstwerk van glaskunstenaar Bernard Heesen, te Vleuterweide – Utrecht. Weer mochten enkele studenten beiaard spelen.

Na deze prachtige afsluiting van een mooie dag, reden we moe, maar voldaan terug naar Mechelen…..

   De lokalen van de Nederlandse Beiaardschool.

  In de O.L.Vrouwetoren.

   De Boterhal.

   Met de gids op stap.

   Zicht op de grachten.

  Het Belgenmonument.

   De glazen Beiaard, in het donker... 

foto's H.Vermeir

“De Maan” in Mechelen.

Het Figurentheater “De Maan” heet nu officieel “Beeldsmederij De Maan” . Het oude gebouw, het H. Geesthuis, heeft langs buiten nog dezelfde look, maar is van binnen helemaal vernieuwd. Het voldeed niet meer aan de huidige veiligheidsvoorschriften en bood onvoldoende mogelijkheden voor modern theater. Het nieuwe “gouden” gebouw wordt reeds algemeen Ferrero Rocher genoemd. Stef De Paepe, artistiek leider en algemeen directeur van de Maan, is naar het schijnt in de wolken met het resultaat.

Met de groep vrijwilligers, die werken aan de inventarisatie van de poppen van het Figurentheater, mochten wij gaan kijken naar de tentoonstelling rond 50 jaar De Maan en het openingsfestival "Goudkoorts". Het was echt de moeite waard: vele van de poppen die er tentoongesteld waren zijn oude bekenden: ze gingen door onze handen om geïnventariseerd te worden.

“De Margriet”.

Het oorspronkelijke priorijcomplex van de zusters norbertinessen van het klooster Onze- Lieve-Vrouw van Leliëndaal in de Bruul, kende vele bestemmingen. Nu hoort het toe aan het OCMW en is o.a. Brasserie "De Margriet" er gehuisvest. In de verbruikzaal hangen nog steeds de panelen met de naam van de “Fondatrice”: 1677 Cathérine Peremans Béguine, en van de vele “Bienfaiteurs”.

Begijntje Catharina Peremans (º 1637 - † 1707) was begaan met verlaten en verwaarloosde kinderen. Ze richtte met de nalatenschap van haar zuster Anna (ook begijn) een armenschool op. Zo kwam in 1677 in de Ravenbergstraat de School van Onze-Lieve-Vrouw ter Engelen tot stand. In de stichtingsakte werd het aanleren van kantwerk genoemd omdat meisjes hiermee eerlijk de kost konden verdienen. Jongens kwamen niet in aanmerking....

Echt een locatie om met onze kantclub het etentje als afsluiting van de viering " 15 jaar kantclub" te laten doorgaan. Het ging er gezellig aan toe.

  Foto's: Minneke

Een geslaagde tentoonstelling.

Het 15-jarig bestaan van de Kantclub Etterjefke Mechelen werd gevierd met een tentoonstelling in het Moreelshuis. Hartelijk dank aan iedereen die heeft meegewerkt tot het welslagen ervan.

Naast enkele oude mechelse kanten, was klassiek en modern werk van onze leden te zien.

In de zes halve dagen die de tentoonstelling geopend was telden wij ongeveer 500 bezoekers.

Afwezigen hadden ongelijk! Hier enkel van de vele reacties van bezoekers:

- Dank voor al die inspanningen. Jullie houden belangrijk mechels erfgoed in leven. Proficiat voor 15 jaar Etterjefke! (Bjorn Siffer, schepen van Cultuur).

- Van harte gefeliciteerd met 15 jaar Etterjefke. Hoe je Mechels erfgoed ook in de 21^e nieuw leven inblaast. Doe zo voort. Frans De Wachter (vz. Cultuurraad Mechelen).

- jules, ik vont het leuk dat ik het mogt leren.

- Ik ben blij verrast met de prachtige tentoonstelling. Doe zo voort. We houden van Mechelen en de Mechelse kant. Rita Thienpont  (kantlerares).

 - We zijn erg blij dat jullie weer een mooie presentatie hebben neergezet ter ere van jullie jubileum.

 - We hopen dat jullie nog lang kunnen doorgaan en kijken uit naar nieuwe samenwerking. Gefeliciteerd vanwege De collega’s van de Erfgoedcel

 - Van harte proficiat voor het geweldige, super, fantastische werk i.v.m. de “Mechelse kant!”

 - Een openbaring, de mooie tentoonstelling met prachtige werken en super gemotiveerde kantklossers! (m/v)

- Heel mooie herinneringen !  Dank je wel ! Veerle Dupont  (dochter van Liesje Matheus die begin jaren 70 de kloskant terug tot leven bracht in Mechelen)

 - Prachtige kunstwerken gezien. We staan versteld! zo mooi, genoten! Linda Celis

    nog enkele sfeerbeelden....

In het Maurus Moreelshuis.

Het eerste weekend van onze tentoonstelling zit er al op. Tijdens deze 3 dagen mochten wij talrijke familieleden, vrienden en belangstellenden welkom heten. Vooral op zondag was het druk.

Vrijdagavond opende schepen van cultuur, Bjorn Siffer onze tentoonstelling in het Maurus Moreelshuis. Hij was vol bewondering voor wat wij presteren en prees ons om de gedrevenheid waarmee wij al 15 jaar werken aan het promoten en bekend maken van de techniek van de kloskant.

Ook de bezoekers waarderen onze inspanning en bewonderden volop de uitgewerkte stukken. Kinderen en volwassenen konden de basisslagen uitproberen. Enkelen gaven hun naam op om eventueel bij ons te leren klossen. Dat belooft voor de toekomst. Want het doel van onze vereniging is nog steeds de kant promoten en onze kennis doorgeven.

Op vrijdag 18, zaterdag 19 en zondag 20 september, kan iedereeen nog volop komen kennismaken met de verschillende soorten kloskant door onze leden uitgewerkt. In die reeks spant de Mechelse kant de kroon!.........

Zie ook op:

https://www.youtube.com/watch?v=yrtLjTWOJ0E&feature=player_detailpage

   toespraak door schepen van cultuur Bjorn Siffer

   aandachtige toehoorders: de voorzitter van de Cultuurraad

   en anderen....

  

  

   de "on"volledige kantgroep

foto's H.F.E.Vermeir

15 jaar Kantclub "Etterjefke":

Op 1 september 2000 kwamen 16 enthousiaste kantwerksters voor het eerst samen: de kantclub was geboren en een naam vlug gekozen: “Etterjefke”. Dit woord verwijst naar een klein kantje, met gaatjes om een lint door te rijgen. Volgens een boek van Pierre Verhaegen in 1902 uitgegeven, werd het toen al in Mechelen geklost. Meestal waren het oude vrouwen of kinderen die zich hiermee bezig hielden. Deze laatste werden aangespoord met de woorden: “etter jefke”, wat in het Mechels dialect betekent “vlugger (harder) werken” .

15 Jaar later willen wij iedereen laten genieten van de resultaten van onze bijeenkomsten. Wij plannen een tentoonstelling met demonstraties:

- van vrijdag 11 t/m zondag 13 september 2015 van 13 tot 18 u.

- van vrijdag 18 t/m zondag 20 september 2015 van 13 tot 18 u.

In het Maurus Moreelshuis, Moreelsstraat 3, Groot Begijnhof Mechelen.

Iedereen is van harte welkom, gratis  toegang

,

De grote verhuis is afgesloten.

Op 16 juli werden alle vrijwilligers, die al sinds begin dit jaar meewerken aan het inpakken van de collectie in het Hof van Busleyden, uigenodigd voor een afscheidsdrink. De laatste weken waren het vooral schilderijen die nog veilig verpakt werden om naar het voorlopige depot Rato gebracht te worden. Daar werden ze in de rekken geplaatst. Wat nu nog rest is werk voor de gespecialiseerde firma. En dan maar wachten tot de restauratie van het Hof van Busleyden voltooid is. Volgens de planning is dat pas in 2018....

   dankwoord door Sigrid Bosmans,

   naar binnen in het lege museum...

   met de rekken voor de schilderijen...

  zijn oude balken, oude muren...

    en de afval, opruimen moet nog gebeuren...

   Wim en zij 'bijna' voltallige ploeg.

Jo Haazen in de bloemetjes gezet!

Op de Guldensporenviering van 11 juli ll. in Mechelen, werd Jo Haazen gevierd. Zijn verdiensten als musicus, stadsbeiaardier, directeur van de bekende Koninklijke Beiaardschool “Jef Denijn” van 1981 tot 2009, en wereldwijd promotor van de beiaardkunst, zijn enorm. Hiervoor werd hem door de Marnixring - Mechelen de 8^ste Gaston Feremansprijs uitgereikt.

Deze tweejaarlijkse prijs wordt uitgereikt aan personen die zich verdienstelijk maken door het verspreiden van de Nederlandse taal en cultuur, of zorgen voor de uitstraling van Vlaanderen op cultureel, sociaal, politiek of wetenschappelijk vlak.

In de Keldermanszaal van het stadhuis bracht Toon Pans de inleiding. Luc Van den Brande, voormalig Minister-President van de Vlaamse Regering en voorzitter van de Raad van Bestuur van de VRT, sprak de “Laudatio” uit. Daarna volgde de uitreiking van de prijs en het dankwoord van Jo Haazen. De muzikale omlijsting werd verzorgd door de volksmuziekgroep "Arjuin".

   Jo Haazen in gesprek met Luc Van den Brande...



  ...en bij zijn beiaard! 

foto's H.Vermeir

Bij "Uit in Mechelen" en "Het Molenijzer".

Elke vrijdag tijdens de maanden juli en augustus kan je weer enkele leden van onze kantclub aan het werk zien bij de toeristische dienst van Mechelen. En op zondag 9 aug. gaan we demonstreren bij de heemkring "Het Molenijzer" in Putte. Wij geven informatie over het kantklossen in het algemeen en over de techniek van de Mechelse kant. Jong en oud kan de eenvoudige basisslagen uitproberen en eventueel aansluiten bij onze kantclub om verder te leren.

Hedendaagse kunst.

Nog tot 7 juli loopt in het kasteel D'Ursel in Hingene, de tentoonstelling "Sweet 18": hedendaagse kunst, mode en design geïspireerd door de 18e eeuw. Binnen en buitenlandse kunstenaars nemen er aan deel. Isabelle Copet, belgische, is een van hen. Haar werk: "Dentelle" (2013), een kantwerk in plastiek, drijft op de vijver... In de catalogus stelt zij: "... In de 18e eeuw werden natuurlijke motieven zoal bloemen, dieren en insecten verwerkt in het kantwerk. Ik maak nu een omgekeerde beweging en verwerk een industrieel vervaardigd product in een natuurlijke omgeving"....

Welke overeenkomst is er nog tussen dit product en het ragfijne werk van onze kantwerksters: in slecht verlichte ruimten, voor een karig loon en ten koste van hun gezondheid?

Met de kantclub naar "Texture".

Texture in Kortrijk, is de opvolger van het vroegere "Nationaal Vlas- Kant en Linnen museum". De ontwikkeling van de Leievallei is er uitgebeeld, de evolutie van de vlasteelt, de bewerking en verwerking tot linnendraad en -weefsel. De collectie is ondergebracht in een oud pakhuis  (1912) gelegen naast de Leie, de "Golden River" genoemd. Reeds eeuwenlang is Vlaanderen gekend om zijn textiel, vooral kant en damast, gegeerd bij adel en burgerij. Nog steeds is "Courtrai flax" een product van hoge kwaliteit, dat internationaal gekend is. Op de bovenste verdieping, onder de gouden kroon, ligt de "schatkamer" en is de kantcollectie te bewonderen. En daar vooral was het ons om te doen. Het is prachtige en wisselende collectie, dus teruggaan is de boodschap....

   Stalenkaarten

  Vlasbewerking

   Oude Mechelse kant

   Verschillende kantsoorten

Ons logo.

Al sinds de start van onze kantclub op 1 september 2000, is het logo van onze club de kantwerkster op de toeristische wegwijzer aan de Schoenmarkt. Enkele jaren was hij uit het straatbeeld verdwenen. In 2008 werd hij vernield en weggenomen. Later verdwenen de andere historische wegwijzers ook. Ze waren te lelijk geworden en herstel bleek niet meer mogelijk of finantieel verantwoord. Nu worden er replica's van gemaakt en zullen ze weer een toeristische attractie vormen . En wij natuurlijk blij.... de eerste nieuwe wegwijzer is die met de kantwerkster. Ze wijst nog altijd naar "De Zalm", het vroegere museum voor kunstambachten. Maar kant is er niet meer te zien, ook niet in het Hof van Busleyden, dat voor renovatie gesloten is....

   in 2008 bij de vernielde wegwijzer!

   de nieuwe wegwijzer nu!

   detail van de nieuwe wegwijzer.

Tentoonstelling: Uw Toren Is Niet Af.

Gelezen in het Expo Magazine: een tekst van Gerrit Verhoeven:

"Een omwegje waard? Mechelen in de ogen van binnen- en buitenlandse reizigers"

....Mechelen werd op de toeristische affiche ..... eerder traditioneel aan de man gebracht. Dat beeld appelleerde aan Jef Denijn, de illustere stadsbeiaardier die Mechelen in het interbellum op de toeristische kaart had gezet met zijn cncerten.... Men kan zich afvragen hoe efficiënt het beeld van vergane glorie in de jaren 1960 - laat staan in de jaren 1980 - nog was. Waren kantklossende meisjes, kleppende klokken, Margaretha van Oostenrijk, de priemende toren van Sint-Rombout en andere klassieke iconen nog wervend genoeg om een stroom buitenlandse toeristen naar Mechelen te lokken?

Intussen heeft men het over een andere boeg gegooid.....De tijd zal uitwijzen hoe succesvol de nieuwe koers is....."

Tot zover deze tekst.

Maar ook nu, in 2015, genieten toeristen en mechelaars nog van onze toren met zijn beiaard! En wordt het kantwerk dat door de leden van onze club, moderne vrouwen, gedemonstreerd wordt bij de toeristische dienst door hen bewonderd.

   Affiches 1963 en 1981 collectie NMBS

  

Op 1 september 2015 bestaat onze kantclub 15 jaar!

Iets om te vieren dachten wij. En de plannen nemen vaste vorm aan. Er zijn afspraken gemaakt voor een tentoonstelling. Die zal doorgaan in het Maurus Moreelshuis aan de Begijnhofkerk in Mechelen. In het weekend van vrijdag 11 tot zondag 13 september en het volgende weekend van vrijdag 18 tot zondag 20 september geven wij een overzicht van wat er gedurende die 15 jaar in onze kantclub gemaakt is.

Het is voor ons een unieke kans om te laten zien dat kant en zeker de Mechelse kant, nog gemaakt wordt in onze stad!

Wij hopen u daar te ontmoeten en danken u nu reeds voor uw steun en sympathie aan onze kantclub.

26 april: Erfgoeddag in het Hof van Busleyden:Kanunnik Guillaume Van Caster  

Hij werd op 26 augustus 1836 te Mechelen geboren en overleed er op 7 mei 1918. Op 20 februari 1861 werd hij kapelaan van Mgr. Scheppers. Die belastte hem met de religieuze diensten in de kerk van de zusters van Barmhartigheid, met het godsdienstonderricht in hun kantschool en in de kantschool van het begijnhof. Daar was Zuster Cecile de bestuurster. Haar wereldse naam was Anne-Marie Smit (º Mechelen 2 mei 1817 - † Mechelen 21 november 1897). Zij maakte patronen (stalen) naar tekeningen van kanunnik van Caster.

Hij wilde opnieuw scholen oprichten waar men kant leerde ontwerpen, patronen en modellen maken.

In 1909 verscheen zijn studie: “La Dentelle de Malines », in het “Bulletin du Cercle Archéologique, Littéraire et Artistique de Malines”; een standaardtekst over de « kanten koningin ».

Hij verzamelde 800 patronen (stalen) afkomstig van een Mechels kantatelier. Zij worden nu nog bewaard in het museum Hof van Busleyden. Een prachtige "ERF"enis  van iemand die erg begaan was met ons Mechels erfgoed. Daarom willen wij op de erfgoeddag hem speciaal eren. Van 10 u. tot 18 u. zullen enkele leden van onze kantclub tonen dat de Mechelse kant nog steeds gemaakt wordt.

   Stalenboek van Kanunnik Van Caster