Staartmezen in de Winter.

Roodborst als gast in de tuin.

Inleiding

Mr. Herman Albarda noemde in 1897 in zijn Aves Neerlandica naamlijst van de Nederlandsche vogels de roodborst al; Zomervogel. Van maart tot october. Overal in bossen en buitentuinen broedende. Een vrij groot aantal blijft den winter over en zoekt dan de nabijheid van woningen.

 Foto © Ricardo van Dijk. 

In de wintermaanden is de roodborst een algemene verschijning in mening tuin of park, ook nu nog.

 Afname roodborst als broedvogel in Friesland.

 

Sinds het verschijnen van het drie delige Friese standaardwerk van Vogels in Friesland (1976-1979) onder redactie van de Stichting Avifauna van Friesland zijn er voor Friesland heel wat meer gegevens over het voorkomen van de roodborst bekend geworden.  J.H.P. Westhof beschreef destijds de roodborst in deel 3 van dit standaardwerk en noemde het een vrij talrijke (250-1000) broedvogel, een doortrekker in groot aantal (2000-10.000) en een wintergast in vrij groot aantal (500-2000). De Stichting Avifauna van Friesland gaf toen tevens een verspreidingskaartje van de broedgevallen van de roodborst in de provincie door inventarisaties van het Atlas project tussen 1972-1977. Toch neemt mijns inziens de roodborst als broedvogel af in Friesland. Het nieuwe recente naslagwerk Vogelatlas van Nederland (SOVON/2018) geeft geen exacte aantallen weer maar spreken meer van een relatieve dichtheid van broedvogels. Voor Friesland wordt een flinke afname tijdens een telling van 2013-2015 van broedgevallen van roodborsten geconstateerd in delen van de Zuidwesthoek van Friesland met name in de gemeenten De Fryske Marren (559,8 km²) en Sûdwest Fryslan (907,9 km²). Beide gemeenten vertegenwoordigen in totaal ruim 25 % van de totale oppervlakte (5749 km²) van de provincie Friesland. Zie de broedvogelkaart hieronder.

 Voorkomen in broedseizoen.

 Dat de roodborst wat als broedvogel is afgenomen in Friesland verbaast me toch wel wat. Ik zie grote witte plekken met name in de Zuidwesthoek van Friesland en langs de gehele kuststrook van het IJsselmeergebied bij Stavoren tot aan het Lauwersmeer als ik de verspreidingsgegevens van broedvogels bekijk van de SOVON-tellingen van 2013 t/m 2015. Zouden daar geen roodborsten broeden dan? Alleen in Haulsterbossen en in de omgeving van Heerenveen (Oranjewoud) zijn de aantallen wat hoger. Op de Waddeneilanden komt hij als broedvogel ook nog regelmatig voor.  De hoogste dichtheden komen vooral voor in de bossen van Gaasterland (groot aaneengesloten gebied) en de grote bosgebieden in het oosten van Friesland (Appelscha). De roodborst is een soort die in het broedseizoen een wat teruggetrokken leventje leidt, vandaar dat nesten bij toeval gevonden worden. Tellingen zijn dan mijns inziens ook vooral gedaan aan de hand van zingende mannetjes in het broedseizoen. Vooral de mannetjes zingen gedurende de eerste weken van het broedseizoen uitbundig in de vroege ochtenduren. Ook tijdens de wintermaanden zingen beide geslachten en verdedigen zo hun winterbiotoop. In het voorjaar stopt het vrouwtje met de zang en wordt alleen het mannetje nog met volle zang gehoord.

Broeden. 

De roodborst broedt van half april tot diep in juli. Er kunnen per jaar zeker twee legsels (soms 3?) grootgebracht worden. De kleur van de eieren is vaak witachtig met soms een flauwe lichtblauwe kleur. Eieren zijn bezet met fijne lichtbruine tot roze achtige spikkels die aan de stompe pool meer opvallen.  De legselgrootte bestaat meestal uit 5 a 7 eieren, zelden meer dan 7 eieren.  Het nest wordt alleen door het vrouwtje gebouwd van wat dorre bladeren en droog gras, mos en haren. Zelden worden veertjes in het nest aangetroffen. Nest lijkt soms wel wat op een nestje van de winterkoning omdat het deel overkapt kan zijn, doch zelden geheel overkapt met kleine opening. Het vrouwtje broedt alleen (12 á 15 dagen) en wordt regelmatig door het mannetje gevoerd tot de eieren uitkomen. Beide ouders voeden de jongen. In de eerste dagen houdt het vrouwtje de jongen nog warm en brengt het mannetje voedsel aan. Soms wordt al met een tweede legsel begonnen als de jongen van de eerste leg nog in het nest zitten. Het mannetje neemt dan tevens de voedering van het eerste legsel over. Na ca. 14 á 15 dagen kunnen de jonge roodborsten uitvliegen. Ze hebben dan nog het opvallende jeugdkleed wat sterk afwijkt van de volwassen roodborsten.

 

 

 Foto © Lonnie Dueholm.

 Een net vlieg vlugge roodborst heeft nog niet de kleuren van een volwassen roodborst.

Jonge roodborsten kunnen (vlekkerige kleed) in het buitenveld wel eens verward worden met een jonge gekraagde roodstaart die ook een vlekkerig kleed heeft. De jonge gekraagde roodstaart heeft echter opvallend roestbruine staartpennen en licht bruine zoomranden op de slagpennen van vleugel. Zie foto hieronder.

 Foto © Huub Crommentuyn

 2-8-2014. Een net uitgevlogen jonge gekraagde roodstaart heeft bijna net zo’n vlekkerig kleed als een jonge roodborst.

 Nestvondsten van roodborsten in Friesland zijn er maar weinig. Vaak worden ze ontdekt bij woningen op uiteenlopende plaatsen. Opvallend weinig broedgevallen worden er uit de Zuidwesthoek van Friesland gemeld. Zijn daar geen nestvondsten vastgesteld? Aanvullingen op deze lijst ontvang ik graag. 

Enkele gegevens van nesten uit mijn archief;

12-05-1939. Nest met 5 eieren te Nijemirdum in een oude koffiekan (S. Keuning).

17-06-1984. Nest met 6 jongen (7 ei) in tuin te Nieuwehorne (J. Tazelaar).

17-06-1991. Nest met 7 jongen geringd Leeuwarden (archief Vogeltrekstation).

26-06-1991. Nest met 6 jongen geringd Beetsterzwaag (archief Vogeltrekstation).

19-05-1992. Nest met 6 jongen geringd te Tietjerk/Noardburgum (archief Vogeltrekstation).

05-06-1992. Nest met 2 jongen in brievenbus te Oranjewoud (Mevr. Van der Weij). Een eerder legsel dit jaar op dezelfde plek werd verlaten.

26-06-1992. Nest met 6 jongen geringd te Goutum/Leeuwarden (archief Vogeltrekstation).

18-04-1993. Nest met 1 ei in een oud merelnest in winterjasmijn te Beetsterzwaag (J. van Burum).

24-05-1993. Nest met 2 jongen geringd te Surhuizum (archief Vogeltrekstation).

04-06-1993. Nest met 5 jongen geringd te Tietjerk/Noardburgum (archief Vogeltrekstation).

09-07-1993. Nest met 4 jongen geringd te Tietjerk/Noardburgum (archief Vogeltrekstation).

15-05-1994. Nest in een houtbult bij de woning te Zwaagwesteinde (Frans Hoekstra).

27-05-1995. Nest met 5 jongen geringd te Surhuisterveen (archief Vogeltrekstation).

22-05-1999. Nest met 5 jongen geringd te Ravenswoud (archief Vogeltrekstation).

20-05-2002. Nest met 4 ei in bosstrook op begroeide boomstronk te Haskerhorne (P. Zeldenthuis/Jan de Jong).

09-07-2002. Nest met 5 jongen geringd te Surhuizum (archief Vogeltrekstation).

00-00-2003. In de zomer van 2003 heeft de soort gebroed te Nijbeets in een hok, het nest zat op een bakje op de stelling (H. van der Meulen).

24-05-2003. Nest met 6 jongen geringd te Tietjerk/Hardegarijp (archief Vogeltrekstation).

25-05-2004. Nest met 6 jongen van 9 dagen oud geringd in speciale nestkast in bosje langs A6 bij de afslag Sint Nicolaasga (Jan de Jong).

27-05-2009. Nest met 6 jongen geringd te Surhuisterveen (archief Vogeltrekstation).

23-06-2012. Nest met 6 jongen (5 geringd) te Langezwaag (archief Vogeltrekstation).

23-05-2014. Nest met 6 jongen geringd te Hemrikscharren (archief Vogeltrekstation).

21-05-2014. Nest in een bos telefoonkabels in het fietsenhok te Kollumerzwaag (Geeske Winia/Rindert Foekema).

14-05-2020. Nestje met 6 jongen geringd op een stelling achterin een open garage te Terwispel bij Sjoerd Wagenaar (Jan de Jong).

 Foto © Geeske Winia Kollumerzwaag

Nest van roodborst in fietsenhok te Kollumerzwaag in een bundel elektriciteitsdraden.

Kort na het uitvliegen blijven de jonge roodborsten wat in de omgeving rondzwerven. Vanaf half/eind augustus begint de weg en doortrek van roodborsten tot in september /oktober. En vanaf oktober tot diep in november komen dan ook roodborsten door uit meer noordelijke broedgebieden. De weg en doortrek geschiedt vooral nachts.De voorjaarstrek is onopvallend en loopt van maart tot half mei.

 Overwinteren. 

Een deel van onze broedvogels trekt vooral weg naar Zuidwest-Europa om daar te overwinteren. De rest van de Nederlandse broedvogels overwintert in ons eigen land. De achterblijvers worden aangevuld met vogels uit Noordoost- en Oost-Europa, waarvan een deel in ons land overwintert en een deel doortrekt. Uit het onderstaande kaartje van het Vogeltrekstation kan je opmerken dat de roodborsten tot in Marokko zuidelijk overwinteren en dat veel roodborsten uit Noorwegen, Zweden, Finland, Denemarken hier overwinteren of deels doortrekken.

 Foto © Vogeltrekstation Wageningen (overgenomen van www.vogeltrekatlas.nl  stand 14-1-2022).

Donkerblauw= winter (nov./dec.). Lichtblauw= herfst/trek (aug./sep./okt.).

 Roze= voorjaar (febr./mrt/half apr.). Oranje = zomer/broedseizoen (van half april t/m juli).

Vind- en ringplaatsen van roodborsten die in Nederland of buitenland zijn geringd en of teruggevangen en in ons land zijn aangetroffen (1911-2022).

 Waar werden in Friesland roodborsten geringd.

 In Friesland zijn er na het verschijnen van de 3 delen van Vogels in Friesland (1976-1979) veel meer roodborsten geringd en daardoor kwamen er nadien dan ook meer ring en terugmeld gegevens binnen. Deels door een flinke toename van vangsten met mistnetten op verschillende plaatsen, met name aan de kuststrook op Vlieland en Schiermonnikoog.

  Foto © Vogeltrekstation Wageningen (www.vogeltrekatlas.nl  stand 15-1-2022).

Plaatsen waar veel roodborsten zijn geringd in de provincie Friesland (1911-2021).

 In totaal zijn er rond de 370403 roodborsten in Nederland geringd (1911-2021). Daarvan is 19% in de provincie Friesland geringd.  In Friesland waren dat rond de 70367 waarvan er rond de 44969 (63,90%) op de Waddeneilanden Ameland /Vlieland/ Terschelling/ Schiermonnikoog geringd.   Op het vaste land van Friesland vallen de aantallen op de ringstations van de Makkummer Waard/ Laaxum/ Rohel Tjeukemeer/ Venebuurt/ Surhuisterveen en Eastermar op. Door de toename van de geringde aantallen roodborsten kwamen er vooral na 1960 ook veel meer terugmeldingen binnen van geringde en of gecontroleerde vogels.

 Snelle doortrekkers in oktober.

Roodborsten in Friesland werden tot in Marokko teruggemeld. Enkele snelle doortrekkers;

1. NLA. …606595. Geringd op 02-10-1983 als na1kj op Vlieland. Op 20-10-1983 teruggemeld uit Marokko (bij Lalla Takarhoust Ouazguita/ onder Marrakesh). Afstand 2658 km. 147 km/per dag. Dit is tevens de meest zuidelijke die geringd is in Friesland en teruggemeld in het overwintergebied.

2. NLA. S…949444. Geringd op 10-10-1975 als 1kj te Oldeouwer. Op 19-10-1975 teruggemeld (vers dood) in Marokko bij Machraa Ben Abbou (onder Casablanca). Afstand 2496 km. 277 km/per dag.

 *na1kj= volwassen. * 1kj= jonge vliegvlugge vogel.

 Enkele van de vele buitenlandse terugmeldingen;

 

1. NOS. E…450842. Geringd op 03-09-1995 als 1kj ten N. van Helvik in Noorwegen. Op 22 oktober 1995 vers dood gevonden in Woudsend.
2. SVS.  CV…29040. Geringd op 15 -10-2014 als na1kj (volwassen) te Falsterbo in Zweden. Gecontroleerd op 11-11-2014 op de Mokkebank bij Laaxum.
3. GBT.  Z.…978656. Geringd op 19-04-2016 als na1kj in Engeland. Op 02-03-2018 ziek/gewond gevonden te Oudehaske.
4. SFH. …523458H. Geringd op 24-09-2013 als 1kj te Tulliniemi, Hanko, Uusimaa in Finland. Vogel (een volwassen vrouwtje/sectie) vloog zich dood tegen vensterruiten in Oppenhuizen op 22 maart 2014 bij Fam. De Vries op het Noardein.  Afstand 1298 km. Tijd 178 dagen.
5. SFH.  J…952449. Geringd als na 1kj op 21-04-1982 te Degerobagen, Helsinki in Finland. Op 26-01-1983 verward geraakt in tuin net te Gorredijk. (H. Huitema).
6. DKC. 9N…28225. Geringd op 01-10-1990 als 1kj te Kvadderkjaer, Tristed, Noord-Jutland in Denemarken. Op 20-11-1990 door een kat gepakt te Sint Anna Parochie. Afstand 456 km. (W. P.  Tulner). 
7. DFH. 9F…31454. Geringd op 01-10-1982 op Insel Trischen (Helgoland/Duitsland) al volgroeid mannetje. Op 28-11-1983 vers dood gevonden als verkeerslachtoffer te Oudeschouw bij Akkrum door O.de Ruiter.

 Ringvondsten van roodborsten geven ons inzicht in hoe ze zicht verspreiden tijdens voorjaar/zomer/herfst en in de winter. Recent een vondst gedaan, meldt het ons even! Hieronder de Top 10 van oudste roodborsten in ons land.

Oudste Roodborst. 

Top 10 oudste Roodborsten

Ringlocatie	Terugmelding
Plek	Ringnummer	Datum	Plaats	Leeftijdsklasse	Datum	Plaats	Conditie	Leeftijd (jaar)
1	AB...00344	12-3-1999	NL15	Volwassen	31-5-2016	DK70	Vers dood, maximaal een week	17.2
2	AP...06929	13-2-2008	NL08	Volwassen	21-1-2016	NL08	Levend en gezond, losgelaten door ringer	7.9
3	AV...86408	9-9-2012	NL15	Onvolwassen	11-8-2020	NL15	Levend en gezond, losgelaten door ringer	7.9
4	AT...42624	23-8-2010	NL07	Onvolwassen	8-4-2018	NL07	Levend en gezond, losgelaten door ringer	7.6
5	BB...46387	23-9-2013	NL05	Onvolwassen	26-4-2021	NL05	Levend en gezond, losgelaten door ringer	7.6
6	AE...05455	27-9-2004	NL15	Onvolwassen	2-4-2012	NL15	Levend en gezond, losgelaten door ringer	7.5
7	F...838084	6-10-1996	NL15	Onvolwassen	24-8-2003	NL15	Levend en gezond, losgelaten door ringer	6.9
8	AL...23389	7-9-2006	NL14	Onvolwassen	10-4-2013	NL14	Levend en gezond, losgelaten door ringer	6.6
9	AP...43492	9-10-2008	NL09	Onvolwassen	9-4-2015	DEMV	Levend en gezond, losgelaten door ringer	6.5
10	AA...99428	19-11-1998	NL15	Onvolwassen	6-5-2005	NL15	Levend en gezond, losgelaten door ringer	6.5

* NL05 is Friesland

Ringonderzoek Ringstation Rohel.

Tussen 1985 en 2021 zijn er op Ringstation Rohel (gemeente De Fryske Marren) aan de noordzijde van het Tjeukemeer op het SBB-terrein Marswâl in totaal 2277 roodborsten geringd (1640 vliegvlugge jongen en 637 volwassen).  In tabel 1 worden de aantallen per maand gemeld. De soort broedt zelden tot niet op de ringplek maar wel zo’n 100 m oostelijk langs de oever richting Vierhuis in het natte moerasbos.

 

Aantal geringde roodborsten Ringstation Rohel- 1985-2021
		maanden
		03	04	05	06	07	08	09	10	11	12
leeftijd	totaal
1kj	1640	0	0	0	27	24	82	690	670	144	3
Na1kj	637	86	137	14	7	7	1	69	277	39*	0
totaal	2277	86	137	14	34	31	83	759	947	183	3

Tabel 1. Ringvangsten Roodborst Ringstation Rohel.

* hiervan 2 geringd als volgroeid.

 Wat we zien is dat tijdens de voorjaarstrek (februari tot half april) redelijke aantallen volwassen vogels worden gevangen waarvan een groot deel verder trekt.

 In de broedtijd (van half april tot eind juli) worden er maar weinig volwassen roodborsten meer gevangen. Het zijn voornamelijk jonge vliegvlugge vogels die uit de nabije omgeving komen.

 Tijdens de trektijd (augustus tot eind oktober) nemen de aantallen flink toe. Opvallend is daarbij het lage aantal volwassen vogels in augustus maand, een groot deel van onze volwassen roodborsten is dan kennelijk al weggetrokken.

  De toename van de volwassen vogels in september en oktober zullen kennenlijk doortrekkers zijn evenals de hoge aantallen jonge vogels in de maanden.

Tijdens de wintermaanden (november en december) nemen de aantallen plots af. Een deel betreft overwinterende vogels en een deel nog late wegtrekkers /zwerfgedrag. In de december maand is er maar weinig geringd aan het Tjeukemeer.

 Tijdens het ringonderzoek op Ringstation Rohel werden een zestal roodborsten gecontroleerd met pootringen van een ander ringstation (1 x Frankrijk/1 x Belgie/1 x Zweden/1 x Noorwegen /2 x Nederland).

 1. FRP. …7470782.  18-9-2014 als 1kj geringd te Pas de Calais, Frankrijk. Teruggevangen op 24 april 2015 als 2kj op Ringstation Rohel. Tijd is 218 dagen. Afstand is 374 km.

2. BLB. ..12821091.  4-9-2012 als 1kj geringd te Essen in Belgie. Teruggevangen op 16 juli 2013 als volwassen vogel op Ringstation Rohel. Tijd is 315 dagen Afstand 185 km. 

3. SVS. CU…50717. 29-9-2014 als 2kj geringd te Falsterbo, Zweden. Teruggevangen op 27 oktober 2016 als volwassen vogel. Tijd is 759 dagen. Afstand is 532 km.

4. NOS.  ED…86135. Op 14-4-2012 als volwassen geringd te Hovedeien in Noorwegen. Teruggevangen op 28-10-2012 op Ringstation Rohel. Tijd is 197 dagen. Afstand 704 km. Vogel ook in 2012 ook op 19-11/11-11/en 06-11 op ringplek aanwezig (in overwinter gebied).

5. NLA. AP…75322. Op 22-08-2010 geringd als 1kj op Schiermonnikoog. Teruggevangen op 5-9-2010 op Ringstation Rohel. Tijd 14 dagen. Afstand 67 km.

6. NLA. AU…07919. Op 11-07-2012 als 1kj geringd te Epe.  Teruggevangen op 15-04-2013 als 2kj op Ringstation Rohel. Tijd is 278 dagen. Afstand is 60 km.

 Van de 2277 roodborsten die op Ringstation Rohel zijn geringd tussen 1985-2021 zijn er maar 5 door andere ringers teruggevangen.

 

1. NLA. BC…07461. Geringd op 9-9-2015 als 1kj op Ringstation Rohel. Teruggevangen in Belgie, Herne op 24-9-2015.Tijd is 15 dagen. Afstand 272 km.
2. NLA. BH…29245. Geringd op 13-10-2018 als 1kj op Ringstation Rohel. Teruggevangen in Belgie, Hayen op 20-4-2019. Tijd 189 dagen. Afstand 263 km.
3. NLA. F…757286. Geringd 22-03-1997 als na1kj op Ringstation Rohel. Teruggevangen op 2-10-1998 in het noorden van Engeland op Fair Isle eilanden. Tijd 559 dagen. Afstand 868 km.
4. NLA. A…838770. Geringd op 2-09-1989 als na1kj op Ringstation Rohel. Teruggemeld op 3-10-1989 te Sint Nicolaasga. Tijd 31 dagen. Afstand 3km.
5. NLA. BH…29240. Geringd op 13-10-2018 als 1kj op Ringstation Rohel. Teruggemeld op 24-2-2019 te Lemmer. Tijd 134 dagen. Afstand 11 km.

 

Opgemaakt 16 januari 2022.

Jan de Jong

Email  j.d.jonglc@home.nl

E.A. Borgerstraat 66 8501 NG Joure.

Tel. 0513-414788

 

 

 

 

 

 

Boerenzwaluwen met vleugelrui in Nederland in 2021. 

De laatste jaren krijg ik steeds meer aanwijzingen dat boerenzwaluwen OOK in Nederland proberen te overwinteren. Door het zachte en mildere klimaat worden ze dan ook op allerlei plaatsen gezien. Van november tot in december. Daarbij valt het op dat vooral de oude vogels OOK in ons land met de handpen rui van hun vleugels beginnen. Door de toename van de kwaliteit van de fototoestellen komen we steeds meer foto’s van boerenzwaluwen in het najaar tegen waarop deze vleugelrui te zien is. Toch is het nog moeilijk om die snel vliegende vogels op de gevoelig plaat vast te leggen zo blijkt uit contacten met diverse vogel fotografen.

Op verschillende plaatsen in ons land zijn er late boerenzwaluwen gezien die tevens in de vleugelrui waren onder anderen in Dordtse Biesbosch, Westland Zuidholland, Lauwersmeer Kustweg, Noord Hollands Duinreservaat bij Castricum, Brabantse Biesbosch, Pingjum en Vossenmeer Flevoland. We zijn erg benieuwd of er op meer plekken in ons land late boerenzwaluwen zijn gezien en of er duidelijke foto’s van zijn gemaakt waarom eventueel rui is te zien. Naast de volwassen vogels waren er ook nogal wat eerste jaars die nog GEEN rui in de pennen vertoonden. Mogelijk zijn dit jonge vogels van wat late legsels. Van zeker 8 volwassen boerenzwaluwen kon aan de hand van foto’s de vleugel ruiscore vastgesteld worden. Uniek voor ons land! Zie voor ruiscore;  https://vogeltrekstation.nl/nl/vogels/biometrie/vleugel/rui-van-het-verenkleed.

Ruiscores waren resp. 20,14,24,31,30,34,31en 30 (gemid.26,75). Hieronder de foto’s van de betreffende fotografen. 

Foto © Frans Buiter.

29-10-2021. Volwassen boerenzwaluw met vleugel ruiscore 555410000 = 20, Westland Zuid Holland. Ruiscore wordt aangegeven tussen 0 en 5, van binnen naar buiten (5= nieuwe pen/ 0 is oude pen). 1= geschatte waarde.

Foto © Martin Olthoff

13-11-2021.  Volwassen boerenzwaluw met vleugel ruiscore 553100000 = 14, in het Lauwersmeer aan de kustweg. 1= geschatte waarde.

Foto © R. Emsuus

13-11-2021. Noord Hollands Duinreservaat, Infiltratiegebied Castricum. 4 ex. Volwassen boerenzwaluw met ruiscore 555531000 =24. 1= geschatte waarde.

Foto © Thomas van der Es

15-11-2021 Brabantse Biesbosch Spaarbekken Petrusplaat NB. Er waren die dag 12 ex. Deze volwassen vogel is in vleugelrui, de ruiscore =555554200 = 31. 2= geschatte waarde.

Foto © Clemens Heijmen.

16-11-2021. Bij Pingjum in Friesland een volwassen boerenzwaluw gefotografeerd waarop duidelijk de twee licht bruine oude buitenste slagpennen te zien zijn. De vleugel ruiscore is 555554100 =30. 1= geschatte waarde.

Foto © Willem Hartholt

20-11-2021 Volwassen boerenzwaluw met vleugel ruiscore 555555310 = 34. 1= geschatte waarde. Lauwersmeer Kustweg, Groningen.

 

Foto ©Peter Kuijper

27-11-2021.Volwasen boerenzwaluw bij Vossenmeer Flevoland, 15:15 uur er waren drie. Paar weken geleden hier ook gezien, toen waren het er 4. Vleugelrui score 555554200 =31. 2= geschatte waarde.

 

Foto © Hans Gebuis

21-11-2021 Dordtse Biesbosch, Tongplaat-Zuidplaatje-Dordtse Biesbosch. Er werden maximaal 8 samen gezien. Waarvan er enkele met vleugelrui. Vleugelrui score 555554100 = 30. 1= = geschatte waarde.

 

Mijns inziens zijn er nog nooit eerder zoveel foto’s bijeen gebracht in 1 jaar in de late herfst (eind oktober /eind november) waarop de vleugelrui, die normaal in het overwintergebied plaats vindt, wordt aangetoond. Ongetwijfeld zal de klimaatverandering (zachte klimaat) hieraan bijgedragen hebben. Het is vooralsnog niet duidelijk waar de boerenzwaluwen in 2021 tijdens de nacht verbleven. Mogelijk in stallen en schuren in de omgeving van de gebieden waar ze zijn gezien.

Mocht er naast deze serie foto’s nog meer fotomateriaal van boerenzwaluwen in vleugelrui zijn in ons land dan hoor ik het graag.  Het is bekend dat er in ons land al boerenzwaluwen zijn die vóór vertrek al met de vleugelrui kunnen beginnen. Ook in Friesland heb ik actieve rui van vleugels tijdens het RAS projectonderzoek van het Vogeltrekstation Wageningen aan boerenzwaluwen vastgesteld. Zoals op 2-7-2019 (NLA. BD…39631) en 12-08-2019 (NLA. BH…30174).  Zie hiervoor ook Boerenzwaluw Journaal 9, Friesland,2019 blz. 86 en 92.

Foto © Jan de Jong, Joure.

02-07-2019. NLA. BD…39631. Oldeouwer-Friesland.  De rui van de GS is afwijkend. De pennen GS2 t/m 4 en de GSD-ogen niet erg gesleten aan de toppen, mogelijk heeft de vogel een rui onderbreking(?) in Afrika gehad, GS5 nog duidelijk met blauwe bloedspoel.

Foto © Jan de Jong, Joure.

12-08-2019. NLA. BH…30174.Warns-Friesland. Volwassen boerenzwaluw met actieve rui in vleugel. Let op gelijkheid met vangst van ringnummer NLA. BD…39631 op 2 juli 2019 te Oldeouwer.

 Tijdens het RAS boerenzwaluw onderzoek zouden broedvogels in broedschuren gecontroleerd moeten worden op rui van slagpennen. Vooral de eerste pennen (rui van binnen naar buiten) worden nogal eens over het hoofd gezien tijdens de controle van de broedvogel.

 Joure, 3 januari 2022.

Ringer 403 Jan de Jong

RAS project Boerenzwaluw Vogeltrekstation Wageningen. 

 

Boerenzwaluw Journaal 2021 is in de maak.

Inleiding 

Het bijna afgelopen jaar 2021 staat in het teken van de coronapandemie. Velen van ons hebben er dagelijks mee te maken en nog steeds zijn we er niet af. Specialisten zeggen dat we pas in 2024 mogen verwachten dat het wat is afgezwakt. Geen mooi uitzicht naar de toekomst. Ook is er onder de vogelwereld sprake van ziekte en een hogere sterftekans door allerlei virussen. Zo is de elk jaar terugkerende vogelgriep een teken aan de wand en sterven er vooral in het najaar en winter vele soorten aan. Het Usutu en West Nijlvirus heerst in West-Europa en heeft al veel slachtoffers gemaakt. Toch blijven we doorgaan met onderzoek aan boerenzwaluwen in ons land en U verblijden met een Boerenzwaluw Journaal in 2021. Er wordt druk aan gewerkt om dit in januari 2022 aan te kunnen bieden via de mail. Even een voorproefje van wat wetenswaardigheden.

Foto © Roel Sikkema.

21-08-2021. Jonge boerenzwaluwen rustend op een paar Friese noren in schuur van Roel Sikkema te Oosternijkerk. Zouden ze ons een hint willen geven van de komende winter?

Boerenzwaluwen met rui in Nederland te zien. 

De laatste jaren krijg ik steeds meer aanwijzingen dat boerenzwaluwen OOK in Nederland proberen te overwinteren. Door het zachte en mildere klimaat worden ze dan ook op allerlei plaatsen gezien. Van november tot in december. Daarbij valt het op dat vooral de oude vogels dan OOK met de handpen rui van hun vleugels beginnen. Door de toename van de kwaliteit van de fototoestellen komen we steeds meer foto’s van boerenzwaluwen in het najaar tegen waarop deze rui dan ook te zien is. Toch is het nog moeilijk om die snel vliegende vogels op de gevoelig plaat vast te leggen zo blijkt.

Ook op andere plaatsen in ons land zijn er late boerenzwaluwen gezien die tevens in de rui waren onder anderen in Dordtse Biesbosch, Westland Zuidholland, Lauwersmeer Kustweg en Vossenmeer Flevoland. We zijn erg benieuwd of er op meer plekken in ons land van deze late boerenzwaluwen zijn gezien. Naast de volwassen vogels waren er ook nogal wat eerste jaars die nog GEEN rui in de pennen vertoonden. Mogelijk zijn dit jonge vogels van wat late legsels.

Foto © 16-11-2021. Clemens Heijmen.

Bij Pingjum in Friesland een boerenzwaluw gefotografeerd waarop duidelijk de twee licht bruine oude buitenste slagpennen te zien zijn.

 Boerenzwaluwen rustend in bomen.

 Van Rita Delger in Bovensmilde kreeg ik een mooie foto binnen van een groepje boerenzwaluwen  dat op 7 september 2021 vlak bij haar woning  zich hadden verzameld.  Even een stukje uit haar verslag voor het Boerenzwaluw Journaal 2021:

Vanmorgen (7 september) las ik het bericht dat de eerste boerenzwaluwen alweer vertrekken en dacht, nee toch nu al. Maar gelukkig was ik de laatste kozijnen buiten aan het verven, en ik hou het in de gaten. En inderdaad ik hoorde veel van hun bekende geluidjes. Zag er ook best veel rondvliegen. Wat zal ik ze weer gaan missen, schoot door me heen. Toch de camera maar opgesteld want ver weg konden ze niet zitten. Veel boven ons huis en zag nog even 1 met de welbekende snelheid de stal in suizen. Het leek of ze afscheid namen van de stal en de garage waar zo’n 40 jongen zijn geboren. En toen zag ik de groep zitten.

Foto © Rita Delger.

07-09-2021. Groepje boerenzwaluwen verzamelden zich in top van een berk in Bovensmilde (Drenthe).

  In een boom een 200 meter verderop naast het maisveld. Geregeld maakten ze nog even een rondje. Groot en klein, prachtig om te zien! Echte acrobaten zijn het. En halverwege de middag zag ik ze wegvliegen over de nok van ons huis.  Een enkele boerenzwaluw is nog hier aan het oefenen voor de lange reis, en die kan zijn/ haar buikje nog even lekker rond eten de komende dagen. Heb nu even de tijd om de stal en garage weer te ontdoen van al hun poepjes, zodat we volgend voorjaar weer met een schone lei kunnen beginnen!

Miskleuren van boerenzwaluwen in 2021.

Ook in 2021 zijn er weer verschillende boerenzwaluwen ontdekt die een afwijkende kleur hadden. In de paardenstal van H. Nieuwland in Tijnje werd dit jaar maar een “grijs” nestjong ontdekt. De vogel zat ongeveer op dezelfde plek in de stal in een nestje met normaal gekleurde bijna vliegvlugge nestjongen. De vijf (!) grijze jongen die in 2021 in dezelfde stal waren geringd zijn helaas niet weer teruggekomen in de stal of de wijde omgeving.

Foto © Jan de Jong

19-06-2021. Weer een miskleur nestjong in de paardenstal bij Hariet Nieuwland in Tijnje.

Verder ontdekte Andreas Welzel op 6 september 2021 bij Stavoren een opvallend licht gekleurde eerste jaars boerenzwaluw (geen albino).

Foto © Andreas Welzel.

06-09-2021 Jonge miskleur boerenzwaluw op draad in haven Stavoren.

Elk jaar worden er op veel plekken in ons land miskleur boerenzwaluwen gezien. Ben benieuwd of er dit broedjaar ook weer nesten met witte jongen zijn vastgesteld. Helaas redden deze jonge vogels het vaak niet omdat ze zo opvallen door hun kleur. Tot zover deze nieuwsbrief.  Heeft U ook iets bijzonders beleefd met boerenzwaluwen dan hoor ik het graag.

 Joure, 18 december 2021.

Jan de Jong Boerenzwaluw onderzoek Friesland.

E mail; j.d.jonglc@home.nl

E.A.Borgerstraat 66 8501NG Joure.

Grote groep Grote Canadese ganzen gezien in woonwijk te Joure.

door Jan de Jong

Tijdens een middagwandeling door de wijk Skipsleat in Joure kwam ik op 10 december bij het zandstrandje aan en werd aangenaam verrast door de aanwezigheid van maar liefst 52 grote canadese ganzen en 1 grauwe gans. De groep dobberde rustig op het vrij stille water van het poeltje en enkele met de kop tussen de veren.

Foto © Jan de Jong.

10-12-2021. Dobberend in het flauwe zonlicht dreven de Grote canadese ganzen middags rond op het water.

Nooit eerder had ik zo een grote groep in Joure bij elkaar gezien. De vogels hebben het water gekozen om daar veilig te rusten om niet gestoord te worden door grondpredatoren. Tijdens de broedvogeltellingen van 1972 t/m 1975 voor het standaard werk Vogels in Friesland van de Stichting Avifauna van Friesland, nu al bijna 50 jaar geleden, was de Kanadeeske Goes nog een onregelmatige gast in Friesland. Meldingen van vóór 1965 komen zelden voor. Sinds de eerste grote canadese gans in 1951 in ons land broedde is de soort enorm toegenomen, ook in Friesland. Tijdens de broedvogeltelling van 1998-2000 (SOVON) broedde de grote canadese gans al in grote delen van het Lage Midden en incidenteel in Zuidoost Friesland.

Recent onderzoek van SOVON (Vogelatlas, 2018) toont aan dat de populatie grote canadese gans in Friesland sterk is toegenomen. De grootste dichtheden in Friesland komen voor in het Lage Midden. Toch wordt de soort in de gemeente De Fryske Marren recent nog maar weinig als broedvogel gemeld. Hoor graag waar er dit jaar broedgevallen waren in de gemeente De Fryske Marren.  Van de groep van 52 grote canadese ganzen (droegen geen halsband) in de wijk Skipsleat is niet zeker of het wintergasten uit noordelijker streken zijn of lokale vogels van DFM.Jaarlijks broedden er tussen de 12.000 en 16.000 paar in ons land en worden er in de wintermaanden zelfs een 43.000 a 54.000 wintergasten vastgesteld (tellingen SOVON). Zo werden er in september/oktober in Friesland nog flinke groepen gezien. Enkele meldingen;

05-09-2021. 51 te Heerenveen Skoaterwâld (Karin Uilhoorn).

02-10-2021. 200 op een slaapplaats Duurswoudsterheide (Koert Scholten).

11-10-2021. 55 bij Zwagermieden (Jeffrey Huizinga).

13-10-2021. 90 bij Drogeham.

17-10-2021. 60 bij Harkema (Jaap van der Leest).

Soms tref je na het broedseizoen er al flinke groepen aan zoals op;

26-07-2021 36 op het Nannewijd (Karin Uilhoorn).

12-08-2021. 40 te Goingarijp (Piet Groebe).

Foto © Hugo ter Haar.

De grote canadese gans is na 2000 flink toegenomen in de provincie Friesland.

Het vermoeden is dat er in zwakke winters vrij veel grote canadese ganzen in de wijde omgeving van de broedplekken blijven rondhangen. In Friesland zijn tussen 1911-2021 maar 7 grote canadese ganzen geringd volgens het Vogeltrekstation in Wageningen.

 Toch zijn er wel wat pootringen die van elders komen gevonden of afgelezen. Uit Friesland zijn er meldingen of vondsten bekend geworden uit Noorwegen, Zweden, Duitsland en Nederland. Hierbij enkele meldingen van grote canadese ganzen die in Friesland zijn gevonden /waargenomen;

06-07-1977 geringd als juv. Te Sundänge Zweden. 20-02-1979 vers dood te Stavoren.

24-10-1978 geringd als adult te Oslo Noorwegen.  12-11-1982 vers dood te Cornwerd.

01-07-1997 geringd als juv. Te Munster Duitsland.  05-01-2000 niet vers dood bij Akkrum.

26-06-1999 geringd als juv. Ten n. van Hesel Duitsland. 16-12-2002 vers dood West Terschelling.

12-07-2004 geringd als adult te Munster Duitsland.  24-01-2007 levend te Stavoren waargenomen.

26-06-2006 geringd als adult te Munster Duitsland. 24-02-2011 vers dood te Makkum.

25-06-2007 geringd als adult te Munster Duitsland. 06-10-2020 vers dood bij Witmarsum.

 Dit is de oudste (13,3 jaar) grote canadese gans die in Friesland werd vastgesteld

30-05-2010 geringd als adult te Bielefeld Duitsland. 27-02-2019 vers dood te Drachten.

Deze was kort ervoor (20-02-2018) nog gezien te Midwolda in Groningen, mogelijk ziek.

11-07-2009 geringd als adult bij Haren Groningen. 06-12-2014 vers dood bij Joure.

11-07-2009 geringd als adult bij Haren Groningen. 11-03-2011 en 01-03-2012 te Kollum.

        De vogel werd op 21-10-2014 dood gevonden te Harkema.

07-07-2016 geringd als juv. Bij Eindhoven. 01-10-2017 levend gezien bij Piaam Friesland.

07-07-2011 geringd als juv. Bij Haren Groningen. 10-02-2012 vers dood bij de Tijnje.

15-07-2011 geringd als volwassen bij Burgum. 03-03-2015 waargenomen bij Burgum Friesland.

 

Als we voor Friesland de terugmeldingen van ringgegevens van het Vogeltrekstation in Wageningen bezien dan komen er nogal wat grote canadese ganzen elders vandaan. Vooral veel meldingen uit Duitsland. Ook in de provincie Groningen zijn nogal wat grote canadese ganzen geringd volgens het Vogeltrekstation. In de periode 1911-2021 zeker 621 vogels. Een klein deel van de vogels die in Groningen zijn geringd zijn dus in Friesland gezien.

Foto © Marc van Schaijk.

In West-Europa zijn veel Grote Canadese ganzen met gekleurde halsbanden met een letter en of cijfercode voorzien. Dit om zo de vogels te kunnen volgen zonder ze nog een keer te vangen. Elk land heeft een eigen kleur nekband oranje voor Engeland/ rood voor Noorwegen/wit voor Belgie/ geel voor Rusland en groen voor Nederland. In Nederland worden vooral groene halsbanden gezien. Voor Friesland zou het leuk zijn als er ook wat meer op deze speciale halsbanden gelet zou worden.

 Ben erg benieuwd of er in deze winter nog grote groepen grote canadese ganzen gezien worden in Friesland en natuurlijk of er ook vogels met gekleurde halsbanden tussen zitten. Momenteel is het winterweer nog zacht doch volgens weerkundigen kan het deze winter toch wel flink gaan vriezen (mogelijk veel sneeuw?) en dan zal de groep overwinteraars in beweging komen.

 

Opgemaakt 15 december 2021

Jan de Jong, Joure

Email. J.d.jonglc@home.nl

Fitis vangsten op Ringstation Rohel in 2021 dramatisch gekelderd in De Fryske Marren.

In 2021 zijn er in de gemeente De Fryske Marren op Ringstation Rohel 2172 vogels (48 soorten) van een pootring voorzien. Een respectabel aantal. Toch zijn er ook soorten waarover we ons zorgen moeten maken. Een daarvan is de fitis. Fitissen worden de laatste jaren steeds minder op Ringstation Rohel gevangen en geringd. We kijken de afgelopen 10 jaar eens terug wat er zoal aan fitissen gevangen is en hoe deze afname is verlopen.

Foto © Jan Jansen. 09-10-2021.

In de gemeente De Fryske Marren worden op Ringstation Rohel steeds minder fitissen gevangen. 

In de periode 2012 t/m 2021 zijn er in totaal 1144 fitissen gevangen (geringd 1099/controle 45 vogels).Tabel 1 (hieronder) laat zien dat de meeste volwassen fitissen (na1kj) in de maand april gevangen worden en dat de juli maand de meeste vliegvlugge jonge fitissen (1kj) oplevert.

*   = In kolom N1kj tussen haakjes de controle vogels die al een ring droegen.

Tabel 1. Vangsten fitissen per maand op Ringstation Rohel (periode 2012-2021).

Gevangen per maand.

De eerste (vroege) fitissen zijn eind maart al aanwezig. De vroegste zelfs op 25 maart. Vooral in april worden er veel volwassen fitissen (279) op de doortrek gevangen. In mei zijn de aantallen (54) al beduidend lager als de eerste broedgevallen verschijnen. Vooral na half juni komen de jonge vogels los en trekken weg en door tot eind juli. De vroegste twee jongen werden op 10 juni 2017 gevangen.  In augustus is de meeste doortrek al geweest en komen er nog wat late (noordelijke vogels?) door. Na half september zijn de meesten wel vertrokken.  De laatste volwassen fitis werd op 21 september 2016 geringd.  Oktober vangsten komen zelden voor op Ringstation Rohel. Op 14 oktober 2021 werd nog één late jonge vogel geringd. Zo te zien niks aan de hand met de fitis als we naar de gegevens per maand kijken. Doch schijn bedriegt als we naar de jaarcijfers zien. Grafiek 1 maakt de afname van de jaarlijkse aantallen echter een stuk duidelijker.

Grafiek 1. Aantal gevangen fitissen op Ringstation Rohel in periode 2012-2021

 

Gevangen per jaar.

De fitis is de laatste tien jaar wel steeds minder gevangen en geringd op Ringstation Rohel. Kijken we naar de vangsten van de fitissen in grafiek 1 dan valt op dat de aantallen sinds 2012 snel afnemen met een dieptepunt in 2021. In 2021 is een dramatisch laag aantal van slechts 70 vastgesteld.

 Vangdagen met en zonder fitissen.

De jaarlijkse vangsten zijn sterk afhankelijk van het aantal dagen dat er gevangen wordt en of er dan ook daadwerkelijk fitissen gevangen worden. Daarom is in tabel 2 het aantal vangdagen met en zonder fitissen weergegeven en zijn de hoge en lage vangdagen (tussen haakjes) weergegeven per seizoen.

 

Tabel 2. Aantal vangdagen met fitissen per jaar/maand met tussen haakjes () de werkelijke vangdagen per jaar/maand.

 Vangdagen tijdens voorjaarstrek en het broedseizoen.

Het aantal vangdagen tijdens de voorjaarstrek en broedseizoen is lager dan tijdens de weg- en najaarstrek; 2 in maart, 3,4 in april, 3 in mei en 3,3 in juni.

Maart.In de maart maand zijn er minder vangdagen geweest, gemiddeld komt dat neer op 2 dagen per jaar. Ook zien we dat het aantal dagen dat daadwerkelijk fitissen gevangen zijn erg laag is (4). De meesten komen echter pas na 25 maart aan. Alleen in jaren 2014 (2x), 2017 en 2019 zijn er vangdagen met fitissen geweest.

 April. In de aprilmaand zijn er veel fitissen die nog aankomen op broedplek en deels nog doortrekken. Het aantal vangdagen met fitissen is vrijwel gelijk aan het werkelijke aantal vangdagen. In 2015 werd slechts 1 vangdag met fitissen gemist. 

 Mei. In de meimaand is er vooral in de eerste weken nog doortrek te verwachten van noordelijke vogels en worden broedvogels uit de omgeving gevangen. Wat opvalt is dat er in de meimaand vooral na 2017 een 5-tal vangdagen met fitissen wordt gemist.

 Juni. De Juni maand kenmerkt zich in de eerste decade door de vangst van lokale volwassen vogels en de eerste jonge vogels. Mogelijk ook eerste volwassen vogels die het broedgebied verlaten en na een niet succesvol legsel vertrekken.

 Vangdagen tijdens weg- en najaarstrek.

Het aantal vangdagen in de trekmaanden juli, augustus, september en oktober ligt wat hoger dan tijdens de voorjaarstrek en het broedseizoen; gemiddeld 4 in juli, 4,9 in augustus, 4,7 in september en 3,6 in oktober.

Juli. In de julimaand komen vooral de jonge fitissen door die wegtrekken samen met een deel van de oude wegtrekkende broedvogels uit directe omgeving. Er worden in de juli maand dan ook vrijwel geen vangdagen gemist waarop geen fitissen worden gevangen.

Augustus.De maanden augustus en september (najaarstrek) springen er qua aantal vangdagen uit. In de maand augustus 2013 zelfs acht vangdagen en 2016 en 2017 zes. Er zijn in de augustusmaand wel 18 vangdagen geweest waarop geen fitissen werden geringd. Veel fitissen zijn dan al door en er worden dan alleen nog wat late doortrekkers (uit noordelijker streken?) gevangen.

 September. In september druppelen die aantallen nog wat door met enkele vogels.  Ook in de septembermaand een hoog aantal vangdagen van 47 met in 2016 en 2018 zelf zes vangdagen, en 2021 zeven.  De leverden zelf maar 14 vangdagen op waarop fitissen zijn geringd.   Twee vangstdagen in september 2013 zijn er geen fitissen gevangen.

Oktober. In oktobermaand werd in 2021 nog 1 late eerste jaars vogel gevangen op 14-oktober. Tot nu toe de laatste data van een fitis op Ringstation Rohel.

Foto © Michel H. (archief Vogelnieuws).

Fitissen verzorgen hun jongen met veel insecten voedsel wat ze in de wijde omgeving van het nest verzamelen.

 

Totaal lijst vangsten fitissen.

In tabel 3 zijn de totale vangst aantallen en vangst percentages van jonge (1kj) fitissen en het aantal vangdagen per jaar/maand met en zonder fitissen weergegeven. In 2020 waren er van de 96 gevangen fitissen slechts 31 jongen vogels (32,29 %). Wat opvalt is dat vooral het aantal vangdagen in de periode 2012-2021 nogal varieert (van 36 [2012] tot 25 [2020]). De vangdagen met en zonder fitissen zijn daarom in deze tabel 3 weergegeven om zo een beter beeld te krijgen van het wel of niet aanwezig zijn van fitissen tijdens een vangdag.

Tabel 3. Het aantal gevangen volwassen en eerste jaars fitissen per jaar/maand in periode 2012-2021, aangevuld met het percentage eerste jaars en de aantal vangdagen met en zonder fitissen per jaar.

 

Van de geringde fitissen (2012-2021) op Ringstation Rohel zijn er 4 teruggemeld en konden er 3 met vreemde ringen gecontroleerd worden.  Buitenlandse ringvangsten op Ringstation Rohel was er maar 1 uit Belgie.

 

Tabel 4.Aantal terugmeldingen en controle vangsten op Ringstation Rohel van 2012-2021.

Van de eigen ringen zijn er 103 (66 individuen) na een of meerdere jaren op ringstation Rohel terug gevangen en gecontroleerd.

Tabel 5. Aantal eigen terugvangsten op Ringstation Rohel in periode 2012-2021.

 Voorlopige conclusies.

 Het aantal gevangen fitissen op Ringstation Rohel is vanaf 2012 flink afgenomen met een dieptepunt in 2021. In 2021 zelfs een afname t.o.v. 2012 met 61,75%. Zowel de volwassen vogels (62,5%) als de eerste jaars (61,06%) namen in aantallen in 2021 enorm af.

1. Tijdens de voorjaarstrek in april worden bijna de helft (48,78%) van de volwassen fitissen gevangen. Daarbij zijn opvallend veel fitissen (7,89%) met ringen (22) uit voorgaande jaren gecontroleerd.
2. In de maand juli worden 60,66% van de eerste jaars gevangen.
3. Het aantal eigen terugvangsten (tabel 5) uit voorgaande jaren op Ringstation Rohel is met factor 7 teruggelopen. In de jaren 2012-2014 was dit nog 11-13-11 (35) en in de jaren 2019-2021 is dit gezakt naar 1-3-1 (5).
4. De geconstateerde afname van ringvangsten op Ringstation Rohel is zeer verontrustend daar het een soort is die het van insectenvoedsel moet hebben.

 De grote vraag is; Is deze afname het gevolg van de al maar veranderende klimatologische omstandigheden in relatie met de algehele afname van insecten in ons land of zijn er op de route naar het overwintergebied in Afrika en in het overwintergebied grote veranderingen geweest in die periode?

De fitis is een soort die 2 x (!) zijn rui doormaakt.! 1 keer in het broedgebied en 1 keer in het overwintergebied. Met name tijdens deze twee ruiperioden moet de voedselsituatie in zowel in Europa (broedplek) als in Afrika (overwintering) en op de trekroutes sprake zijn van een goede en gezonde voedselsituatie.

Mijn vermoeden is dan ook dat het met name in het broedgebied dan ook niet goed zit met deze overleving.

 Joure 2 december 2021. 

Jan de Jong E.A. Borgerstraat 66 8501 NG Joure. Email; j.d.jongringer403@home.nl

Ringer 403 Vogeltrekstation Wageningen

Ringstation Rohel.

 

 

Rietzangers vetten op tussenstations op voor ze Afrika bereiken.

Aan  de noordoever van het Tjeukemeer bij Rohel worden elk jaar vele rietzangers geringd in het natuurreservaat Marswâl van Staatsbosbeheer in de gemeente De Fryske Marren.  Van deze geringde rietzangers krijg je af en toe eens een bericht dat ze ergens onderweg naar hun overwintergebied  in Afrika zijn gevonden en of gecontroleerd. Vaak zijn het vogel ringers en onderzoekers die de vogel dan  in hun netten aantreffen met een genummerde pootring. Gisteren kreeg ik dan ook bericht terug van een jonge rietzanger die we op 24 juni 2019 hadden voorzien van een pootring.

Deze rietzanger is in 2020 nergens opgemerkt, ook niet op de ringplek, en werd op 25 augustus 2021 door een Spaanse vogelringer gecontroleerd in het plaatsje Villarquemado, ergens tussen Madrid en Valencia  aan de oostkant van Spanje. Op ruim 1478 km van de plek waar hij geringd werd. De rietzanger was al een mooi eind op weg naar Afrika dus. Uit onderzoek van de Spaanse  ringer bleek dat de vogel maar liefst 16,9 gram woog en een vetscore(volgens Busse) van 5 had.

Vetscore lijst van Busse zoals die door ringers wordt gebruikt  bij de controle van de vetscore van vogels.

 

Dus was deze rietzanger al weer flink op gewicht, mogelijk vlak voor vertrek gevangen, voor de volgende etappe naar zijn overwintergebied in Midden Afrika.  Bij wegtrek vetten de rietzangers zich snel op , soms binnen 1 a 2 dagen, om zo snel grote afstanden te kunnen afleggen.  Als je weet dat de jonge vogel op 24 juni 2019  rond 06:15 uur normaal een gewicht  had van 10,8 gram dan is  het gewicht van de vogel in Spanje beduidend hoger (toename 56%).  Het gewicht zegt dus iets over de conditie en toestand waarin de vogel op dat moment verkeerd. 

Zo was een andere rietzanger, een volwassen vrouw,  die we op 17 juni 2019 op Ringstation Rohel van een pootring hebben voorzien op 29 juli 2019 nog op het terrein Marswâl aanwezig met een gewicht van 12,3 gram (vetscore 4). Ook deze vogel werd in 2020 nergens gecontroleerd en werd  daarna op  20 augustus 2021  door een vogelringer van het Urdaibai Bird Center gecontroleerd te Bizkaia in  Spanje  aan de noord west kant van Spanje tussen San Sebastian en Bilbao, ruim 1234 km van Ringstation Rohel. Toen woog de rietzanger  op 20 augustus nog 11,8 gram met een vetscore van 5.  Vier dagen later, op 24 augustus 2021,  werd deze rietzanger nog eens gecontroleerd in dezelfde omgeving aldaar maar nu woog de vogel al 14,2 gram.  Het gewicht van de vogel tijdens  de controle van de ring kan dus tijdens hun trekperiode sterk wisselen en is mede afhankelijk van het moment van vangen/controleren en de duur wanneer een vogel aan het opvetten is. Het opvetten is sterk afhankelijk van het aanbod van het voedsel en de plaatselijke omstandigheden (weersinvloeden, etc.).

Foto © Tom Visbeek.

De rietzanger zingt nog zijn hoogste liet in de schaars achtergebleven (on)economische gebieden van de mens.

 

Deze opvet stations waar de rietzangers gebruik van maken kan dus van levensbelang zijn  en overal liggen tussen hun geboortegrond tot diep in Afrika. We moeten ons realiseren dat vogels OOK in Afrika als ze de terugweg naar hun geboortegrond moeten inzetten OOK  o.a. hun lichaam weer in conditie moeten brengen (o.a. opvetten) voor ze weer terug kunnen keren. Naast voedsel is ook nog eens de rui van het totale verenkleed in Afrika aan een vervangbeurt toe. OOK deze rui vergt  goed EN GEZOND voedsel want met een slecht verenkleed en onvoldoende vetreserve  redden ze de lange en gevaarlijke toch niet.  Ook andere Afrika-gangers zoals de boerenzwaluw, kleine karekiet en vele andere soorten hebben daar op een of andere manier mee te maken. Vogels hebben een gezond leefgebied nodig  en zijn daar sterk afhankelijk van om te overleven zowel in hun overwintergebied als in hun broedgebied waar ze jongen moeten verzorgen. 

De mens stelt zijn leefgebied vast in euro’s en territoriums die daaraan gebonden zijn en stelt het welzijn  van ieder individue daarvan afhankelijk. De natuur daarentegen heeft eigen  harde wetten en regels waar het economische aspect bij ontbreekt. Onze economische wetten en regelgeving zorgen ervoor dat de natuurlijk keuzes van de andere levende natuur keer op keer in een ander keuzemenu moment wordt veranderd om zo toch maar aan alle economische (rechten?) en voorwaarden te voldoen. Vogels hebben geen economische belangen en zijn sterk afhankelijk geworden van de mens.

 

Joure , 18 november 2021.

Jan de Jong. E.A. Borgerstraat 66 8501 NG Joure. Tel. 0513-414788. E; j.d.jonglc@home.nl   

 

Zeer late boerenzwaluwen zochten nog voedsel bij Joure.

Op 7 november kreeg ik van vogelwachter Tonny de Jong uit Joure een whatsapp binnen dat hij in Joure bij Skipsleat nog twee boerenzwaluwen zag die druk aan het voedsel zoeken waren boven de landerijen. Dergelijke meldingen van boerenzwaluwen zijn laat, doch bij zwakke winters treffen we het steeds vaker dat boerenzwaluwen nog laat doortrekken of zelfs proberen te overwinteren in ons land. Vaak sneuvelen ze alsnog als het vrij snel begint te vriezen. Hopelijk redden deze twee het nog en bereiken ze veilig hun overwintergebied. Heeft U ook late boerenzwaluwen zien doortrekken meldt het dan even door voor mijn nieuwsbrief die vanaf heden af en toe verschijnt voor correspondenten.

Foto © Archief Jan de Jong

Houtsnippen trekken door.

De laatste week komen er van tal van correspondenten berichten door dat ze een houtsnip in de tuin hadden of dat er een tegen de ruiten vloog.  Bij Ydwine van der Molen in Ureterp vloog er op 1 november een met een klap tegen de ruiten. Gelukkig  heeft de vogel de klap overleefd en kon die  nadat ie in een doos wat was bijgekomen weer zijn weg vervolgen. Ook bij Bart en Janny van den Berg in Goënga vloog op 5 november een houtsnip tegen de ruiten en bleef wat versuft zitten op de tegels.

Foto © Bart en Janny van den Berg

Op dezelfde dag melde Sieger Schotanus uit Bakhuizen me dat er in Zwolle bij zijn zoon ook een tegen de ruiten was gevlogen, helaas was die op slag dood. In Joure vloog op 7 november er bij Fam. Nolles ook een tegen de ruit die versuft bleef zitten. Veel houtsnippen waren tijdens de afgelopen week met zware mist in moeilijkheden. Tijdens de doortrek komen ze met weinig zicht naar beneden en komen op allerlei plekken terecht, soms midden in steden en dorpen in tuinen en parken. Ben benieuwd of deze soort ook op meer plekken  slachtoffer werd van de mist.

Sterke doortrek van koperwieken. 

Van Durk Visser uit Joure kreeg ik een melding dat er op 29 oktober in de Haulster bossen bij Ouwsterhaule  honderden koperwieken aanwezig waren.  De koperwiek komt niet alle winters in grote getale in de omgeving van Joure  voor. Toch konden we op Ringstation Rohel aan het Tjeukemeer merken dat er flink wat koperwieken aanwezig waren. Tussen  14 oktober en 3 november vingen en ringden we voor het Vogeltrekstation in Wageningen er maar liefst 131. een absoluut jaarrecord sinds 1985 toen we daar begonnen met Ringonderzoek op het Staatsbosbeheer terrein Marswâl. Op 3 november tijdens een plotseling opkomende mist werden er maar liefst 56 gevangen. De vogels bleven ondanks de mist maar komen. 

Foto © Jan de Jong

In Jelsum werd door Wim Hoogendam in Dekema State ook een slachtoffer aangetroffen op 6 november. Tijdens de mist zullen er zeker op meer plaatsen koperwieken en andere lijsterachtigen gesneuveld zijn. Vaak als vensterslachtoffer.

Andere waarnemingen.

Op 26 oktober zag  Trienke Dekker uit Langezwaag nog 2 vrouwtje zwartkop met bruine kopkapjes bij haar in de tuin. In sommige zachte winters  worden ze wel vaker gezien. Doch de aantallen zijn vaak maar gering. 

In Joure zag Lieuwe van Welie op 31 oktober  een groene specht aan de Boeyer. De soort komt steeds vaker voor in Friesland. Heeft ook al in Joure gebroed en is dit jaar ook gezien in Sint Nicolaasga. 

Op 24 oktober ontdekte  Remco Schraa in Tietjerk een zeldzame waterspreeuw en wist die op de foto vast te leggen. Dergelijke vogels zie je zelden , laat staan dat je ze ook nog op de foto kan zetten.

Foto © Remco Schraa

Op 4 november  kreeg ik van Eesge Westerhof uit Joure  een foto van een knobbelzwaan met een gele halsband toegestuurd. De vogel zwom ergens in een slootje langs het fietspad bij Akmarijp.

Op 3 november  vloog aan de Harddraverweg in dichte mist een bokje (snippensoort) tegen de vensterruiten zo meldde  Yfke de Hoog me. Na enige tijd rust kon de vogel weer zijn vrijheid worden gegeven. Naast houtsnippen dus ook andere trekkers die sneuvelen.

Op 4 november  zag Rob de Geus in Joure een ijsvogel  in Skipsleat. Eindelijk na  zo'n tijd toch weer 1 in Joure. 

In oktober zond Ger Boersma me een foto van 2 vreemde eenden die hij  in Stiens zag. Het bleken Zweedse eenden te zijn. Deze worden vaak in gevangenschap gehouden en ontsnappen wel eens.

Foto © Ger Boersma

 Heeft U ook een bijzondere waarneming of vondst gedaan laat het ons dan even weten.

Joure 7 november 2021.

Vogelkundig medewerker Leeuwarder Courant.

Jan de Jong, Joure

0513-414788 of j.d.jonglc@home.nl 

Doortrek van zangvogels maakt veel slachtoffers.

Gedurende de herfst trekken er veel vogelsoorten door en weg naar warmer oorden. Hieronder zijn vaak zanglijsters , ijsvogels , sperwers, houtsnippen  en vele andere kleinere soorten. Elk jaar weer komen  er vele van deze  soorten om  doordat ze zich tegen de vensterruiten kapot vliegen. In De Fryske Marren (en daarbuiten) heb ik gedurende de afgelopen veertig jaar vele van deze slachtoffers in handen gehad en onderzocht. Nog steeds krijg  ik berichten binnen over slachtoffers. De afgelopen dagen ook weer meer berichten tijdens de weg en doortrek van vogels.  Ja soms ook van die mooie ijsvogels.

IJsvogel.

Foto ©Jan Aalders. Archief Jan de Jong Vogelkundig medewerker Leeuwarder Courant.

De prachtig blauwe rug streep wordt tijdens de vlucht vaak het beste  gezien.

In 2006 schreef ik al eens;

Zo is  het bijvoorbeeld opvallend dat veel ijsvogeltje als vensterslachtoffer sneuvelen in Joure , ik kreeg van  Mevr. Pasma  van de Kooilaan  op 26 augustus 2000 een jong wijfje dat onder het vensterraam gevonden werd , de vogel was eigenlijk nog maar rond de  30 dagen oud en woog rond de 40  gram. Bij Fam. Visser aan de Helling in Joure sneuvelde een jong mannetje op 11 oktober 2002, deze bleek na nader onderzoek tussen de 45 en 65 dagen oud te zijn, ook nog maar kort in leven dus. Zelfs in december 2004 sneuvelde er bij Fam. Spanninga aan de Omkromte nog een jong mannetje , de vogel had al een behoorlijk vetreserve opgebouwd en woog maar liefst 47  gram. Door waarschijnlijk het te vroeg ontsteken van vuurwerk is de vogel door een schrikreactie in blinde paniek tegen de ruiten gevlogen en gesneuveld.

 Recent;

Dit  jaar (2021) weinig ijsvogels gezien rondom Joure en er waren ook veel minder broedgevallen (ook elders). Toch zwerven vooral de jonge vogels wat om  in Friesland en die zijn met name te herkennen aan hun bruine zweem op de voorpoten. Oude vogel hebben meer een oranje pootkleur zonder bruin.

  Foto © Erik Veldkamp. Archief Jan de Jong Vogelkundig medewerker Leeuwarder Courant.

Let op de meer bruine voorkant van de poten en de witte punt van de snavel.

 Hoe dit te voorkomen. 

 Veel vogels komen dan ook na de klap tegen de ruiten om omdat ze wegkruipen en met de handicap niet goed meer kunnen functioneren. Vensterruiten zijn dus een groot gevaar voor deze trekkers. De ruiten beschermen tegen aanvaringen is dus een optie die we kunnen aanbevelen doch dit kan in enkele gevallen niet voorkomen dat er toch slachtoffers vallen, het licht en de lichtinval in de kamer kan soms ook parten spelen en in enkele gevallen de spiegeling van de (grote) glazen ramen. Grote planten die in de kamer vlak bij het raam geplaatst staan worden nogal eens door vogels aangezien als een rustplek. Ook het plaatsen van de voedertafels vlak bij de vensterruiten leidt er in enkele gevallen toe dat er mogelijk meer slachtoffers kunnen vallen. In de regel helpt het om met name bij windschermen vogelstickers te plaatsen of om het glas volledig mat te maken. Voor het beschermen van de vensterruiten van de woning word maar weinig stickers geplakt daar dit in de praktijk , uitzicht vanuit de woning, op problemen zou kunnen stuiten. Meer en meer maakt men ook gebruik van gematteerde plakstrippen die op de binnenzijde van de ruiten geplakt wordt. Soms wordt ook  er een silhouet van een roofvogel  gebruikt en opgehangen, doch deze moeten in het broedseizoen weer verwijderd worden daar de kleine zangers dan ook uit U tuin kunnen  verdwijnen.

 Slachtoffers van vensterruiten melden.

Heeft U bij de woning een slachtoffer gevonden meldt het ons dan. Van alle binnengekomen meldingen houden we bij hoeveel er wel in Nederland gevonden worden.

Dode vogels worden door ons onderzocht op conditie en er worden enkele biometrische gegevens van genoteerd , evenals kleedkenmerken en afwijkingen in verenkleed .Met name het doormeten van het dode dier geeft ons enig inzicht in bijvoorbeeld het gewicht, de vetgraad, vleugellengte, loopbeen, snavel, oogkleur en vele andere kenmerken.

Soms gaat het om een bijzondere  ondersoort die hier maar zelden wordt gezien, met name bij de kleinere zangvogels die voor menigeen  moeilijk uit elkaar te houden zijn, wil het nog wel eens voorkomen dat er iets opmerkelijks tussen zit. Vogelringen bij kleine zangvogels en Lijsterachtigen komen zelden voor, bij kleine roofvogels en uilen vaak veel meer, dit komt omdat de vindkans van een roofvogel (grote vogel) vaak veel groter is dan een klein zangvogeltje. De pootring kan ons meer vertellen over de herkomst van de vogel en zijn  ouderdom, vondsten dus altijd even melden.  

 Bij gewonde vogels kunnen we mogelijk dan nog wat betekenen voor de revalidatie van het slachtoffer. Met name vogels die na een klap versuf achterblijven is het van belang om snel te handelen. Wees altijd bedacht op roofvogels en uilen, deze kunnen vlak na de klap plotseling opleven en dan met hun klauwen en snavels  om hun heen slaan en U mogelijk verwonden.

Het beste is dan om er een lege doos met luchtgaatjes er overheen te leggen  om zo de vogel de nodige rust te geven. Let er op of er direct na de klap tegen de ruiten  ook bloed uit de snavel van het slachtoffer  komt, is dit het geval dan is het zeker een inwendige bloeding en moet er direct hulp geboden worden. Neem de vogel dan voorzichtig op en hou de snavel onder een  langzaam lopende  waterkraan. De vogel neemt zo enig water tot zich wat in veel gevallen met kleine bloedingen grote bloedstolsels kan voorkomen, het bloed word dan namelijk door de circulatie van het water in het lichaam warmer en voorkomt stolsel vorming.

Leeft de vogel na zeker 30 minuten nog en heeft het geen uitwendig letsel  en kan het niet uit vrije wil wegvliegen waarschuw  ons dan  zodat de vogel kan worden opgenomen in een asiel of vogelopvang in de buurt. Ga nooit zelf  proberen de vogel te verzorgen ,daar zijn opvangcentra voor  waar specifieke kennis  voorhanden is. Tevens hebben veel vogelsoorten een beschermde status en mogen ze niet uit het wild zomaar in gevangenschap gehouden worden.

 Opgemaakt  31 oktober 2021.

 

Jan de Jong E.A. Borgerstraat 66 8501 NG Joure. Tel. 0513-414788

E; j.d.jonglc@home.nl

Vrijwillig Wetenschappelijk medewerker Vogeltrekstation ( NIOO/KNAW).

Vogelkundig medewerker Leeuwarder Courant (sinds oktober 1977).

 

Nieuwsbrief boerenzwaluw onderzoek 2021.

Inleiding

Veel boerenzwaluwen zijn al op weg naar hun wintergebieden, hoogste tijd voor  een nieuwsbrief.

Na de laptop crash eind augustus heb ik veel boerenzwaluw gegevens die binnen kwamen via de mail  opnieuw moeten selecteren en tot mijn grote schrik ontbraken  veel email adressen uit het bestand. Ook nu nog mis ik er vele adressen. Wat de oorzaak was dat deze crash veroorzaakte is niet bekend geworden , de laptop was amper 2 jaar oud.  Vooral de vóórgeselecteerde email-adressen (ringplekken/correspondenten, etc.) bleken  totaal onleesbaar te zijn. Gelukkig konden de IT’s vrijwel alle email berichten van 2021  veilig stellen. Doch ik moest de  selecties van email adressen (met gegevens van plaats, adres, telefoon, etc.) opnieuw invoeren en rubriceren. Dat was een enorm werkje. Nu is vrijwel al dat werk klaar en kan ik deze (wat late) nieuwsbrief aan U verzenden.

 Aankomst en vertrek boerenzwaluwen.

 Van de boerenzwaluwen die terugkeerden in schuren en stallen in 2021 is een overzicht gemaakt. Wat meteen opviel was dat er in 2021 veel meer meldingen al eind maart binnen kwamen. In totaal kwamen er 112 aankomst meldingen en slechts 32 vertrek meldingen binnen. Van de 112 aankomstmeldingen kwamen er 101 uit Friesland en 11 uit de andere provincies (Groningen 1, Zuid Holland 1, Noord Holland 1, Overijssel 2, Gelderland 3 en Drenthe 3). Vroegste was 13 maart in Jelsum (Marie Christien van Deursen), vogel slechts 1 nacht geweest en toen weer vertrokken. De meeste meldingen in maart kwamen pas in de derde decade van maart (28 t/m 31 maart) binnen.  28 maart 1, 29 maart 5, 30 maar 8 en 31 maart 12.

Om nu een vergelijking te maken met de aankomst van 2020 en 2021 heb ik de gegevens van 73 adressen waarbij  beide aankomstdata werden gemeld met elkaar vergeleken en deze in een grafiek uit gezet.

In de grafiek valt meteen op dat de aankomst in deze 73 stallen flink verschilt. Hadden we in 2020 bij dit overzicht slechts 1 melding in maart , in 2021 waren dit er maar liefst 15. Echter in 2020 valt de piek in de eerste april decade op met 55 meldingen en kwamen er in de 2^e en 3^e decade van april veel minder terug vergeleken met 2021. Hieronder vind U de lijst met aankomst en vertrek data.

 Lijst 2021 aankomst en vertrek.

 Bij het samenstellen van de lijst heb ik gebruikt gemaakt van de beschikbare email adressen die ik nog kon gebruiken.  Het valt op dat er nogal wat vertrekdata van boerenzwaluwen IN schuren ontbreken. Dat komt omdat ik veel tijd heb moeten besteden aan het herstelwerk na de crash van de laptop. In de lijst hieronder zijn de adressen waar het email adres ontbreekt in de meest rechterkolom met een x aangegeven.  Mocht iemand dat email adres toevallig weten dan hoor ik het graag.

Bij veel waarnemers staat er in de kolom laatste vertrokken uit de stal in 2021 helaas geen data. Graag zou ik die nog ontvangen indien die bekent zijn.  Ook aanvullende gegevens en of bijzondere gebeurtenissen  foto’s en ervaringen dit jaar zou ik graag meenemen in het Boerenzwaluw Journaal 2021. Het is de bedoeling dat dit verslag weer rond januari 2022 zal verschijnen. Graag nodig ik dan ook een ieder uit om zijn boerenzwaluw ervaringen te delen. Mocht U nog oude gegevens van vorige jaren hebben opgetekend dan hoor ik dit ook graag. Vooral van buiten Friesland zijn er meer aankomst en vertrek gegevens nodig om een vergelijking te maken met andere Regio’s.

 Foto © Aant de Jong 23-8-2015 Friesland

Let op de meer brede donkere keelband van deze “Europese” boerenzwaluw  Hirundo rustica rustica.

 

Aanvullingen/ correcties op onderstaande lijst (bijgewerkt tot  4 oktober) ontvang ik graag.

Gegevens kunnen gemeld worden op j.d.jonglc@home.nl 

STAAT  ER EEN X BIJ EMAIL DAN BEN IK DAT EMAIL ADRES KWIJT.

Boerenzwaluw 2021 aankomst en vertrek uit stal
plaats	provincie	naam	1e terug in stal 2021	aantal	laatste vertrokken uit stal in 2021	email
Aalsum	Friesland	Maatschap Andringa	10-apr	2		x
Appelscha	Friesland	Adrienne Jonker	19-apr	1	30-sep
Bears	Friesland	Jochum Rijpma	16-apr	1	1-okt
Berkenwoude	Z-Holland	Jaap Graveland	25-apr	1		x
Bovensmilde	Drenthe	Rita Delger	27-apr	2	19-sep
Britswert	Friesland	Afke Hoogland	31-mrt	2
Broeksterwâld	Friesland	Elizabeth Post	25-apr	2
Buren Ameland	Friesland	Janke Nobel	?
Burgum	Friesland	Jaap en Rinske  van Leersum	9-mei	2
Dedgum	Friesland	Ton Westendorp	3-mei	2
Deinum	Friesland	Anne Jansma	31-mrt	1
De Knipe	Friesland	Sil Dekker	14-apr	1	5 sep?
De Knipe	Friesland	A. Durkstra	?
Delfstrahuizen	Friesland	Nelleke Roos	17-apr	2	9-sep
Drogeham	Friesland	Egbert Veenstra	22-apr	1
Eastermar	Friesland	Arend Timmerman	4-apr	2	17-sep
Eastermar	Friesland	Willem Oevering	8-apr	1	NVT
Ermelo	Gelderland	Marion Derks /schaapskooi	30-mrt	2	23-sep
Gelselaar	Gelderland	Arend Heideman	31-mrt	1	12-sep
Gelselaar	Gelderland	Wilbert Oltvoort	29-mrt	1	1-okt
Goingarijp	Friesland	Bloemers I.	?
Grou	Friesland	D.Wartena- Hoekstra	21-apr	2
Grou	Friesland	Sjoerd  en Hinke Hoekstra	23-apr	2	21-sep
Harkema	Friesland	Foppe van der Meer	4-apr	1	17-sep
Haskerhorne	Friesland	Nico en Hieke Boersma	17-apr	1
Haskerhorne	Friesland	Sake en Jolanda Hoekstra	31-mrt	2
Haulerwijk	Friesland	Dirk Hiemstra	?			x
Hempens	Friesland	Pieter en Nellie de Boer	6-mei	1
Hemrik	Friesland	T.Algra	16-apr	2		x
Hemrik	Friesland	Henk.F.Hansma	4-mei	1	19-aug
Hitzum	Friesland	Joki Bakkers	27-apr	3	20-sep
Hitzum	Friesland	Bouwe en Betty Blanksma	30-mrt	4	16-sep
Hommerts	Friesland	H.J. van Os	?			x
Huis ter Heide	Drenthe	Orpa Sekeronej	9-mei		16-sep
Jelsum	Friesland	Marie Christien van Deursen	13-mrt	1
Jonkerslân	Friesland	Heleen Achterberg	14-apr	1	9sep?
Joure	Friesland	Artina Oppenhuizen	14-apr	2
Broek bij Joure	Friesland	Jan Bles	31-mrt	1		x
Jutrijp	Friesland	Wilbert Boersma	?
Jutrijp	Friesland	Ids Groenveld	?
Jutrijp	Friesland	Halbe Huitema	?
Jutrijp	Friesland	Henk Johan de Jong	31-mrt	2
Katlijk	Friesland	Hendrik en Atsje de Vries	30-mrt	1	18-sep
Kinnum Terschelling	Friesland	Willy Nijdam	21-apr	1
Kollum	Friesland	Anny de Jong	3-apr	1
Kollum	Friesland	F.Solle	19-apr	3		x
Kollum	Friesland	Yttje Solle	9-mei	3	5-sep
Kollumerpomp	Friesland	Menne Osinga	26-apr	7
Kortehemmen	Friesland	Hilda Mollenhorst	?
Koufurderrige	Friesland	Jan Brouwer	14-apr	2
Koufurderrige	Friesland	B.de Vries	?
Langezwaag	Friesland	Joop Petter	27-apr	2
Langezwaag	Friesland	Sietse van der Wal	9-apr	3		x
Langezwaag	Friesland	B. de Vries	?			x
Langezwaag	Friesland	G.J.Fekken	13-apr	1		x
Lippenhuizen	Friesland	L. Jager	14-apr	1
Lippenhuizen	Friesland	Wytse de Jong	17-apr	1	28-aug
Luxwoude	Friesland	maatschap Maat - Fleer	4-apr	1		x
Makkum	Friesland	Wietske Visser	?		6-sep
Meppel	Drenthe	Richard Vermeulen	9-mei
Metslawier	Friesland	Tjitske Veenstra-van Dijk	4-apr	1	15-sep
Midlum	Friesland	Alie Kroon	?		22-aug
Mildam (brug)	Friesland	Jan Oord	?
Molkwerum	Friesland	Mineke Bekkema	4-apr	1	26-sep
Noardburgum	Friesland	Jan en Froukje van der Veen	22-apr	2	22-sep
Noardburgum	Friesland	Johannes van der Veen	28-apr	2
Noardburgum	Friesland	Sep Sierksma	2-mei	2		x
Nijehaske	Friesland	Jan Kroes en Baukje Tilma	28-apr	2
Offingawier	Friesland	Dirkje Winia Hoekstra	31-mrt	1
Oldeberkoop	Friesland	A. Koning	16-apr	1
Oldeberkoop	Friesland	Dirk Schipper	13-apr	1
Oldekerk, Gaarkeuken	Groningen	Roel en Maartje Veenstra	29-mrt	2
Oldeouwer	Friesland	Alkema J.	13 mei?
Oldeouwer	Friesland	P. Klompmaker	29-mrt	5	NVT
Oldeouwer	Friesland	H. Nijholt	16-apr	1
Oldeouwer	Friesland	Fokke Stastra	16-apr	1
Ommen	Overijssel	Ton Elzerman	30-mrt	1
Oosternijkerk	Friesland	Roel Sikkema	18-apr	4
Oosterzee	Friesland	Jan van der Stouwe	30-mrt	1
Oudega	Friesland	Abe Stegenga	28-mrt	2
Oudwoude	Friesland	Willem en Sietske Jonkman	?
Ouwsterhaule	Friesland	Maatschap  Wietsma	15-apr	1
Paesens	Friesland	Oane Taekema	30-mrt	1	14 sep?
Pietersbierum	Friesland	Klaske en Gorrit Smidts	19-mei	2
Radewijk	Overijssel	Ria Vink Ranter	9-apr	2		x
Rohel	Friesland	D.J. Akkerman	15-apr	1
Rotsterhaule	Friesland	Afke Baas	1-apr	1
Rotsterhaule	Friesland	J. de Kleijne	?
Rotsterhaule	Friesland	Frank Venema	5-apr	1
Rottum	Friesland	Harm Meester	6-apr	2
Ruigahuizen	Friesland	Melle van der Goot	26-apr	1
Rijs	Friesland	Bosman	6-apr	2
Scharsterbrug	Friesland	Siebe en Titia Bosma	27-apr	3
Sint Anna Parochie	Friesland	Sophie Brakelé	1-apr	1
Sint Johannesga	Friesland	Petra  Vermaning	3-apr	1
Steggerda	Friesland	Ultsje Jellema	12-apr	1		x
Suamarreheide	Friesland	Bareld Storm	12-apr	2
Terband	Friesland	Bob en Gerda Jonker	?		24aug?
Terband	Friesland	Trienke en Henk Tjepkema	31-mrt	2	15 sep?
Terwispel	Friesland	Bart Berga	12-apr	2
Terwispel	Friesland	Ilse en Arie Steenwijk	31-mrt	1
Terwispel	Friesland	Evert Wind	16-apr	1
Terwispel	Friesland	Arie en Ilse Steenwijk	31-mrt	1
Terwispel	Friesland	Hannelien Ruijs en Marc van Leuven	31-mrt	2
Terwispel	Friesland	Rikus en Tryntsje Veenstra	14-apr	1
Terwispel	Friesland	Sjoerd Wagenaar	4-apr	1
Tijnje	Friesland	Annemarie van Gasteren	20-apr	1
Tijnje	Friesland	Eelke van der Veer	1-apr	1
Tijnje	Friesland	Harriet van Sleen	30-mrt	1
Tijnje	Friesland	Jenny Hoogeboom	26-apr	1
Tijnje	Friesland	Koos en Corrie Willemsen	?		17 sep?
Tijnje	Friesland	de Vries  Ulesprong 1	11-apr	1
Twijzel	Friesland	Joke Smith	15-apr	2
Tzummarum	Friesland	Wopke de Groot	29-mrt	6		x
Vegelinsoord	Friesland	Herman Lenes	31-mrt	1		x
Warga	Friesland	Keimpe Gerrit de Boer	25-apr	2
Warga	Friesland	Aafke en Wiebe Kooistra	8-apr	1
Warga	Friesland	Pieter Talsma	23-apr	2
Warns	Friesland	Peter Jan en Hieke Dijkstra Skarl 7	14-apr	2
Warns	Friesland	Syb de Vries	25-apr	1
Warns	Friesland	Bauke Smid	14-apr	2
Welsrijp	Friesland	Joustra	?			x
Westergeest	Friesland	Johannes Annema	3-mei	1		x
Wijckel	Friesland	Daan Meijer	29-mrt	1	29-sep
Wijnaldum	Friesland	Sytse Elzinga	?			x
Wijnaldum	Friesland	Rinze en Maartje Post	4-apr	1
Wijnjewoude	Friesland	Frans Pool	4-apr	1
Wijnjewoude	Friesland	H.Drent	16-apr	2	30-sep
Wijnjewoude	Friesland	Ineke Westers	7-mei	2	21-sep
Wognum	N-Holland	Jacob Blank	14-apr	1	26-sep
Wommels	Friesland	Roel Schraa	30-mrt	2
Zweins	Friesland	Anneke de Boer	14-apr	1

Foto © Glen Bartley 11-8-2021 Victoria in Canada.

Ook in Canada komen boerenzwaluwen (Hirundo rustica erythrogaster) voor met een hoge kleurfase.

 

Verspreiding van ondersoorten van de boerenzwaluw wereldwijd.

 

Opgemaakt 10 oktober 2021.

 

Jan de Jong

Boerenzwaluw onderzoeker Friesland.

Ringer 403 Vogeltrekstation Wageningen

E: j.d.jongringer403@home.nl

 

Boerenzwaluw nieuwsbrief 2021.

 Hierbij even een update van de aankomst van boerenzwaluwen IN stallen en schuren t/m 29 april 2021. Dit jaar beleven we een wat vreemde aankomst van de boerenzwaluwen in broedschuren en stallen. Door de warme dagen eind maart waren ze vroeger dan normaal terug in de stallen. Er waren zeker 24 meldingen die al in maart binnen kwamen. De meeste daarvan lagen tussen 28 en 31 maart, met 1 uitschieter van zelfs 13 maart! Door de koude inval in begin april verdwenen er op veel plaatsen ook de vroeg gekomen eerste boerenzwaluwen weer uit de stallen. Soms bleven ze meer dan 10 dagen weg. Slechts in twee gevallen kreeg ik melding van koude slachtoffers (Molkwerum en Appelscha). Je vindt de dode vogels vaak niet snel omdat ze moeilijk te vinden zijn in grote stallen. Soms zitten ze kort na aankomst zelfs dood op het nest en lijkt het net of ze zitten te broeden. Tot nog toe ontving ik er 62 april aankomst meldingen. Van de 86 adressen zijn al aankomstmeldingen binnengekomen en moeten er nu (29 april) nog 27 binnengekomen van adressen die in 2020 een opgave verstrekten. Staat U aankomstmelding van teruggekeerde boerenzwaluwen in de stal/schuur er nog niet bij meldt dit dan even, ook uit meerdere provincies! We zijn daar erg blij mee. Verheugend is dat er vanuit andere provincies in ons land nu ook meldingen van aankomsten binnenkomen (Gelderland 3, Groningen 1, Overijssel 1, Noord-Holland 1 en Zuid-Holland 1.) Doch daar is nog een hele weg te winnen. Wie is b.v. de eerste uit Zeeland, Brabant, Limburg, Flevoland? Ook uit andere landen zijn aankomstreeksen IN stallen welkom.

Foto uit Archief Jan de Jong. Boerenzwaluw verzameld modder voor het nest.

De aankomst IN de schuur of stal verteld ons iets over de werkelijke terugkeer van de eigen broedvogels. In maart en april, soms ook in mei, kan je wel boerenzwaluwen aantreffen die (nog) geen binding hebben met de broedplek maar b.v. nog op doortrek zijn. Zo broeden noordelijke (Poolse/Zweedse/Finse) boerenzwaluwen veel later en trekken hier zelfs eind april/begin mei nog door. Late boerenzwaluwen die rond boerderijen zwerven kunnen dus net zo goed broedvogels uit noordelijker streken zijn en al voedsel zoekend hun weg vervolgen. Daarom is de notitie van de aankomst IN DE SCHUUR OF STAL zo belangrijk. Velen zijn dan ook blij dat HUN zwaluwen weer terug zijn.

 Foto Huub Reulen. Mnnetjes met lange staarten hebben vaker een hogere kleurfase op buik.

Opmerkelijk bij de terugkeer in de stallen is dat de aankomstdata van individuele broedvogels, soms zelfs in dezelfde stal, erg kan verschillen. De eersten (de vaak wat oudere mannen) zullen vaak al eind maart al in Friesland en elders in Nederland verschijnen. Door allerlei oorzaken (soms klimaatomstandigheden /storm/kou/stof en zandstormen, etc.) kunnen aankomsten vertraagd zijn. De lange weg terug uit Midden en Zuid-Afrika is er een met veel hindernissen. Ook omstandigheden (voedseltekort/droogte, etc.)  IN het overwintergebied kunnen bepalend zijn voor de uiteindelijk vertrekdata uit Afrika. Verder is opmerkelijk dat veel van de geringde boerenzwaluwen uit Engeland b.v. meer teruggemeld worden uit het zuidelijke deel van Afrika, terwijl er van alle geringde boerenzwaluwen in ons land (jong/oud/wel/geen broedvogel) er in dat gebied (Zuid-Afrika) maar zelden een wordt teruggemeld. Boerenzwaluwen geringd in ons land worden over een breed front in Afrika teruggemeld van noord Afrika (Marokko, Algerije, Tunesië, Libië) langs de westkust van Afrika (Marokko, Senegal), naar Centraal Afrika (Sierra Leone, Ivoorkust, Ghana, Nigeria, Gabon) afbuigend naar Congo en Zambia en enkele in heel zuidelijk Afrika.

 We zijn erg benieuwd of er dit jaar ook op veel meer plaatsen de boerenzwaluwen veel later zijn teruggekeerd. Mogelijk zijn er zelfs flinke af of toename te constateren met dit extreme voorjaarsseizoen.

Hieronder geef ik de lijst van AANKOMSTEN IN STALLEN EN SCHUREN weer in 2021 en kunt U ook de aankomstdata vergelijken met 2020.

Boerenzwaluwen terug IN de stal in 2020 -2021 (t/m 29 april 2021)
Plaats	Provincie	Naam	1e terug in stal 2020	Aantal	1e terug in stal 2021	Aantal
Aalsum	Friesland	Maatschap Andringa	?	?	10-apr	2
Appelscha	Friesland	Adrienne Jonker	11-apr	2	11-apr	1
Bears	Friesland	Jochum Rijpma	12-apr	1	16-apr	1
Berkenwoude	Z-Holland	Jaap Graveland			25-apr	1
Britswert	Friesland	Afke Hoogland	6-apr	1
Broeksterwâld	Friesland	Elisabeth Post	?	?	25-apr	2
Buren Ameland	Friesland	Janke Nobel	10-apr	2
Burgum	Friesland	Jaap van Leersum	22-apr	2
Dedgum	Friesland	Ton en Catharina Westendorp	22-apr	2	27-apr	1
Deinum	Friesland	Anne Jansma	6-apr	1	31-mrt	1
De Knipe	Friesland	Sil Dekker	6-apr	2	14-apr	1
De Knipe	Friesland	A. Durkstra	7-apr	1
Delfstrahuizen	Friesland	Nelleke Roos	6-apr	1	17-apr	2
Drogeham	Friesland	Egbert Veenstra	6-apr	2	26-apr	2
Eastermar	Friesland	Arend Timmerman	5-apr	2	4-apr	2
Eastermar	Friesland	Willem Oevering	6-apr	1	8-apr	1
Ermelo	Gelderland	Marion Derks /schaapskooi	31-mrt	1	30-mrt	2
Gelselaar	Gelderland	Arend Heideman	28-mrt	1	31-mrt	1
Gelselaar	Gelderland	Wilbert Oltvoort	?	?	29-mrt	1
Goingarijp	Friesland	Bloemers I.	7-apr	3
Grou	Friesland	Maatschap. Wartena- Hoekstra	8-apr	2
Grou	Friesland	Sjoerd Hoekstra	10-apr	2	23-apr	2
Harkema	Friesland	Foppe van der Meer	3-apr	1	4-apr	1
Haskerhorne	Friesland	Hieke en Nico Boersma	?	?	17-apr	2
Haskerhorne	Friesland	Jolanda Hoekstra	18-apr	2	31-mrt	2
Haulerwijk	Friesland	Dirk Hiemstra	6-apr	1
Hemrik	Friesland	T. Algra	7-apr	1
Hemrik	Friesland	Henk. F. Hansma	26-apr	2
Hitzum	Friesland	Joki Bakkers	7-apr	2	27-apr	3
Hitzum	Friesland	Bouwe en Betty Blanksma	?	?	30-mrt	4
Hommerts	Friesland	H.J. van Os	7-apr	2
Jelsum	Friesland	Marie Christien van Deursen	7-apr		13-mrt	1
Jonkerslân	Friesland	Heleen Achterberg	6-apr	1	14-apr	1
Joure	Friesland	Artina Oppenhuizen	6-apr	3	14-apr	2
Jutrijp	Friesland	Wilbert Boersma	5-apr	2
Jutrijp	Friesland	I. Groenveld	4-apr	2
Jutrijp	Friesland	H. Huitema	5-apr	1
Jutrijp	Friesland	H.J. de Jong	10-apr	8	31-mrt	2
Katlijk	Friesland	Hendrik en Atsje de Vries	6-apr	2	30-mrt	1
Kinnum	Friesland	Willy Nijdam	?	?	21-apr	1
Kollum	Friesland	F. Solle	?	?	19-apr	3
Kollum	Friesland	Anny de Jong	9-apr	2	3-apr	1
Kollumerpomp	Friesland	Menne Osinga	11-apr	2	26-apr	7
Kortehemmen	Friesland	Hilda Mollenhorst	10-apr	2
Koufurderrige	Friesland	Jan Brouwer	7-apr	1	14-apr	2
Koufurderrige	Friesland	B.de Vries	5-apr	3
Langezwaag	Friesland	Sietse van der Wal	5-apr	1	9-apr	3
Langezwaag	Friesland	B. de Vries	6-apr	2
Langezwaag	Friesland	G.J. Fekken	11-apr	2
Lippenhuizen	Friesland	L. Jager	8-apr	2	14-apr	1
Lippenhuizen	Friesland	Wytse de Jong	11-apr	4	17-apr	1
Luxwoude	Friesland	Maatschap Maat - Fleer	6-apr	2	4-apr	1
Makkum	Friesland	Wietske Visser	5-apr	6
Metslawier	Friesland	Tjitske Veenstra-van Dijk	5-apr	2	4-apr	1
Mildam (brug)	Friesland	Jan Oord	11-apr	2
Molkwerum	Friesland	Mineke Bekkema	10-apr	1	4-apr	1
Noardburgum	Friesland	Jan en Froukje van der Veen	7-apr	1	22-apr	2
Noardburgum	Friesland	Johannes van der Veen	4-apr	1
Offingawier	Friesland	Dirkje Winia Hoekstra	6-apr	1	31-mrt	1
Oldeberkoop	Friesland	A. Koning	6-apr	3	16-apr	1
Oldeberkoop	Friesland	Dirk Schipper	6-apr	1	13-apr	1
Oldekerk, Gaarkeuken	Groningen	Roel en Maartje Veenstra	24-mrt	1	29-mrt	2
Oldeouwer	Friesland	Alkema J.	20-apr	6
Oldeouwer	Friesland	P. Klompmaker	6-apr	2	29-mrt	5
Oldeouwer	Friesland	H. Nijholt	16-apr	1	16-apr	1
Oldeouwer	Friesland	Fokke Stastra	5-apr	2	16-apr	1
Ommen	Overijssel	Ton Elzerman	7-apr	1	30-mrt	1
Oosternijkerk	Friesland	Roel Sikkema	?	?	18-apr	1
Oosterzee	Friesland	Jan van der Stouwe	?	?	30-mrt	1
Oudega	Friesland	Abe Stegenga	31-mrt	1	28-mrt	2
Oudwoude	Friesland	Willem en Sietske Jonkman	9-apr	1
Ouwsterhaule	Friesland	Maatschap Wietsma	11-apr	2	15-apr	1
Paesens	Friesland	Oane Taekema	9-apr	1	30-mrt	1
Rohel	Friesland	D.J. Akkerman	7-apr	1	15-apr	1
Rotsterhaule	Friesland	Afke Baas	6-apr	1	1-apr	1
Rotsterhaule	Friesland	J. de Kleijne	17-apr	1
Rotsterhaule	Friesland	S.F. Venema	5-apr	2	5-apr	1
Rottum	Friesland	H en E. Meester	7-apr	4	6-apr	2
Ruigahuizen	Friesland	Melle van der Goot	10-apr	2	26-apr	1
Rijs	Friesland	Bosman	?	?	6-apr	2
Scharsterbrug	Friesland	Siebe en Titia Bosma	20-apr	1	27-apr	3
Sint Anna Parochie	Friesland	Sophie Brakelé	4-apr	1	1-apr	1
Sint Johannesga	Friesland	Petra Vermaning	8-apr	1	3-apr	1
Steggerda	Friesland	Ultsje Jellema	23-apr	2	12-apr	1
Suamarreheide	Friesland	Bareld Storm	8-apr	2	12-apr	2
Terband	Friesland	Trienke en Henk Tjepkema	5-apr	1	31-mrt	2
Terwispel	Friesland	Bart Berga	8-apr	2	12-apr	2
Terwispel	Friesland	Evert Wind	16-apr	2	16-apr	1
Terwispel	Friesland	Arie en Ilse Steenwijk	14-apr	2	31-mrt	1
Terwispel	Friesland	Hannelien Ruijs en Marc van Leuven	8-apr	2	31-mrt	2
Terwispel	Friesland	Rikus en Tryntsje Veenstra	7-apr	1	14-apr	1
Terwispel	Friesland	Sjoerd Wagenaar	6-apr	1	4-apr	1
Tijnje	Friesland	Harriet van Sleen	4-apr	2	30-mrt	1
Tijnje	Friesland	Eelke van der Veer	?	?	1-apr	1
Tijnje	Friesland	Jemmy Hoogeboom	?	?	26-apr	1
Twijzel	Friesland	Joke Smidt	6-apr	1	15-apr	2
Tzummarum	Friesland	Wopke de Groot	?	?	29-mrt	6
Vegelinsoord	Friesland	Herman Lenes	?	?	31-mrt	1
Warga	Friesland	Keimpe Gerrit de Boer	6-apr	2	25-apr	2
Warga	Friesland	Aafke en Wiebe Kooistra	6-apr	1
Warga	Friesland	S. Talsma	6-apr	2
Warns	Friesland	P.J. Dijkstra	6-apr	1	14-apr	2
Warns	Friesland	Bauke Smid	8-apr	5	14-apr	2
Warns	Friesland	Sybe de Vries	?	?	25-apr	1
Welsrijp	Friesland	Joustra	5-apr	2?
Wijckel	Friesland	Daan Meijer	?	?	29-mrt	1
Wijnaldum	Friesland	Sytse Elzinga	6-apr	2
Wijnaldum	Friesland	Rinze en Maartje Post	11-apr	4	4-apr	1
Wijnjewoude	Friesland	Frans Pool	?	?	4-apr	1
Wijnjewoude	Friesland	H. Drent	11-apr	2	16-apr	2
Wognum	N-Holland	Jacob Blank	?	?	14-apr	1
Wommels	Friesland	Roel Schraa	5-apr	2	30-mrt	2
Zweins	Friesland	Anneke de Boer	7-apr	4	14-apr	2

 

 

Staat U naam en woonplaats er niet bij geef deze dan snel op zodat van elke woonplaats in ons land de aankomst IN de stal beter wordt onderbouwd met U bijdrage.  Ik hoop van harte dat ook uit de andere provincies nu veel meer aankomstmeldingen gaan binnenkomen.  Reacties kunt U zenden naar j.d.jonglc@home.nl  of telefonisch doorgeven op 0513-414788.

 

Joure, 29 april 2021

Jan de Jong E.A. Borgerstraat 66 8501 NG Joure.

 

 

Zanglijsters zingen alweer volop.

 De laatste week hoor je op allerlei plaatsen de zanglijsters al weer zingen. Zelf hoorde ik op 18 februari in de wijk Skipsleat er al twee luid zingen en enkele dagen later op een 6-tal andere plekken in Joure. De zanglijster (Bûnte Lyster) is er altijd vroeg bij met de eerste zang. Soms worden ze al in zwakke winters gehoord. Zoals op 15 december 2000 toen Tsjepke van der Honing er aan de Helling in Joure al een volop zingend (15 minuten) hoorde. Eelke Bosma uit Haskerhorne hoorde op 9 januari 2004 bij zijn woning ook een, de vogel was op 17 januari nog druk met de zang. Vanaf maart kan je de zanglijster de laatste jaren steeds meer horen zingen.

 

Foto Wim Priem 7-4-2020.Zanglijsters komen steeds vaker in tuinen, parken en volkstuinen.

Vroege en late nestvondsten.

 De eerste broedgevallen kunnen al vroeg zijn. Zo vond ik in het archief al een melding van 2 maart 1998 toen er in Drogeham bij Fam. Spoelstra een nest met 1 ei werd gevonden. In Leeuwarden op 17 maart 1994 nest met 2 eieren (Auke Willem de Jong). Op 22 maart 1993 in Leeuwarden nest met 4 ei (Mevr. Aalbers). Het broeden kan tot zeker in augustus aanhouden en kan meerdere legsels bevatten. Zo werd er op 6 augustus 1996 in Hardegarijp nog zanglijster op nest met 1 ei gevonden in een klimhortensia door Fam. Goodijk. Op 8 augustus 2000 meldde A. Meersma uit Minnertsga me dat er nog een zanglijster zat te broeden in een dichte veld iep op nog geen twee meter van een merelnest met kleine jongen. De jonge zanglijsters zijn pas 25 augustus uitgevlogen.

 Oproep let op vroege legsels.

Ik ben benieuwd of er dit jaar in Friesland (of daarbuiten) ook vroege maart legsels bekend zijn geworden van de zanglijster. Vaak wordt er in de maart maand nog maar weinig omgekeken naar broedende zanglijsters. Waarschijnlijk komen er de laatste jaren steeds meer broedgevallen voor in begin maart door de veranderende klimatologische omstandigheden.  Het is dus opletten als je vrouwtjes zanglijsters al vroeg ziet slepen met nestmateriaal.  Steeds vaker broeden ze in wat grotere tuinen bij woningen. Hun nest is komvormig gebouwd (door vrouwtje) van dunne takjes, mos, gras, plantenwortels, bladeren etc. en aan de binnen zijde een opvallend gladde kom. De eieren helder lichtblauw met zwarte of donkerbruine spikkels. Het vrouwtje begint vaak na het laatste ei te broeden en na 12 a 14 dagen komen de jongen uit. Deze jonge worden daarna nog zeker 12 a 16 dagen verzorgt voor ze uitvliegen. Als de jongen 7 a 9 dagen oud zijn openen ze al hun ogen en kunnen bij dreigend gevaar al uit het nest springen! Op de 8^e dag komen de buik schouder en rugveren al 1 millimeter ui de bloedspoelen. Vanaf de 11^e dag zijn de vlekken op de borst al zichtbaar.

Foto 3-4-2015. Anna de Vries. Smidse van de zanglijster waar hij zijn tuinslakken kapot slaat om de inhoudt te nuttigen. Het is belangrijk dat slakken in uw tuin NIET bestreden worden met giftige middelen. Dit zou slecht kunnen uitpakken voor zanglijsters die ze regelmatig eten.

Vooral in de trektijd, maar ook in het late broedseizoen, kunnen veel jonge zanglijsters al aan het zwerven gaan. Mening zanglijster komt dan opvallend vaak om als vensterslachtoffer. Zo vond Tjepke Hofma uit Joure er op 11 augustus 1994 in zeer korte tijd 3 dood in de tuin. Ook tijdens de voorjaarstrek sneuvelen er vele tegen vensterruiten, soms van ver. Meldt vensterslachtoffers zo veel mogelijk.

 

Enkele voorbeelden van gesneuvelde doortrekkers.

1. Op 26 maart 1994 sneuvelde er een tegen de ruiten in Hommerts bij B. Zwijgers. De vogel was geringd (GBT.  RV…80617) op 20 november 1993 in Watlington in Engeland. Kennelijk een vogel die in Engeland probeerde te overwinteren en op de terugweg naar zijn broedgebied na 126 dagen al sneuvelde (476 km).

2. Op18 maart 2019 vloog een zanglijster zich dood tegen de ruiten bij Binne en Aafke Kunnen in Ureterp. De vogel droeg een ring uit Noorwegen (NOS.  …8222559) en was op 1 september 2017 als jonge vogel op de najaarstrek geringd te Buas, Songdalen en is na 563 dagen toen ie op weg was weer naar zijn geboorteland gesneuveld (583 km).

3.Op 12 februari 1980 sneuvelde bij G. van der Bij in Zwaagwesteinde 1 zanglijster tegen de ramen met een Zweedse pootring (SVS. …4163166). De vogel was op 6 oktober 1979 op de najaarstrek geringd in Svensca, Hogarne, Zweden en sneuvelde al na 129 dagen (1076 km).

 Soms gaat de najaarstrek van zanglijsters wel erg snel.

1.Op 14 oktober 1990 werd er in Leeuwarden door J.K. Dijkstra een jonge zanglijster dood gevonden onder het vensterraam, de vogel bleek 13 dagen (!) daarvoor geringd te zijn (SUE. H…201973) op 1 oktober te Parnumaa, Matsalu in Rusland 286 km).

2. Op 4 november 2003 vond Sabine Bosma uit Schettens een dode zanglijster met ring onder het raam (SVS. …4446768). De vogel was 27 dagen ervoor op 8 oktober 2003 als jonge vogel geringd te Varberg in Zweden (622 km).

 Leeftijden

Zanglijster kunnen een flinke leeftijd bereiken.  Dat weten we aan de hand van de vele ringvondsten en ringvangsten. Oudste zanglijster volgens het Vogeltrekstation in Nederland werd 12 jaar en 12 dagen. De oudste in Friesland ruim werd 11jaar. Helaas sterven veel zanglijsters (meer dan 50%) al binnen het eerste levensjaar, voornamelijk op de najaars en voorjaarstrek. Daarbij vliegen ze in ons land veel tegen windschermen en ramen en komen om in het verkeer. Onervarenheid speelt daarbij een grote rol. In het buitenland werd nogal eens een geschoten.

 

Joure 12 maart 2021.

Jan de Jong j.d.jongringer403@home.nl