Roodborsten uit het buitenland

Joure 28 augustus 2011.

Sprinkhaanzanger met rui of toch Suspended moult?

Op 22 augustus 2011  ringde ik aan de noordoever van het Tjeukemeer op het  SBB terrein Marswâl bij Rohel  een volwassen  Sprinkhaanzanger  met ring  NLA AV.48237. De vogel viel in de hand op door zijn sterk gesleten  vleugels en staart. Duidelijk kon worden vastgesteld dat de vogel in actieve slagpenrui was. De vogel  had geen vet en woog 13.4 gram.Als ruiscore werd genoteerd 8. Nooit eerder stelde ik rui van de slagpennen vast bij deze soort aan de noordoever van het Tjeukemeer. Als broedvogel  de soort komt  hier dan ook regelmatig  voor.  Uit raadpleging in de  Moult in Birds (H.B.Ginn  & D.S.Melville. BTO Guide 19) op pag.70  blijkt dat  slecht een paar vogels met hun slapen rui beginnen  in Europa,beginnend bij P1-P2 (van binnen naar buiten).
Ook bij de vogel die ik controleerde begon de slagpenrui  bij P1 en P2 . Ik vermoedt gezien de fotos (zie Bijlagen) dat ik hier met een Susspended moult (Uitgestelde rui) te maken heb daar de beide nieuwe pennen al bijna uitgegroeid zijn. Wie heeft als ringer al eens eerder rui van de slagpennen bij deze soort in Nederland vastgesteld ? Dit is m.i. de eerste keer dat ik het tegenkom in 26 jaar!

Jan de Jong,Joure.
 Ringer 403 Vogeltrekstation Wageningen

Joure 28 augustus 2011


Enkele buitenlandse Ringvondsten uit Friesland van zangvogels (2).

Van de Zanglijster vond ik nog twee  interessante meldingen.

Zanglijster.

Op 12 februari 1980 meldde  G.van der Bei uit Zwaagwesteinde me dat hij een Zanglijster  gepakt had die met een klap tegen het vensterruit gevlogen was. De vogel had de klap  gelukkig overleefd en kon na enkele uren weer losgelaten worden. De Zanglijster droeg een pootring met inscriptie Stockholm  4163166. De ringgegevens zijn opgestuurd en na enige tijd kregen we bericht dat de Zanglijster op 6 oktober 1979 geringd was  als volgroeide vogel  te Svenska Hogarna in Zweden.
Dat is maar liefst 1076 km verwijderd van Zwaagwesteinde. In de regel trekken de noordelijke vogels vaak verder door naar het zuiden en overwinteren daar, een enkeling  probeerd het hier dus in Friesland. Of de vogel nadien ook snel uit Friesland is vertrokken is niet bekend geworden.


Zanglijster.

Familie Brandsma uit Leeuwarden  belde me  op 8 april 1992 op met de mededeling dat er die dag een Zanglijster met een knal tegen de ruiten was gevlogen en gestorven was. De vogel droeg een klein pootringetje met inscriptie London RV...72101.De volgende dag al werd de vogel bij me gebracht en bleek het om een 2e jaars vrouwtje  te gaan. De vogel was gestorven aan een interne bloeding en had de nek gebroken. Het gewicht bedroeg 76.0 gram en  de vleugellengte was 121 mm. De ring uit Engeland was voor de vogel opvallend klein en klemde een beetje om de poot. De vogel bleek als 1e jaars vogel geringd te zijn op 11 oktober 1991 in Theddlethorpe Dunes bij Mablethorpe in Lincolnshire in Engeland door vogelringers van Bird Ringing Centre. Of de vogel nog op doorreis was is niet met zekerheid te zeggen, wel was te zien na sectie  aan de eicellen dat deze nog maar klein (rond 1.2 mm) en nog niet  ontwikkeld waren. Mogelijk toch op weg naar oordelijker broedgebieden?

Jan de Jong, Joure

Joure 28 augustus 2011.

Enkele buitenlandse Ringvondsten uit Friesland van zangvogels (1).

Vanmorgen heb ik eens op zolder in de oude doos gekeken met correspondentie , brieven en onderzoeksresultaten. In de enorme hoeveelheid (enkele m3) correspondentie en brieven vond ik nog vele 100 den meldingen van vogelringen van dode zangvogels, meeuwen, weidevogels en roofvogels.  Van de Zangvogels meldt ik hier enkele bijzondere. In de toekomst zal ik regelmatig  meldingen uit dit enorme archief op deze Blog plaatsen. Veel van de vogels kwamen uit het buitenland en werden hier gevonden of aangetroffen.

Enkele buitenlandse vondsten.

Zwartkop.

Op 26 april 1996 meldde  Ronnie Kuipers uit Sint Nicolaasga me dat er bij de buren een volwassen vrouwtje tegen de vensterruiten was gevlogen . De vogel droeg een klein ringetje met inscriptie London H...996257 en bleek afkomstig te zijn uit Dover in Engeland en was op 12 september 1993 aangelegd bij een eerste jaars vrouwtje Zwartkop. Het vogeltje wat in Sint Nicolaasga sneuvelde had nog veel trekvet (vetscore 3) en was kennelijk nog op doortrek naar zijn broedgebied wat mogelijk nog noordelijker ligt. Opmerkelijk was dat de vleugeltoppen van deze vogel  door de zon (in overwintergebied) erg verkleurd waren. Van de vogel werden verder nog biometrische gegevens verzameld en de vleuglformule vastgelegd. Vensterslachtoffers onder de zangvogels  komen erg veel voor, slecht enkele daarvan dragen maar een pootringetje. Ook ongeringde vogels  zijn de moeite van het onderzoeken en melden waard.

Zanglijster.

Tijdens de najaarstrek vond J.K.Dijkstra uit Leeuwarden op  14 oktober 1990 een dode Zanglijster onder het vensterraam , de vogel moet in de nacht van 13 op 14 oktober er tijdens de  nachttrek gesneuveld zijn. Het eksemplaar  droeg een pootring Estonia Matsalu H-201973. 
De Zanglijster werd me de volgende dag  al  gebracht en  heb toen na ontvangst het gesneuvelde slachtoffer onderzocht, het bleek een  jong eerste jaars eksemplaar te zijn  met een gewicht van 69.0 gram en een vleugellengte van  116.0 mm. De pootring bleek na opzending afkomstig te zijn  uit Parnumaa, Estland, Rusland en is aangelegd op 1 oktober 1990 door het Matsalu Bird Ringing Centre. De vogel had  in 13 dagen een afstand van 1286 km afgelegd. Een snelle doortrekker dus!
Ringvondsten uit Rusland van deze soort komen maar weinig voor in Friesland.

Een volgend keer meer!
Opgave  van recente vondsten zijn welkom.

Jan de Jong, Joure

23 augustus 2011

Boerenzwaluw ondersoort Hirundo rustica  savignii komt niet voor in Nederland.

Op 9 augustus 2011 melde ik mijn vangst van 27 juli 2011 uit Terwispel betreffende een Boerenzwaluw met opvallend bruine onderzijde op deze Blog.
De vraag kwam naar voren of we hier te maken hadden met een apparte ondersoort van de Boerenzwaluw in ons land. Daarbij werd gevraagd of de ondersoort savignii ook voor komt in Nederland.  Van Henri Bouwmeester (Via Ringernet) ontving ik een foto van deze  specifieke ondersoort. Deze was vele malen donkerder en kwam niet overeen met de vogel die door mij gevangen was. Bennie van den Brink de Boerenzwaluwonderzoeker uit Noordeinde berichte me dat de ondersoort Hirundo rustica savignii nog nooit in Nederland is vastgesteld. De soort broedt in Egypte  en  is nog niet in Europa  gezien.

Kees Roselaar  van NCB Naturalis meldde me via Ringernet dat de vogel die in Terwispel gevangen is overeen komt met de ondersoort  Hirundo rustica rustica  ('boissonneauti'  variant). We hebben dus hier te doen met een kleurvariant van onze eigen Boerenzwaluw.

Kees meldde;
.....Occasional birds have a rufous-cinnamon belly (the 'boissonneauti' variant) and birds  like these are either inseparable from Hirundo rustica  transitiva or are paler rufous to cream towards vent and under tail-coverts; the proportion of the population which shows rufous underparts increase towards the Middele East, but some 'boissonneauti'occur north to Centraal en Noord Europe........

In de Birds of the Western Paleartic ,deel 5,1988 blz272 vond ik dat er zes fases aangegeven worden betreffende de kleurvarianten van Hirundo rustica rustica.

0. virtuallly white.
1.dingy-white or cream-white.
2.cream or cream white.
3.pinkisch cream-buff with rusty tinged under tail-coverts
4.rufous-buff, like transitiva
5.rufous-chestnut, like savignii and tyleri

De vangst van 27 juli 2011  te Terwispel is dus een Boerenzwaluw Hirundo rustica rustica ('boissonneauti'  variant).  Deze variant komt wel vaker voor want op 12 augustus 2011 ving ik in Ureterp  bij Arend de Wrede  in de paardenstal ook weer een zelfde soort met een donker bruine borst en buik , het was een mannetje na 1kj, deze nijgde meer naar fase 4 in(zie fotoin Bijlage).
Sommige vogels komen dus  overeen met variant fase 4 en kunnen mogelijk tot de ondersoort  Hirundo rustica transitiva  gerekend worden (zie opmerking Roselaar).
De fasen 0-1 en 2 komen normaal  bij ons in Nederland voor, fase  3 en 4 veel minder doch zeer incidenteel. In vrijwel alle gevallen gaat het om  mannetjes.

Komend broedseizoen (2012)is het belangrijk dat we gaan noteren welke fase we in de boerderijen of schuren aantreffen, daarbij onderscheidt makend tussen  volwassen mannetjes en wijfjes.
Van elk vogel de fasen 3,4 of hoger fotos maken van de kleuren van de onderbuik, meer aantekeningen maken mag natuurlijk ook! Ook kijken hoe vaak de fase 0 tot 2 voorkomt in jou onderzoek gebied.

Jan de Jong, Joure

20 augustus 2011.

Dit jaar al vier Buidelmezen aan Tjeukemeer gevangen.

Vandaag hingen er zomaar vier Buidelmezen in de opgestelde netten aan het Tjeukemeer te Rohel.
In jaren heb ik de Buidelmees daar al niet meer gevangen ,zodat ik dacht dat we wel over de vangtop heen waren. Vanmorgen toch nog vier  1 kj vogels, had ik eigenlijk niet meer werwacht!
In de periode 1985 tot 2010 zijn er  toch nog een 50 tal Buidelmezen  aan de noordoever van het Tjeukemeer geringd. De eerste  was in 1988, in 1989-5,1990-1, 1993-2,1994-12,1996-10,1997-3,1998-5 ,2003-3, 2006-5 en 2007-3. Precies 50 in 26 jaar tijd. Daarkomen dus nu weer 4 bij.

Van de 50 vogels kwamen er vier terug uit het Buitenland, alle vier uit Frankrijk.
1. 5-8-1989 geringd 1kj.                 terug  23-12-1989 St.Seurin D'uzet (Frankrijk) 955 km.
2. 17-6-1994 geringd man na1kj     terug 28-10-1994 Mortagne Sur Gironde(Frankrijk) 955km.
3. 30-6-1996  geringd 1kj               terug 22-10-1996  Mortange Sur Gironde(Frankrijk) 955km.
4. 1-8-2007 geringd 1kj  terug 30-10-2007  Roseliere,Chenac-Saint-Seurin-D Uzet (Frankrijk).

Verder werd nog 1 vogel met Nederlandse ring gevangen op 28 juni 1997, deze bleek  op 31 mei 1997 geringd  te zijn in De Byland, De oude Waal  in Gelderland (118 km).

Opvallend is dat  vrijwel alle terugmeldingen van door mij geringde Buidelmezen  afkomstig zijn uit 1 plek in Frankrijk. De vogels overwintreren daar stellig!
Hopenlijk  horen ik dit jaar  ook iets van ons viertal wat we op 20 augustus ringde.

Jan de Jong, Joure


 

20 augustus 2011

Smorgens vroeg om 3.45 uur afgereist naar het Tjeukemeer te Rohel om vogels te vangen voor het  Wetenschappelijk ringonderzoek op het  SBB terrein Marswâl. De vangaantallen waren niet hoog doch wel opmerkelijke vangsten.  In de netten in het riet werden de meeste Kleine karekieten en Rietzangers  gevangen. Tussen de Rietzangers  zaten er 2 met ringen. Ik dacht dat zullen wel vogels zijn die ik enkele dagen terug al geringd heb, doch toen de veldloup er aan te pas moest komen bleek er warempel  Stavanger Norway  op te staan met een nummer, een echte trekker dus.
Zelden worden Rietzangers  gevangen op deze ringplek  met ringen uit Skandinavie. Naast de Noorse ring werd er ook nog een Kleine karekiet met Belgische pootring aangetroffen.
En of het niet meer stuk kon  hing plotseling in  net C1  ook nog 1 BUIDELMEES. Toen ik terug liep naar de ringplaats plaatste ik de vogels in de wacht en ging ze een voor een ringen en onderzoeken. Tijdens het onderzoeken  hoorde ik  het geluid van de Buidelmees dichtbij in het riet,
toen ik even later in net B6  keek  hingen daar nog drie Buidelmezen.
Ondanks  de  toch  matige morgen qua aantal  toch prachtige vangsten voor augustus.
In de Bijlage  de verslagen van 16 en 20 augustus.

Jan de Jong, Joure





    

23 augustus 2011.

Op 16 augustus vond ik  in het natuurgebied Marswâl (SBB terrein) aan de noordoever  van het Tjeukemeer diverse plantjes van het Gewoon Blaasjeskruid. Dit plantje is voor Skarsterlan vrij zeldzaam. Nergens anders vond ik het, de bloem  lijkt wel wat op een orchidee achtige. In de Atlas fan de floara fan Fryslan (1977) staat dat het plantje werd gevonden in het zuid-oosten  van de gemeente Skarsterlan of dit nu nog zo is is onbekend. Zou de soort ook nog voorkomen in het Ooster-  en Westerschar  bij Sint Johannesga-Rotsterhaule.?
De plant is een  vleesetend plantje die zijn prooi, kleine waterdiertjes, onder water in kleine blaasjes  vangt.

Jan de Jong Joure

Komt Hirundo rustica savignii voor in  Nederland?

Joure 9 augustus 2011.

Als Boerenzwaluw ringer in Friesland  kom ik regelmatig tegen dat er vogels afwijken van de meer normale borstkleur.  Op 27 juli 2011 ving ik in een schuurtje te Terwispel een  volwassen mannetje met een sterk bruin onderzijde. De zwaluw had een  voor mij bekend pootring om  en bleek op  ruim 1 km afstand  geringd te zijn in de boerderij van Sjoerd Wagenaar op 15 juli 2010 als volwssen man.Ook toen was de vogel opvallend bruin aan de onderzijde zo noteerde ik , en verder geen aandacht aan besteed. In he verleden heb ik wel eens meer een Boerenzwaluw gevangen met  een vaag licht bruine onderzijde  in plaats van een witte  of vuilwitte onderkant. Steeds twijvelend aan wat dit nu is ben ik op zoek gegaan naar dit fenomeen hier in Friesland. Zouden we hier dan toch te maken hebben met een andere ondersoort?

In een van mijn oude vogelboekjes op zolder vond ik een plaatje van een van de vele ondersoorten van zwaluwen die er sterk op leek, het gaat hier om  Hirundo rustica savignii, deze zou voorkomen in Egypte. Zou de soort vanuit dat gebied  meegekomen zijn naar ons land? Kan dat ?
Zelf twijfel ik nogal omdat er hier in Friesland wel vaker van deze kleurafwijkingen voorkomen doch kan me voorstellen dat de soort ook rond het Middellandse Zee gebied voorkomt en op de voorjaarstrek mee gaat naar het groene noorden.
Op blz 206-207 van de derde druk van  Elseviers Gids van de Europese Vogels (een vertaling van Jaap Taapken en Henk J. Lichtenbeld) staat een afbeelding van deze ondersoort afgedrukt.
In de Bijlage heb ik twee fotos opgenomen van de vermeende ondersoort.

Welke ringer of onderzoeker heeft ook wel eens zo een bruine eksemplaar gevangen of geringd?

Jan de Jong, Joure
Ringer 403 Vogeltrekstation Wageningen

Joure ,9 augustus 2011.

Half  juli kreeg ik naar aanleiding van een berichtje in de Leeuwarder Courant betreffende Boerenzwaluwen een telefoontje van  Mevr. van der Wal uit Kortehemmen.
Boerenzwaluwen  zijn prachtige vogels , vooral de mannetjes vallen sterk op door de lange staart.
Mevr. van der Wal  meldde me dat ze in hun schuur zeker een 60 tal nesten van de boerenzwaluw had en dat de vogels door een gat in de deur, speciaal voor de zwaluwen gemaakt, elk jaar weer terugkomen.
Op 18 juli  en 4 augustus bezocht ik de boerderij en kwam al vrij snel tot een 70 tal nesten!
Het is soms een drukte van belang als ze met voer in en uit vliegen zo meldde ze me.
Vanuit de woonkamer kan  waargenomen worden  hoe de vogeltjes soms bij tientallen aan het voedsel zoeken zijn  langs de boomwallen.

In diverse  nesten zaten nog jonge vogels en in enkele nog vervolglegsels. Volgens Mevr. van der Wal , die de Boerenzwaluwen  prachtige vogels vind, zijn er al een flink aantal vertrokken na de slechte periode met regen en koude. De stal waarin n u geen vee stond en leeg was bleek op de grond van plastic te zijn voorzien, zo heb ik minder last van de mest die ze produceren aldus Mevr. van der Wal. Op de afgesloten zolder zat een kerkuil , dit jaar had de vogel  geen jongen en was sporadisch te zien. De zolder kan afgesloten worden  van de stal  zodat de Kerkuil niet bij de zwaluwen kan komen. Wat er wel kwam was een kat (!) , het bleek er eentje van de buren te zijn , deze was natuurlijk aangelokt door de geluiden van de zwaluwen  en kroop zo door de opening in de deur. Deze opening is nu voorzien van gaas en draden zodat de kat en andere nachtbeesten niet meer bij de zwaluwen kunnen komen. Zie foto in de Bijlage.
In totaal heb ik in de boerderij nog een  28 volwassen vogels en een 8 tal nesten  met jongen  geringd. Alle nesten zijn genummerd en  in augustus en september van dit jaar worden de  resterende nesten met jonge vogels nog voorzien van een pootring in het kader  van het Boerenzwaluw onderzoek in Friesland. We blijven de zwaluwen van Fam. van der Wal een tijdje volgen  aan de hand van de pootringetjes. Zij geven ons veel informatie over de conditie en hun aanwezigheid. We zijn benieuwd hoeveel van de geringde vogeltjes  terug zullen keren naar deze schuur waarin  zeker een 70 tal nesten zitten. Voor meer adressen in de omgeving met veel nesten van de Boerenzwaluw  hou ik me uiteraard aanbevolen.

Jan de Jong, Joure
Tel.0513-414788

Joure 9 augustus 2011.

Op  1 augustus j.l. kreeg ik een melding van een vensterslachtoffer binnen. Willem Boelens uit Boazum  melde me telefonisch dat er een klein  bruin vogeltje met volle vaart tegen de venstrruiten  was gevlogen en op slag dood was. Hij wist niet om wat voor vogelsoort het ging doch belde me meer om het vreemde ( bijna onleesbare) ringetje  met inscriptie wat   de vogel om de poot had.
Hij moest de volgende dag toch in Joure zijn dus  zou hij hem wel even  aanbrengen.
De nog verse vogel bleek een volwassen Kleine karekiet te zijn met ring  Mus SC  Nat Brussels
11506488 .  Een ring van de Belgische Ringcentrale  dus.
 
De volgende biometrische gegevens werden genoteerd;
Geslacht/Leeftijd ; man  na eerste kalenderjaar
Vleugel= 66 mm. Staart= 53.5 mm. Loopbeen= 21.60 mm Gewicht= 11.5 gram.
P8= 52.0 mm. Notch binnenvlag GS2= 13.0 mm. Vetscore= 1. Snavel+Kop= 33.74 mm.
Partiele rui van kop,nek,hals,flanken en stuit.
Vogel opengesneden en geslacht  bepaald. Testes lengte = 5.2 mm , diameter testes 3,8 mm. kleur testes vuilwit.

De gegevens zijn via het moderne GRIEL meldings program van het Nederlandse Vogeltrekstation in Wageningen gerapporeerd. Nu maar afwachten WAAR in Belgie deze vogel geringd is.
Uiteraard krijgt de melder en de ringer bericht  terug van de Belgische  Ringcentrale in Brussel.
 
Het melden van ringvondsten en het laten onderzoeken van de slachtoffers  geeft een grote meerwaarde aan het ringonderzoek in Europa. Heeft U ook bij toeval een vondst  gedaan?
Laat de geringde  vogel door een Gecertificeerd vogelringer  bij U in de buurt onderzoeken en
U heeft daarbij een  belangrijke   bijdrage geleverd  aan het onderzoek naar vogels.


Jan de Jong, Joure 

Joure 9 augustus 2011.

Op 27 juli 2011 belde Mevr. Huisman uit Heerenveen me dat ze opo 22 juli aan  de Gooilandlaan achter de school een prachtige IJsvogel had waargenomen. De laatste weken wordt de soort maar weinig meer opgemerkt zo blijkt uit de binnengekomen berichten uit de provincie.
In de Froskepolle te Leeuwarden was dit jaar nog een broedgeval zo meldde Jan Terpstra uit Goutum  me  op dezelfde dag. Mogelijk dat de soort  dit jaar ook in de omgeving van Heerenveen (Oranjewoud)  heeft gebroed. Door de afgelopen strenge winter van 2010/2011 zijn er stellig veel vogels gesneuveld door de koude en honger.
Ben benieuwd of ze binnenkort op meer plekken te zien zijn.

Jan de Jong, Joure
Tel. 0513-414788

Joure 9 augustus 2011

Terecht werd ik er opgewezen door een lezervan mijn Blog dat er in de periode  eind mei tot begin juli  nog wat ringdagen ontbraken. Ik ben toen dus wel geweest. Hierbij volgen de gegevens in de Bijlagen. Op de foto een nestje van de Rietzanger met jongen die  dit jaar aangetroffen werd op de ringplek, het nest werd bij toeval gevonden en de jongen uiteraard  geringd.

Jan de Jong, Joure

Ringonderzoek gegevens en verslagen van de laatste perioden.

Na een lange tijd van rust op deze Blog qua meldingen nu de aanvullingen van de ringverslagen in de Bijlage betreffende  de Ringplek  Rohel Tjeukemeer op het Staatsbosbeheer terrein Marswâl. Door het vele onderzoekswerk schiet de tijd er wel eens bij in om ook direct de gegevens op mijn Blog te zetten. Er is weer heel wat gevangen en geringd voor de wetenschap  aan het Tjeukemeer. In de Bijlagen de verslagen vanaf  10 juli tot en met 6 augustus.

Veel leesplezier, en mochten er vragen zijn dan hoor ik het wel.
Gasten die eens een ringochtend  mee willen maken , alleen onder goede weersomstandigheden, kunnen telefonisch contact opnemen met  ringer . Tel 0513-414788 of een berichtje via de email zenden mag ook. 

Jan de Jong, Joure 
Gecertificeerd Vogelringer Vogeltrekstation Wageningen (NIOO/KNAW).

Veel legsels door koude en slecht weer verstoord in juli.

Het leek zo goed te gaan met de zomer dit jaar. De vele regen buien en het koude en slechte weer  gooiden echter roet in het broedseizoen voor de Kleine karekiet.
Aan de noordoever van het Tjeukemeer bij Rohel zijn veel nesten door de harde wind scheef gezakt en zijn eieren of jongen uit de nesten geslingerd. Ook vond ik nestjes nog intact waar de kleine  kale jongen  door ondervoeding waren gestorven. In natte regenachtige perioden met  veel koude nachten hebben de vogels het zeer moeilijk gehad.  Slechts enkele legsels haalden de eindstreep en  konden uitvliegen. De ophanging van de nestjes aan de rietstengels is opvallend, soms waren ze maar aan 2 a 3 stengels  vastgezet. Belangrijk in zo'n geval is dan op welke punten rond het nest een verankerde  rietstengel zit, zitten de stengels dicht bijelkaar (2) dan bestaat de kans dat deze tijdens harde wind een grote kans maakt te sneuvelen. De windrichting op het riet en het nest is daarbij van groot belang. Bij 1 nest met twee rietstengels als ophang constateerde ik dat deze precies  op 180 graden van elkaar lagen en het nest wonderlijk gespaard bleef.
Of er een groot verband bestaat tussen de ophanging  en de verliezen van legsels van de Kleine karekiet door harde wind  is m.i. nog niet eerder goed onderzocht. Volgens mij is er een groot verband. Zie ophanging van  nesten op foto in de Bijlage.



Jan de Jong, Joure

Joure , 9 augustus 2011

Het gaat slecht met de Boerenzwaluwen in ons land. De soort gaat op veel plekken langzaam achteruit. In Friesland  merk je dat  eigenlijk  veel minder doordat veel Boerenzwaluwen zich de laatste jaren steeds meer aan het klusteren (groeperen) zijn in zeg het maar kleine kolonies. Vooral dit jaar trof ik dit op verschillende plekken in de provincie aan o.a. in Warga (80 nesten) , Kortehemmen (70 nesten), Ureterp zeker 60 nesten. Op veel Friese boerderijen  met oude  schuren  heb je  meerdere paren die bijelkaar broeden soms wel tot 20 a 30 paar. In het zuiden en midden van ons land neemt de soort ook af  omdat veel stallen afgesloten worden.
In Fiesland verdwijnt de soort steeds meer uit de oude schuren waar geen vee meer aanwezig is en  tevens een nestkist voor kerkuilen is geplaatst, voor het vee wordt de laatste  jaren steeds meer moderne stallen gebouwd  die meer open zijn. De zwaluwen verhuizen in eerste instantie mee, doch als er een kerkuil in de omgeving broedt die gemakkelijk in en uit de stallen kan vliegen en zo de nesten kan plunderen in een slecht weer periode dan zoekt een groot deel van de vogels een andere veilige broedplek, ze klusteren zich dan vaak  op plekken die voor hen (nog) veilig zijn.

Naast deze constatering hier in de broedgebieden is er ook nog een plek waar de vogels overwinteren. Van deze overwinterplekken weten we eigenlijk nog maar  zeer weinig. Van Friese vogels zijn bijvoorbeeld maar weinig plekken bekend waar vogels overwinteren. Dit jaar heeft Vogelbescherming  Nederland geld beschikbaar gesteld  en in samenwerking met het Vogeltrekstation in Wageningen  een project op stapel gezet om  meer te weten te komen van de  overwintergebieden van Boerenzwaluwen.
In Friesland  heb ik in juli 2011 in Terwispel en Warga in totaal 10 piepkleine  geolocators (0.7 gram)aangebracht  met een tuigje op de rug van volwassen mannetjes . Hiervoor moest eerst een certificering voor worden gevolgd in Noordeinde. 
Met behulp van deze z.g. loggers komen we veel meer te weten over de verblijfplaatsen van de zwaluwen in de overwintergebieden in Afrika. Twee keer  per dag slaan deze data loggers   hun
 lokatie op in een intern geheugen,  ze zenden dit dus niet door via een sateliet . De vogels moeten in het voorjaar van 2012 teruggevangen  worden en de loggers verwijderd worden , pas dan kunnen ze worden afgelezen op het instituut in Wageningen en kan  globaal in beeld gebracht worden waar onze Friese en Nederlandse Boerenzwaluwen in de winter verblijven.

Vinders van  dode Boerenzwaluwen die een pootring  of logger dragen worden verzocht dit op te  geven. Levende Boerenzwaluwen met loggers in de periode juli 2011 tot december 2011 NIET verwijderen. Alleen vangsten en vondsten met loggers in 2012 DIRECT opgeven met logger nummer, vinddata en vindplaats. Bellen naar 0513-414788  of een email zenden.

9 augustus 2011, Joure

Koninginnepage komt op bezoek bij vogelkundige.

Op 2 augustus j.l. was ik rond 11.00 uur smorgens druk bezig mijn achterstand in de adminstratie te verwerken van het vele ring en waarnemingen werk van de afgelopen maand. We hdden de weken ervoor al geen prachtig vlinderweer gehad zodat elke nieuwe vlinder die bij ons op de vlinderstruik zich liet zien het bekijken waard was. Af en toe waren er wat Dagpauwogen , Klein geaderd witjes en Kleine vossen geweest  in zeer kleine aantallen. Even na 11.00 uur in de morgen zag ik op van mijn werk en ontdekte een traag fladderende licht gekleurde grotere vlinder op afstand die afkomstig was uit de tuin van onze buurvrouw. Direct heb ik snel de camera  gepakt en ben naar buiten gerend. De vlinder was in eerste instantie erg druk en vloog snel wat van struik naar struik. Toen hij even op de Vlinderstruik bleef zitten  kreeg ik de kans om hem vast te leggen. Wat een prachtig eksemplaar! Skarsterlan  stond nog niet op de kaart volgens de Dagvlinders in Friesland (2000).
Hieronder een van de fotos die genomen is van deze zeldzame gast.

Jan de Jong, Joure

24 juli 2011.

Op 20 juli was ik in Heerenveen bezig om Oeverzwaluwen te ringen in de vaste wand langs de A7 ten W van de Mercuriusweg/kruising Venus weg. Er zaten enkele broedparen in de kolonie  zodat ik  het terrein goed in me kon opnemen. Al snel stuitte ik op enkele honderden planten van het Jacobskruiskruid met daarop  een tiental rupsen van de Sint-Jacobsvlinder. Het Jacobskruiskruid is giftig voor mens en dier. Ik heb dan hier ook direct  melding van gemaakt bij de gemeente Heerenveen (wijkbeheer Klaas Hofstee) , LTO noord (Kingma) en bij de Provincie Friesland.
Daar  er op de plek waar de vaste wand staat van de Oeverzwaluw kolonie  ook een keet staat van de Jeugdvogelwacht Heerenveen heb ik de leiding  in kennis gesteld  van de aanwezigheid van deze plant. Aanraking van de plant met de huid  moet vermeden worden. Bestrijding van de plant is  moeilijk zo meldt men in de literatuur.  Chemisch  bestrijden is geen oplossing bij deze Oeverzwaluw kolonie. Met maaien komen de planten volgend jaar weer.Het met handschoenen uitrukken van de gehele plant en deze in plastic zakken doen en dan de inhoud verbranden is nog de beste optie. Een werkje voor de Gemeente Heerenveen of een groepje van 5 a 10 vrijwilligers?De plant op die plek kan voor de jeugd dus veel gevaar opleveren.
Op de foto de rupsen van de Sint-Jacobsvlinder op het Jacobskruiskruid.

Jan de Jong, Joure
0513-414788

Joure 16 juli 2011

Toen we op 8 juli in Warga in Friesland Boerenzwaluwen in een schuur  wilden gaan onderzoeken bleek een flink deel van de oude vogels smorgens vroeg al buiten de schuur  rond te vliegen. Vreemd eigenlijk omdat de boer de avond ervoor de schuur  rond 10.30 uur afsloot en een groot deel van de  zwaluwen veilig  binnen zou zitten. Het bleek dat een Kerkuil die op zoek was naar voedsel  de schuur ,  met zeker een 40 tal broedparen van de Boerenzwaluw, had ontdekt en naar binnen was gevlogen. Als reactie daarop zijn een groot deel van de zwaluwen toen stellig  direct uit de schuur gevlogen en hebben de nacht buiten door gebracht.  Groot was dan ook onze verbazing toen we erachter kwamen dat de Kerkuil nog steeds in de schuur was en wel boven op de hooizolder in de hooiblazer.De Kerkuil   vloog door het open van de schuurdeur  naar buiten en belandde in het vangnet  wat eigenlijk voor de zwaluwen  was opgesteld. De Kerkuil  was ongeringd, het bleek een wijfje te zijn met een broedvlek, deze is door ons van een pootring voorzien en  buiten de schuur weer losgelaten. Voordat de vogel de vrijheid kreeg maakte Peter Das uit Hardegarijp  nog een foto  van de hongerige uil  en de vogelringer.

Kerkuilen en Boerenzwaluwen gaan moeilijk samen in een open schuur.  De laatste  jaren valt het in Friesland op dat er een enorm aantal  nestkasten is geplaatst voor de Kerkuil in oude schuren en stallen waar geen vee meer in staat. Vooral ook omdat  er naast de oude schuren nu vaak een nieuwe ligbox  of serrebouw wordt toegepast voor het vee. Men verwacht dat de Boerenzwaluwen  nu wel naar de nieuwe stallen zullen gaan, doch dit loopt vaak slecht af. Vroeger zaten ze gezellig in de oude  koestal met grup, tegenwoordig  zijn de aantallen  koeien vele malen groter en dat vraagt  natuurlijk om uitbreiding zodat  het vee uit de oude schuur verdwijnt.

Bij de serre bouw  van stallen is er in veel gevallen  geen rekening  mee gehouden met dat de Kerkuil  gemakkelijk in en uit  deze moderne stallen kan vliegen. De Zwaluwen gaan zodra de Kerkuil in de oude schuur komt  dan voor een deel verdwijnen en zoeken in de omgeving  vaak naar een veilig plek.Ze klusteren dan soms samen in zeer kleine ruimten, voorbeeld hiervan is aanwezig in Goingarijp. Daar zitten 17 broedparen in een kleine garage tussen twee boerderijen in  waarin  in beide Kerkuilen in de schuur broeden. 

De moderne serrestallen kunnen maar moeilijk dicht gemaakt worden. Toch zal dit in veel gevallen op die plekken waar kerkuilen broeden voor zwaluwen en boer aan  te bevelen zijn omdat er nogal wat gevaren op de loer liggen. Zo komen er  altijd in maart uit de overwintergebieden (o.a.Engeland) veel Spreeuwen  terug  en zoeken voedsel in de open stallen (vaak op pulp) . Deze Spreeuwen komen hier binnen enkele dagen aan en kunnen gemakkelijk veeziekten  meenemen uit de plekken waar ze overwinteren! Zwaluwen doen veel langer over de weg van hun overwintergebied  naar hun broedgebied en zitten niet op de pulp.  Niet elke boer is bedacht  op het gevaar van Spreeuwen.Ook in september  kan dit geschieden  met Oost Europese Spreeuwen die hier massaal  langskomen en vaak deze stallen bezoeken. Diverse veeboeren heb ik al op dit probleem gewezen.Ook worden soms  grote groepen  Spreeuwen  gezien bij de pulp opslag  die vaak niet goed afgedekt bij de boerderij  ligt.Het is altijd een raadsel  waar de virussen en ziekten vandaan komen  hoor ik vaak, doch mijn mening is dat Spreeuwen in die periode voor veel ellende kunnen zorgen. Het openen  en sluiten van serrestallen zou net zo moeten gaan als vroeger het geval was, savonds  na de laatste ronde door de stal de zaak afsluiten en smorgens de zaak weer iets open zetten voor de zwaluwen. Sommigge  stallen zijn gemakkelijk aan te passen , andere  stallen vaak minder, dit hangt  af van het  model  van de gebouwde  stal en de gecreeerde  open ruimten aan de zijkanten.

Veehouders  kunnen contact met me opnemen die problemen hebben met Kerkuilen en Boerenzwaluwen in schuren en serrestallen. Ik ben begaan met het lot van de Boerenwaluw met name in Friesland en zoek graag met anderen naar een oplossing.
 
Reacties  graag naar mijn blog of
via  Tel. 0513-414788

Jan de Jong, Joure
Gecertificeerd Boernzwaluw onderzoeker Friesland.
Vrijwillig Wetenschappelijk medewerker NIOO/KNAW.

Joure, 16 juli 2011.

Deze week kregen we bericht van een van de jonge Oeverzwaluwen die wij in de wijk Wyldehorne in Joure geringd hebben. De jonge vogel die we op 7 juni ringden werd op 10 juli  door Oeverzwaluw ringer  Harry van Vugt uit Breda gevangen in de kolonie bij Halsteren  (Noord Brabant)bij de Dassenplas, op 188 km van Joure. Deze grote kolonie bevat dit jaar zeker 475 nesten. De jonge vogel werd met een net voor de nestingang gevangen met vele anderen  en is gekontroleerd weer  losgelaten zo meldde Harry van Vugt me. Jonge Oeverzwaluwen verlaten al vrij snel de kolonie en zwerven dan rond, savonds overnachten ze dan vaak met Boerenzwaluwen in rietpercelen of  bezoeken een koloniewand en slapen in de oude en of uitgevlogen nesten in de wand. Dit zwaluwtje is dus op weg naar zijn overwintergebied in Afrika, hopenlijk bereikt hij deze en keert het volgend jaar weer terug naar Joure.

Jan de Jong, Joure