Archief

In Vlaanderen is het algemeen cultureel en letterkundig tijdschrift "Van Nu en Straks" , zoals het ten huize Vogelenzang het levenslicht heeft gezien, de catalisator geweest van alle intelectuele, artistieke en sociaal-politieke vernieuwingsbewegingen op het einde van de 19-de eeuw.

De geest van het tijdschrift is er één van opstandigheid en verzet tegenover een kleinburgerlijke maatschappij. Gedurfde avant-gardistische, artistieke en sociaal-politieke ideeën liggen eraan ten grondslag.

En wat opmerkelijk is, is dat deze geest niet alleen tot uiting komt door de sociaal-politieke revolutionnaire inzichten van de schrijvers, maar ook - zeker in de eerste afleveringen - door de uiterlijke "art nouveau"- presentatie die de illustrators het tijdschrift meegeven. Dat bij deze illustrators onze Antwerpse Kalmthoutenaar Henry Van de Velde een onbetwistbare hoofdrol speelt kan ons vandaag alleen maar verblijden. Zijn "jugenstyl"-letters zijn een revolutie op zichzelf in een tijd dat de "fin-de-siècle"- moeheid hoogtij viert.

De grote inspirator, filosoof en denker van de beweging en het tijdschrift "Van Nu en Straks" is nochtans ongetwijfeld de Vlaamse Brusselaar August Vermeylen.

Want we mogen hier in het noord-westen van de Kempen af en toe wel eens chauvinistisch zijn, maar we moeten wel serieus blijven. Brussel en de Vlaamse Brusselaar August Vermeylen liggen voor alles ten grondslag van het doordringende succes van "Van Nu en Straks".

Op het einde van de 19-de eeuw is Brussel niet alleen een bruisende stad op gebied van gemeenschapsleven, maar ook op het vlak van het cultureel leven. Gelegen op het kruispunt van meerdere West-Europese culturen is die stad in die tijd het centrum van de "Art Nouveau"-stijl in kunst en architectuur op het Europese vasteland. Victor Horta creëert er zijn ijzeren vormtaal, Dupont organiseert er zijn beroemde volksconcerten die uitmonden in een Frans-Belgische Wagnercultuur en de Brusselse universiteit wordt overspoeld door een golf van sympathie voor het anarchisme. In verscheidene clubs en kringen voert het intelectuele kunstleven er hoogtij.

Eén van de voornaamste Brusselse kunstkringen rond de eeuwwisseling is "Les XX" : schilders en beeldhouwers, tekenaars en architecten, schrijvers en dichters vinden er elkaar. Ze zetten zich in hun werken af tegen een verkalkte maatschappij.

Ze beoefenen originele kunststijlen : impressionisme, pointilisme en jugendstyl. Heel wat leden van "Les XX" hebben meegewerkt aan de vormgeving van "Van Nu en Straks"..

In de schoot van deze Brusselse kunstkringen hebben de "Van Nu en Straks"-ers kennis gemaakt met de franstalige schrijvers van "La Jeune Belgique", waarvan ook franssschrijvende Vlamingen als Verhaeren en Maeterlinck deel uitmaken.

"La Jeune Belgique" is trouwens het grote voorbeeld voor de beweging van "Van Nu en Straks".

Het is ongetwijfeld het Brusselse fenomeen dat "Van Nu en Straks" gemaakt heeft tot wat het geworden is : een kwalitatief hoogstaande culturele beweging met Europese aspiraties. Zonder Brussel, zonder zijn Vlaamse Brusselaar August Vermeylen, zou "Van Nu en Straks" nooit het wereldpodium hebben kunnen betreden, zoals het dit heeft gedaan.

(vervolgt)

-  poëzie  +  -

Wijding aan mijn vader (Karel Van de Woesteyne)

O Gij die kommerend sterven moest en vader waart
- en mij liet leven, en me teder leerde leven
- met uw zacht spreken, en uw strelend hande-beven
- en toen ge stierft, wat late zon op uwen baard;

- ik, die thans ben als een die in de avond vaart,
en moe de riemen rusten laat, alleen gedreven
door zwoele zomerwinden in de lage reven,
en die soms avond-zoete waterbloemen gaart,

en zingt soms, onverschillig; en zijn zangen glijden
wijd-suizend over 't natte water, en de weiden
zijn luistrend, als naar eigen adem, naar zijn lied...

Zo vaart mijn leven in vrede en waan van dood begeren
tot, aangeland in de spiegel-rust aan dieper meren,
neigend, mijn aangezicht uw aangezicht ziet.

-  actua  +  -

-  Heel augustus en september. Fototentoonstelling, leden Kalmthoutse fotoschool. Alle dagen toegankelijk,Cafetaria rusthuis St.Vincentius. Organisatie : Kalmthoutse fotokring vzw.. info : 03/666.66.14.
-  Heel juli en augustus. Ontdek je plekje, wedstrijd met wandeling op de heide, met mooie prijzen. Organisatie : NEC DE VROENTE. Info 03/620.18.30.
-  Poëtische heidewandeling : Zondag 19 augustus e.k.,10 tot 13 uur, Kalmthoutse heide, vertrek Korte Heuvelstraat, infobord van de heide; inschrijving Dienst Toerisme : 03/666.61.01.


-  awdoe  +  -

tot volgende week met weer een Kalmthouts broodje "Van Nu en Straks (3)" en vergeet het niet om de reeds verschenen broodjes chronologisch terug op te roepen onderaan het blog telkens op de linker rode pijl klikken.

Wie zijn nu die schrijvers die hun medewerking aan "Van Nu en Straks" verlenen en op het einde van de 19-de eeuw langs het Heuvelspadje af en toe van het station van Kalmthout naar de villa "Vogelenzang" wandelen ?

Zoals reeds aangehaald is er de Vlaamse Brusselaar August Vermeylen (1872-1945), die onbetwistbaar als de initiatiefnemer voor het totstandkomen van het tijdschrift mag worden aangewezen.

Binnen een eerste generatie, die de doorbraak realiseert, verlenen eveneens hun medewerking :
Cyriel Buysse (1859-1932) uit de Oost-Vlaamse  Leiestreek, Prosper Van Langendonck (1862-1920) uit Brussel, Emanuel De Bom (1868-1953) uit Antwerpen en achteraf inwoner van Kalmthout en Alfred Hegenscheidt (1866-1964) uit Sint-Jans-Molenbeek

Tot een tweede generatie, die de literaire vernieuwing van Vlaanderen zal voltrekken, behoren : Stijn Streuvels (1871-1969) uit het diepe zuiden van West-Vlaanderen, Karel Van de Woesteyne (1878-1929) uit het Gentse en Herman Teirlinck (1879-1967) uit Vlaams Brabant.

Wat opvalt is dat bij de "Van Nu en Straks"-ers voor de eerste maal schrijvers aanwezig zijn die omzeggens alle hoeken van Vlaanderen en Brussel vertegenwoordigen. De " Van Nu en Straks"-ers hebben voor de eerste maal vorm gegeven aan de Zuid - Nederlandse letteren in hun geheel.  Hierdoor verlaat letterkundig Vlaanderen voor goed zijn "regionalisme". Overigens hebben de "Van Nu en Straks"-ers zich niet geschroomd de West-Vlamingen Guido Gezelle, Hugo Verriest en Albrecht Roodenbach als hun onbetwistbare voorlopers aan te wijzen.Daarbij is zeker te vermelden dat niemand minder dan de vrijdenker August Vermeylen gemeend heeft uitdrukkelijk de priester-dichter Guydo Gezelle naar voor te moeten schuiven. Vermeylen erkent in Gezelle één van de grootste West-Europese dichters.

De aanplanting in de voormalige lusttuin van de villa "Vogelenzang" van de symbolische coniferen August en Prosper is daarenboven zinvol geweest. De meer conservatieve Prosper Van Langendonck van katholieke huize en de jongere progressieve August Vermeylen hebben elkaar inderdaad over de generatie- en ideologische kloof  heen de hand gegeven, de eenmaking van de Zuid-Nederlandse letteren ten goede.Vandaag zijn de twee ondertussen heraangeplante coniferen nog te bezichtigen voor de hoofdingang van Gitok in het muguetbos en dit in al hun symbolische glorie. 

Naast de Vlaamse schrijvers hebben trouwens ook heel wat Noord-Nederlandse schrijvers hun medewerking aan "Van Nu en Straks" verleend. Dit is ondermeer het geval voor de "Tachtigers" Albert Verwey en Frederik Van Eeden, die in het noorden ook hun medewerking hebben verleend aan de "Nieuwe Gids". De "Van Nu en Straks"-ers zelf kennen trouwens die "Nieuwe Gids" en hebben ongetwijfeld door dit tijdschrift veel kunnen opsteken voor een rijker taaleigen.

Wel hebben de Vlamingen er steeds over gewaakt om de integratie met Noord-Nederland te bewerkstelligen op voet van gelijkheid.  In Nederland kent "Van Nu en Straks" dan ook een behoorlijke afname.

(vervolgt)

-  poëzie  +  -

(uit) De kunst van Georges Minne  (August Vermeylen - 1893).

Het is nu vier jaar geleden dat ik ze zag, maar nog richten zich op in mijn geest die hoge en hoekige, stijfoplijnende gestalten. Daar was in-ééns de smart van eeuwen, als een kreet.

Waar vandaan gekomen,  uit welke woestijn-desolatie ener aarde nog in vorming, heel dat primordiale mensdom, deerlijke lichamen tegen elkaar geleund en scheef buigend in evenwijdige schuinte naar de dorheid van de grond, de nek voor eeuwig gebogen onder welke vloek ? En de vrouwen met beenachtige handen ineengekrompen op het schrale vlees van een doodgeboren kind, en al die eindeloze droefheid,eindeloos stilzwijgend en strak onbeweeglijk , waar vandaan gekomen?  Openbaring plots van kunst zeer ongewoon : die symbolisch vereenvoudigde anatomieën - als uit rotsen gehouwen grootheid van Egyptische beelden - afgewerkt met ontroerde en meelijdende hand der naiefste Gotieken. Vaten van wee! Zij zeiden het noodlot van verborgen machten op dat naakt arme-mensenvel, de verlatenheid van doodgeweende ogen midden onder geheimen, en daarna het eind van alle denken, de laatste val der armen die tegen de uitgemergelde en pijnlijke lichamen plakken, te moe om voortaan nog een gebaar op te heffen.Dingen heel heel ver in het geheugen verzonken zeiden ze, zij stonden daar als autochtonen ener verdoemde aarde, in de tijden der Genesis.

Vergeten in een dorpje van Vlaanderen leeft de kunstenaar die uitgebeeld heeft de oneindige ellende van alles, in gestalten groot als van steen alleenstaand door eeuwen heen.

-  actua  +  -

-  Nog tot 16 september e.k. in de galerij van het Arboretum van Kalmthout : tentoonstelling Modellen voor de wetenschap; info : www.arboretumkalmthout.be.

-  Nog heel augustus : Ontdek je plekje, wedstrijd met wandeling op de heide, met mooie prijzen. Organisatie NEC De Vroente; info 03/620.18.30.

- Tot 12 september e.k.in NEC De Vroente, Putse steenweg, 129, fototentoonstelling "In en rond vennen"; info : VMPA 03/666.48.03

-  awdoe +   -

tot volgende week met weer een Kalmthouts broodje " Van Nu en Straks (4)" en vergeet het niet om de reeds verschenen broodjes in chronologische volgorde terug op te roepen onderaan het blog telkens op de rode pijl links klikken.

Tot de eerste generatie schrijvers van de "Van Nu en Straks"-ers die met de trein regelmatig naar Kalmthout komen om er in de schaduw van de Cassenboom te komen mediteren en er onderling te filosoferen behoren dus Gust Vermeylen, Prosper Van Langendonck, Emanuel De Bom, Alfred Hegenscheidt en Cyriel Buysse.

August Vermeylen, de schrijver van die enige "De wandelende jood", heeft er als universele geest naar gestreefd het Vlaamse cultuurleven uit het provincialisme op te tillen. Dit verklaart dan ook zijn behoefte aan een intens tijdschriften- en verenigingsleven.
Met zijn bijdragen in het tijdschrift "Van Nu en Straks" groeit hij uit tot de intellectuele leider van zijn generatie. Hij brengt de Vlaamse literatuur op een hoger peil met zijn wijsgerig beschouwende essays, gevat in een pregnante plastische en zuivere taal. Ophef maken vooral de essays "Kritiek der Vlaamse beweging" en het erop volgende correctief "Vlaamse en Europese beweging", waarmee hij in de Vlaamse beweging het accent verlegt van romantiek en nationalisme naar geestelijk realisme en wereldburgerschap. Welke oudere onder ons denkt niet met bewondering terug aan die onvergetelijke uitspraak : "Ik wil Vlaming zijn om Europeër te worden." Ook vandaag nog heeft deze gedachte haar volledige diepe betekenis voor ons Vlamingen behouden. 

Over onze Antwerpse Kalmthoutenaar Emanuel De Bom hebben we reeds een artikeltje gepleegd in een vorige aflevering (zie broodje 64. Op de Heuvel (4)). De bibliothecaris van de stadsbibliotheek van Antwerpen schreef in 1897 zijn bekendste werk, de korte roman "Wrakken", de eerste Vlaamse stadsroman. Een weemoedig verhaal van geluksverlangen en besef van het menselijk tekort, met daarin ongetwijfeld enige autobiografische elementen verwerkt.

Prosper Van Langendonck is als criticus en dichter een belangrijke schakel tussen het bestaande traditionalisme, dat hem met Gezelle en Rodenbach verbindt en de anarchistische jongeren van destijds. Belangrijk is zijn opstel "De Herleving der Vlaamse Poesie", dat men destijds als een manifest  der  letterkundige vernieuwing heeft beschouwd.

Alfred Hegenscheidt verwerft blijvende faam met zijn lyrisch drama "Starkadd "dat integraal in "Van Nu en Straks" is opgenomen. De romantisch-heroïsche vrijheidsdrang, dat het uitstraalt, vindt enthousiaste weerklank bij de "Van Nu en Straks"-generatie, zodat de officiële miskenning door de Jury voor de Driejaarlijkse staatsprijs voor Tonneel en Letterkunde in 1898 en de scherpe kritiek van Albert Verwey aanleiding geven tot felle polemieken. 

En wie heeft er onder ons nog nooit het "Recht van de Sterkste" gelezen van Cyriel Buysse? Buysse is een typisch vrijzinnige , liberale kosmopoliet. Hoewel hij betrekkelijk onverschillig staat tegenover de Vlaamse strijd, heeft hij door zijn waarheidsgetrouwe uitbeelding van het volk, dat hij door en door heeft gekend, begrip en sympathie weten te wekken voor "arm Vlaanderen" en dit door op de schrijnende mistoestanden te wijzen. Daarbij is hij één van de beste vertellers geweest van het Nederlandse taalgebied. Ondermeer August Vermeylen en Herman Teirlinck hebben tot zijn grote bewonderaars behoord.

(vervolgt)

-  poëzie  +  -

(uit) Verkiezing (Cyriel Buyssse -  1905).

De liberalen hebben in geval van overwinning aan het volk beloofd : zes tonnen bier, een vaatje jenever, en vier grote mooie hammen. De katholieken hebben in geval van overwinning aan het volk beloofd : acht tonnen bier, een vat jenever en een heel varken.

De stemming is afgelopen.  In drukke, krioelende menigte staat het volk, midden op de straat, vlak voor het gemeentehuis, de uitslag af te wachten. Het weet nog niets maar er lopen verwarde geruchten .Nu eens zijn het de katholieken die 't zullen winnen, dan weer de liberalen.

Boven, achter de helle ramen der eerste verdieping, verschijnen af en toe gezichten.  Zij kijken naar het volk, beneden in de straat. Sommige  hebben een spotachtige uitdrukking, andere een ernstige. Gebaren waarvan men niet dadelijk de betekenis kan vatten, worden af en toe gemaakt, schouders worden opgehaald, open handen, met van elkaar gesperde vingers, als getallen tegen de vensters gedrukt, terwijl monden met overdreven bewegingen van de lippen, woorden uitspreken, die men daar beneden in 't geraas toch niet begrijpen kan.

Men begrijpt eigenlijk niets, alles is verward en twijfelachtig en niemand mag meer boven komen : twee gendarmen houden op de stoep de wacht en versperren alle toegang tot ' t gemeentehuis. Zo duurt het lang, heel lang.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------

Daar barst het plotseling uit! Een wild gejuich, dat de ruiten doet rinkelen, een wild gezwaai van armen en hoeden en eensklaps twee, drie ramen open, in daverend geschreeuw en hoera-kreten.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------

't Gepeupel jubelt luid zijn pret en tevredenheid uit. Acht tonnen bier! Een vat jenever, en een geheel varken! Waar zijn die tonnen? Waar is dat vat? Men wil er dadelijk van drinken. En waar is ook het varken? Men wil het zien! Men wil het ogenblikkelijk hebben. "Op de mort, allen noar de mort!" roept een stem. En allen rennen naar de markt, schreeuwend, lachend, brullend... .

-  actua  +  -

-  Van l september tot 30 september e.k. organiseert de Kalmthoutse fotokring een tentoonstelling in de bibliotheek van Kalmthout tijdens de openingsuren. Info : 03/666.66.14.

- Nog tot 16 september e.k. : Modellen voor de wetenschap, tentoonstelling in de galerij van het Arboretum van Kalmthout.Info : www.arboretumkalmthout.be .

- Zondag 2 september e.k. : geleide natuurwandeling Kalmthoutse Heide met VMPA-gids. Vertrek : infobord einde Korte Heuvelstraat om 14 u. Info : 03.666.48.03.


-  awdoe  +  -

tot volgende week met weer een Kalmthouts broodje "Van Nu en Straks (5)" en vergeet het niet om de reeds verschenen broodjes in chronologische volgorde op te roepen onderaan het blog telkens op de rode linker pijl klikken.

En dan meldt zich binnen de "Van Nu en Straks"-ers de tweede generatie aan, onze Zuid-Nederlandse toppers binnen de Europese letterkundige vernieuwingsbeweging : Stijn Streuvels, die grote Vlaamse epische verteller, Karel Van de Woesteyne, die ongeëvenaarde mystieke symbolieker en last but not least Herman Teirlinck, Vlaanderens reus onder de opkomende nieuwe generatie Europese romanschrijvers. De universele geest waait waar hij niet waaien kan, tot zelfs in een gesloten agrarische gemeenschap, zoals die van Kalmthout er tot diep in de 19-de eeuw nog één was.  In de lusttuin van "Vogelenzang" zingen af en toe Vlaanderens literaire nachtegalen van rond de aanvang van de 20-ste eeuw. 

De oorspronkelijkheid van visie en stijl komt bij Stijn Streuvels vooral tot uitdrukking in zijn scheppend proza. Zijn werk steunt op een fatalistische levensbeschouwing, gepaard gaand met het geloof in een almachtige en barmhartige God, die soms in het leven der mensen ingrijpt en voor hen altijd aanwezig blijft, doorgaans als een laatste toeverlaat, een redder, een enkele maal als een rechter, die ook een wreker van onrecht is. De diepste Streuvels beeldt de lijdende en zwoegende mens uit, niet opgemerkt en niet in zijn verdienste erkend in zijn alledaagse handelingen. Streuvels gelooft in een betere wereld en in onsterfelijkheid na de dood. Die overtuiging gaat samen met een nuchtere, realistische kijk op het leven.Zijn innerlijke waarachtigheid heeft zich tot in zijn taalgebruik doen gelden. Hij begint te schrijven in een zuiver West-Vlaams dialect, maar gaandeweg gaat hij over naar het Nederlands. Hij heeft niet de taal gebruikt die bij het volk hoort, maar schrijft zoals hij zelf spreekt, en dit klinkt volstrekt eigen, bezield en muzikaal.Zijn "Vlasschaard" is ook vandaag nog een monument binnen onze Vlaamse literatuur. 

Het werk van Karel Van de Woesteyne zou men een late bloei van de symbolische kunst kunnen noemen. Zijn lyrisch oeuvre heeft duidelijk wortel geschoten in de gespletenheid van de fin-de-siècle-geest. Met "De Modderen Man" begint een proces van geestelijke ascese uit een verlangen naar vergeestelijking en transcendentie. Net zoals bij de andere Van "Nu-en-Straks"-ers blijft zijn kunst toch geworteld in het leven en blijft hij als individu betrokken bij het maatschappelijk gebeuren. Dat blijkt niet alleen uit zijn kritische besprekingen van eigentijdse werken en kunstmanifestaties, maar ook uit zijn kronieken van het alledaagse, actuele leven waaruit vaak een felle, sociale bewogenheid spreekt. Heel het werk van Van de Woesteyne past in de geest van de West-Europese decadente, symbolistische fin-de-siècle literatuur, geklemd enerzijds tussen de 19-de eeuwse deterministische en positivistische beschaving in verval en anderzijds de poging tot vernieuwing van het geestesleven op ascetische, neomystieke grondslag van het begin van de 20-ste eeuw. Aan dit dualisme heeft hij een tragische gestalte gegeven. En wie onder ons nog nooit zijn "De Boer die Sterft" heeft gelezen, heeft iets op te halen.

Herman Teirlinck is de "ondubbelzinnige poulin" van Gust Vermeylen en de "bekroning op het werk" van de "Van Nu en Straks"-ers. Met zijn romans treedt Vlaanderen op een waardige wijze het nieuwe Europa van de 20-ste eeuw binnen. Wie bijvoorbeeld " Het Gevecht met de Engel" niet heeft gelezen is daar dringend aan toe. Met de Vlaamse Brabander zet Vlaanderen voorgoed een stap op de Europese " bühne " van de vernieuwingsbeweging in het begin van de 20-ste eeuw.  Kalmthout, onze mooie heidegemeente op de Kempense landrug, mag van op de vijverheuvel in de lusttuin achter "Villa Vogelenzang" af en toe toekijken.

(vervolgt) 

-  poëzie  +  -

De rozen domen en dauwen (Karel Van de Woesteyne)

De rozen domen en dauwen
ten avond, vredig vroom;
er waart een paarsere schaâuwe
om den kastanje-boom.
De vijver blinkt in dampen,
de troostelijke nacht begint.
- Ontsteek, ontsteek de lampe,
mijn angst ontwaakt, o kind.

-  actua  +  -

- Op 7,8 en 9 september e.k. op de feestterreinen rond de kerk van Nieuwmoer : 33-ste Nieuwmoerse Maatjesfeesten! Een organisatie van "De Heidebloem", de muzikanten van ons "klein" Nieuwmoer."Be there".
- Op zondag 16 september e.k. in de "Zonnedauw" :  Fritfeest van de Katholieke Vereniging voor Gehandicapten, restaurant van 11u.30 tot 15 uur. Info : 03/666.72.32

-  awdoe  +  -

tot volgende week met weer een Kalmthouts broodje "Van Nu en Straks" (6) en vergeet het niet om de reeds verschenen broodjes in chronologische volgorde op te roepen onderaan het blog telkens op de linker rode pijl klikken.

Zoals we reeds hebben aangehaald is Van Nu en Straks geen zuivere aangelegenheid van schrijvers en dichters. De letterkunde is uitdrukkelijk beleefd als een onderdeel van de andere kunsten.

In een dergelijke opvatting spreekt het voor zichzelf  dat ook veel belang wordt gehecht aan de opmaak en de verluchting van het tijdschrift. Dit komt vooral tot uiting in de eerste reeks , die door haar uiterlijke art-nouveau - presentatie bij uitstek representatief is geweest voor de artistieke  vernieuwing rond het einde van de 19-de eeuw. De illustrators hebben dan ook een belangrijke rol gespeeld in de totstandkoming van het tijdschrift.

De vader van de vormgeving van het tijdschrift is Henry Van de Velde geweest . Als lid van de Brusselse kunstkring "Les XX " kan hij heel wat kunstenaars uit deze kring bewegen hun medewerking aan het tijdschrift te verlenen. Henry Van de Velde heeft de oorspronkelijke Engelse "Modern Art", later ook de "Art Nouveau" of "Jugendstyl" genoemd, over de rest van Europa verspreid.

Hij is niet alleen bezeten van de "Modern Art", maar ook van de diepere gedachte die er aan ten grondslag ligt : dat kunst in dienst van de mens moet staan en dat alle kunsten moeten samenwerken aan de opbouw van een nieuwe en betere wereld.  Zijn enthousiasme hieromtrent is zo groot  dat hij de schilderkunst vaarwel zegt om zich "meer in dienst van de mens" aan de kunstambachten en de architectuur te wijden.

Hij geeft aan het tijdschrift bewust het schitterende uitzicht van de Engelse kunstbladen " Modern Style".
Wie beseft dat de Engelse "Modern Style" de 20-eeuwse kunstrevolutie mogelijk heeft gemaakt, beseft ook onmiddellijk dat de voor een wijl bij ons in Kalmthout aangelande Henry Van de Velde niet de plaats heeft gekregen die hem toekomt in de Europese kunstgeschiedenis.

Wij Kalmthoutenaars denken nog altijd met heimwee terug aan dat enig mooie en voor ons zo zinvol schilderij "De Tuin van Kalmthout" dat nog altijd te bezichtigen is in het museum van München, de hoofdstad van de Duitse deelstaat Beieren. Het is een pareltje van neo-impressionistische kleurexpressie en het stelt de zandweg voor die van aan de villa Vogelenzang vertrekt om langs de Cassenboom het achteraf gekende Heuvelspadje te gaan vormen naar het station van Kalmthout.

En dan dat ongelooflijke verhaal van dat kunsttapijt "Het rode kindje Jezus in Vlaanderen". In zijn kunstambachtenperiode heeft Henry Van de Velde, eveneens met neo-impressionistische allures, dat monumentaal tapijt, dat vandaag nog valt te bewonderen in menig kunstboek , ontworpen voor de OLV-kerk van Kalmthout-centrum. Kalmthoutse meisjes hebben er zelf model voor gestaan : een uniek Kempens landschap met het kindje Jezus en de meisjes langsheen die kronkelende reeds naar de "new-art" lonkende wegen met zwierige vliegdennen. De kunstenaar biedt het tapijt aan, aan mijnheer Pastoor. Deze kan het echter niet van een vrijdenker aanvaarden. Na de tweede wereldoorlog heeft men het tapijt teruggevonden bij één van de erfgenamen van Henry Van de Velde in een garage te Knokke, volledig in verval, verhakkeld onder de mazoetvlekken. Hoe zegt Bredero het inderdaad ook weer : "Het kan verkeren !"

En tenslotte, langsheen de spoorweg, die zwierige letter "B" van Henry Van de Velde, overal langs Belgische wegen komt men ze tegen in vol "jugendstyl"-ornaat. 

(vervolgt) 

-  poëzie  +  -

(uit) Het Lied van Peer Lobbe (Herman Teirlinck).

De morgen is inderdaad vol met lichte geluiden. De vogelen zijn bezig overal. Het getwijg roert ervan, wippelt aardig, en de zingers gaan een aardige gang. Twee eksters zitten tegenover elkaar, alsof ze daar omtrent heel ernstige zaken malkander onderhielden. Langs de hoogste bomentransen breedwieken de kraaien. Er zijn er dertig, veertig. Ze krassen langzaam en het is schoon om horen, want het komt van zo hoog en 't heeft de klank van zo'n eindeloze vrijheid. Onderwijl slingert een rappe eekhoorn tussen de tronken... . Het woud wordt gelijk een erehal, waar men een fraaie en prinselijke gast gaat welkom heten. De zon schiet er door, als een plechtig klaroen geschal. 

En dat ziet Peer Lobbe. Hij ziet het worden van de dag. Hij ziet hoe de kraaien nu opvliegen, dooreen klapperen en altegaar wegvaren, een wijkende wolk of een schaduw. Hij ziet de hoge hemelen. Hij ziet plots een dubbele reeks eenden, in driehoekige vlucht, ver, ver in de lucht schuiven, onbereikbaar.

En het hart van Peer Lobbe gaat open. Dat die eenden van zover komen en zover gaan! Dat die wolkjes van zover komen en zover gaan! Dat die tijd van zover komt en zo ver gaat! De ruimte! De eindeloze ruimte!

En dat zijn ziel van zover komt, en dat ze zover gaat! Peer Lobbe raakt het mysterie der eeuwigheid. Hij voelt dat hij eindelijk iets raakt dat de eeuwigheid is.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Wat daar ligt van hem, dat lijf - hij ziet het - het is een nutteloos ding en hij zal het afwerpen. Maar dat nutteloos ding, Peer Lobbe,  merkt gij hoe het heel uw leven overblikt?
-----------------------------------------------------------------------------------------------------
Dat nutteloos ding sluit zijn ogen. Bleek als de kriekende morgen wordt Peer Lobbe, dat nutteloos ding. Hij ligt gelijk een roerloze klaarte, in het duister groene hol.

En dat is nu het lied van de dood van Peer Lobbe.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------
-  actua  +  -

-Nog tot 12 september e.k. in het natuureducatief Centrum De Vroente, Putse steenweg, 129, fototentoonstelling "In en Rond Vennen"; info : 03666.48.03 (VMPA).

-zaterdag 15 september e.k. : Inhuldiging Willy Vandersteenplein en -borstbeeld, om 15 uur op het Willy Vandersteenplein; iedereen welkom. Info :03.666.67.83.

-  awdoe  +  -

tot volgende week met weer een Kalmthouts broodje "Van Nu en Straks"(7) en vergeet het niet om de reeds verschenen Kalmthoutse broodjes in chronologische volgorde op te roepen onderaan het blog telkens weer op de linker rode pijl klikken.

Naast Henry Van de Velde nemen ook nog volgende Belgen deel aan de vormgeving van het tijdschrift "Van Nu en Straks"  :  de Oostendenaar James Ensor, de Gentenaar Georges Minne, nog uit Gent Theo Van Rijsselberghe, de Schaarbekenaar Georges Lemmen, uit Laken Xavier Mellery en, geboren in Brussel, Willy Finch. De meesten onder hen zijn lid van "Les XX" en zijn bevriend met  Henry Van de Velde.Ook hen kan men dan sporadisch op "Vogelenzang" tegenkomen.

James Ensor is in 1860 in Oostende geboren en overlijdt er in 1949. Als begaafd kunstschilder studeert hij aan de Brusselse academie voor Schone Kunsten als leerling van Stallaert en Portaels. Ensor groeit vanuit een impressionistische techniek naar een persoonlijke vorm van vroegtijdig expressionisme toe.  Hij is daarbij een fantast, die zijn ongemeen rijke verbeelding in een eigen vormentaal weet te verwerken.  Als lid van "Les XX" leert hij Henry Van de Velde heel goed kennen en is dan ook een welgekomen gast in de lusthof van villa "Vogelenzang" . Vandaag nog is de graftombe van James Ensor te bezoeken in het kerkje van Mariakerke-Oostende.

Georges Minne, geboren te Gent in 1866 en overleden te Sint-Martens-Latem in 1944 is naast zijn lidmaatschap van "Les XX", ook bezieler van de eerste Latemse groep.  Hij ondergaat sterk de invloed van Rodin. De uitlenging van zijn figuren en het vergrijzen van zijn tonaliteiten reveleren een vergeestelijkte inslag. Belangrijk voor zijn ontplooiïng is zijn relatie met de symbolistische dichters Grégoire Leroy, Vanlerberghe, Maeterlinck en Verhaeren.  Hij is dan ook een sterk bindteken tussen "La Jeune Belgique" en "Van Nu en Straks".  Het hoeft niet gezegd dat ook hij een welgekomen gast is in wat we vandaag het muguetbos noemen.

De Gentenaar Theo Van Rijsselberghe (Gent 1862-Saint-Claire 1920) verleent Henry Van de Velde als graficus en afficheontwerper heel wat medewerking bij de illustratie van "Van Nu en Straks", temeer daar hij in deze technieken aanleunt bij de " modern art " die Van de Velde zo aankleeft. Toch is hij voor alles een schilder die volledig kadert in het neo-impressionisme, waarvan hij vooral het pointilisme op fervente wijze toepast. Na 1910 keert hij nochtans meer terug naar een traditionelere schilderkunst.

Georges Lemmen (Schaarbeek 1865 - Ukkel 1916) is eveneens lid van "Les xx", alsook van "La Libre estethique" en "Vie et Lumière". Als schilder van portretten, landschappen en genretaferelen onderging hij de invloed van Van Rysselberghe. Tot 1900 werkt hij zuiver neo-impressionistisch. Nadien zoekt hij het meer in intimistische richting. Ook hij is in Kalmthout bij Henry van de Velde thuis.

Xavier Mellery geboren te Laken in 1845 en er overleden in 1924 volgt een opleiding voor decorateur. Hij wordt leerling van Portaels en ontvangt in 1870 de prijs van Rome. Hij reist doorheen Italië, Nederland, Duitsland Oostenrijk en Zwitserland.  Zijn werk kent een opvallend decoratieve inslag, hetgeen het tijdschrift "Van Nu en straks" ten goede komt. Vlakmatigheid en gebruik van goud zijn daar symptomen van. Hij loopt vooruit op het symbolisme.

Willy Finch tenslotte, geboren in Brussel in 1854 en overleden in Helsinki in 1930 is een neo-impressionistisch schilder, akwarellist en keramist. Hij is leerling van de Brusselse academie en lid van "Les XX". Hij onderging sterk de invloed van Seurat's pointilisme en divisionisme.  Hij wordt finaal directeur aan de School voor decoratieve kunsten in Finland.

( vervolgt)


- poëzie +  -


(uit) Land en Leven in Vlaanderen (Stijn Streuvels - 1923).

Als de heide levend wordt, aan 't bloeien gaat, is 't alsof een wonderlijke adem, over 't oppervlak geblazen, heel de streek ineens aan 't gloeien heeft gebracht : één vloed is 't van 't edelste purper, een schuimende wijndroesem met vonken van levend vuur.

In een land met die ene horizontale streklijn, in die uiterste eenvoud, neemt de natuur de vorm aan van een oneindige grootsheid.

In deze droomwereld schijnt alle geweld onmogelijk, is 't of de vreemde elementen tot rust zijn gekomen, in eeuwige sluimer gedompeld liggen. Geen enkel gedruis dat van de afgelegen verte tot hier doordringen kan. Alle beroerte wordt hier getemperd door de etherische helderheid der heile luchten, in de doorschijnende zuiverheid van de dampkring.

De dag door beschrijft de zonnewagen zijn glorierit over de zilverbaan van het zenith, boven een wereld die verlaten ligt als een verschroeide planeet.

Zo, in afzondering, verlaten, eenzaam ligt de heide hier, heel vlak, heel wijd, in een tragische grootsheid met onbepaalbare pracht.

-  actua  +  -

Tentoonstelling "DE KALMTHOUTSE OF GRIJZE SCHOOL". Deze tentoonstelling gaat door in de Markgraaf, Kastanjedreef, 59, te Kalmthout van 15 september t/m 11 november 2007. Open op woensdag, zaterdag, zon- en feestdagen van 14 tot 18 u. Info : 03/666.61.01

-  awdoe  +  - 

tot volgende week met weer een Kalmthouts broodje "Van Nu en Straks (8)" en vergeet het niet om de reeds verschenen broodjes in chronologische volgorde terug op te roepen onderaan het blog telkens op de rode linker pijl klikken.

En in deze laatste aflevering over "Van Nu en Straks" moeten wij het nog heel even hebben over de buitenlandse illustrators die sporadisch hun medewerking aan het tijdschrift hebben gegeven. In vele gevallen zijn het leden van "les XX" en zijn zij daarenboven bevriend met Henry Van de Velde. Zij luisteren naar de namen van Jan Toorop, Johan Thorn Prikker, Jan Pieter Veth, Richard-Nicolaus Roland Holst, Charles Rickets en Camille Pissaro.

Jan Toorop komt in 1872 uit Indonesië naar Nederland. Hij is er in 1858 geboren. Zijn opleiding krijgt hij in Delft en Amsterdam en hij gaat met een studiebeurs naar Brussel, waar hij contacten legt met "Les XX". Hij reist o.m. met Verhaeren naar Londen en met Ensor naar Parijs. Hij bezoekt ook Italië. De invloed van Maeterlinck is doorslaggevend. Bij Jan Toorop mengen zich kunstbegrippen als pointilisme, sociaal-religieus symbolisme en art nouveau.

Johan Thorn Prikker (Den Haag 1868 - Keulen 1932) volgt een opleiding aan de Haagse academie. Hij krijgt er opdrachten voor monumentale werken in Duitsland.  Hij begint impressionistisch en pointilistisch maar verwerft later meer en meer een expressieve grootsheid via technieken als muurschilderingen, wandtapijten en glasramen.  Zijn visie beoogt een registratie van gevoelens via een vrij geschilderde symbolistische vormentaal.

Jan Pieter Veth (Dordrecht 1864-Amsterdam 1925) is portrettist en graficus met een impressionistische stijl.Later gaat de lijn bij hem aan belang winnen. Hij komt onder invloed van Breitner. Rond 1890 gaat hij zich eveneens toeleggen op de monumentale kunst.

Richard-Nicolaus Roland Holst (Amsterdam 1868 - Bloemendaal 1938). Zijn carrière is gebonden aan de Amsterdamse Rijksacademie als student, docent en directeur. Aanvankelijk bewondert hij Breitner, later gaat hij Jan Toorop en Thorn Prikker vervoegen bij de symbolisten. Hij heeft contacten met "les XX", vooral met Georges Lemmen en Henry Van de Velde.  Hij beweegt zich ook in de literaire middens van Fréderic Van Eeden, Albert Verwey en Herman Gorter.  Hij gedraagt zich als een echte symbolist met een mystiek zoeken naar een abstrakte ideeënverwerking.

Charles Rickets (Genève 1866 - Londen 1931) is tegelijkertijd schilder, graficus, beeldhouwer en toegepast kunstenaar. Hij is vooral actief als illustrator met een art nouveau stijl.  Ook de invloed van Rodin is merkbaar in zijn werk.

Camille Pissaro (Antillen 1830-Parijs 1900) vestigt zich in 1855 definitief in Parijs.  Hij schildert vooral impressionistisch. De Frans-Duitse oorlog in 1870 brengt hem in Londen. Vanaf 1873 beïnvloedt hij Cesanne. Tussen 1884 en 1888 komt hij in Seurat's divisionistische "regionen" terecht. Zijn meest gekende zichten worden vanuit Parijse vensters getekend.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------

"Van Nu en Straks" ! Hoe meer men daar vandaag over nadenkt, hoe meer men tot de conclusie moet komen dat er bij ons in Kalmthout, ten huize Vogelenzang, een ongelooflijk belangrijk Europees historisch-cultureel, wat zeg ik, ook filosofisch hoofdstuk is geschreven. De hoofdregel die August Vermeylen en zijn medestanders aankleven bestaat daarin dat " het mogelijk moet zijn dat een zichzelf ontplooiend individu zich makkelijk kan inpassen in een organisch groeiende gemeenschap". Het leven is immers een organische beweging met een ingebouwde zelforganisatie. God, het natuurverschijnsel en de mens liggen daarin verscholen.  Een dergelijk allesomvattende, gemeenschappelijke filosofie heeft het de "Van Nu en Straks"- ers mogelijk gemaakt op "eenzelfde gevoelsvlak" en met "eenzelfde messianisme" hun wereldbeschouwlijke en politieke tegenstellingen opzij te schuiven voor een zedelijk verheven kunst met een nationale en internationale uitstraling. Vlaanderen in Europa ter ere!
-----------------------------------------------------------------------------------------------------

- poëzie  +  -

Homeros     ( Herman Teirlinck).

Ik wist niet dat ik zoveel hoop nog had
en dat de winden nog zo leutig loeiden,
en dat er bloemen nog zo jeugdig bloeien
in mijnen tuin met zonne alom bespat...

Maar 'k weet nu dat er ochtenduren zijn,
waar grote woorden worden wiegend fluistren,
maar 'k weet nu dat er avonduren zijn,
waar 'k mijne ziel naar tochten voele luisteren...

Er ruisen harpezangen in den nacht,
die verre heldenstoeten begeleiden
en 't rijzen van de zonne voorbereiden...

En toch - al is het allenthalve zacht -
omdoezeld in het droef rumoer daarbuiten,
mijne ziele stormt en kan haar vreugd niet uiten.

-  Actua   +  - 

- Nog tot en met 11 november e.k. tentoonstelling in de Markgraaf te Kalmthout : DE KALMTHOUTSE OF GRIJZE SCHOOL; info : 03/666.61.01.

-  awdoe  + :

MET " VAN NU EN STRAKS " EINDIGT DEZE LOPENDE REEKS VAN " KALMTHOUTSE BROODJES ".  EEN EVENTUEEL VOLGENDE REEKS MOET NOG  GEDACHT EN GESCHREVEN WORDEN. 

IK DANK DE TALRIJKE LEZERS DIE WEEK NA WEEK EN MAAND NA MAAND, GEDURENDE AL DIE TIJD, MIJN WEBLOG " KALMTHOUTSE BROODJES " GETROUW HEBBEN BEZOCHT EN SOMS OOK BEOORDEELD.

ZIJ WAREN MIJN ONMISBARE TOEVERLATEN !

IK DANK SENIORENNET VOOR DE TERBESCHIKKINGSTELLING VAN HET BLOG.

AWDOE! EN ... TOT IN DAT ENIG MOOIE KALMTHOUT VAN ONS, OP DIE KEMPENSE LANDRUG, IN DIE KALMTHOUTSE HEIDE, HET GROOTSTE NATUURRESERVAAT VAN VLAANDEREN, DAT GEMEENSCHAPPELIJKE GESCHENK VAN MOEDER NATUUR EN DE VOOROUDERS!

JAN CALUWAERTS.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Op Zaterdag 2 juni 2012 huldigde onze Kalmthoutse burgervader Lukas Jacobs op een mooi heringericht Heidestatieplein het standbeeld in van de Kalmthoutse legendarische figuur Moeder Kee. Het prachtige beeld is van de hand van onze Kalmthoutse beeldhouwer Raf Thys. De heer Raf Thys is  leraar beeldhouwkunst aan de kunstacademie Sint- Michiel van Brasschaat.
Ter gelegenheid van deze inhuldiging starten wij in onze Kalmthoutse Broodjes, na een meer algemene benadering van de Kalmthoutse geschiedenis, met een tweede reeks onder de titel "De Keet van Moeder Kee".

Zoals voorheen verschijnt er iedere week een aflevering. Voor deze tweede reeks zal dit iedere zaterdag zijn.

Elke aflevering bestaat uit : 1/ een kortverhaal, 2/ een poëzie + en 3/  eventueel bijkomend een aktua+ .

Wij danken moeder Kees kleinkinderen wijlen de heer Ward Jacobs en Mevrouw Germaine Ceusters - Jacobs en ook nog enkele achterkleinkinderen, waaronder mevrouw Maria Van Velthoven - Raets en mevrouw Anny Teunis-Van Den Bleeken voor hun bereidwillige medewerking. Zonder deze medewerking zou deze tweede reeks Kalmthoutse Broodjes nooit tot stand zijn gekomen. De kortverhalen van Ward Jacobs zijn daarbij een onmisbare inspiratiebron geweest. Wie ik in deze dankbetuiging zeker ook niet mag vergeten is mijn vriend Jan Franken uit de Kalmthoutse Heidestatiestraat, afstammeling van de zuster van moeder Kee, Maria Philomena Teysen. Zijn structurele inzichten hebben mij flink geholpen! Ook de andere mensen van de heemkundige kring Calmpthoutania  zijn trouwens meermaals geraadpleegd geweest.

Over de Kambuus zegt wijlen meester Vorsselmans, Kalmthouts heemkundige Bart, in het Kalmthouts heemkundig tijdschrift Calmpthoutania : “Wordt te Kalmthout door ouderen van dagen over de Cambus gesproken, dan hebben zij het ongetwijfeld over de barakken in  (+/-) 1895  te midden der Kalmthoutse duinen opgericht.”

 In zijn kortverhaal “ De Cambus” voegt wijlen Ward Jacobs er aan toe : “ Over de Cambus praten en moeder Ké vergeten, dit zou ongeveer gelijk staan als zeggen 1+1= 3.

Hieronder starten wij dan met onze eerste aflevering " Inleiding ( 1)".
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 Op de draaischijf van de negentiende naar de twintigste eeuw staat in het hart van de Kalmthoutse Heide  een houten keet die luistert naar de naam “ Kambuus”, maar in de Kalmthoutse volksmond aangeduid wordt als “ De barak van moeder Kee”. Deze laatste benaming heeft de keet meegekregen van haar laatste bewoonster Anna Cornelia Teysen, een weduwe met drie kinderen, die de lokale volksgemeenschap aanspreekt met de troetelnaam “moeder Kee”.

In oorsprong maakt de Kambuus deel uit van een aantal barakken die opgetrokken zijn in het centrale hoogduin van de Kalmthoutse heide. Naar het einde toe van de  negentiende eeuw moeten deze barakken logies verstrekken aan de vervoerders van het zand van één  van de hoogste duincomplexen van de Kalmthoutse heide, met name  “de Vossenbergen”. Het zand moet dienen om in de Antwerpse metropool de spoorwegbermen aan te leggen tussen Antwerpen Centraal en Zurenborg. Een aftakkingspoor verbindt het Kalmthoutse  hoogduin met het hoofdspoor in de Kalmthoutse wijk Heide.

Onder de zandruimers bevindt zich Johannes Baptist Teysen uit Putte , de vader van Anna Cornelia Teysen, alias moeder Kee. Op een bepaald ogenblik trekt hij met zijn vrouw Theresia Franciska Claessens, zijn zoon Henricus, zijn dochter Carolina en zijn kleinkind Maria Thérésia in de Kambuus in. En alhoewel zij niet de allereerste vaste bewoners van de Kambuus zijn, o.m. de familie Coqueraux had er reeds haar intrek genomen, mogen wij toch stellen dat de vader van moeder Kee er als één van de eersten huisbewaarder is geweest tijdens de afvoering van het zand van de Vossenbergen..  Een jaar later voegt ook nog dochter Maria Philomena, de moeder van kleinkind Maria Thérésia, zich bij hen. Zij huwt  achteraf met Andreas Franciskus Van Tilburg, de ploegbaas van de zandvervoerders, die de familie ook in de Kambuus vervoegt.  De “Sus” Van Tilburg, de “Vergist” zoals ze hem in Putte noemen, en zijn vrouw zullen er trouwens al heel vlug instaan voor de uitbetaling van de lonen van de zandvervoerders. Dit gebeurt in de gelagzaal van de Kambuus. De logement- en eetkosten van de voorbije week worden telkens van de  uitbetaalde lonen afgehouden.. En het gebeurt dat moeder Kee wanneer ze zelf vrijaf heeft bij de werkgever haar zuster en schoonbroer daarbij komt  helpen of dat zij zelfs de Kambuus helpt bevoorraden door met paard en zak voedsel aan te halen op de Heuvel in Kalmthout..

Eens de Vossenbergen rond de eeuwwisseling gesloopt, verlaten de zandvervoerders voor goed de Kalmthoutse heide. Bij hun vertrek worden praktisch alle barakken afgebroken. Alleen de Kambuus blijft over.

Samen met de zandvervoerders nemen ook “Sus” Van Tilburg en zijn familie afscheid van de Kambuus. Hij wordt eigenaar van één van de oudste hotels van Heide – Kalmthout, het hotel De Kroon, dat in 1902 zijn ontplooiing vindt met een volledige nieuwbouw in de Heidestatiestraat tussen de huidige ingang naar het Willy Vandersteenplein en de Withoeflei.

Ook de ondertussen ouder geworden vader en moeder Teysen-Claessens vergezellen hen daarbij.

Finaal wordt de houten keet bewoond door Anna Cornelia Teysen, alias moeder Kee, met haar  drie kinderen.

Haar man, Franciskus Schmitz, waarmede we verder nog zullen kennis maken, sterft inderdaad nog juist voor dat zijn gezin zijn intrede doet in de Kambuus, nadat deze is omgevormd van een verblijfplaats voor zandvervoerders tot  gedeeltelijk een woonhuis en gedeeltelijk een openbaar drank- , eet- en logementhuis voor de heidebezoekers. Moeder Kee zal er de gewaardeerde gastvrouw worden.

In 1920 wanneer een bejaarde moeder Kee intrekt bij haar jongste  dochter Anna Maria op de Heuvel in Kalmthout wordt de Kambuus afgebroken.

 Poëzie +

Vertelsel (Maurice Guilliams – 1900)

In het houten huis
woont het witte paard,

en de houten wagen slaapt er

naast het brandhout,

doof en zwaar.

Als de maan smelt op de bloemen

rond het houten huis,

glanst het water op de heide

voor het huis.

Met de wind voorbij

floot de trein reeds jaren,

en het huis blijft eeuwig

met het witte paard

in de houten wagen.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Tot volgende week zaterdag met weer een Kalmthouts broodje :
                                              
II/ 2. De Keet van Moeder Kee / Inleiding (2)




                                                                 

 

 Dat de Kambuus bij de aanvang van de 20-ste eeuw in het hartje van de Kalmthoutse heide  uitgroeit tot een gegeerd drank- , eet- en logementhuis hoeft niet te verwonderen.

Juist in die periode ontdekt de Antwerpse burgerij, en al heel vlug ook de Brusselse en Noord-Brabantse,  volop de geneugten van de Kalmthoutse heide, met wandelingen doorheen de wijdsheid van een door de mens geboetseerde natuur. Daarenboven geraakt de welgestelde Antwerpenaar in de ban van dat “Kleine Zwitserland”, het Kalmthoutse hoogduin dat door de Antwerpse medische wereld gepromoveerd wordt tot een ideaal kuuroord voor mensen met gezondheidsproblemen.

De trein Antwerpen – Roosendaal, met halten eerst in Kalmthout-dorp en daarna in Heide-Kalmthout, brengt de Kalmthoutse heide ook dichter bij de grootstedelijke leefgemeenschappen. We mogen inderdaad ook niet vergeten dat de automobiel  eind 19-de/begin 20-ste eeuw nog in de kinderschoenen staat, zodat ook de gegoede burgerij nog veelvuldig van de trein gebruik maakt. Dit is o.m. ook het geval voor de Joodse medeburgers die in die tijd meer en meer binnen de Antwerpse leefgemeenschap thuis komen en als pertinente natuurliefhebbers al heel vroeg de Kalmthoutse Heide, dat voor hen inderdaad "kleine Zwitserland", mede gaan ontdekken. 

Bedenkt men daarbij nog dat op de drempel van de 20-ste eeuw de Kambuus in het prille begin, samen met de Oude Withoef, de enige logeermogelijkheden zijn voor de Kalmthoutse heidebezoeker dan kan men er in komen dat Moeder Kee en haar Kambuus een begrip zijn geworden in de Antwerpse gouw en zelfs ver daarbuiten.

Het plausibel karakter van moeder Kee en haar aantrekkingskracht naar de verschillende volkslagen toe verhogen daarbij nog de vermaardheid van de Kambuus.

De klanten van de Kambuus zijn inderdaad zeer gedifferentieerd. Zo zijn er de  Kempense boeren uit de regio, die telkens ze heideplaggen gaan steken op de heide, niet kunnen nalaten in de Kambuus hun witte jenever te gaan degusteren. Waarbij moeder Kee steeds meent te moeten onderlijnen dat de Kambuus-jenever Kalmthoutse jenever is en geen Hollandse. Ook de jagers en de stropers, waaronder  die uit Putte, Woensdrecht, Ossendrecht en Huybergen, kunnen trouwens een echte Kalmthoutse jenever waarderen.

Verder is er dan de genietende stedelijke burgerij die, als vakantiegangers tijdens het weekend of voor een langere periode,  in de Kambuus steeds welkom is. Deze zelfde burgerij zal trouwens  heel vlug de “belle-époque”- hotelletjes als paddenstoelen uit de grond doen rijzen. Later dan zal zij, vooral in Heide, riante buitenverblijven laten bouwen, die finaal vaste residenties zullen worden.

Twee welgekomen gasten in de Kambuus dienen wel uitdrukkelijk vermeld. Het zijn enerzijds de natuurliefhebbers, inzonderheid de mensen van Natuur-en Stedeschoon en anderzijds de beeldende kunstenaars, meer in ’t bijzonder de landschapsschilders. Sommigen van deze landschapsschilders zijn trouwens door de Kalmthoutse natuur zo bezeten dat zij zich in onze kontrijën komen vestigen. En inderdaad wat is er visueel mooier dan het spel van licht en schaduw in de stilte en onder de drijvende schapenwolkjes van onze  Kalmthoutse Heide.En waar kan een natuurvereniging als Natuur- en Stedeschoon nuttiger werk verrichten dan in een regio waar twee natuurpiraten op vinkenslag liggen : de verkavelaars van de Zuiderheide en de nationale Boerenbond steeds op zoek naar het scheppen van meer landbouwgrond binnen de "gemene" gronden, die  door vadertje  staat economisch rendabel dienen te worden gemaakt.

Na deze inleiding gaan we in de volgende afleveringen dan dieper in op het Kalmthoutse hoogduin en de zandruiming en op Moeder Kee en haar Kambuustoeristen. 

Poëzie +.

 

De Herberg  (Arnold Sauwen  (1920).

 

Herbergzaam huis, dat wel een eeuw daar ligt
de landweg langs die leidt naar verre steden,
hoe velen hebt ge, als tot een gastvrij sticht,
uw uitgesleten dorpel op zien treden.

Wie moe zijn stap den avond tegenricht
en loomheid zwaar voelt wegen in zijn schreden,
groet blijder hart van ver uw lampelicht,
waar zoete nachtrust wacht zijn matte leden.

Wel hem die eens, langs zijn levensbaan,
het huis van zijn verlangen in mag gaan,
waar tedere zorgen zijne komst verbeiden;

Waar, als waardin, ten drempel Liefde wacht,
het welkom spreekt bij dis en haard en zacht
haar blanke handen ’t warme bedde spreiden.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Volgende week zaterdag 25 juni e.k. weer een Kalmthouts broodje voor U en uw vrienden :
II/3. De keet van moeder Kee / Het Kalmthoutse Hoogduin.

 

Tijdens de laatste ijstijd schuren ijsschotsen op de bodem van een droogliggende noordzee bodemdeeltjes uit. Een krachtige wind voert deze bodemdeeltjes vanuit het  noorden  mede over het vaste land. De lichtere kleideeltjes landen bij ons in de verder afgelegen regio’s als Haspengouw, Brabant, Namen en Henegouwen. De zwaardere zandkorrels komen dichterbij terecht in regio"s als Oost- en West -Vlaanderen, de Antwerpse en Limburgse Kempen.

Na de ijstijd waait de wind dan in overgrote mate vanuit het Westen. En voor een  tweede maal wordt onze Kalmthoutse regio onder het zand bedolven. Ditmaal gaat het om zand dat vanuit de droge oude Scheldevallei van achter de Brabantse wal is aangevoerd..

Door een massale afzetting, een plaatselijke verstuiving en finaal een geleidelijke vastzetting door pioniersplanten, geven de aangevoerde zanden vorm aan het Kalmthoutse  hoogduin .

Enerzijds ontstaan, voornamelijk door rechtstreeks van achter de Brabantse wal gedeponeerd zand, immense lengteduinen zoals de Kambuus- en Wilgenduinen.Tot de voornoemde lengteduinen behoren ook de Vossenbergen, eens de trots van het Kalmthoutse hoogduin, waarover wij het binnen deze afleveringen over moeder Kee nog moeten hebben.

Anderzijds geven plaatselijke verstuivingen vorm aan vennen zoals de Putse Moer en het Stappersven met daarrond paraboolduinen zoals de Hazenduinen en de Boterbergen. 

Een geleidelijke begroeiing met pioniersplanten zoals mossen, buntgras, heidespurrie en zandzegge hebben een podzolbodem ontwikkeld waardoor de losse zandkorrels van de moederlaag worden ingedekt. Door een verdere begroeiing heeft het duinenmassief dan een vaste vorm aangenomen.

Nog in de tijd van Moeder Kee is de gestructureerde podzolbodem in een gesloten agrarische gemeenschap als die van Kalmthout economisch heel belangrijk. Hij bestaat uit vijf lagen, van boven naar beneden : een strooisellaag , een humuslaag, een uitgeloogde zandlaag, een herafgezette humuslaag, een herafgezette ijzerlaag (uit de uitgeloogde zandlaag) en finaal daaronder de grote ingedekte massa van het oorspronkelijk aangevoerde  moederzand. De twee eerste lagen,  worden door onze landbouwers uitgestoken ( men noemt dat plaggen) en in de put van de potstal gesmeten. De schapen en later ook de koeien laten hierop hun uitwerpselen vallen en zo verkrijgt men de beste meststof om de verzuurde zandgronden van onze Kempen op de matig waterrijke en aldus meer vruchtbare concave valleiranden rendabeler te maken. Met de invoering van de chemische meststof in het begin van de 20-ste eeuw zal langzamerhand een einde komen aan het gebruik van dit plaggen steken en van de potstal.

Het Kalmthoutse hoogduin heeft duintoppen die tot 40 meter boven de zeespiegel pieken. Wel heeft een veelvuldig recreatief gebruik tijdens de laatste eeuw deze hoogten enigzins doen inleveren.

Zoals we reeds hebben gezien groeit het Kalmthoutse hoogduin tijdens de “ belle-époque “ uit tot dat “Kleine Zwitserland”, zeer gegeerd als toeristisch oord door de Antwerpse burgers, de Brusselse hoofdstedelingen en de Noord- Brabanders uit het markiezanaat van Bergen-op-Zoom en de baronie van Breda. En zoals we ook al zagen is het ook door kunstenaars en natuurliefhebbers zeer gegeerd.  Ook vandaag nog trouwens is het Kalmthoutse hoogduin als  trekpleister nog een diamant binnen het kader van het grenspark De Zoom – Kalmthoutse heide.

En we eindigen deze aflevering op een meer ontspannende noot. Heeft het Kalmthoutse duinenzand met zijn podzolbodem een belangrijke rol gespeeld in het leven van onze hardwerkende landbouwer, dan is niets minder waar voor de nog harder werkende landbouwersvrouw. Ons duinenzand, en dan vooral de uitgeloogde zandlaag van de podzolbodem, ligt mede aan de basis van welonderhouden hoevekes. Meer in 't bijzonder moet het dienen als poetsmiddel om mede de houten of rode tegeltjesvloeren van de hoevekes te schrobben en kraaknet te krijgen. Maar als er daarna nog zand over blijft  krijgt zelfs de dochter van de boer  haar onuitgesproken zin.In een goed geluimde bui tovert zij met het overgebleven zand in één van de hoeken van de boerderij op de houten of rode tegeltjesvloer, voor de geliefde, in een spectrum van geelachtige kleuren, de mooiste bloemenruiker van Kalmthout te voorschijn.  
  

Poëzie + :
________ 

Het Kalmthouts hoogduin  (Haiku - Jan Caluwaerts)

                                                                                                                                          

Het Kalmthouts hoogduin,
De lage landen schouwend,
Droomt zijn avondland.

Actua +
________

Het Natuureducatief Centrum (NEC) DE VROENTE neemt in september e.k. met een tentoonstelling en aanverwante creatieve aktiviteiten over de Kalmthoutse Heide deel aan de  Open monumenten dag (O.M.D.) die dit jaar in het teken staat van "Muziek, Woord en Beeld". Het kan niet ontkend dat het landschapsmonument "De Kalmthoutse Heide" in het verleden (en ook vandaag nog) een grote inspiratiebron is geweest voor beeldende, letterkundige en muzikale kunstzinnige uitingen. Mensen die menen in het bezit te zijn van of hun medewerking te kunnen verlenen aan kunstzinnige expressies die betrekking hebben op de Kalmthoutse Heide kunnen voor meer uitleg contact opnemen met de heer Krist Tack, aangesteld  medewerker van het Natuureducatief Centrum "De Vroente" ( Putse steenweg, 129, Kalmthout) voor Open Monumenten Dag.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Volgende week Zaterdag 3O juni weer een Kalmthouts Broodje  voor U en uw vrienden :
II/4. De keet van moeder Kee/De Antwerpse zandhonger.                                  " Awdoe."