Gegroet sneeuwman

Hoe viert men oud en nieuw in Europa

In Rome werd in 153 v. Chr. het begin van het jaar op 1 januari gezet, maar aanvankelijk werd deze dag niet gevierd en had alleen een administratieve functie. Het Midwinterfeest vond plaats tijdens de laatste 12 of 13 dagen van het oude jaar. Pas in de vierde eeuw, nadat het christendom zijn intrede had gedaan, werd de Kalendae Januariae ingesteld, een vijfdaags feest om de geboorte van het kindje Jezus op 6 januari in te luiden. Nog in dezelfde eeuw ging de kerk ertoe over de geboorte van Jezus op 25 december te plaatsen en deed men al het mogelijke om de snel gegroeide populariteit van de Kalendae Januariae in te dammen. De eerste drie dagen van januari werden door de Synode van Tours uitgeroepen tot vastendagen en het werd op straffe van excommunicatie verboden aan de 'heidense' nieuwjaarsviering deel te nemen.

Ook werden er diverse pogingen gedaan een andere datum als nieuwjaar te bestempelen. In de oosterse kerk rekent men vanaf de Middeleeuwen 1 september als begin van het jaar. In de westerse wereld werden diverse nieuwjaarsdata na elkaar en soms tegelijkertijd gehanteerd: 1 september, 24 september, Kerstmis, 1 maart, 25 maart, Pasen.

Het kerkelijk nieuwjaar werd, zoals gezegd, in 480 n. Chr. vastgesteld op het begin van de advent.

Gedurende de gehele Middeleeuwen bleef de nieuwjaarsdag afhankelijk van regionale gebruiken, waarbij op één plaats vaak twee of meer data tegelijkertijd als nieuwjaar golden. In de vijftiende en zestiende eeuw gingen de meeste staten in Europa er toe over het nieuwjaar op de eerste januari te vieren, maar de verwarring bleef nog lang doorwerken. Tussen 1660 en 1669 veranderde Samuel Pepys, bijvoorbeeld, in zijn dagboeken het jaartal op 25 maart en zette toch 'New Year' bij de eerste januari.

Voorzover 1 januari als nieuwjaar gevierd werd, ontstonden op deze datum gebruiken die vergelijkbaar zijn met die van andere dagen in de heidense midwintertijd. Het feest begon, zoals alle Germaanse en Keltische feesten, op de vooravond, die in het Engels nog steeds New Year's Eve heet. Naar de heilige aan wie deze dag gewijd is werd vroeger ook wel van Silvesteravond gesproken, een naam die in Duitsland nog steeds gebruikt wordt. Sylvester was een paus uit de vierde eeuw; zijn feest valt op 31 december, vandaar.

Toen de heiligenverering tijdens de Reformatie werd afgeschaft ontstond de gewoonte van Oudejaarsavond te spreken. Het knallen van vuurwerk bij het begin van het nieuwe jaar en allerlei gebruiken om de gevestigde orde op haar kop te zetten zijn een algemeen verschijnsel tijdens de heidense joel (midwinter)tijd.

Een jaar ging heen,
het gaf, het nam,
kwam en verdween.
Het zag het licht,
de blauwe lucht.
Het hoorde elke
traan en zucht.
Zoals een bloem
ontloken, zacht
en liefdevol
ons tegen lacht!
Zo ook ging elke dag
en uur voorbij.
Nu blijft er slechts herinnering
nog in mij.
Een bloem, een lied,
een leven,
een draad met goud
doorweven.
Een kelk, ternauwernood
ontloken
en stervend reeds
gebroken.
Een jaar ging heen,
in vreugd' en traan,
kwam en verdween.

Pralines en andere chocolade dodelijk voor honden

Als u een hond hebt, pas dan op met pralines en chocolade
Vooral pure chocola is voor honden zeer giftig. Het bevat theobromine en dat verlamt bij honden de hartspieren. Als je er snel bij bent kun je de hond nog laten braken en zo snel mogelijk door een dierenarts aan een infuus laten hangen.

op de drempel van het nieuwe jaar
gaan  gedachten naar
de tijd van kind zijn
laarzen aan de voeten
wollen muts op het hoofd

en stappen in centimeters hoge sneeuw
lang voorbij nu en toch
roept het heimwee  op
en weet dat er niet zoveel
lange winters meer wachten op mij

ik zet me neer
op de drempel van mijn huis
schud het koude uit mijn denken
kijk naar de spelende kinderen
en glimlach even bij het middagzonnetje
alles lijkt zo mooi

Niefjerreke zoete
ons verke hee vier voete
Vier voete en ne stjeert
zenne 'k ik dan geen koekske weirt

Kersttaart


150 gram boter
150 gram lichtbruine basterdsuiker
3 eieren
150 gram zelfrijzend bakmeel
1 eetlepel koekkruiden
100 gram amandelen
150 gram rozijnen
enkele druppels amandelessence
boter om in te vetten
bloem om te bestuiven
300 gram marsepein (kant en klaar)
eiwit
chocoladeblaadjes


bereiding:

Roer de boter met de suiker tot room en voeg een voor een de eieren toe. Meng zelfrijzend bakmeel en koekkruiden door elkaar en spatel deze in gedeelten erdoor. Hak de amandelen klein en voeg deze met de rozijnen en amandelessence toe. Vet een springvorm in met boter en bestuif deze met bloem. Giet het beslag erin en schuif de vorm in een voorverwarmde oven van 160 °C, stand 2-3. Bak de taart in 70-990 minuten gaar. De taart is gaar wanneer een droge naald er na het prikken er weer droog uit komt. Haal de taart ui de oven en laat deze op een rooster afkoelen. Rol de marsepein uit tot een grote ronde lap en leg deze als een tafelkleed over de taart. Plak met wat eiwit wat chocoladeblaadjes erop.

Sinterklaas is vertrokken en de Kerstman doet zijn intrede

Geschiedenis van Zwarte Piet

Volgens de traditie komt Zwarte Piet tijdens het Sinterklaasfeest in december de cadeautjes brengen. Hij klimt door de schoorstenen van de huizen wanneer de mensen slapen. In de aanloop naar het feest wordt Piet herhaaldelijk gesignaleerd. Het verspreiden van snoepgoed is een van de belangrijke taken. Het strooien van pepernoten is zijn specialiteit. Verder treedt Zwarte Piet op als hulp voor Sinterklaas om bijvoorbeeld zijn boek of zijn staf vast te houden.

Sommige kinderen zijn bang voor Zwarte Piet. Dit kan aan zijn uiterlijk liggen, of aan dreigingen van ouders dat Zwarte Piet stoute kinderen mee zal nemen naar Spanje.

Geschiedenis

Vermoedelijk deed Zwarte Piet aan het begin van de 19e eeuw zijn intrede in de folklore van de Lage Landen. Voor die tijd opereerde Sinterklaas alleen, of werd hij begeleid door de duivel. Tussen een duivel en een Moor bestond in het bewustzijn van destijdse Europeanen weinig verschil.
Krampus, de helper van Sinterklaas in de Alpen (met tuchtroede)

Een duivel als hulp van Sinterklaas is nog duidelijk te zien in de Oostenrijkse Sinterklaastradities. Hier wordt Sinterklaas begeleid door een Krampus of een Percht die behoorlijk angstaanjagende duivelse uiterlijkheden hebben.

Volgens een andere theorie was Piet oorspronkelijk een Italiaanse schoorsteenveger. Het meest vriendelijke verhaal is wellicht dat Sinterklaas op een markt eens een zwart slavenjongetje vrijkocht, genaamd Petrus. Uit dankbaarheid bleef de jongen de Sint nabij, de naam Petrus verbasterde vervolgens tot Piet.

Naarmate de traditie dat de Sint afkomstig zou zijn uit het voormalige Morenland Spanje, populairder werd, evolueerde de knecht van de goedheiligman tot een Moor. Een andere verklaring kan zijn dat Algerijnse en Turkse kapers onze kusten afstruinden op zoek naar "christenen" om als slaven te verkopen. Daadwerkelijk werden ook veel kinderen ontvoerd van kustplaatsen en eilanden[1]. Zwarte Piet is dan geen knecht, maar staat verder af van Sinterklaas. Wie zoet is krijgt lekkers, maar wie niet oppast wordt door de Moren meegenomen. Het past in de traditie van goed en kwaad, en de gewoonte van Sinterklaas om met een boot te komen.

Tot ver in de tweede helft van de 20e eeuw was Piet, in lijn met ingesleten koloniale tradities, een niet zo slimme helper die zich van een brabbeltaaltje bediende. Toen immigratie vanuit de voormalige koloniën ervoor zorgde dat Europeanen beter vertrouwd raakten met Afrikanen, ontwikkelde Piet zich tot een respectabele assistent van de vaak verstrooide Sinterklaas.

Een andere verandering die Zwarte Piet doormaakte was dat hij door de jaren heen steeds minder als kinderschrik ging fungeren. In de 19e eeuw werd van Zwarte Piet vaak verteld dat hij voor Sinterklaas keek wat de kinderen deden (Alles ziet die slimme Piet, zich vergissen kan hij niet). Was je stout, dan liep je het risico dat je in de zak werd meegenomen naar Spanje, alwaar je je voor de Sint moest uitsloven.

Een andere mogelijkheid van de herkomst van Zwarte Piet ligt in de Germaanse god Wodan. Wodan reed op zijn witte schimmel, Sleipnir, door de lucht en was aanvoerder van de Wilde Jacht. Hij werd altijd vergezeld van de twee zwarte raven; Huginn en Muninn. De raven luisterden, net als Zwarte Piet, aan de schoorsteen om Wodan over de goede en de slechte daden van de stervelingen te vertellen.
Sinterklaas in Ottawa, met als hulp de duivel en engeltjes

Ook de hulpjes van Sinterklaas in andere landen zijn vaak als duivel afgebeeld (soms met hoorns van dieren (bokken)), bijvoorbeeld de Krampus, dit komt overeen met de onderdrukking van de voorchristelijke godheden. De eens almachtige godheid werd als knechtje of slaaf van de Sint beschouwd, een manier om de heidense bevolking te kerstenen.

De Scandinavische kerstbok (Julbocken) (de naam verwijst naar het Yule of joelfeest) lijkt in uiterlijk veel op de Krampus, de Finse kerstman Joulupukki stamt van de Julbocken af. Ook bijvoorbeeld Cernunnos, de gehoornde, droeg een gewei.

Vergelijk Zwarte Piet ook met de bontgeklede Franse harlekijn (naar Hellequin), vaak met zwart (half)masker, die ook wel als aanvoerder van de Wilde Jacht wordt aangevoerd.

Tot de Tweede Wereldoorlog had Sinterklaas slechts één of enkele helpers. Bij de intocht van Sinterklaas in 1941 bijvoorbeeld had Sinterklaas twee zwarte en enkele blanke pieten bij zich. Na de bevrijding door de Canadezen hielpen deze soldaten met het organiseren van het eerste naoorlogse Sinterklaasfeest. Niet gehinderd door kennis over de traditie, bedachten zij dat als enkele Zwarte Pieten leuk zijn, een heleboel Zwarte Pieten nóg leuker zijn. Sindsdien wordt Sinterklaas vergezeld door vele pieten, tegenwoordig vaak met ieder een eigen taak.

Wel is het Sint Niklaas,
Maar ach! niet voor mij!
Vast gaat hij ons hutje
Stilzwijgend voorbij!
O, mogt hij er komen,
Dan kreeg ik toch iets!
Elk krijgt wat van avond,
Maar ik, helaas niets!
'k Ben arm! ... maar wat zie ik?
Een pop van taai taai!
O foei! - en ik morde!
Neen, dat was niet fraai!


Uit het boek: St.Nikolaas en zijn knecht
auteur: Jan Schenkman
1850

Op de hoge hoge daken
Zit Sint met zijn snaken
Hoor de kinderen beneden zingen
Piet zegt we moeten naar beneden springen
Aan mijn oud lijf geen polonaise zegt Sint
Ik breng mijn paardje eerst naar de manège,Piet begrijpt de hint
Jullie Pieten gaan de kinderen maar verwennen
Kijk wie lief is geweest, en wie niet te temmen
Even kijken wie hier krijgt de roe
Anders krijg je een tik van Piet en niet van je moe
Pieten gluren door het raam
En zien daar kinderen zingend staan
Opeens een geroffel op het raam
Zou de deur nog open gaan
Piet gooit het snoepgoed in het rond
Kinderen vallen op de grond
Er wordt nog harder gezongen
Sinterklaasje bonne bonne , bonne
Nog even dan is het weer 6 Decemder

Lieve Kinderen,

Jullie hebben ze misschien al eens gezien,
Mijn talloze hulpsinten, wel meer dan tien!
Wie weet zag je wel al een met sportschoenen,
Of een tweede, maar zonder witte handschoenen!
Je ziet het direct, die sint dat is niet de echte,
Maar ze zijn mijn hulpjes, dus ze zijn niet slecht!

Geef hen maar jouw brieven vol grootste verlangens
Een pop, auto, snoep of wat rouge voor je wangen
Ja jongens en meisjes, ze komen heus wel bij mij
Ze doen zo goed hun best, dat maakt me zo blij
Duizenden brieven hebben mijn pieten al gekregen
En honderdduizenden brieven moeten zij nog lezen

Enkele brieven zijn vrolijk, echt een ware pracht
Veroorzakend bij vele pieten een brede lach
Anderen bezorgen onze pieten dan weer een traan
droevige verhalen, het pakt ons allen zo aan
Maar op zes december, dan kom ik bij jullie langs
Oh was het maar zover, dat is wat mijn hart verlangt

Tot over een paar weken, lieve kinderen!!!

Sinterklaas en zijn trouwe Pieterbaas


Lonewolf

Met dank aan Lonewolf

Sint Nikolaas vertellingen voor de jeugd

In de jaren vijftig van de 19de eeuw verschenen kleurrijke prentenboeken over Sinterklaas. De in Amsterdam geboren dominee C. van Schaick publiceerde in 1852 zijn 'Sint Nikolaas-vertellingen voor de jeugd'. Dat de zwarte knecht in die tijd een nieuwe vinding moet zijn geweest blijkt uit het feit dat hij in het boek van Van Schaick ontbreekt en Sinterklaas alles alleen moet doen. De Sint is in deze uitgave overigens niet te beroerd om de bestraffing van stoute kinderen hoogstpersoonlijk ter hand te nemen. Het straffen van kinderen werd later steeds meer overgelaten aan Zwarte Piet, die daardoor zijn goedmoedige imago steeds meer verloor.  Bij Schenkman beschikt hij nog niet over een knecht om dat soort vervelende karweitjes op te knappen.

Traditie van het schoentje zetten

Jan Steen  Sinterklaasochtend

Tegenwoordig is het Sinterklaasfeest een familiefeest en zetten kinderen hun schoen klaar vanaf het moment dat de Sint in het land is aangekomen.

    * Traditioneel wordt de schoen bij de haard gezet, want Zwarte Piet komt vanaf het dak
       door de schoorsteen naar binnen.
    * In woningen zonder schoorsteen wordt de schoen veelal voor de verwarming in de
       woonkamer, bij de voordeur of bij de achterdeur gezet.


De volgende dag vinden de kinderen dan wat lekkers in hun schoen. Het wordt op prijs gesteld als de kinderen ook wat terugdoen, en dus leggen ze vaak een tekening, een wortel, hooi of suikerklontjes bij de schoen.

Dag lieve Sinterklaas.
Elk jaar kijk ik uit naar uw bezoek!
Dan krijg ik weer mandarijntjes, chocola en een speculaaskoek.
Ik krijg ook wat om te spelen,
dat ik dan kan delen met mijn vriendinnetjes van de klas.
Voor je paard leg ik een klontje in mijn schoen,
ben ik geen lieve kapoen?
Dan zeg ik nu dag Sinterklaas, tot gauw
want ik weet dat je me ook dit jaar weer niet zult vergeten.