De deugden
De 64 deugden
Binnen de katholieke traditie, de filosofie en de oosterse spirituele geschriften bestaan er verschillende lijsten van deugden. Hoewel de Kerk traditioneel focust op de 7 hoofddeugden (3 goddelijke en 4 kardinale deugden), is de specifieke lijst van 64 deugden wereldwijd beroemd geworden via de klassieke geschriften en de spirituele tradities.
Soms wordt deze lijst gekoppeld aan de eigenschappen van een volmaakt karakter, de kwaliteiten van de ziel of de vaardigheden van een edel mens.
Hieronder staat de volledige lijst van de 64 fundamentele deugden, onderverdeeld in logische categorieën om ze overzichtelijk te maken:
Spirituele & Innerlijke Deugden (ziel)
Geloof – Vertrouwen op de goddelijke voorzienigheid.
Hoop – Vertrouwen op een goede en rechtvaardige toekomst.
Liefde (Agape) – Onvoorwaardelijke, opofferende goedheid voor de ander.
Zuiverheid – Reinheid van hart, intentie en gedachten.
Heiligheid – Het toewijden van het leven aan het hogere.
Vroomheid – Eerbied voor het heilige en voor God.
Dankbaarheid – Het waarderen van alles wat men ontvangt.
Devotie – Diepe spirituele toewijding.
Wijsheid – Het doorzien van de spirituele waarheid.
Aanbidding – Het eren van de Schepper boven de schepping.
Mentale & Ethische Deugden (verstand)
Rechtvaardigheid – Eenieder geven waar hij recht op heeft.
Voorzichtigheid – De juiste keuzes maken op het juiste moment.
Wijsheid van geest – Gezond verstand gebruiken in alledaagse zaken.
Waarachtigheid – Altijd streven naar en spreken van de waarheid.
Eerlijkheid – Oprecht en betrouwbaar handelen.
Integriteit – Vasthouden aan morele principes, ook als niemand kijkt.
Onderscheidingsvermogen – Het verschil zien tussen goed en kwaad, echt en onecht.
Discipline – Het meester zijn over de eigen impulsen.
Objectiviteit – Oordelen zonder persoonlijk vooroordeel.
Opmerkzaamheid – Alert zijn op de behoeften van de omgeving en de eigen ziel.
Emotionele & Sociale Deugden (relatie met de ander)
Mededogen – Meevoelen met het lijden van de ander en willen helpen.
Vriendelijkheid – Een zachte en welwillende houding naar iedereen.
Nederigheid – Jezelf niet boven een ander plaatsen; de waarheid over jezelf kennen.
Zachtmoedigheid – Rustig en kalm blijven, ook bij provocatie.
Geduld – Standvastig wachten zonder te klagen of boos te worden.
Vergevingsgezindheid – Het loslaten van wrok en wraakgevoelens.
Tolerantie – Ruimte geven aan de eigenheid en meningen van anderen.
Behulpzaamheid – Klaarstaan om de medemens te ondersteunen.
Edelmoedigheid – Grootmoedig handelen en denken over anderen.
Gastvrijheid – Het openstellen van je hart en huis voor de medemens.
Hoffelijkheid – Respectvolle en beschaafde omgangsvormen.
Empathie – Jezelf kunnen verplaatsen in de belevingswereld van een ander.
Karakter- & Daadkrachtdeugden (wil)
Moed – Angst overwinnen om het goede te doen.
Standvastigheid – Volharden in de goede richting, ondanks tegenslag.
IJver – Met inzet en toewijding werken.
Vrijgevigheid – Graag delen van je bezit, tijd en talenten.
Matigheid – Balans houden in eten, drinken en materiële verlangens.
Kuisheid – Het heiligen en respecteren van de seksualiteit.
Soberheid – Tevreden zijn met het noodzakelijke; vrij van overdaad.
Betrouwbaarheid – Je woord nakomen zodat men op je kan bouwen.
Loyaliteit – Trouw blijven aan je gezin, vrienden en principes.
Zelfbeheersing – De controle bewaren over eigen emoties en driften.
Vastberadenheid – Met een helder doel voor ogen handelen.
Verantwoordelijkheid – De consequenties van je eigen daden dragen.
Onafhankelijkheid – Moreel autonoom kunnen denken, los van groepsdruk.
Levens- & Harmoniedeugden (houding)
Vrede – Het bewaren van sereniteit in de ziel.
Vreugde – Een diepe, innerlijke blijtheid die onafhankelijk is van omstandigheden.
Optimisme – Het goede blijven zien in de wereld en de mens.
Tevredenheid (Genoegzaamheid) – Gelukkig zijn met het huidige moment.
Bescheidenheid – Geen onnodige aandacht of eer voor jezelf opeisen.
Flexibiliteit – Mee kunnen bewegen met de veranderingen van het leven.
Tact – De waarheid spreken op een manier die de ander niet onnodig kwetst.
Discretie – Vertrouwelijke informatie voor je kunnen houden.
Gehoorzaamheid – Respect opbrengen voor legitiem gezag en Gods wet.
Plichtsgetrouwheid – Je taken naar eer en geweten uitvoeren.
Praktische & Creatieve Deugden (expressie)
Ordelijkheid – Structuur en reinheid aanbrengen in je omgeving.
Schoonheid – Het waarderen en creëren van harmonie en esthetiek.
Doelmatigheid – Je tijd en middelen nuttig en wijs gebruiken.
Dienstbaarheid – Je leven ten dienste stellen van een groter doel.
Zorgzaamheid – Liefdevolle aandacht schenken aan de schepping en de medemens.
Moedertrouw / Vadertrouw – De onvoorwaardelijke bescherming van het nageslacht.
Eerbied voor het leven – Het beschermen van het leven vanaf het begin tot het natuurlijke einde.
Grootmoedigheid – Het streven naar grote, nobele daden.
Volharding – Het voltooien van de spirituele weg tot de laatste ademtocht.
Het oefenen van deugden
Het oefenen van deugden – in de katholieke traditie ook wel karaktervorming of de weg naar heiligheid genoemd – is een dagelijkse discipline. Thomas van Aquino definieert een deugd als een "goede gewoonte van de geest, waardoor men juist leeft". Omdat een deugd een gewoonte is, groeit deze naarmate je hem vaker bewust herhaalt.
Hieronder staan de meest effectieve, praktische en spirituele stappen die je kunt zetten om je deugden te trainen:
1. Kies één deugd per keer (De focus-methode)
Je kunt niet alle 64 deugden tegelijkertijd perfectioneren. Kies daarom voor een specifieke periode (bijvoorbeeld een week of een maand) één specifieke deugd waar je aan wilt werken.
* Koppel het aan je zwakte: Ben je snel geïrriteerd? Kies dan voor de deugd van de geduld. Heb je de neiging om te roddelen? Kies dan voor discretie of vriendelijkheid.
Formuleer een micro-voornemen: Maak het heel klein. Bijvoorbeeld: "Vandaag spreek ik geen enkel negatief woord over een ander" (voor de deugd van de waarachtigheid/liefde).
2. Het dagelijkse Gewetensonderzoek
Dit is een eeuwenoude methode die onder andere door de heilige Ignatius van Loyola en Sint-Birgitta werd geadviseerd. Neem elke avond vijf tot tien minuten de tijd in stilte om je dag te evalueren:
* Dankbaarheid: Waar heb ik vandaag deugdzaam gehandeld? (Dank God voor die genade).
* Zelfreflectie: Op welke momenten schoot ik tekort? Waar liet ik mijn passies of egoïsme de overhand krijgen?
* Voornemen: Hoe ga ik morgen in een soortgelijke situatie reageren?
3. Pas de "Agere Contra"-techniek toe
Dit betekent letterlijk "tegenwicht bieden". Zodra je voelt dat een ondeugd of een negatieve neiging opkomt, doe je direct en bewust het exacte tegenovergestelde:
Voel je de neiging om egoïstisch te zijn? Doe direct een kleine anonieme daad van vrijgevigheid.
Voel je boosheid opkomen? Dwing jezelf om met zachtmoedigheid en een rustige stem te antwoorden.
Thomas van Aquino leert dat deze bewuste wilsacten de oude, slechte patronen in het brein en de ziel letterlijk doorbreken.
4. Vraag om Sacramentele Genade (Het spirituele fundament)
Binnen de katholieke theologie kun je morele deugden (zoals discipline) tot op zekere hoogte op eigen wilskracht trainen, maar voor de hoogste deugden (zoals bovennatuurlijke liefde en geloof) heb je Gods hulp nodig.
* Biecht: De biecht wist niet alleen zonden uit, maar schenkt ook bovennatuurlijke kracht om de deugd die je bent verloren weer op te bouwen.
* Heilige Communie: Door Christus te ontvangen, ontvang je de Bron van alle deugden in je eigen hart.
5. Omring je met goede voorbeelden
Deugden zijn besmettelijk. Als je omgaat met mensen die constant klagen of materialistisch leven, neem je dat gedrag onbewust over.
Zoek gemeenschappen of vrienden op die ook streven naar morele groei.
Lees de biografieën van de heiligen (zoals de standvastigheid van Birgitta of de heldhaftige vergeving van de H. Rita). Hun levensverhalen dienen als een praktisch handboek en inspiratie voor jouw eigen deugdenoefening.
6. Accepteer de 'sportschool van het leven'
Tegenslagen, irritante mensen en moeilijke gezinssituaties zijn geen hindernissen voor je deugden, maar juist de trainingsapparaten.
Zonder een uitdagend of opstandig kind kun je de deugd van de geduld of moedertrouw niet werkelijk oefenen.
Zie elk moeilijk moment vanaf nu als een persoonlijke uitnodiging van God om een specifieke deugd te activeren.
De belangrijkste deugden volgens Thomas van Aquino, Catharina van Siena en Birgitta van Zweden
Thomas van Aquino, Catharina van Siena en Birgitta van Zweden wijzen elk een specifieke deugd aan als het absolute fundament van het spirituele en morele leven. Hoewel zij alle drie de katholieke leer aanhangen, verschilt hun focus op basis van hun theologische, mystieke of profetische benadering.
Hieronder staat het overzicht van de belangrijkste deugden volgens deze drie grote kerkleraars en mystici.
1. Thomas van Aquino: Liefde (Caritas) en Voorzichtigheid
Thomas van Aquino benadert de deugden zeer systematisch in zijn Summa Theologiae. Hij maakt een scherp onderscheid tussen de morele (menselijke) deugden en de goddelijke (bovennatuurlijke) deugden.
* Absolute koningin: Liefde (Caritas)
Voor Thomas is de bovennatuurlijke liefde (de liefde tot God en de medemens omwille van God) de allerhoogste deugd.
Hij noemt de liefde de "vorm van alle deugden" (forma virtutum). Zonder de liefde zijn alle andere deugden (zoals moed of matigheid) dood en waardeloos voor de eeuwigheid. De liefde bezielt en ordent alle andere kwaliteiten naar hun ultieme doel: God.
* Gids van het praktische leven: Voorzichtigheid
Op menselijk en moreel niveau is de voorzichtigheid (het morele verstand) de belangrijkste kardinale deugd.
Thomas noemt haar de "bestuurder van de deugden" (auriga virtutum). Zij bepaalt in elke concrete situatie wat het goede is om te doen en hoe je dat moet aanpakken. Zonder voorzichtigheid ontaardt moed in overmoed en rechtvaardigheid in hardheid.
2. Catharina van Siena: Nederigheid en Liefde
In haar mystieke Dialoog van de Goddelijke Voorzienigheid gebruikt Catharina de metafoor van een boom om de deugden te verklaren.
De wortel: Nederigheid
Catharina leert dat de nederigheid de allerbelangrijkste basisdeugd is. Zij vergelijkt de nederigheid met de wortel van de boom van de liefde.
* Nederigheid betekent de absolute waarheid over jezelf kennen: dat je uit jezelf niets bent, en dat alles wat goed is van God komt. Zonder nederigheid kan de boom van de deugd niet groeien, omdat de ziel dan vergiftigd wordt door de hoofdzonde van de trots (spirituele zelfliefde).
De stam: Liefde
De stam die uit deze wortel van nederigheid groeit, is de liefde. Volgens Catharina is de liefde de deugd die de ziel rechtstreeks met God verenigt en haar in staat stelt om het lijden voor de medemens te dragen.
3. Birgitta van Zweden: Ontzag voor de Heer en Kuisheid
Als profetische mystica en getrouwde moeder focust Birgitta in haar Hemelse Openbaringen sterk op de deugden die de ziel beschermen tegen de morele corruptie van de wereld.
* Fundament: Ontzag voor de Heer
In de visioenen die Birgitta ontving, benadrukken Jezus en Maria herhaaldelijk dat de vrees des Heren het begin is van alle wijsheid en deugd.
Dit is geen slaafse angst voor straf, maar een diepe, heilige eerbied voor God en een heilige huiver om Zijn liefde te kwetsen door te zondigen. Birgitta stelt dat een gezin of een ziel die de vrees des Heren verliest, direct ten prooi valt aan morele blindheid en hoogmoed.
* Het spirituele schild: Kuisheid en Matigheid
Vanwege haar eigen achtergrond als echtgenote en moeder, en haar felle strijd tegen de losbandigheid aan het hof, zag Birgitta de kuisheid van hart en lichaam en de matigheid als de belangrijkste deugden om het gezinsleven en de persoonlijke reinheid te bewaren. Zij zuiveren de ziel zodat de Heilige Geest er kan wonen.
Vergelijkend overzicht
|
Kerkleraar / Mysticus |
Absolute Hoofddeugd |
Waarom deze deugd? |
|
Thomas van Aquino |
De Liefde (Caritas) |
Zij is de bron en de motor die alle andere deugden tot leven wekt en op God richt. |
|
Catharina van Siena |
De Nederigheid (Humilitas) |
Zij is de onmisbare wortel; zonder zelfkennis en nederigheid stort elke andere deugd in door trots. |
|
Birgitta van Zweden |
De Vrees des Heren |
Zij is het spirituele anker en het begin van alle wijsheid; zij houdt de ziel alert en gehoorzaam aan God. |
Welke deugden vinden Jezus en de H. Maagd Maria het belangrijkste?
Binnen de Katholieke theologie, de Heilige Schrift en de goedgekeurde mystieke openbaringen (waaronder die van St-Birgitta) laten Jezus en Maria er geen misverstand over bestaan wat de belangrijkste deugden zijn. Zij wijzen allebei naar dezelfde twee deugden, die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn: Liefde en Nederigheid.
Jezus is de bron van deze deugden, en Maria is het meest volmaakte menselijke voorbeeld ervan.
1. Wat Jezus het belangrijkste vindt: Liefde (Agapè)
Wanneer Jezus in de Evangeliën rechtstreeks wordt gevraagd wat het belangrijkste gebod (en dus de belangrijkste deugd) is, antwoordt Hij glashelder:
"U zult de Heer, uw God, liefhebben met heel uw hart, met heel uw ziel en met heel uw verstand. Dit is het grootste en eerste gebod. Het tweede, daaraan gelijk, is: U zult uw naaste liefhebben als uzelf." (Mattheüs 22:37-39)
Het nieuwe gebod: Tijdens het Laatste Avondmaal herhaalt Hij dit als Zijn testament: "Een nieuw gebod geef Ik u: dat u elkaar liefhebt; zoals Ik u liefgehad heb, moet ook u elkaar liefhebben." (Johannes 13:34).
Het kenmerk van de Christen: Jezus stelt dat de deugd van de opofferende liefde het enige ware herkenningsteken is van Zijn volgelingen. Zonder deze liefde is elk gebed en elk offer waardeloos.
* Jezus' oproep tot de grondslag: Nederigheid en Zachtmoedigheid
Jezus verbindt Zijn liefde direct aan één specifieke innerlijke houding. Hij nodigt de mens uit om Zijn karakter te kopiëren:
"Leer van Mij dat Ik zachtmoedig en nederig van hart ben, en u zult rust vinden voor uw ziel." (Mattheüs 11:29)
In de evangeliën (en ook in de visioenen van Birgitta) benadrukt Jezus dat Hij de trotse mensen weerstaat, maar dat Zijn barmhartigheid uitsluitend kan stromen naar de ziel die klein en nederig durft te zijn.
2. Wat Maria het belangrijkste vindt: Nederigheid en Gehoorzaamheid
Maria is door de Kerk uitgeroepen tot de 'Koningin van alle deugden'. In haar eigen lofzang, het Magnificat (Lukas 1), openbaart zij zélf waarom God haar heeft uitgekozen om de Moeder van de Verlosser te worden:
"Omdat Hij heeft omgezien naar de nederigheid van Zijn dienares." (Lukas 1:48)
* Vernietiger van de trots: Maria openbaart aan mystici dat God haar niet koos om haar rijkdom, schoonheid of intelligentie, maar uitsluitend om haar absolute leegte van ego (trots). Omdat zij volkomen nederig was, kon God haar volledig vullen met Zijn Heilige Geest.
* Gehoorzaamheid (Fiat): Uit haar nederigheid vloeit haar tweede kerndeugd voort: de volmaakte gehoorzaamheid aan Gods wil ("Mij geschiede naar uw woord"). Waar Eva door ongehoorzaamheid de wereld in de zonde stortte, heeft Maria door haar gehoorzaamheid de weg vrijgemaakt voor de Redding.
De openbaring aan St-Birgitta: Maria's eigen woorden
In de Hemelse Openbaringen van Sint-Birgitta van Zweden spreekt Maria heel expliciet over wat zij van haar spirituele kinderen verlangt. Maria zegt in een van de visioenen letterlijk tegen Birgitta:
"Mijn dochter, ik wil dat je drie deugden boven alle andere deugden stelt, want deze behagen mijn Zoon het meest: de nederigheid, omdat ikzelf daardoor de Moeder van God ben geworden; de onthouding (matigheid) in alle wereldse verlangens; en de oprechte liefde tot God."
Samengevat: De Gouden Sleutel van Jezus en Maria
Voor Jezus en Maria is de allerhoogste deugd de Liefde, maar de deugd die de deur naar die liefde opent, is de Nederigheid.
Zij leren ons: je kunt niet werkelijk liefhebben als je vol bent van jezelf. Pas wanneer een mens (zoals Maria) zichzelf klein maakt en zijn eigen ego opzijzet, kan de goddelijke liefde van Jezus bezit nemen van de ziel en het gezin.
Soorten liefde in de Bijbel
In de oorspronkelijke (Griekse) tekst van het Nieuwe Testament worden vier verschillende woorden gebruikt voor de liefde. Elk woord beschrijft een unieke laag van de menselijke ervaring en de goddelijke orde.
In onze taal gebruiken we voor alles het woord ‘liefde’, maar de Bijbel maakt een heel scherp onderscheid tussen de volgende vier soorten liefde:
1. Agapè (Bovennatuurlijke, opofferende liefde)
Dit is de hoogste en meest fundamentele vorm van liefde in de Bijbel. Agapè is geen gevoel, maar een wilsbesluit. Het is de onvoorwaardelijke liefde die de ander het allerbeste gunt, zónder er iets voor terug te verwachten, zelfs als die ander een vijand is.
* Bron: Dit is de liefde die God Zelf is (1 Johannes 4:8) en die Jezus toonde aan het kruis.
* Bijbels voorbeeld: "Want zo lief [Agapao] had God de wereld, dat Hij Zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft..." (Johannes 3:16).
* Kenmerk: Het zoekt niet het eigen belang en is de deugd die Jezus en Maria (zoals eerder besproken) als de allerbelangrijkste aanwijzen.
2. Philia (Vriendschappelijke liefde / Naastenliefde)
Philia is de liefde van de affectie, diepe vriendschap, kameraadschap en kameraadschappelijke trouw. Het is een wederzijdse liefde: je deelt dezelfde waarden, interesses of een gemeenschappelijk doel.
* Betekenis: Het is de emotionele band tussen vrienden of binnen een geloofsgemeenschap.
* Bijbels voorbeeld: De diepe vriendschap tussen David en Jonathan in het Oude Testament, of de liefde van Jezus voor Zijn discipelen. Wanneer Jezus huilt bij het graf van Zijn vriend Lazarus, zeggen de omstanders: "Zie, hoe lief [Phileo] Hij hem had!" (Johannes 11:36).
3. Storgè (Familieliefde)
Storgè is de natuurlijke, instinctieve liefde die gezinsleden voor elkaar voelen. Het is de band tussen ouders en kinderen, of tussen broers en zussen. Het is een liefde die organisch ontstaat door bloedverwantschap en gedeelde zorg.
* Betekenis: Dit is de basisveiligheid binnen een huishouden. Het sluit direct aan bij de visie van St-Birgitta over de spirituele verantwoordelijkheid binnen het gezinsleven.
* In de Bijbel: Hoewel het woord zelf amper direct in de grondtekst staat, wordt de afwezigheid ervan in de eindtijd genoemd als een zwaar moreel verval: mensen zullen "zonder natuurlijke liefde" [astorgos] zijn (2 Timotheüs 3:3).
4. Eros (Romantische en fysieke liefde)
Eros is de gepassioneerde, romantische en erotische liefde tussen man en vrouw. Het verlangen naar fysieke en emotionele eenwording met de partner.
* Betekenis: Hoewel het Griekse woord eros letterlijk niet voorkomt in de tekst van het Nieuwe Testament (omdat het in de Griekse cultuur destijds vaak met louter heidense wellust werd geassocieerd), is het concept in de Bijbel wél heilig.
* Bijbels voorbeeld: Het complete Oudtestamentische boek Hooglied is een hartstochtelijke lofzang op de eros binnen de veiligheid van het huwelijk. Zoals Thomas van Aquino uitlegde: binnen het geldige huwelijk wordt de eros door de agapè gezuiverd en geheiligd.




