Een duidelijke foto uit de ruimte, die de Westerschelde toont vanaf Antwerpen tot de zee.
*De Westerschelde met zandbanken
*De ligging van Doel.
*Lillo fort.
*De oosterschelde. 
*Het verdronken Land van Saeftinghe.

Nu we de Scheldedijken afdalen nog vlug het een beetje geschiedenis,

De Naam en het Wapen van Lillo

De Naam Lillo, waarschijnlijk afkomstig van de eerste hoeve die gelegen was op een van de terpen, en door lindebomen omringt. Het zou stammen uit het germaanse LINLO, LINDLO,LINDELO (lindenlaan, lindendreef, lindenbos)  en is zeker in gebruik sinds 840, tijdens welke de Noormannen een vesting in onze streek hadden.

Later zou het via LINTHLO en LILLOO, LILLO worden.

Geweten is dat bij een schepenakte, op datum van 1709 het zegel van de gemeente Lillo is gedrukt.

Een verklarende uitleg hieronder volgt.

Deel 1- Van zilver met een plompen blad van sinopel, hetgeen is Massieu*

Deel 2- doorsnede a: van goud met een wildeman, is vleeskleurig van voren gezien, gekroond met loof van sinopel, houdende een in de rechterhand een knots van zilver rustende op zijn schouder, in de linkerhand een rondas van het zelfde

Deel2- doorsnede b: van sabel met drie sterren met zes stralen in zilver, het geen is van Daele*.

Het schild houdend, 2 elkaar aanziende vogels in natuurlijke kleur en gesteld op een gelelied, van onderen toegespitst kruis.

Dit alles geplaatst op een boom van sinopel.

*-Massieu, en van Daele, zijn namen die voorkomen in de geschiedenis verbonden aan het kasteel of heerlijkheid van Lillo. Waarover later iets meer.

Hier volgt de oude tekst van een oorkonde:

Wij Emaniel Peres, Drossaert, Philippus Meerts, Jochem vanden Eynden, Geerardus Vervloet,

Jan De Boey, David Lenaerts, Jan Pauwels ende Hendriek Panis, Schepenen der heerelijckheyt van Lillo ende Zuytlant, verclaeren ende certificeren mits desen op den eedt gedaen ende gepresteert in het aenkomen onser officie, dat wij om te voldoen aen sijn Majesteits plackaet van den 29 May lestleden aen ons toegesonden, hebben gevisiteert alle de huysen, schueren, solders, keeten, geheel het district van onse voortscreven dorpe van Lillo ende bevonden drij duysen een hondert drijenvijftig vertelen graen, bestaende in terwe, kooren, geerst, haver ende boonen ingevolgen den bovenstaende leyst daer van door ons Schepenen geformeert intecken der waerheyt soo hebben wij Schepenen boven genoempt hier onder onse dorps Zegel doen op drucken ende bij onsen geswooren Secretaris laeten onderteckenen den 12 junius 1709.

        (Getekend) Corn. Hend. Wolff. Secretarius

Locum Sigilli.

Info :

“Wikipedia”

“Lillo lief en leed”

Voor we de wallen van het fort binnengaan nemen we een zicht op de enige reden van het bestaan van fort Lillo, de “SCHELDE” . Eigelijk moet ik zeggen de “Honte”, die ooit de Westerschelde is geworden en op haar beurt dan weer aansluiting heeft gezocht met de Schelde.

Daarom na dit gedicht een beetje geschiedenis over de moeder van de polders en de vele dorpen in haar schoot ontstaan.

 Van ‘t Scheld en ‘t geld

Vele eeuwen nu geleden,

toen natuurwetten hard streden.

De tijd waarin jou waterlopen

hier ons polder heeft bedropen

Hebt U zuiver vocht geschonken

en menig visser s'hart doen bonken

Als donderwolken kleurt U nu zwart

jou zien valt mij zo hard.

Jij was mijn jeugd

je voelen deed mij deugd.

En wat nooit gebeuren mocht

verstopt de kleur van je ziek vocht.

Jij schonk de mens hier al het leven

Polders, visvangst heb je hen gegeven.

Velen danken hun bestaan

omdat zij aan uw zijde mochten staan.

Legers wonnen grootse slagen

omdat u hen daar had gedragen

Uw naaste buur

de polderschuur.

Verdwenen voor die hoge schouwen

die rook en vlammen staan te spauwen.

Vruchtbare oevers, aan beide kant

geofferd voor de rijken van dit land.

Een halve eeuw vol marteling

voor geld en marketing.

Je hebt de kleur van zwart asfalt

door de mens je pracht vergald.

Je bent gewoon nu nog een straat

voor een nieuw Euro dukaat.

Voor hen zo geldbelust

Zo strategisch en bewust

Als geen veldheer of soldaat

Ooit te keer ging in een staat

Schelde, ooit was jij de mooie bruid

Nu begraven voor een duit,

Ik heb gelukkig in mijn leven

geproefd door jou gegeven

De rijkdom diep onder je baren

Smaak, die ik steeds in mijn hartje zal beware

Uit “Gedichten van een krabbevanger” 

Werner Bril

Dit gedicht zijn mijn persoonlijke gevoelens, mijn ervaring, en herinnering in een notedopje

Of al die opofferingen er voor gezorgd hebben dat zich een betere tijd aanmeld, zal ik nooit kunnen beoordelen, zij die later de geschiedenisboeken schrijven zullen dat wel voor onze achterkleinkinderen doen, maar ik twijfel of ze ooit nog “krabbevangers”, poldernaren, of landbouwers in de meest vruchtbare streken van Antwerpen zullen worden genoemd..

En niets is van alle tijden, alleen God weet de toekomst, toch ben ik bang dat ooit de fouten van de hedendaagse mensen zullen zorgen voor onherstelbare schade, waar men ons op ons graf voor zal vervloeken.

Van de Honte tot de Westerschelde, 

Een mooie titel voor ons volgende bericht, Alleen vanaf hier komen we toch terecht in het zwaardere werk en iets verdere verleden dan de 20ste eeuw.

Om te weten op welke manier De Schelde zijn polders heeft doen ontstaan, moeten we eerst begrijpen hoe de Westerschelde is ontstaan.

Door de zeespiegelstijging afkomstig van de afsmeltende ijskappen in Noord Amerika en Scandinavië, in het Holoceen (tijdspanne van 10.000 jaar tot heden), worden grote delen land volledig overspoeld. De noordzeestreek die in het Weichselien (100.000 tot 10.000 jaar geleden droog lag en een natuurlijke dam had opgeworpen tijdens de vele zandstormen in het heersende toendraklimaat, (de barre omstandigheden, koude en droogte, met gigantische zandstormen) begaven aan de druk.

Hele streken verdwenen terug onderwater, en werden bedekt met klei.

Er ontstonden schorrenvlakken, en de Westerschelde was niet meer dan een veenrivier, genaamd de “De Honte”

In deze periode vormt zich wel de Oosterschelde, die de volgende 5 eeuwen de grootste waterverplaatsingen van de Schelde op zich neemt.

Vanaf de 10^de eeuw begint men met het aanbrengen van dijken en het inpolderen van de schorren. Wanneer echter op het einde van de 11^de eeuw de laatste stukken land doorbreken en de Honte rechtsreeks in verbinding komt met de Zwake en in de 13^de eeuw de wielingen doorbreekt, is de Westerschelde langzaam bezig zijn huidige bedding te maken. Vanaf dan zal zij de rechtstreekse verbinding met Antwerpen vormen.

Lijkt allemaal heel mooi, maar niets was minder waar, een periode van overstromingen, en dijkbreuken lag aan te komen. De reden hiervoor was te vinden in het feit dat het water nu ongeveer 1 meter hoger kwam te Antwerpen om reden, dat het veel sneller arriveerde, en daardoor ook langer bleef stijgen.

De geboorte van de Westerschelde is echt begonnen in de 15^de en 16^de eeuw hiervoor zorgden de belangrijke stormvloeden van 1430, 1530 en 1570 (Waardoor het land Van Saeftinghe grotendeels onderwater verdween).

Wanneer vanaf de 17^de eeuw de zeearm van de Westerschelde aansluiting heeft met de Schelde en de afdamming van de Kreekrak in 1867 en de aanleg van de Sloedam in 1871 de verbinding met de Oosterschelde sluiten is de volledige hedendaagse Scheldevorm een feit.

Ook in onze polders zijn sinds de jaren 1000 een verbeten strijd gevoerd tegen de vloed die tweemaal daags de oevers van de Schelde blank zette. Het veenachtige, moeras gebied met turfgronden en welen komt langzaam in handen van de mens.

Gothelo, eerste markgraaf van Antwerpen, was de stuwende kracht achter de dijkenbouwers.

Van dan af gaat het allemaal in rassenschreden. Reeds rond 1258 is Stakebroek (Stabroek) een gehucht dat afhing van de kapel van Linlo.

De polders waren geboren, klaar voor ontginning.

Dat nu niet alle ellende voorbij was bewijzen de vele overstromingsrampen die de streken langs de Westerschelde hebben gekend. Zowel weersgebonden als om militaire doeleinden (niet allemaal vernoemd) verdronken mens en dier in het water op de poldergrond.

Hieronder een lijstje van de meest bekende overstromingen.

        Jaartal                                                                                            Info                              

1.   820
2. 1235
3. 1288 - - De gemeente Lillo is door het water totaal vernield en bleef de polder 53 jaar onder water staan
4. 1430 - - Algemene verwoesting treft Holland en Belgie vele dorpen worden zijn vernield en duizenden verloren het leven.
5. 1530
6. 1570 - -  tijdens de laatste 3 genoemden verdwijnen grote oppervlakten onder water (verdronken land van Saeftinghe).
7. 1584 - - Berendrecht, zandvliet en Lillo verdwijnen tot 1650 onder water.
8. 1747
9. 1809
10. 1814
11. 1830 - - Deze ontij voor militaire doeleinden zou Lillo (dorp) volledig vernielen en gedeeltelijk tot 1839 en 1845 onder water blijven staan. We zullen dit deel later uitgebreid bespreken.
12. 1916 - - Ook in de jaren 1900 zou de Schelde Lillo treffen met verschrikkelijke kracht..
13. 1953 - - De meest gekende en dramatische in de vorige eeuw was deze van 1953 welke we later uitgebreid zullen bespreken
    

Info:

Natuurpunt “schorre werkgroep” Zie links "Natuurpunt" in de marge

Lillo “lief en leed” “

“Wikipedia”

De Witte molen, of  Eenhoorn
Iedereen zal het wel met me eens zijn dat het lijkt of je naar een verloren gelopen oerbewoner kijkt in de 21^ste eeuw, en zich afvragen hoe in hemelsnaam dit pronkstukje, bijna 3 eeuwen oud, hier is verzeild geraakt.
We gaan dus even beginnen met U te verklaren waarom hij hier eenzaam en verlaten over de stroom staart, met vastgeketende wieken, stram wenende ziel. Het was ooit de bedoeling rond de molen een mini Bokrijkje van de polder te stichten met een werkende molen en authentieke boerderijen en stallingen, maar de aalmoezen waren op, onteigeningen hadden alle financiële middelen uitgeput en daardoor staart de eens zo fiere molen nu eenzaam en verlaten wakend als het vredesbeeld richting Schelde te kijken.
Een wit gekalkt graf, want blijkbaar is de binnenkant dringend aan enkele hoognodige klusjes toe. Zo gaat het gerucht dat de hele kap bij de minste wenteling, als een kaartenhuisje zou instorten. Reden, een openstaande rekening, en een verdwenen balk.
Ik hoop dat zeker niet meer te moeten aanschouwen, geboren en getogen in zijn schaduw zou het een nieuw drama zijn voor de resterende oud Lillonaren en mijzelf.
Het hedendaagse Lillo is in geen enkel opzicht nog vergelijkbaar met het LINDELO uit de verre geschiedenis, bijna 500 jaar geleden. De laatste grote veranderingen hebben zich rond de jaren 1960 afgespeeld.
Het huidige Lillo is slechts een voorschoot van wat ooit een bloeiend en onbeschrijflijk mooi polderdorp was. De windmolen maakte ooit deel uit van het centraal gelegen deel van het dorp, Berendrecht, Stabroek maar ook richting Antwerpen lag verbonden via de richting Kruisschans. Je kan je wel indenken dat deze windmolen de meest vreemde soms vriendelijke, soms ongewenste reizigers zag voorbijstapten. Net zoals de Lillonaren deelde hij in de klappen van oorlogsgeweld, natuurrampen en was hij slachtoffer tijdens de teloorgang van Lillo.Waarschijnlijk was het zijn waardevolle verleden dat hem heeft gered van de totale vernieling, en heeft men hem een tweede kans gegeven zes meter hoger en +/- 1000 meter richting Schelde. Of is hij enkel een trofee zoals de kerk van Austruweel, die de macht der veroveraars aantoond.Spijtig dat hij niet kan praten, geen grootvader zou zijn kinderen de verhalen kunnen brengen die onze eenhoorn heeft beleefd en gevoeld.
Zo zou hij zeker tot in detail de uniformen kunnen beschrijven van de verschillende legers en naties die in en naar alle richtingen marcheerden tijdens hun veldtocht.Hij zou u kunnen gidsen door 300 jaar. De tientallen jaren die hij onder water heeft gestaan, en als enig gebouw overeind bleef toen Belgie zijn overwinning vierden op de Nederlanders, en hoe die uit militair stadpunt de Lillo polders lieten onderlopen door een dijk door te steken, waardoor de Schelde 2 x daags de vruchtbare gronden verder verdronk.
De witte molen bleef gelukkig net buiten de schootsafstand van de kanonnen op Lillo fort wat nog 9 jaar bezet zou worden door de Nederlanders. En sinds hij begin jaren 1960 verhuisde naar zijn huidige standplaats zag hij de chemische en petrochemische fabrieken steeds verder uitbreiden en moderniseren.
En nu ook het laatste vergezicht wat hem reste door de veroordeling van Doel en de linkeroever is nu echt een einde gekomen aan de schone polders ten noorden van Antwerpen. De Eenhoorn dankte zijn naam aan het feit dat op het dak van de kap, een metalen afbeelding van paard met een hoorn op het hoofd is geplaatst, welke dienst deed als windwijzer. (zie foto in de marge) Voor de molenaar uit die tijd een broodnodig instrument. Het verhaal van de witte molen begint in 1735, wanneer Johan Van De Sande, gehuwd met Maria Verheyen, de robuste stellingmolen optrekken in rode baksteen.
De eerste molennaar die de molenwieken deed draaien was Roevens Dillis, de stiel zou later woren verder gezet door zijn kinderen en kleinkinderen.
Dat de grond in de Lillose polder van goede kwaliteit was is te merken aan het feit dat zich rond de molen een wijngaard bevond die echter door de overstroming van 1784-1785 volledig vernield werd. De zure nasmaak van het zoveelste militair conflict in deze regio dat zorgde dat de polders onderwater werden gezet om alzo het fort buiten bereik van de vuurmonden te houden bij een belegering.
Hij trotseerde de watersnood van 1747, 1784, 1809, 1814, 1830 en 1953.
Dat het leven voor iedereen hard kon zijn bewijst de dood van een driejarig dochtertje van de molenaar (Roevens Johanna Maria) op 14 mei 1831 wanneer de zeedijk over 200 meter doorbrak als gevolg van een onkundig gebruikte sluis naast het fort en de polders opnieuw ten prooi vallen aan de watergoden. De laatste slag die de bezetters van het fort behaalde was de strooptocht die hielden op 8 december 1932 wanneer zij de volledige draagbare inhoud van de molen roofden. In 1875 werd de Eenhoorn, door erfenis, eigendom van molenaar Jan Baptist Roevens-Gijsen.
Als eigenaar werd hij in 1885 opgevolgd door molenaar Louis Spruyt-Vandenbosch. Door erfenis kwam de molen in 1920 op naam van Jozef De Jongh-Spruyt, landbouwer te Lillo. die hem dan ook na de 2de wereldoorlog en zware beschadigingen (door Engels kannonnenvuur en vliegende bommen),ten spijt, weer in zijn oude glorie hersteld, en hem tot 1966/67 in de wind keerd. Blijkbaar heeft het dank zij een op 13 october 1943 verschenen besluit welke de molen als monument liet beschouwen, er toe geleid hem nog een volledige restauratie toe te kennen.
De molen werd in 1957 hersteld door molenmakers Caers uit Retie en Jansen uit Geel en op 7 maart 1957 werd de hernieuwde molen plechtig ingehuldigd.
Dan word hij eigendom van de stad Antwerpen, een totoaal verkeerde inschatting deed hem aan de Scheldelaan belanden, waar hij tot op heden nog steed is te bewonderen.
In 1966 kocht deze de molen aan voor een bedrag van 6.847.000 frank. Ze lieten hem door de firma "De Vos" uit Lommel in een plaaster kleedje zetten, verzaagde hem in stukken, nummerde de onderdelen en plaatste de wentelaar in 1967 op de eerder genoemde Scheldelaan.
Deze verplaatsing alleen kostte 3.629.000 frank aan de stad Antwerpen.
Op 18 augustus 1967 verscheen het koninklijk besluit tot verplaatsing, maar reeds op 20 februari 1967 was men met de afbraak begonnen.
Op 10 juni 1967 draaide hij voor het eerst op zijn nieuwe standplaats.
Ik ben in zijn schaduw geboren, zijn houten knarsende geluiden, groen geverfde ramen deuren, witte mantel en sierlijke windwijzer, ze zijn een stukje uit mijn jeugd, en moeilijk te vergeten.

Windkracht, was door de eeuwen een van de meest gebruikte natuurfenomeen om de mens behulpzaam te zijn. Meer en meer verschijnen opnieuw meer gestroomlijnde formule I modellen op goed gelegen plaatsen om de toekomst te voorzien van zuivere elektriciteit. Geen molenstenen, maar transformators zorgen nu dat het graan wordt bewerkt en uiteindelijk als brood in een zakje bij de bakker ligt, de moderne ingenieur, operator en pc bedieners die deze wieken in de juist richting doen draaien, zijn eigelijk een soort nieuwe molenaars.
En de molens zijn in aantocht, hemelhoge zacht draaiende reuze schroeven, ze worden in elke open vlakte het beeld van de toekomst. Ja, we zullen er aan moeten wennen.
De Lillonaar moest zelfs wennen aan een nieuw leven, wennen aan het idee dat hij nooit nog zijn bruisende dorp zou weerzien.
Het krakende en monotone draaien van de metershoge tandwielen die er voor zorgden dat de molenstenen hun plettende arbeid verrichten.  Ze zijn niet meer van deze tijd, Ze werden aangedreven door de molenwieken welke de zuid en westenwinden als krachtbron gebruikte om de al dan niet omspannen wentelaars te laten draaien. Heren in maatpakken hadden echter hun oog laten vallen op de gronden ten noorden van Antwerpen, de industriële vooruitgang was begonnen, petrochemische en andere industrie zochten expansie en lieten hun genietroepen de zaak vlakken. Letterlijk en figuurlijk platwalsen. In de rug gedekt door de politiek was ontkomen geen optie. Pakken wat je kreeg, of de champetter met de rijkswacht klaarde de klus.
Verblind door de hoge lonen, zouden de toegeworpen aalmoezen snel worden vergeten, dacht men in Brussel en Antwerpen. En zij stuurden hun nieuwe molenaars naar de eerste linie.
En die kwamen van verre, uit landen die 15 jaar eerder de 2^de wereldbrand op de zelfde grond hadden uitgevochten, en nu met diploma’s, tittels, kennis en zonder slag of stoot hun vuurspuwende honderd meter hoge schouwen en installatie’s in onze polder plaatsten. Geburen zijn het geworden.
Geen veldheer heeft ooit van te voren een zo alles vernietigende veldslag gepland en gewonnen op het grondgebied van Lillo als deze bezetters, zes meter hoge onvruchtbare grond is over een massagraf van gevoelens gespoten. De noeste boer, knecht en cafébaas, allen hadden zij de laatste grote oorlog overleefd, het meest getroffen gebied in de polderdorpen door V bommen * En de terugtrekkende Duitse troepen die ontscheepte in het fortje alles stalen wat los en vast zat. Met de moed der wanhoop bouwden zij een nieuw bestaan. Tot zij in 1953 opnieuw een  dramatische nachtmerrie te verwerken kregen.  De Schelde trachtte de gronden die zij honderden jaren geleden had prijsgeven terug te winnen op de mens. Mijn ouders hadden in 1951 in Lillo Kruisweg hun eigen stulpje gebouwd en werden die bewuste nacht wakker van het kloppende geluid dat de moor, die op de stoof stond, maakte telkens hij met de deining tegen de schouw botste. Toen mijn vader zonder licht de trap afholde pardoes in het water stapte, en alzo de vreselijke schade die de natuurramp had teweeggebracht aan den lijve ondervond, wist hij dat opnieuw een zware tijd zou aanbreken. Diezelfde nacht nog hielp hij als boerenzoon mee de trekpaarden uit de ondergelopen weilanden en stallen te evacueren. Een levensgevaarlijke taak door de vele metersdiepe sloten en prikkeldraden die onzichtbaar waren in het nachtelijke duister en slijkerige water.
De nacht van zaterdag 31 januari op zondag 1 februari 1953, zou niet alleen de Lillonaren treffen. Een dagenlange noordwesterstorm beukte op de Schelde en belette bij eb zo dat het water kon weerkeren naar de zee.( door de aantrekkingskracht, en stand van de maan verplaatst de watermassa op de aarde zich en ontstaan eb en vloed)
Het Springtij bij volle maan, bezorgt in normale omstandigheden al meer dan genoeg kopzorgen aan de oeverbewoners, maar in deze extreme omstandigheden werd een nieuwe pagina geschreven in het leven van vele mensen waaronder de Lillonaren.
Ook zij werden van verliezen niet gespaard, Mevr. Grosfeld en Madame Post werden door de kracht van het wassende water verrast en later ontzield weergevonden. Het was een harde noot die velen moesten kraken. Sommige verloren in deze nacht hun hele veestapel.
Opnieuw vochten deze minzame mensen hun weg naar heropbouw, samen hand in hand streden zij zich door hun tsunamie. Maar met hun eigenzinnig karakter, en in een samenhorigheid die blijkbaar in onze moderne wereld is verdwenen, bouwden zij samen terug hun dorp en polders, en lieten opnieuw de Belgische trekpaarden grazen, hooiden samen ettelijke velden, en smeden weer de band der poldernaren.
Op maandag 9 februari 1953 bracht Koning Boudewijn  de Lillonaren een bezoek, stak hen een riem onder het hart bracht troost en steun aan de getroffen gezinnen.
Waarschijnlijk heeft de toenmalige vorst Koning Boudewijn onze molen zien staan op zijn originele standplaats eveneens getroffen door het donkere water, maar heeft hij zelf nog geen weet gehad van de plannen die op korte termijn de sterke ruggen, lachende lippen en nooit kapot gekregen poldernaren zouden verdrijven.
Want toen het slijk uit hun huizen was gepoetst, en de vochtigheid uit de muren was gedroogd, nam in Lillo het onoverwinnelijk leger de macht in handen. ze moesten verdwijnen en zo plaats te maken voor de toekomst en Het einde van de Lillonaar. Nu en dan zie je op zonnige dagen de gerimpelde oude bedevaarders weerkeren naar hun chemisch opgeloste roots. Met tranen in de ogen vertellen zij de meest ongelooflijke verhalen van toen, doch zij sterven langzaam uit. Hun kleinkinderen worden zonder de wetenschap der polderwetten grootgebracht. Geen wuivende korenaren meer geen zuivere lucht, geen houterig geknars of heldere waterlopen met kikkers of dikkopjes.
Alleen het fort en de molen doen terugdenken aan de tijd van toen, een reis van vele eeuwen.

* Aantal  V  bommen gevallen in de polderdorpen en vergelijking met Antwerpen.

Info:
 zie in de marge bij de geplaatste linken

Dit blog maakt deel uit van de verschillende
blogs welke werden ondergebracht in de website

http://www.lillo-krabbevanger.be

waar ongeveer 2000 foto's U een beeld schenken
van de teloorgang en resterende plaatsjes aan de
Schelde boven Antwerpen.

Bezoek ook even de fotorondleiding door het
34 kamers tellende heemkundig museum aldaar.

http://www.poldermuseum-lillo-fort.be


MEDEDELING: