Annie M.G. Schmidt - De dichter

Galmaardse dorpsdichters

 

 

Op zondag 29 april wordt in de tuin van het Baljuwhuis, een gedicht van Marleen De Smet, de dorpsdichter van 2011, plechtig onthuld. Sinds enkele jaren worden van alle dorpsdichters van Galmaarden één gedicht vereeuwigd op de geklasseerde tuinmuur van het Baljuwhuis. Op zondag om 13.30 uur is het de beurt aan Marleen De Smet, de dorpsdichter van vorig jaar, om haar gedicht in aanwezigheid van tal van bezoekers, te onthullen.

 

Aansluitend zal op de binnenkoer van het Baljuwhuis het gedicht dat Karel De Pelsemaeker de huidige dorpsdichter van de gemeente Galmaarden, geschreven heeft ter gelegenheid van de Pajotternijen, toegelicht worden

 

(Uit Editiepajot).

 

 

levensmoe

 

 

of hij zich nog herinneren kon

hoe de dagen lagen

onder spreidlicht

in beenhoog graangewas

 

hij recht zijn hoofd krom

door de jaren gebogen

zijn pet te groot

zijn rede te klein

 

hij zegt niets

 

doet hij altijd als stilte spreekt

maar staart verdwaald

en ik hoor hoe bitter uit zijn mond

het verleden breekt

 

met scherven scherp als glas

krast hij in het tafelblad:

mos tuint niet tussen gras

 

ik zeg niets

doe ik altijd als stilte spreekt

Marleen De Smet

Jan Heyvaert krijgt Bronzen Urbanus

Marleen De Smet geeft fakkel dorpsdichter door aan Karel De Pelsemaeker

 

 

   

 

(foto: Luc Schoonjans)

 

GALMAARDEN - Zaterdagavond kreeg Jan Heyvaert de Bronzen Urbanus uit handen van de echte Urbanus. Hiermee won hij de cultuurprijs van de gemeente Galmaarden. De laureaat werd geprezen omwille van zijn veelzijdigheid.

 

 

Het was Elie Herregodts die Jan Heyvaert had voorgedragen. De voorzitter van de cultuurraad moest dan ook komen uitleggen waarom hij hem gekozen had. 'Jan is schrijver, vertaler, keramist, zanger en muzikant', zei de voorzitter van de cultuurraad. 'Daarnaast is hij de bezieler van uitgeverij De Draak. Ik heb hem vooral genomineerd voor het boek Beelden in het Pajottenland dat hij dit jaar schreef. Onze kleinkinderen zullen eruit putten om te illustreren hoe rijk onze streek is.'

 

De andere genomineerden was een koppel. Bruno De Jonghe en zijn echtgenote Evelyne Bohen werden voorgedragen door het Davidsfonds en toneelvereniging Wilskracht en Vreugd. Names hen nam William Cools de verdediging op van het koppel. 'Zij haalden het Oratorium Messiah van Händel naar Tollembeek. Daarvoor moet je anders naar de grootstad. Daarnaast zijn beiden ook professioneel bezig met klassieke muziek en alles wat daarrond hangt. Ik ben fier dat zulke mensen in Galmaarden wonen', zei de voormalige schooldirecteur.

 

De stemgerechtigde leden van de cultuurraad hadden er geen oren naar en kozen voor Jan Heyvaert. Urbanus was zelf aanwezig om het beeldje te overhandigen aan de laureaat en deed dat natuurlijk niet zonder alles te overgieten met een humoristisch sausje.

 

Het avondvullende programma werd opgeluisterd door de jonge folkgroep Surpluz. Marleen De Smet nam dan weer afscheid als dorpsdichter met een prachtig gedicht over Galmaarden. Zij gaf de fakkel door aan haar opvolger Karel De Pelsemaeker die zijn ingestuurd gedicht mocht voorlezen.

 

(Uit Het Nieuwsblad) 

  

Drie gedichten van Marleen op Meander (literaire e-zine)

 

 

Dichter bij mijn stad

 

Stadsdichters bijeengebracht door Gerard Beense

 

van stadsdichters en junior stadsdichters uit Nederland en Vlaanderen, ter gelegenheid van de 7^e Nationale Stadsdichterschap in Lelystad 2011.

 

Drie van mijn Galmaardse dorpsgedichten werden opgenomen:

 

1. De Mark bij de Galmaardse beek de Mark

2. Nectar en ambrozijn

3. Onze Pauwel.

 
 

ISBN 978-94-90834-15-9

NUR 306

 
 

Poëzie en Kunst

 

In het Baljuwhuis van Galmaarden vond op zaterdag 1 oktober 2011 de opening plaats van de tentoonstelling “Poëzie en Kunst”.

De tweeledige tentoonstelling was een initiatief van Curieus Galmaarden.

Plaatselijke kunstenaars stelden hun schilderijen tentoon. Voor deze gelegenheid droegen Jan Heyvaert, Marleen De Smet en -raar maar waar- Marleen Smet eigen gedichten voor.




Jan Heyvaert


 

Hoe kunnen 2 kunstuitingen als beeldende kunst en poëzie elkaar vinden?

Er wordt aardig wat kunst beoefend, en ongetwijfeld om meerdere redenen.

Dichters beschrijven in alle toonaarden het leven. Kunstenaars doen dat ook.
Met verve trekken ze de lijnen van hun filosofie of kneden ze de klei met de kracht die voor handen ligt tot een boodschap uitbreekt.

Schilderijen en beelden werken therapeutisch en wachten om te worden gezien. Bij dichters is dat niet anders. Zij wachten om te worden gelezen.

Beide disciplines kanaliseren indrukken en gedachten: een kleur krijgt klank, een klank creëert een woord. Een woord ontspringt uit een beeld, een beeld krijgt vorm. Een vorm wordt een waarneming, een waarneming wordt woord, een woord krijgt betekenis en die betekenis wordt weer beeld… ik kan zo uren doorgaan… Kortom: woord en beeld zijn soms onafscheidelijk en vormen meermaals een coalitie.

Ikke (Marleen De Smet)




Marleen Smet




Elie Herregodts (voorzitter Cultuurraad Galmaarden)

 

 
 

Vijfde dorpsdichter - anno 2011

 
 

 

Wie:         Marleen De Smet

Geboren:     Brakel, 12 oktober 1959

Wonende:     Geraardsbergen

 

 

 

Vooruit vertel…

 

Vanuit moeders schoot kroop Marleen De Smet over het Brakelse grondgebied naar de wijde velden van Lierde. Daar liep ze school, onthoofdde ze poppen, plaagde ze broer en hond en huppelde ze onbezonnen en zorgeloos doorheen de seizoenen. Later zou blijken dat details en gewaarwordingen haar niet ontgingen.

 

 

Studies en verder

 

Na de lagere en middelbare klassen hield Marleen het voor bekeken. De keuze tussen een vaste baan of de studierichting boekhouding werd snel gemaakt. In 1980 schoot ze wortel in Geraardsbergen.

 

 

En het schrijven?

 

Als kleindochter van wijlen Charles De Clercq (de in de Brakelse omgeving bekende volksschrijver, roepnaam Laerkieze Charles), kwam Marleen vroeg in aanraking met poëzie en ruilde ze op haar veertiende het springtouw en de onthoofde poppen in voor pen en papier.

 

Het plaatselijk maandblad 'De Lierdebode' publiceerde gedurende enkele jaren een aantal van haar gedichten. Met de tekst "Het getal 40" behaalde zij in 1997 de eerste prijs bij een literatuurwedstrijd uitgeschreven door de NMBS. Daarna bleef het jaren stil tot ze in 1992 er weer zin in kreeg.

 

In juli 2002 publiceerde ze haar eerste dichtbundel  'Groeipijnen - van veertien tot eenenveertig'.

‘Groeien doe je niet zomaar, dat doe je beetje bij beetje en dat doet soms pijn,’ zegt zij. ‘We leven nu eenmaal in een carrousel van menselijke bezigheden. Dus, vroeg of laat lopen wij tegen die ellendige dwarsbalken. We raken ontmoedigd en worden kwetsbaar. Kortom, ons rustig, ingeblikt leventje lijkt als zeepbellen uit elkaar te spatten. En toch, bij elk onverzoenlijk ogenblik van opstandigheid, angst en verdriet, groei je een beetje. Geen groeien zonder gewaarwordingen in lichaam en geest. Het gaat hier niet zozeer om het ondergaan, maar om het beleven van een proces, een evolutie in het denken en handelen van de mens omringd door de natuur en zijn medemensen.’

 

En zo evolueerde ook de poëzie van Marleen. Wat zij verdringt gaat dringen. Dan zoekt zij haar plaats in het alomvattende land van het woord waar rijmelarij uitgroeide tot intense verwoordingen. Sommige gevoelens en boodschappen zijn nauwelijks bedwingbaar en worden verwoord in een op het eerste zicht onsamenhangend en ondoorgrondelijk maar verzorgde en beeldende woordkeuze.

Met haar debuutbundel loodst ze je graag door een wereld van groeipijnen, waarin verwante zielen zich beslist zullen herkennen.

 

Haar eerste boek 'De verborgen oorlogsliefde' (gepubliceerd in november 2002- een roman, gebaseerd op waar gebeurde feiten, naar het manuscript van haar grootvader) beschrijft het leven van een arbeidersgezin tijdens de tweede wereldoorlog. Zij heeft het verhaal niet alleen op een fijngevoelige manier herschreven in een meer modernere taal, met respect voor het taaleigen van de personages op het ogenblik dat die zelf aan het woord zijn, maar geeft ook aan het hele werk een poëtische dimensie, wat een veredeling betekent van het werk van Charles De Clercq, de volksverteller. De ruwe kanten, eigen aan het volksverhaal werden gepolijst om tot een harmonisch geheel te komen. De poëtische beschrijvingen die erin voorkomen, vormen een leidraad en een bindmiddel tussen de directe realistische taal van de personages. Het werd een verhaal van angst en miserie, maar ook en vooral een verhaal van geloof, hoop en liefde.

 

(Ludwig De Temmerman – voorzitter Heemkundige kring Triveriusgenootschap

 

 

Een tweede en derde dichtbundel ‘Vreemd hoe het gaat’, ‘Tussen schaduw en schittering’ vullen het rijtje aan, zo ook de dichtbundels in beperkte oplage 'Fata Morgana' en 'Brakel en Geraardsbergen gaandeweg'.

 

 

Verschillende gedichten werden opgenomen in bloemlezingen, verzamelbundels en diverse magazines. Twee gedichten zijn permanent te lezen in de poëtische steegjesroute van Geraardsbergen. In 2008 werd zij één van de 50 Meesterdichters van de Lage Landen bij de zee.

 

In 2011 werd Marleen aangesteld als dorpsdichter(es) van Galmaarden.

 

 

 

BIBLIOGRAFIE

 

Reeds uitgegeven:

 

Groeipijnen – van veertien tot eenenveertig (dichtbundel – 2002)

De verborgen oorlogsliefde (historische roman – 2002)

Vreemd hoe het gaat (dichtbundel – 2005)

Tussen schaduw en schittering (dichtbundel – Demer Uitgeverij – 2010)

Fata morgana (dichtbundel bij schilderijen van Rudy Baeten – 2010 – beperkte oplage)

Brakel & Geraardsbergen gaandeweg (dichtbundel – 2010 - beperkte oplage)

 

Opname in:

 

Bundel bekroonde gedichten “Wat zoudt gij zonder ’t werkvolk zijn”

Bloemlezing “Vlaamse Feestgedichten”

Bundel “Een gebloemde lezing” (uitgave van Schrijversplaza - 2006)

Koerszakboekje (uitgave van Curieus - 2007)

Bloemlezing “Vreemd” (uitgave van Schrijversplaza - 2007)

Bloemlezing “Hoe de dichter zich een weg geselt” t.g.v. de 50 Meesterdichters van de Lage Landen bij de zee (2008).

Dierendichtbundel “Hond en kat en andere beestjes” (uitgave Demer Uitgeverij - maart 2010)

Verzamelbundel “Klaprozen en Kamermuziek” (uitgave Demer uitgeverij-  maart 2010) (Nederlands en Engel editie)

Verzamelbundel “Dieren (uitgaven Demer Uitgeverij – 2010)

Verzamelbundel “Bellen Blazen” (uitgave Demer Uitgeverij – 2010)

Verzamelbundel “Toekomst” (Concept)

Verzamelbundel “Gewoon lekker” (uitgave Demer Uitgeverij – 2011)

Verzamelbundel “Liebe in Flandern und Holland” (Nederlands en Duits) samengesteld door Fred Schywek. (World internet books Duisburg am Rein – Antwerpen - 2010)

Verzamelbundel “Rozentuin, Klavierklanken” (uitgave Demer Uitgeverij – 2011)

Verzamelbundel “Van alles 1+1” (uitgave Demer Uitgeverij – 2012)

Digitale verzamelbundel ‘De Vallei V’.

Verzamelbundel 'Dichter bij mijn stad" van stadsdichters en junior stadsdichters uit Nederland en Vlaanderen, ter gelegenheid van de 7^e Nationale Stadsdichterschap in Lelystad 2011.

Verzamelbundel – tweede jaarboek “Dichter, uit de hemel gevallen meteoriet… ” de 50 Meesterdichters van de Lage Landen bij de zee (december 2011).

Verzamelbundel ‘Facebook en andere gedichten’ (uitgave Demer Uitgeverij - 2012)

Verzamelde gedichten over de schilderijen van Jan Van Riet (uitgave Demer Uitgeverij - 2012)

Inleiding in de dichtbundel ‘Laaiend Licht’ van de dorpsdichter van Lierde Gaby De Smyter (uitgeverij De Draak – 2012)

Verzamelbundel ‘Acht dichteressen uit Nederland en Vlaanderen “Perpetuum Mobile”’ (uitgave Demer Uitgeverij - 2012)

 

 

Literaire tijdschriften

 

e-zine Meander (oktober 2005)

Literair tijdschrift “Opspraak” (uitgave 2008)

De Auteur

Schoon schip

 

 

Vanaf 2000 nam zij deel aan:

 

-   5^de Jubileumtentoonstelling Parnassos te Lierde in de Kartuizerkerk te Sint-Martens-Lierde (Pinksteren 2000)

-   Tentoonstelling Parnassos Lierde te Ronse (2000)

-   Causerie met Paul De Wispelaere (Vlaamse romancier, essayist en criticus). Voorlezen uit zijn boeken afgewisseld met eigen poëzie in de Baronie van Boelare te Geraardsbergen (8 november 2000)

-   Vertelavond van de Landelijke gilde Gooik in de schuur De Cam (17 maart 2001)

-   Streekboekbeurs Stichting Herman De Croo te Brakel (10 november 2002). Voordragen uit eigen werk onder muzikale begeleiding van pianist/componist Christiaan Goetgeluck.

-   11-juliviering Halle ‘Halle dicht (dichters verdedigen Vlaanderen in woord en daad)’een initiatief van Casita de la soledad-stichting (11 juliviering 2003)

-   Vertelavond van de Landelijke gilde Gooik in de schuur  De Cam (8 maart 2003)

-   Voorlezen deelnemende gedichten en uit eigen werk tijdens de 11-juliviering te Lierde (2003)

-   11-juliviering te Geraardsbergen (2003)

-   Kiezen voor kunst – initiatief van Curieus - voordragen uit eigen werk op muziek – Arjaantheater te Geraardsbergen (februari 2004)

-   Tentoonstelling “Vrouwen in de kijker” initiatief van Curieus in het Koetshuis ‘Sint Adriaansabdij te Geraardsbergen

-   Groepstentoonstelling Home Art Kunstenaarsroute – initiatief van Curieus (1 – 2 mei 2004)

-   Kasseifeesten te Zegelsem-Brakel. Tentoonstelling Kunst en Koers - initiatief van Curieus (17-18 september 2005)

-   Inhuldiging 200^ste plunje Manneke Pis (klein Robke)te Geraardsbergen ter ere van kunstschilder Rob Delange – voorlezen gelegenheidsgedicht (juli 2005)

-   Groeptentoonstelling Home-Art – initiatief van Curieus in het Koetsenhuis – Abdijsite te Geraardsbergen (29 – 1 november 2005)

-   Expo ’60 jaar vrede’ – initiatief van Curieus - voordragen oorlogsgedichten (20 – 29 mei 2005)

-   De magische nachten van Geraardsbergen te Geraardsbergen in Koffie- en Theehuis ‘De Erfzonde’ (december 2005 – januari 2006)

-   Kiezen voor Kunst in de Kerk van Paemele te Oudenaarde – initiatief van Curieus (2 - 5 juni 2006)

-   11 juli viering 2006 n.a.v. feest van de Vlaamse Gemeenschap in gemeentehuis te Brakel i.s.m. Freek De Meester en Skrin Van de Walle (gitaar en saxofoon). Voordragen uit eigen werk.

-   Tentoonstelling rond Mijnwerkers uit onze streek - initiatief van de Geschied- en heemkundige kring Triverius (1 december 2006)

    Kunst-kersttentoonstelling -initiatief van het Handelscentrum  vzw Geraardsbergen – (december 2006 - januari 2007)

-   De magische nachten van Geraardsbergen te Geraardsbergen in Koffie- en Theehuis ‘De Erfzonde’ (december 2006 – januari 2007)

-   Gedichtendag school Cor Mariae – voordragen uit eigen werk (januari 2007)

-   Gedichtendag te Geraardsbergen in zaal gRood Verzet – een initiatief van Curieuze (januari 2007)

-   Tentoonstelling Kunst en Koers in het Centrum van de Ronde van Vlaanderen De Flandrien te Oudenaarde – initiatief van Curieus – voordragen uit eigen werk (9 maart 2007)

-   Tentoonstelling over Ronde van Vlaanderenwinnaar “Emiel Faingnaert en zijn tijd” in de Sint-Martinuskerk (Kartuizerkerk) en de Openbare bibliotheek te Lierde – voordragen uit eigen werk (20 maart 2007)

-   Musette en Kunst en Koers in het Groot verzet – initiatief van Curieus - voordragen uit eigen werk (7 april 2007)

-  Gedichten rond Kunst en Koers te Geraardsbergen – initiatief van Curieus - in het gRood Verzet (7 april 2007)

-   Deelname aan de expo “de vrouw bewoord & bezongen” in de Nudes Gallery, Ajuinlei 12 – Gent (centrum) (van 22 april tot 27 mei 2007)

-   Tentoonstelling Yves Poelman en Frank Delbeke – voorwoord en voordragen gelegenheidsgedicht (28 april 2007)

-   2^de Poëzieroute – steegjesroute van Geraardsbergen (25 mei 2007)

-   Muzikale en poëtische boottocht op de Dender van Geraardsbergen naar Aalst – initiatief van Curieus (18 augustus 2007)

-   Internationaal draaiorgelfeest Hooghuysfestival te Geraardsbergen (9 september 2007)

-   Gedichtendag te Geraardsbergen in zaal gRood Verzet – een initiatief van Curieus (januari 2008)

-   Lovendegemse kunstenaarsroute ‘LovArte’  (26 april 2008)

-   Burgemeesters tegen alle vormen van geweld. Voordragen gelegenheidsgedicht bij ‘het hand’ van Rudy Baeten in het stadhuis van Geraardsbergen (23 september 2008)

-   Kiezen voor kunst – initiatief van Curieus - voordragen uit eigen werk – te Goeferdinge (14 november 2008) en te Geraardsbergen (28 november 2008).

-   Poëzie te beluisteren via een powerpointpresentatie van Steven De Schuiteneer tijdens de culturele hoogdagen, tentoonstelling “Op het Spoor” in het station van Zandbergen (september 2008).

-   Voordracht gedicht bij overhandiging één van 85 handen tegen iedere vorm van geweld. (Geraardsbergen, november 2008)

-   Op 3 december 2008 werd ik één van de 50 Meesterdichters van de Lage Landen bij de zee. (Initiatief van Thierry Deleu, dichter/schrijver).

-   Tentoonstelling ‘WielerExpoCultuur’ op verschillende locaties doorheen Vlaanderen. 25 poëten bij fotocollectie van 61 foto’s van bekende wielrenners door Stefaan Vanfleteren (begint in februari 2009 tot eind 2009)

-   Op 29 januari 2009 genomineerde bij poëziewedstrijd Symbiose te Dendermonde.

-   Gedichtendag te Geraardsbergen in de Oude Hospitaalkerk – een initiatief van Curieus (29 januari 2009).

-   Literair salon 12b Antwerpen: Poorten van de avondzon - (12 december 2009)

-   Gedichtendag te Geraardsbergen ‘Over de grens’ in het Koetshuis (29 januari 2010). Voordragen uit eigen werk samen met zoon Jason.

-   Klein festival van de Europese dichtkunst in de Permekebibliotheek te Antwerpen (18 september 2010). Voordragen uit eigen werk onder begeleiding van zang Sofie Vander Heyden (mezzo-soprane)

-   Kunst van eigen bodem - Moeder kind en de dood -  (organisatie van Sofie Vander Heyden i.s.m. Curieus) in de Priorij van Hunnegem te Geraardsbergen (29 oktober 2010)

-   Gedichtendag Geraardsbergen ‘Nacht’ in het Koetshuis (januari 2011). Voordragen uit eigen werk begeleid door gitarist Stefan De Smet)

-   De drie stadsdichters – poëzie uit de Denderstreek – Organisatie van Marnixring Ninove Restaurant Kalvaar – 27 april 2011)

-   Voorleesmoment i.s.m. Martine De Reyst tijdens de grote boekenmarkt aan de Kaaien te Geraardsbergen t.g.v. Vlaanderen Feest 2011 (10 juli

-   Voorleesmoment i.s.m. Okra Deftinge uit de Schone uren van Begijntje Symforosa

-   Voordragen poëzie en korte inleiding tijdens opening tentoonstelling ‘Poëzie en Kunst’ in het Baljuwhuis te Galmaarden – 1 oktober 2011

-   Inleiding bij de voorstelling van de 7^de  roman van Thierry Deleu ‘Niets is wat het lijkt‘ in de Koksijdse kokpit – september 2011.

-   Gedichtendag te Geraardsbergen ‘Stroom’ in het Koetshuis (27 januari 2012).

-   Voorleesmoment tijdens poëziepodium het Nationaal kunstenproject “Met vlerkdunne armen beroer ik de taal van het landschap” in Taverne ‘De Kleine Notelaar’, Vlassenbroek te Baasrode/Dendermonde (28 januari 2011).

-   Voorleesmoment tijdens in het Baljuwhuis van Galmaarden bij opening tentoonstelling “Poëzie en Kunst” (1 oktober 2011)

-   Voorleesmoment tijdens voorstelling en uit de dichtbundel “Laaiend Licht” van Gaby Desmyter in zaal De Lier (20 april 2012)

-   Permanente plaatsing van het Galmaards dorpsgedicht ‘Schering en inslag’ aan de tuinmuur van het Baljuwhuis (29 april 2012)

-   Home Art in Concert – Voordracht onder begeleiding van klassieke zang met Sofie Vander Heyden) – Arjaantheater te Geraardsbergen - 13 mei 2012

-   Gedicht bij schilderij tijdens tentoonstelling die kadert in het project Notelaarse Kunst- en Poëziedagen. Doorlopend tentoonstelling in de kleine notelaar tijdens de maanden juni/juli/augustus/september 2012Vlassenbroek 222, 9200 Dendermonde/Baasrode.

-   Vlaanderen feest! 2012, Speakers’ corner aan de Dender (georganiseerd door Martine De Reyst op 8 juli 2012)

-   Voordracht Vlassenbroek (29 september 2012)

-   Opening biZARroute te Geraardsbergen (6 gedichten permanent te lezen), 30 september 2012)

-   Gedichtendag 2013 – thema muziek (donderdag 31 januari 2013). Luscomar (Sofie Vander Heyden (zang) – Luc Haelterman (muziek) – Marleen De Smet (voordracht) met het programma ‘wat zingt, klinkt’. Koetsenhuis te Geraardsbergen.

 

…

  

 

Een gedicht

 

 

oh moeder

 

 

mijn moeder, jouw handen, moeder

hebben me parmantig

onder hoogzwanger gewelf

in vruchtwater gedragen

oh mijn god, mijn moeder

haar hart

wiegde melodietjes terwijl ik

ritmisch tegen gezwollen borsten

op gebaarde schoot deinde

 

jouw woorden, mijn moeder

vertelden dat je weinig wist

maar wat je sprak was gerijpt, zo wijs

oh god, mijn moeder

haar armen

zemen mijn tranen

die zij kneedt

tot kleurige regenbogen

tot wie ik ben

 

jouw volharding, mijn moeder

onvermoeid moeder te zijn

druipt ongezien verdriet

waar niemand het ziet

oh God, mijn moeder

als ik bij jou ben

vloeit jouw bloed

in stroom door mijn nerven

de navelstreng nooit doorgeknipt

 

wie is het kind van wie

oh God, mijn moeder en ik

 

(uit de dichtbundel Groeipijnen – tussen veertien en eenenveertig)

 

Vierde dorpsdichter Galmaarden - anno 2010

  
 

 

Wie:         Rik Wouters

Geboren:     Halle, 2 april 1956

Wonende:     Halle

 

 

 

Vooruit vertel…

 

Rik Wouters is Vlaams dichter, prozaschrijver en literair criticus, plastisch kunstenaar en geschiedkundige.

 

 

Studies en verder

 

Hij behaalde het diploma van regent Nederlands-Engels-geschiedenis. Hij werkte 25 jaar bij de federale overheid.

 

 

En het schrijven?

 

Rik Wouters is een buitenschools dichter die in het literaire dichterswereldje rondgekeken, ondergaan en ervaren heeft. Zijn poëzie is dan ook een synthese van de vooroorlogse traditionele dichters die W.O. II overleefden, de Vijftigers en Vijfenvijftigers en hun existentialisme en gecondenseerde taal, de derde experimentele generatie en haar maniëristische, bijna barokke taalgebruik, de Nieuw-realisten en hun verstaanbaarheid, de harde kern van de Nieuw-realisten en hun engagement en de Neo-romantici en hun vlucht uit of misschien zelfs in een andere werkelijkheid. Slechts van het Post-modernisme en Neo-symbolisme heeft hij niets overgenomen.

 

Zijn themata komen uit de maatschappij waarin hij met beide voeten staat en die tot de tegenstelling tussen liefde en haat, dé 2 elementen die leven determineren, kunnen herleid worden. Vaak wordt de link met de poëzie gelegd zodat vele gedichten niets anders dan de dichterlijke verwoording van zijn ars poetica zijn.

Zijn themata worden meestal verdicht in het kader van zijn leefomgeving: Halle en Catalonië. Halle waarmee hij een liefde-haatverhouding heeft, staat symbool voor verloedering, egoïsme, gebrek aan contact en lawaai. Catalonië, door de dichter Catalunya genoemd, biedt rust en stilte, soms zelfs bijna stilstand.

 

Geregeld komt zijn Vlaamsgezindheid of flamingantisme dat niets met extreem-rechts en fascisme te maken heeft en niet verwonderlijk is voor een taalgrensbewoner, naar boven. Hij noemt zichzelf en wordt door kennissen in Catalunya ook catalanista of catalanist, het Catalaanse equivalent van een flamingant. Hieruit blijkt zijn liefde voor Catalonië en voor de strijd die die streek gedurende eeuwen tegen het Castiliaans-Spaanse imperialisme gevoerd heeft en nog voert.

 

De laatste jaren lijkt zijn poëzie zachter, Catalaanser dus, te zijn geworden. Toch komen lange gedichten over Barcelona waarin hij duidelijk zijn weerzin voor het Spaanse centralisme en imperialisme, het franquisme en de extreem-rechtse Partido Popular verwoordt, ongemeen hard over.

 

 

Poëzie

 

• Ik zeg tot je, Panther Paperback, Dilbeek, 1979.
• Nauwelijks ademend verheffen woorden zich, Iambe, Molenhoek, Nederland, 1982.
• Lawaai is tederheid, Yang, Gent, 1987.
• Het woord hertalen en Tien jaargetijdengedichten en Wat stilte genoemd wordt en Cataloniëgedichten [dubbeldichtbundel], Casita de la soledad-stichting, Ruisbroek, 1996 (kaftontwerp: Rik Wouters).
• Steeds heimwee en stilten vol hedonisme en Bij doeken van René Devedeleer, Casita de la soledad-stichting, Ruisbroek, 1997 (brochure).
• Een tweekoppig wezen ben ik; verschenen in: Wanders, Andreas en Wouters, Rik. Het verboden evangelie van de dichter, samen met een essay over de poëzie van Rik Wouters, Casita de la soledad-stichting, Ruisbroek, 1999.
• Xamego en Klaagliederen van een Catalaanse Brabander, Casita de la soledad-stichting, Ruisbroek en Upsilon, Halle, 1999 (kaftontwerp: Rik Wouters).
• Gebruik maken van woorden en ongedateerde brieven en Is dit de stad van komen en blijven?, Casita de la soledad-stichting, Ruisbroek, 2000.

 

 

Poëzie en proza

 

• Elke klank heeft zich tot een drein verlangzaamd en Herinneringen aan ooit en nog, Casita de la soledad-stichting, Ruisbroek, 1998 (kaftontwerp: Hans Claus).
• Zeg niet en dat democratie voorgoed dood is, Xarnego, Halle, 2003 (kaftontwerp: Rik Wouters).

 

 

Literaire essays

 

• De niet-conforme conformist en een monografie over de Halse dichter Ghislain Laureys; verschenen in: Ghislain Laureys en Rik Wouters. De lokstem van het leven / De niet-conforme conformist, Casita de la soledad-stichting, Ruisbroek en Upsilon, Halle, 1995.
• De doorlichter van woorden die anders betekenen en Bedenkingen bij hedendaagse poëzie van Hallenaars uit de periode (1992-1997), Casita de la soledad-stichting, Ruisbroek, 1997.
• Schaamteloos en puur als ik ben en Over de dichtbundel "Jagen" van Nicole Van Overstraeten, Casita de la soledad-stichting, Ruisbroek, 1997.
• Woord én daad van Guy van Hoof en Zijn apocriefe evangelie, Upsilon, Halle, 2005.

 

 

Andere literaire publicaties

 

• samensteller van: Ghislain Laureys, De lokstem van het leven en Een bloemlezing; verschenen in: Ghislain Laureys en Rik Wouters. De lokstem van het leven / De niet-conforme conformist, Casita de la soledad-stichting, Ruisbroek en Upsilon, Halle, 1995 (poëzie en essay).
• samensteller van: DDAA. 2000 babelutten en mastellen , Upsilon, Halle, 2000 (poëzie).
• samensteller van: DDAA. Ghislain Laureys 60, Kofschip-Kring, Zellik, 1984 (essays en poëzie).

 

 

Literaire publicaties in literaire tijdschriften en bloemlezingen

 

Poëzie in literaire tijdschriften

 

Actietribune, Appel, Art04, Bocari, Brutaal, Casita de la soledad-stichting, Creare, De Koofschep, De Wulpse Wesp, Dietsche Warande & Belfort, Duizend Dromen, Eigen, Gierik / Nieuw Vlaams Tijdschrift, Gist (Nederland), Het Prieeltje, Het Verboden Evangelie van de Dichter, Initiatief, Kiezel, Litera, Paraula, Plinius, Portulaan, Tijd Schrift (Nederland), 't Kofschip, Verba, Vlaanderen, Weirdo's en Yang.

Literaire artikels en kritiek in literaire tijdschriften

Het Verboden Evangelie van de Dichter, Iambe (Nederland), Kiezel, Litera, Paraula, 't Kofschip, Vernieuwd Actietribune en Zefier.

 

 

Interviews

 

• Literaire tijdschriften: 't Kofschip en Zefier.
• Andere: DDAA [Rik Wouters als niet-vermelde samensteller]. Ghislain Laureys 60, Kofschip-Kring, Zellik, 1984.

 

 

Bloemlezingen

 

• Reisoogst (samenstellers: Ton Luiting en Gie Luiten), Kofschip-Kring, Zellik en Hilversum, 1980.
• Spectraal-kunst-poëzieboek (samenstellers: Lisette en Marcel De Backer), Spectraal, Gent, 1981.
• Verloren paradijs (samenstellers: Ton Luiting en André Polfliet), Kofschip-Kring, Zellik en Hilversum, 1981.
• Denken(d) aan Vlaanderen, (samensteller: Ton Luiting), Kofschip-Kring, Zellik en Hilversum, 1982.
• Eigen-liefde, Verzenboek over de liefde (samensteller: Thierry Deleu), Uitgeverij Het Schaap, Harelbeke, 1982.
• Met vriendelijke groet, Iambe, Molenhoek, 1982.
• Vlaamse dichters over Leningrad (samenstellers: Clara Haesaert en Daniël Van Ryssel), Yang, Gent, 1982.
• Een cel is maar twee meter lang, Thematische verzenbundel over gevangenschap en vrijheidsberoving (samenstellers: Ton Luiting en Albert Middendorp), Kofschip-Kring, Zellik en Hilversum, 1983.
• Met vriendelijke groet 2, Iambe, Molenhoek, 1983.
• Poëziewedstrijd 1983 Kulturele Raad Halle bekroonde gedichten, Culturele Raad Halle, Halle, 1983.
• Aalterse nacht van de poëzie 1984, A. Vermeylenkring, Aalter, 1984.
• Verzeild, Bloemlezing uitgegeven ter gelegenheid van de derde Poëtische Nachtwake Beringen 1984 (samensteller: Gie Luiten), Uitgeverij Litera, Leopolodsburg, 1984.
• Tweede Aalsterse nacht van de poëzie, Vermeylenkring, Aalter, 1985.
• Met vriendelijke groet 3, Iambe, Molenhoek, 1985.
• De Nieuwe Tachtigers, (ik ben gevangen in de korst van ellende) (inleidende teksten en samensteller: Hubert Van Eygen), literair tijdschrift Initiatief en Uitgeverij Clumsy, Lier.
• Met vriendelijke groet 4, Iambe, Molenhoek, 1986.
• Parkpoëzie, Liedekerke, 1992.
• Met gemengde gevoelens 6, Poëzievriendenkring 't Kandelaartje Hasselt, Hasselt, 1997.
• Spijt, 13de Poëzieprijs van de Stad Tongeren 1997, Stad Tongeren, Tongeren, 1997.
• Stilte, Thematische verzenbundel Jeanne Vande Putteprijs 1997, (samenstellers: Edith Oeyen en Ugo Verbeke), geen gegevens vermeld, 1997.
• Literaire kalender 1999, met de beste gedichten uit de Gouden Gids, Uitgeverij Manteua en Standaard Uitgeverij, Antwerpen, 1998
• Poëzie en muziek, uit Halle, Mouvaux, Werl en Leopoldsburg, Stad Halle, Halle, 1998.
• Jan Matthijs Winterprijs, Genk 1998-1999, Cultureel Centrum Genk, Genk, 1999.
• Met niet minder dan zoveel woorden, Modus Vivendi, Antwerpen, 1999.
• 2000 babelutten en mastellen (niet-vermelde samensteller Rik Wouters, Upsilon, Halle, 2000.
• Halle dicht, 11 juli: dichters verdedigen Vlaanderen in woord en daad, Casita de la soledad-stichting, Halle, 2003.
• Poëzie aan de Zenne, Vierde Poëziewedstrijd van de Stad Halle laureaten 2003, Stad Halle, Halle, 2004.
• Steenwegen, (niet-vermelde samensteller: Rik Wouters), Cultuurcentrum Halle en Xarnego, Halle, 2004.
• Ook wij waren winnaars, Sportgedichten uit Nederland en Vlaanderen, De Geus, Breda en Poëziecentrum, Gent, 2005.
• Een plaats onder de maan, Bloemlezing ter gelegenheid van vijfendertig jaar Café Den Hopsack - Antwerpen Modus Vivendi vzw,, Vriendenkring Houtland, Torhout en literair café Den Hopsack, Antwerpen, 2007.
• Memorabele momenten (n.a.v. Stadsdichterdag Lelystad 2010; samenstelling: Gerard Beense), Uitgeverij Kontrast, Oosterbeek, 2010.

 

 

Literatuur in niet-literaire publicaties

 

Poëzie

 

• periodieken: Alibi, Ars Toeristica, Gazet van Halle, Hallensia, Samen en Zennegroen.
• boek: Het heeft geen naam!

 

Literaire artikels en kritiek

 

Hallensia en Zuidwest-info.

 

Literaire carrière

 

 

Prijzen

 

• Erediploma Spectraal van Poëzieprijs Spectraal, Gent, 1980 met het gedicht ""De Hoop"".
• Eerste Onderscheiding van Poëzieprijs Kulturele Raad Halle, 1984 met de gedichten "meter,", "Grootmoeder" en "slechts je stem is eeuwige echo eentonig". De prijs zelf werd wegens inflatie in de kulturele wereld niet toegekend.
• Eerste-Litera-onderscheiding van Poëzieprijs Stad Beringen, 1984 met het gedicht "meter,".
• Eerste Prijs van Poëzieprijs Stad Tongeren, 1997 met het gedicht "De vader".
• Tweede Prijs van Poëziewedstrijd Stad Halle,2003 met de cyclus "Stilte spreekt sluimerend" die de gedichten "gebakken aarde", rijpende mestvaalten" en "vreemdelingen vinden" bevat.
• Dorpsdichter Galmaarden 2010 naar aanleiding van het gedicht "Brabants trekpaard". De gedichten geschreven als dorpsdichter, zijn te lezen op http://www.galmaarden.be/page935181.aspx.
  

 

Literaire tijdschriftencarrière

 

Hij was medeoprichter van Zefier (1985) en Kiezel (1991) en oprichter van Casita de la soledad (1995) en de e-mailtijdschriften Het verboden evangelie van de dichter (2000) en Paraula (2005).

 

Hij was of is hoofdredacteur en/of redactiesecretaris en/of gewoon redactielid van Vernieuwd Actietribune (1980), ’t Kofschip (1981-1985), Zefier (1985-1987), Kiezel (1991-1994), Casita de la soledad (1995), Het verboden evangelie van de dichter (2000) en Paraula (vanaf 2005).

 

Hij publiceerde gedichten in de literaire tijdschriften Actietribune, Appel, Bocari, Brutaal, Casita de la soledad, Creare, De Koofschep, De Wulpse Wesp, Duizend dromen, DW&B, Eigen, Gierik Nieuw Vlaams Tijdschrift, Het Prieeltje, Het verboden evangelie van de dichter, Initiatief, Kiezel, Litera, Nioba, Paraula, Portulaan, ’t Kandelaartje, ’t Kofschip, Vlaanderen, Weirdo’s, Yang en Zefier in Vlaanderen en Gist en Tijd schrift in Nederland.

 

Hij publiceerde gedichten in literaire bloemlezingen in Vlaanderen en Nederland, onder meer in "Ook wij zijn winnaars" (2005). Hij publiceerde gedichten op affiches, almanak, L.P. en prentkaarten in Vlaanderen.

 

Hij publiceerde literaire kritieken en recensies in de literaire tijdschriften Casita de la soledad, Het verboden evangelie van de dichter, Kiezel, Litera, Paraula, ’t Kofschip, Vernieuwd Actietribune en Zefier in Vlaanderen en Iambe en "Meander Klassiekers" in Nederland.

Poëzie en literaire recensies en kritieken verschenen ook in niet-literaire publicaties in Vlaanderen.

 

 

Optredens

 

Hij las uit zijn poëzie voor in Beringen, Dilbeek, Ekeren, Hombeek (Mechelen), Kuurne, Lembeek, Schriek, Sint-Pieters-Leeuw, Tongeren en Torhout en diverse malen in Aalter, Antwerpen, Brussel, Galmaarden, Gent, Halle, Liedekerke en Strombeek in Vlaanderen en Lelystad in Nederland. Anderen lazen uit zijn poëzie voor in Blankenberge en diverse malen in Halle en op radio- en tv-stations. Hij praatte verscheidene keren over zijn en andere poëzie in Antwerpen en Halle. Hij las in Halle verscheidene keren voor uit de poëzie van andere dichters.

 

Hij leidde dichters en dichtbundels in: in Halle van Gerrie Dehaag, Pieter Delen, Guy van Hoof en Nicole Van Overstraeten en in Dilbeek van Guy van Hoof.

Hij had in de tachtiger jaren van vorige eeuw een literair programma op de Halse "Radio Victoria": Ik heb geen geld om een eiland te kopen. Hij organiseerde in Halle tal van activiteiten rond poëzie en andere literatuur en haalde Vlaamse en Nederlandse letterkundigen naar Halle.

 

 

Voordrachten

 

Hij geeft voordrachten over de poëzie van Guy van Hoof, zijn eigen poëzie, poëzie in het algemeen en literaire tijdschriften.

 

 

Allerlei

 

Hij was de initiatiefnemer van de poëzieprijs van "Halle 2000" die later de tweejaarlijkse "Poëzieprijs van de Stad Halle" werd. Hij is de verantwoordelijke voor "Halle in de literatuur door Rik Wouters" (https://blog.seniorennet.be/halle_literatuur_door_rik_wouters) waarin een poging wordt ondernomen om te archiveren, te verklaren en te interpreteren met een bijzondere aandacht voor de poëzie en "Recht van spreken van Rik Wouters" waarin zijn literatuur centraal staat.

 

 

Critici over Wouters’ poëzie

 

In 1984 noemde Frits Crombez (zie bibliografie) hem de ik-dichter van de werkelijkheid die echter niet zo opdringerig is, dat ons lezers geen eigen interpretatie meer wordt gelaten… Hij accentueerde vooral de meerduidigheid van de dichter.

In 1986 bracht Hubert Van Van Eygen (zie bibliografie) de dichter onder bij de Nieuwe Tachtigers. Zijn poëzie is immers "de vermenging van alle poëtische verworvenheden van de laatste 30 jaar. Velen (…) combineren het taalgerichte dichten van de experimentelen met de onderwerpen die door onder meer het neo-realisme en de neo-romantiek ingang hebben gevonden in onze poëzie. (…) De gedichten staan niet meer los van de omgeving waarin ze ontstaan, maar rapporteren erover, spelen erop in en trachten een oplossing (?) te bieden voor de erbarmelijke toestand van onze maatschappij."

 

In 1999 schreef Andreas Wanders (zie bibliografie) dat Wouters als poëet beperkt is. Het valt niet te loochenen dat Wouters steeds en alleen maar over zichzelf in de meest brede zin van het woord schrijft. Door deze beperking heeft hij een bewuste keuze gemaakt. Hij wil zíjn werkelijkheid in woorden vatten. Wanders heeft Wouters (…) een 'veelkoppig' wezen genoemd. Een complex wezen dat steeds en rechtuit en onverbloemd zijn mening verkondigd heeft en verkondigen zal. Wouters maakt het zijn omgeving niet moeilijk. Het is wel zo dat wie niet voor hem is, slechts tegen hem kan zijn. Om voor hem te zijn, moet men alleen maar zeggen wat men meent, niet meeheulen met de zwijgende meerderheid en zich niet, nooit bezondigen aan achterklap.

 

In 2002 stelde Guy van Hoof (zie bibliografie) dat er een samenhang is tussen al wat hij schrijft, dus poëzie, proza, essays en kritieken. Dat betekent dat een bundel moet gelezen worden in relatie met andere uitgaven. Wouters stelt zich niet tevreden met af en toe een vluchtig succesje, nee, hij bouwt een oeuvre uit dat boeiend is om mee te beleven. De lezer dient zich open te stellen om zijn zoektocht in de vorm van gedrukte woorden te volgen.

 

 

Andere

 

Plastisch kunstenaar

 

Hij maakt schilderijen op papier en hout waarbij hij gebruik maakt van gouache en/of houtskool. Hij maakt constructies zonder voorliefde voor welk materiaal dan ook. Zijn werk werd nog niet tentoongesteld. Op de kaften van zijn dichtbundels Het woord hertalen en Wat stilte genoemd wordt [dubbeldichtbundel, 1996] en Xamego [1999] en van het geschiedkundige werk De voorouders van de zwarte madonna [2002] is werk van hem afgebeeld.

 

Geschiedkundige

 

Hij publiceerde talrijke bijdragen over geschiedenis, kunst(geschiedenis) en kunst.

 

Voordrachten

 

Hij geeft voordrachten en organiseert in Halle wandelingen rond 'Brabants fauvist' Louis Thevenet. Hij geeft voordrachten rond de Guerra Civil of de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) en het franquisme of Spaanse fascisme.

 

 

Allerlei

 

Hij was voorzitter van de cultuurraad van Halle. Hij was bestuurslid van "Halle 2000" dat tal van activiteiten rond de millenniumwissel organiseerde.

 

Hij is de verantwoordelijke voor https://blog.seniorennet.be/louis_thevenet en https://blog.seniorennet.be/louis_thevenet2 over de Brabantse fauvist Louis Thevenet die van 1874 tot 1930 leefde.

 

Hij is de verantwoordelijke voor "UPV-kern Halle (Zennevallei)" dat algemeen-culturele activiteiten in de vorm van voordrachten, wandelingen en bezoeken organiseert. UPV is een initiatief van de VUB.

 

 

Niet-literaire publicaties

 

Boekvorm (vette titels en cursieve ondertitels)

• De voorouders van de zwarte madonna en Halle en haar prenatale fase, Casita de la soledad-stichting, Halle, 2002 (kaftontwerp: Rik Wouters).
• Louis Thevenet: onbegrepen schilder van een oeuvre vol dagdagelijkse voorwerpen en Over zijn vrijwillige ballingschap in Halle van 1916 tot 1930, Xarnego, Halle, 2007.

 

Tijdschriften

• Geschiedenis: Hallensia, Pas-uit en http://historiek.net.
• Kunstgeschiedenis: Ars toeristica, Hallensia, Pas-uit, Zuidwest-info en op http://historiek.net.
• Kunst: Ars toeristica, Pas-uit en op http://historiek.net.

 

Internet

• verantwoordelijke voor https://blog.seniorennet.be/louis_thevenet en https://blog.seniorennet.be/louis_thevenet2 over kunstschilder en 'Brabants fauvist' Louis Thevenet.
• https://blog.seniorennet.be/halle_en_ik over Halle en haar geschiedenis.

 

Andere

 

"Kleur-rijk", over het schilderwerk van Willie Cools.

Beknopte bibliografie

In onderstaande lijst zijn enkel bijdragen die over meer dan één bundel handelen en verschenen zijn in tijdschriften of in boekvorm, opgenomen.

 

essay

 

• Hubert Van Eygen. De Nieuwe Tachtigers en Ik ben gevangen in de korst van ellende. Clumsy, Lier en Initiatief. 1986.
• Andreas Wanders. Kwetsbaar en verstoten tussen brokstukken en Het ontnomen woord en de doorgelichte dichter. Verschenen in: Andreas Wanders en Rik Wouters. Het verboden evangelie van de dichter. Casita de la soldad-stichting, Ruisbroek. 1999.
• Guy van Hoof. Recht van spreken en De poëzie van Rik Wouters. VKH, Torhout; Modus Vivendi, Antwerpen; El Gato Negro, Torhout. 2002.

 

artikel

• Frits Crombez. Rik Wouters, ik-dichter van de werkelijkheid. Verschenen in: Initiatief, jg. 3, nr. 18, mei 1984.
• Frits Crombez. Rik Wouters in zijn poëtische eigen tijd. Verschenen in: Hallensia, jg. 6, nr. 4, oktober-december 1984.
• Andries Dhoeve. Rik Wouters: een veelbelovende jonge dichter uit Halle. Verschenen in: Hallensia, jg. 6, nr. 4, oktober-december 1984.

 

Externe links

• http://blog.seniorenweb.be/recht_van_spreken_van_rik_wouters (met gedichten uit verschenen dichtbundels).
• http://www.oostende.be/productgroep/95/default.aspx?_vs=0_N&id=652&pg=2112 (beeldinformatie over de permanente poëtische wandeling van het sportpark “De Schorre”, Sportparklaan 1 te Oostende).
• http://nl.wikipedia.org/wiki/Rik_Wouters_(dichter)"

 

 

 

 

Een gedicht

 

 

 

BARCELONA

EN STEEDS (WEER) OPSTAAN

NA DE VAL

 

voor Lluís Companys, Francesc Maciá en Josep Tarradellas, Emérita Arbonés, Laia Berenguer Puget, Francesc Gelada Terma, Enriqueta Gallinat Ramán, Eduard Pons Prades en Víctor Torres Perenya die toch nog hun naam behouden hebben, en de honderdduizenden die naamloos in de strijd voor democratie ten onder zijn gegaan

 

 

 

alleenspraak:

zacht catalunya

vaderland van mijn hart

wanneer ik me van jou verwijder

sterf ik van nostalgie

 

dé eeuw is afgelopen terwijl slachtoffers

niet

afgeleerd krijgen om angstig

rond te kijken. de moorden van montjuïc

andere plaatsen waarvan namen

niet meer

uitgesproken worden maar blijvend

in herinnering en heden

gegroefd zijn vergeten ze

niet.

willen ze niet

vergeten. kunnen ze

niet

 

ze weten dat geen verraders

vermoord werden maar vrijheidsstrijders

van wie verminkte lijken

als krengen

in naamloze putten gegooid werden.

monddood. de tong

uit de mond

gerukt.

de kloten van het nog levende lijf

gesneden

 

toch was elke daad om te wissen

te vervalsen

nutteloos. gassol

ventura

ventura gassol

heeft het gezegd. de president is

niet

dood. en hij kan

het weten.

gassol

 

alleenspraak:

zacht catalunya

vaderland van mijn hart

wanneer ik me van jou verwijder

sterf ik van nostalgie

 

cava smaakte naar leven

overleven

herinnering aan de dood

hete tranen

 

de roes van franco’s dood

is tot nachtmerrie verworden

 

(mijn land wordt blijvend

gepijnigd. poging

tot genocide. genocide!)

 

uit zijn stof is de baardloze duivel

ruiter van de apokalyps

opgestaan. zijn naam

en verre verleden roepen

vrees op. walging!

 

aznar wordt door europa

omarmd gekoesterd

en door de eeuu beschermd

 

(heeft dat klotenland spanje

niet ten onrechte door het westen

verplicht

doen erkennen? eisenhouwer werd

gelijmd met goedkope leuzen)

 

zonder schroom brengt aznar hulde

aan zijn beruchte voorganger

die net als hij democratie

verafschuwde

bevocht.

het beeld van het beest

dat zijn heulende familie

in een zwart schrijn

aanbad heeft hij laten vergulden

om devoot en toegewijd

te verafgoden

met mensenoffers

gunstig te stemmen

in macht en mensloosheid

te overtreffen

 

het beeld van het beest.

de hand van de heilige teresa

op franco’s nachttafel. habla

el castellano

perro catalán

el cristiano

la lengua del imperio

 

ik herinner me dat gassol

gezegd heeft dat

niet

mag gezegd worden

dat híj dood is.

híj.

de president.

de president is

niet

dood.

de president

 

alleenspraak:

zacht catalunya

vaderland van mijn hart

wanneer ik me van jou verwijder

sterf ik van nostalgie

 

aznar en zijn partij

zijn slechts populair bij de erven

van folteraars en moordenaars.

net als hun voorbeelden

aanbidden ze

de doden van de valle de los caídos

de beenderen van beulen

 

wie daar met misplaatste eer

begraven is gemoord 

en voor de tiran geknield heeft

verdient geen graf.

slechts een gat in de grond.

zonder steen.

zonder naambord!

slechts onkruid.

onkruid en respectloosheid

 

híj is niet dood. de president

is niet dood zal

nooit

dood gaan. kunnen gaan.

de president. companys. dé president.

lluís companys

i jover. geboren in de stilte

van een onderdrukt land.

gestorven!

 

gestorven in de kilte

van een late herfstmorgen.

vermoord. laffelijk vermoord!!

 

(ik weet het. je hoeft het niet

te herhalen. geschiedenis herhaalt. dacht

je echt dat ík de geschiedenis

niet ken? ik

weet het. wij hebben

gedood! maar

zeg me:

kan men het doden van iemand

om zijn eigen vege lijf

te redden moorden noemen?

wíj hebben

niet

gemoord zoals zij die onze ideeën

en recht op vrijheid niet lusten

wel. zij zijn

de moordenaars! niet wij!!)

 

alleenspraak:

zacht catalunya

vaderland van mijn hart

wanneer ik me van jou verwijder

sterf ik van nostalgie

 

vermoord

vol grenzeloze en onmogelijke liefde

voor een land

dat zelfs nu nog nauwelijks hoorbaar streek

mag genoemd worden

 

vermoord door spaanse beulen

die gestapo en elk geweld verheerlijken

na met stukgeslagen lippen

visca catalunya

geschreeuwd te hebben

 

geschiedenislessen om nooit

te vergeten: 6 juli 985

11 september 1714

26 januari 1939

15 oktober 1940

 

(zeg nu zelf: welk volk

haalt kracht uit nederlagen? wie

roept een nederlaag 

uit tot feestdag?)

 

de smeerlappen van de valle hebben

op niets recht. geen eerbewijs.

zelfs geen graf.

geen graf!

slechts beenderen die gebleekt zijn

in de zon en fijngemalen

om de grond die ze ook

verkracht hebben weer

vruchtbaar te maken.

geen graf!!

alleen maar een zwarte vlek

onuitwisbaar gebrand op het voorhoofd

van hun nazaten.

geen graf!!!

 

geen graf! alleen maar die zwarte vlek

op hun voorhoofd.

de vlek van de aswoensdag

van de kerk die franco

tegen het wettelijk gezag

en de hulp van internationale brigades

heeft gesteund. ik vergeet

verdomme

godverdomme

de catalanisten nog

 

nu

is het tijd

om waakzaam te zijn

weten de slachtoffers

en hun nakomelingen.

nu is het hoogtijd

om alert te zijn

te blijven

 

alleenspraak:

zacht catalunya

vaderland van mijn hart

wanneer ik me van jou verwijder

sterf ik van nostalgie

 

herinner je dat we na de val

van barcelona emigrant werden

emigrant

tegen wil en dank

gedwongen om wat was

een vaderland te verlaten

 

alleenspraak:

zacht catalunya

vaderland van mijn hart

wanneer ik me van jou verwijder

sterf ik van nostalgie

 

kan het zijn dat ik me

één van hen voel gewoon maar

omdat ik weet

waar het zich bevindt

het vaderland? toch weet ik

dat ik niet ben en nooit zal zijn

catalaan. steeds zal ik

xarnego

blijven

 

                                               vervolg: hieronder

                                                           vervolg
alleenspraak:

zacht catalunya

vaderland van mijn hart

wanneer ik me van jou verwijder

sterf ik van nostalgie

 

net als toen heulen de aaseters

van de kerk

ook nu

weer

mee. ze grijpen aznar bevredigend

machtsgeil in het verdorven kruis

dat al opvolgers heeft voortgebracht

 

de paus van rome die christus

altijd opnieuw

kruisigt en verkoopt voor nog minder

dan een handvol zilverlingen verheft

priesters en nonnen

die de beesten hielpen om mensen

af te slachten

in de kerkelijke adelstand. weet dat

hun zaligheid

hun wandaden nooit

zal kunnen doen vergeten. indien de hel

zou bestaan zou

branden

hun eeuwige straf zijn

 

het kruis dat

verdomme

met de rechterhand die stinkt

gemaakt wordt. de hand

die onverstoord

nee

met sadistisch genoegen

de trekker overhaalt

de mond snoert

 

fascisten uit spanje

fascisten aller landen

rol jullie matten en hoepel op.

weet dat de president

die jullie zonder rechtspraak

vermoord hebben

niet dood is

nooit dood zal gaan.

fascisten

ik spuw op jullie

 

alleenspraak:

zacht catalunya

vaderland van mijn hart

wanneer ik me van jou verwijder

sterf ik van nostalgie

 

zeg niet dat híj dood is.

zeg alleen maar dat de president

rust in moederlijke armen.

zeg alleen maar dat hij de mond gesloten houdt

om beter te kunnen luisteren

naar het gezang van het gras

en zijn volk

 

ik herinner me: ik mag niet zeggen

dat híj dood is

dat hij dood is

hij is aarde geworden

en die aarde ben jij

en ben jij

en ben jij

 

en ik

AANTEKENINGEN

 

Opdracht:

-    Francesc Maciá i Llussá (1859-1933) was de honderdeenentwintigste president van de Generalitat van 1932 tot 1933. De Generalitat is het Catalaanse parlement dat voor de eerste keer zetelde in 1359. Van 1714 tot 1932 werd het onder de Borbò’s en van 1939 tot 1980 onder Franco officieel verboden. Van 1939 tot 1977 verbleef de president ervan in het buitenland;

-    Lluís Companys i Jover (1882-1940) was de honderdtweeëntwintigste president van de Generalitat van 1934 tot 19340. Hij werd op 15 oktober 1940 in de slotgracht van het kastel van de berg Montjuïc in Barcelona door de Franquisten gefusilleerd;

-    Josep Tarradellas i Joan (1899-1988) was de honderdvierentwintigste president van de Generalitat van 1954  tot 1980. Hij was de derde president van de Generalitat in ballingschap;

-    Emérita Arbonés, Laia Berenguer Puget, Francesc Gelada Terma, Enriqueta Gallinat Ramán, Eduard Pons Prades en Víctor Torres Perenya: een zeer kleine selectie van namen van Catalaanse vrijheidsstrijders ontleend aan: PAGÉS I BLANCH, Pelai en PÉREZ PUYAL, Alberto. Aquella guerra tan llunyana i tan propera (1936-1939). Testimonis i records de la Guerra Civil a Catalunya. Pagés editors,  Lleida, 2003.

     Strofes 1, 30, verzen 2-3, en 39. Vertaling door mezelf van het verzen uit het gedicht L’emigrant van de Catalaanse dichter Jacint Verdaguer i Santaló (1845-1902).

     Strofe 4, 14 en 40. Vertaling door mezelf van verzen uit het gedicht El president no és mort van de Catalaanse dichter Ventura Gassol i Rovira (1894-?).

     Strofe 11. De eeuu, normaal als EEUU geschreven, is het Castilaanse letterwoord voor de USA.

     Strofe 28. Vertaling door mezelf van verzen uit het gedicht Els segadors van de Catalaanse dichter Emili Guanyabéns i Jané (1960-1941).

     Strofe 30, verzen 5-6. Vertaling door mezelf van verzen uit het gedicht Les tombes flamejants van de Catalaanse dichter Ventura Gassol i Rovira (1894-?).

     Strofe 32:

-    Verzen 3-4. Vertaling door mezelf van verzen uit het gedicht La pátria van de Catalaanse dichter Serafí Pitarra, pseudoniem van Frederic Soler i Humbert (1839-1895);

-    Verzen 6-7. Vertaling door mezelf van verzen uit het gedicht La santa espina van de Catalaanse dichter Ángel Guimerá i Jorge (1894-1961).

Derde dorpsdichter Galmaarden - anno 2009

 

 

 

 

 

Wie:         Jan Heyvaert

Geboren:     Sint-Agatha-Berchem, 1961

Wonende:     Galmaarden

 

 

 

Vooruit vertel…

 

Jan Heyvaert zag van jongsaf alvast één lijn in zijn leven: studierichtingen kiezen met zo weinig mogelijk wiskunde. En liefst zo veel mogelijk taal.

 

 

Studies en verder

 

Latijn-Griekse humaniora dus, gevolgd door een vertalersopleiding Engels-Russisch. Was er een schoolblad, dan schreef hij er wel voor. Als hij al niet in de redactie zat. Idem voor de periodieken van de verenigingen waar hij actief was en is, veelal van natuurliefhebbende of milieumilitante aard – of beide: hij was ooit nationaal voorzitter van de Jeugdbond voor Natuur en Milieu en hoofdredacteur bij wat nu Natuurpunt heet (daar deed hij ook zijn burgerdienst).

 

Sindsdien vergleed zijn belangstellingssfeer langzaam maar zeker naar het culturele, onder meer door op relatief late leeftijd (bas)klarinet te leren spelen en daarmee enkele muziekmaatschappijen onveilig te maken. In 2003 raakte hij samen met zijn vrouw in de ban van het zingen bij het koor Gaudicanto in Grimminge, waarvan hij inmiddels voorzitter is. In de cultuurraad van Galmaarden vormt hij met voorzitter Elie Herregodts een tandem die zich vast heeft voorgenomen hun gemeente cultureel weer op de landkaart te zetten, onder meer door kwalitatief hoogstaande concerten te programmeren en van Galmaarden een poëziedorp te maken. In 2009 richtte hij met een handvol gelijkgestemden de sociaal-ecologische uitgeverij De Draak op.

 

 

En het schrijven?

 

Beroepshalve is hij zelfstandig vertaler en copywriter. Als zodanig vertaalde hij een tachtigtal non-fictie boeken uit Frans, Engels en Duits en schreef en redigeerde hij tientallen brochures, folders, artikels… De onderwerpen die daarbij het meest aan bod komen zijn natuur en milieu, medische thema’s, tuinieren en andere hobby’s, consumentenzaken en reisgidsen.

 

Hij was mede-auteur van de boeken De mooiste natuurreservaten van België (Reader’s Digest), Kwarteeuw Kliekske (Heemkundige Kring Gooik) en Rarekiek, een verrassende kijk op Limburg (Limburgs Landschap). Op verzoek van de Zuid-Nederlandse Uitgeverij schreef hij Onvergetelijke natuurwandelingen in Vlaanderen (2000), met een twintigtal thematische wandelingen. In 2006 bundelde de Heemkundige Kring van Gooik in De Plantenklapper een paar tientallen stukjes over planten waar een verhaal achter zit (medicinaal gebruik, folklore, legende, naamgeving…). Met zijn zoon Stijn als fotograaf maakte hij in 2011 Beelden in het Pajottenland… en iets meer verschenen bij De Draak. In 2012 is een boek gepland over creatief hergebruik. Een verhalenbundel en een komische roman behoren ook nog tot zijn toekomstdromen, evenals een bundel met gedichten rond muziek.

 

In 1987 kreeg hij van de Vlaamse Club Brussel de prijs voor het beste cursiefje, in 1996 werd De Legende van de Woestijnkapel, zijn stuk voor stangpoppentheater, met de eerste prijs bekroond door de Volksmuziekgilde. In 2009 was hij dorpsdichter in Galmaarden. Pendula was zijn laatste gedicht in die functie, bedoeld als bijdrage om het beschermen van de imposante treures in de tuin van het Baljuwhuis te helpen afdwingen.

 

 

Enkele gedichten

 

 

Pendula

 

Bomen treuren niet.

Waarmee ’k bedoel: niet echt.

Een boom weet niet wat droefheid is.

Hij laat geen zweem van tranen

als de bijl zijn buurboom velt.

 

Bomen treuren niet.

Zij tonen niet hun leed.

Dat neerwaarts neigen heet slechts zo,

omdat hun lekend lover

als verdriet wordt voorgesteld.

 

Bomen treuren niet.

Hun smart is nep, door ons:

wij snoeien en veredelen zo

dat hun waterval van twijgen

als een kostbaar erfgoed geldt.

 

Mensen treuren wel.

Bij een verlies, of zo.

Als iemand hen bedrogen heeft

of, in machteloze deernis,

als hun treures wordt geveld.

 

 

 

kleuren


wit ligt het land van kerk en knotwilg
wit licht verblindt de winterse blik
de sneeuw stilt
de schreeuw van lelijke tekens
onder een mantel van liefde waarmee
de hemel de aarde bedekt

zwart is de man en
zwart zijn koude vrouw die hij
tracht te warmen met een lach
die stolt in loden tranen
de zuiderzon is in hun zinnen
ijziger dan dit wilgenland

grauw zijn de gebouwen die
gauw de luiken sluiten
waar harde witte harten wonen
de kille kikkers die vergeten zijn
in hun herberg zonder plaats
voor zwarte zwervers zonder haat

rood gloort hun hoop en
groot wordt weer hun droom
bij het blauwe huis de groene deur
de gastvrije mond naar een
open haard waar vlammend geel
het vooroordeel vergaat tot as

 

Jan Heyvaert