Naar de inhoud

Onder den grond in oorlogstijd

Relaas van mijn grootvader eind WO II
seniorennet.beseniorennet.be

Archief

Zondag 1 oktober 1944

's Morgens met ons drie naar een kort miske. 't is slecht weer, dat maakt den toestand nog somberder. Zoo wordt het middag. De vrouw van Charel moet eenige doeken op den draad hangen. Een geweldige knal, ze valt tegen den grond doch om zich aan de stukken ijzer te onttrekken.

Daar vliegen de eerste stukken naast ons ooren doch niemand had letsel. We vinden de eerste stukken van de obussen. God zij gedankt, 't is goed vergaan want we stonden juist allen aan de deur om een luchtje te scheppen, maar daarna doken we weer onder.

De bruggen aan de Papenvoort hebben ze laten springen, van tram en steenweg, en nog meer bruggen over de Mark. 't Is avond en we gaan slapen, en zien wat het morgen maandag weer zal zijn.


Zelfs de Heilige Mis ondervindt last van de oplaaiende strijd, vandaar een "kort miske". Zoals eerder al vermeld, was de vrouw van broer Charel, die met zijn gezin bij mijn grootouders was ingetrokken, bevallen van een derde kind, Ludo. Wellicht waren de doeken van de nieuwgeborene.

De "stukken ijzer" zijn natuurlijk schrapnells van het geschut. Het is bijna ondenkbaar, maar mijn moeder voegt aan dit verhaal toe dat de aanwezige kinderen kort daarna schrapnells gingen rapen. Rogerke raapte een groot stuk op maar liet het al even snel vallen: heet! En blèten natuurlijk.

De tram die normaal over de nu gedynamiteerde brug liep, reed in vredestijd van Hoogstraten naar Turnhout. In oorlogstijd was er geen vaste verbinding.

Elke avond werd de bedstee in de kelder opgezocht. Daar was het immers veilig. Vader (mijn grootvader) was de laatste om even naar boven te trekken om enkele zakken op het keldergat te leggen, en een flexibele buis te steken voor verluchting. Dit moest volledig verduisterd worden, uit schrik voor bombardementen en beschietingen. Het afdekken van het keldergat gebeurde in ijltempo want je wist nooit wanneer er wat uit de lucht kwam vallen.

Dit levensritme werd 25 opeenvolgende dagen volgehouden. Bezigheidstherapie voor mijn grootvader in die periode was enerzijds zelf tabak versnijden, en natuurlijk dit dagboek bijhouden.

In de loop van deze 25 dagen groeide het bewonersaantal van de kelder van mijn grootouders nog aan, met moemoe Versmissen die achter de tuin woonde, en ook de achterbuurvrouw, Marianneke Van Bergen, die in de loop van deze oorlog weduwe was geworden, en in haar eentje schrik had. 

Hoe vind je dit bericht?
Geschreven door steven v.r. om 14:40 Reageer op dit bericht

Zaterdag 30 september

Alles nog hetzelfde uitzicht. De troepen in 't dorp staan 's middags ingepakt. Tegen den avond wordt het vertreksein gegeven. Ieder is benieuwd waar het naartoe zal gaan.

We wachten zo naar het einde. Maar neen, we zien achter ons in de akkers twee auto's, wagens, soldaten en geschut. Het is een graven en hout planten. De auto's gaan weg, de mannen aan 't geschut, met benepen hart waar 't geschut op gericht is.


Het begint te duisteren. Daar zijn de troepen uit het dorp. Eerst een boerenkar met boerenpeerd, tweede een boerenkar met autowielen van een boer uit Bolk met peerd, derde een hollandse wagen, mooi geschilderd, vierde een pas nieuwe boerekar van een boer van Wortel nog niet gediend met boerepaard, vijfde een bakkerskar van Herentals met bakkerspaardje, enz.enz. Ze trekken Castelré in.

Wij trekken de kelder in. Slaapwel.


De Duitsers staan vertrekkensklaar om het dorp (definitief?) te verlaten. Zoals voorheen al gemeld, veel lijn en discipline zit er niet meer in, en al wat maar enigszins beweegt en lasten kan dragen, is aangeslagen en wordt gebruikt voor de aftocht.

De tocht gaat richting Castelré in Nederland, omdat alle andere richtingen reeds zo goed als onmogelijk zijn voor de wijkende Duitse troepen. We weten immers reeds dat de Papenvaart (Merksplas) bevrijd is.

Het graven en planten van hout zal wellicht bedoeld zijn om het geschut enigszins te camoufleren. Bij de dorpsbewoners zit de schrik er in. Is het geschut misschien op de dorpskern gericht ?

Hoe vind je dit bericht? 1 stem
Geschreven door steven v.r. om 14:38 Reageer op dit bericht

Vrijdag 29 september 1944

We vernemen dat op 't gevang een aantal obussen zijn terechtgekomen. Allen zitten ook in de kelder. De toezichter met zijn gezin ook, doch ook de opzichter had zich daags tevoren bij dat geweldig geschut boven gewaagd. Een obus vliegt binnen en Edward Fransen is niet meer. Vrouw en kinderen zitten in de kelder, vader ligt in de keuken dood. Oorlog zegt men, ja, dat is oorlog.

Heel den dag nog gebulder en verandering van geschut. De dag verloopt verder onder kanongebulder. De avond valt, en we duiken op onze legerstede. In den nacht worden we allen opgeschrikt door een geweldigen schok. Wat zou dat geweest zijn ? We proberen verder te slapen, wat na zoo iets niet gemakkelijk gaat.

Wat er precies gebeurd is, is niet duidelijk. Het gaat in elk geval niet over de Kolonie van Merksplas, wel over de gevangenis van Hoogstraten.

Hoe vind je dit bericht?
Geschreven door steven v.r. om 00:00 Reageer op dit bericht

Donderdag 28 september 1944

We horen geschut dat achter ons in 't hout staat opgesteld, aan 't gevang en daar verder. Daar komen troepen in 't dorp. 't Is een gekook bij Swaenen in huis, op de koer en onder de bomen voor moeders deur. Zo verging den dag tot zaterdag en we hebben tamelijk in de kelder geslapen.

Duitse soldaten kwamen met hun hebben en houden, met paarden, kruiwagens of te voet in het dorp en slaan er hun kamp op. Vandaar de verwijzing naar het gekook, blijkbaar hebben ze het erf van Swaenen uitgekozen als plek om te overnachten. Heel het dorp in rep en roer.

Hoe vind je dit bericht?
Geschreven door steven v.r. om 00:00 Reageer op dit bericht

Foto van mijn grootvader Jaak Versmissen

Hiernaast vind je een foto van mijn grootvader, Jaak "Koob" Versmissen. Hij was smid te Wortel ten tijde van de tweede wereldoorlog. Daarnaast schilderde hij, vooral fragmenten uit de natuur rondom hem. Hij stierf in 1972.
Hoe vind je dit bericht? 2 stemmen
Geschreven door steven v.r. om 16:06 Reageer op dit bericht

Woensdag 27 september 1944

De Engelsen zijn weer weg over de vaart. De Duitsers komen bij broer (Nand) zeggen dat hij de Engelsen heeft ingelicht. Hij beweert van niet. Dat kunt ge denken, maar hij was bang dat moogt ge geloven.

Ze zijn met twee jonge sloebers, ze doen hun zoeking en vinden een klein brokje van den Duitsen kaas. Toen zat het er op. Ze pakken Nand op en smijten hem tegen de muur. De andere neemt zijn geweer en slaat met den kolf om hem op het hoofd te treffen. Doch broer wijkt en ongedeerd, nog ne keer en 't is nog niets.

Broer denkt dat ze zinnens zijn hem te doden, en bid stil in angst. Maar ze vinden niets meer, want het overige heeft hij onder de geit in het mest gestopt, gelukkig. Zijn twee zoontjes zitten in den schuilkelder te wenen, en wie daar nog bij zit, is Hector Michel al van daags tevoren.

Dien was te voet van Colonie Merksplas naar Wortel moeten gaan om te zeggen dat ze de mannen (vagebonden) pap moesten geven want dat er geen brood meer was voor hen. De Engelsen hadden hem dan zien gaan en hem teruggeroepen, omdat er zou geschoten worden. Hij kwam met de handen in de hoogte terug naar de Engelsen. Hij wist niet dat het ons vrienden waren en dacht dan niets anders dan dat hij krijgsgevangen was door Duitsers en dierf daarom niet uit den schuilkelder komen. Ja, dat was zoo'n bangen grap om later eens mee te lachen.

De Duitsers zijn hier in Wortel met geschut, en nu horen we niets meer dan gebulder, en we gaan in den kelder slapen.

Een hachelijk standje voor broer Nand, die de dag daarvoor van de Engelsen had meegedeeld ("gepaard") van de buit uit de Duitse Rode Kruiswagen. Nogal wiedes dat hij ontkent dat hij iets heeft, maar het zal met een klein hartje geweest zijn.

Het bezitten van een stukje kaas of spek was uit den boze, omdat men dit eigenlijk niet kon bezitten, tenzij onrechtmatig bekomen. Alle voorraad werd immers bepaald aan de hand van rantsoenzegeltjes. Als men in het bezit was van slachtvee, moest dit gegarandeerd (deels) ingeleverd worden.

Ook opvallend is het op en neer gaan van de frontlijn. Inderdaad is WO II een veel dynamischer gebeuren dan de loogravenoorlog uit WO I. De ene dag is een stuk grondgebied van de ene strijdende partij, de volgende van de andere. Zoals hier wordt beschreven.
 

Hoe vind je dit bericht? 1 stem
Geschreven door steven v.r. om 14:56 Reageer op dit bericht

Nog 26 september 1944

Dinsdag 26 september ga ik eens op den toren zien, en zie twee kerken van Turnhout, St.Pieter en H.Hart. De derde is te laag in de bomen. Nu zie ik dat ze de kerk van Rijkevorsel aan 't beschieten zijn. Ja, de toren moet verdwijnen.

Om 1 uur in den namiddag ga ik nog eens zien. De toren staat nog recht, maar het dak is al gehavend. Om 4 ure ga ik nog eens zien, en de toren is verdwenen. Ik zeg het in de buren en toen werd den toren van Wortel een echte uitkijkpost.

Allen wilden de kerk van Rijkevorsel zien. Hij rookte lichtjes, doch eer allen het gezien hadden, sloeg de vlam uit de beuk tegen den toren aan, en zoo heb ik gezien hoe gans de kerk eene vuurgloed was. Het werd avond en we horen de kanonnen zoo goed en slapen in de keuken.

Bij dit fragment was mijn moeder zelf bij. De bedoelde toren die als "uitkijkpost" dient, is in elk geval de kerk van Wortel. Ook zij zag de vlammen in de toren van Rijkevorsel. Ze zijn dan naar beneden gegaan om het nieuws te melden. Toen ze drie uur later nog eens de toren bestegen, was die van Rijkevorsel deels verdwenen en was er nog een vuurgloed te zien. De klok op de toren aldaar was blijven stilstaan op 15.45 u. Lees hiervoor eveneens "Het boek Isidoor" van Aster Berkhof.

Ook pastoor Lauwereys vermeldt de vernietiging van de toren van Rijkevorsel in zijn gewaardeerd verslag. Om 17 uur verneemt hij dat de toren van Rijkevorsel in brand staat. Aan beide kanten van de toren hangt immers een rookwolk, en verder ook oostwaarts boven de dorpskern. Om 21 uur woedt die brand nog steeds erg fel. Er wordt verteld dat 800 Engelsen slaags geraakt waren met 1000 Duitsers in Rijkevorsel. 
 

Hoe vind je dit bericht?
Geschreven door steven v.r. om 16:37 Reageer op dit bericht

Dinsdag 26 september 1944

Op die dag gaat mijn broer Charel zien naar mijn ander broer Nand of het waar is geweest of de Engelsen daar waren. Ze hadden er geweest, ja. Maar wat daar om ging moet ik zelf door mijn broer Nand vernemen alvorens ik het schrijf, want daar is iets gebeurd wat nu nog niet op papier mag staan.

Een echte 'cliffhanger': een beetje drama en extra spanning is mijn grootvader blijkbaar niet vreemd.

Hier volgt dan het verhaal van mijn broer dat ik drie weken later uit zijn eigen mond verneem. Hij vertelt: "Ik was aan 't bakken en was zoo den deeg aan 't kneden. Ik had zo wel wat gerommel gehoord maar ik dacht dat het op de steenweg was en ging dus niet zien. Daar komen langs achter 3 4 5 man binnen met hun mitraillette in hun handen op mij gericht. En ze zegden zoo "bos isie".

Geen idee wat met deze twee woorden bedoeld wordt. "Boch ici ?" waarbij boch dan 'mof' in het frans is, lijkt mij het meest waarschijnlijk. Temeer daar één van de binnengevallen Engelsen - want dat zijn het - frans blijkt te spreken.

Ik steek van schrik mijn deeghanden in de hoogte, en zeg zoo al bevend "bos...bos..., non en ne..., vou zet englis men". "Jes", is het antwoord, "jes jes". En ik gaf ze hun mijn deeghanden, en die een kon goed frans en die zegde dat we in de schuilkelder moesten gaan want dat er geschoten zou worden. 

Terwijl waren er zoo al 50 60 man hier en daar achtergekropen. Wij gingen in de schuilkelder en die officier ging mee. Broer gaf zoo veel uitleg hij kon, maar de Engelsen hadden niet vermoed dat ze zoo dicht bij de goede baan waren, maar 75 m er af.

Daar horen ze een moto rijden. Alles verdoken en hun mitraillette in hun handen en daar was de moto in 't zicht. Rits rits rits en nog en nog. Daar valt den soldaat doorschoten van zijn moto. Een twee man kruipen er naar toe, sleuren alles van de band en 't is in orde.

Weer inlichtingen door mijn broer en daar komt een luxeauto aangereden. Al de Engelsen op post. Bur r r r r r de auto valt stil, de Duitsers zijn dood of gewond. De doden worden opzij getrokken, de gewonde wordt gehaald. De auto zou voortgereden zijn.

Het gesprek met de Engelsen om hen maximale inlichtingen te verschaffen over de plaatselijke situatie, ligging van Duitse posten enzomeer wordt kennelijk een paar keer onderbroken door Duits verkeer.

Weer (geeft broer Nand) inlichtingen, totdat er weer wat op de baan kwam. Nu waren 't nog eens van 't Duitse Rode Kruis. De (Engelse) officier lost een schot tot verwittiging om te stoppen, maar in plaats daar gehoor aan te geven, werd het vuur geopend uit al de auto's van 't Duitse Rode Kruis. Nu was het een geschiet. In orde. De Duitsers die nog konden, moesten hun armen in de hoogte steken. Een auto kapot. De Duitsers werden krijgsgevangen gemaakt en ze moesten hun auto meenemen op weg naar Oostmalle.

Die moffen vervoerden dranken, sigaren en kaas in de wagens van 't Rode Kruis. Van dit alles had broer goed mee gepaard (hij kreeg er zijn deel van) zoo zegde hij.

Dien avond werd een Duits op het kerkhof begraven. Wat stro er onder wat strooi erop en dan de put terug toe (hij stierf voor ... den führer).

Blijkbaar nam men het niet zo nauw met "propere" spelregels, zoals blijkt uit het oneigenlijk gebruik van de rode kruiswagens.
 

Hoe vind je dit bericht? 5 stemmen
Geschreven door steven v.r. om 16:51 Reageer op dit bericht

Maandag 25 september 1944

Goed nieuws in den namiddag. Ze zegden dat de Engelsen in Rijkevorsel waren, neen, ze waren aan de Papenvoort, ze hadden in Bolk geweest want ze hadden sigaretten en chocolade gekregen. Is 't waar of niet, we weten het niet.

De Engelse tanks waren aan de Papenvoort, weer iets wat we niet geloofden. Broer Charel gaat dinsdag morgen zien bij onzen Nand. En waarlijk ze hadden daar geweest, 50 à 60 man zegde hij. Wat daar gebeurde, weet men niet. Men wacht naar Nand zijn woorden.

Charel en Nand, die in dit fragment vernoemd worden, zijn twee broers van mijn grootvader Jaak. Charel woonde in bij Jaak in Wortel, nadat zijn eigen woonst in Limburg (in Heppen of Beringen, dacht mijn moeder) was plat gebombardeerd. Hij wist met zijn familie inclusief vier kinderen geen raad, en trok dan naar Wortel op invitatie. In de (schuil)kelder is hun vijfde kind geboren.
 

Hoe vind je dit bericht?
Geschreven door steven v.r. om 16:49 Reageer op dit bericht

Zondag 24 september 1944

De bevrijding zonder slag of stoot wordt vernomen. Dat is zeker de uitwerking van dat (schoon) vliegtoestel en parachute.

Waarschijnlijk heeft mijn grootvader het hier over de bevrijding van Turnhout. Inderdaad was Turnhout veel eerder dan Wortel bevrijd. Later bracht het gezin een bezoek aan de familie in Turnhout, en geraakte men niet meer terug in Wortel omdat dit intussen opnieuw bezet was door de Duitsers.

Hoe vind je dit bericht?
Geschreven door steven v.r. om 16:48 Reageer op dit bericht

Meer van Onder den grond in oorlogstijd

↑ Terug naar de berichten