Archief

Sintsnoepjes hebben een verhaal (8)

De pepernoten zijn wellicht ontstaan als een imitatie van noten met dezelfde symboolwaarde. Trouwens met Sinterklaas kregen kinderloze vrouwen een zakje pepernoten om hen vruchtbaarheid toe te wensen. Een heilig huwelijksmakelaar kan ook best een heilige vruchtbaarheidsgever zijn die zorgt voor een gelukkige ommekeer.... (wordt vervolgt)
uit : Tijdingen van het Sint-Nicolaasgenootschap

Sintsnoepjes hebben een verhaal (7)

De sinaasappels en mandarijntjes komen er pas in de 16de eeuw. Wellicht speelt de analogie met de appels, maar door de kleur is er zeker een link met de beurzen met goud die Nicolaas binnengooit bij z'n buurman met de drie dochters.
Al deze vruchten zullen dan later ook verschijnen, nagemaakt in marsepein, dat op z'n beurt gemaakt is van amandelen en weer verwijst naar vruchtbaarheid en levenskracht.
Hieraan gelinkt zijn de eekhoorntjes onder de sintsnoep. Zij leggen juist grote voorraden van noten aan om de winter door te komen. Op hun beurt verwijzen zij naar vruchtbaarheid, maar tevens staan zij model voor hoe de mensen het koude, donkere seizoen moeten aanpakken. (wordt vervolgt)
uit : Tijdingen van het Sint-Nicolaasgenootschap  

Sintsnoepjes hebben een verhaal (6)

Herfstvruchten
Appels, hazelnoten, okkernoten, paranoten en amandelen, zijn vruchten die in de Wodan-Nicolaasperiode meestal beschikbaar zijn. Ze zijn tevens symbool van vruchtbaarheid en levenskracht, iets waar mensen in deze donkere periode naar uitkeken. Ze worden gul gestrooid, zoals de zaden door Wodan die een nieuwe oogst beloven en zoals Nicolaas met goud strooide en graan kon schenken. (wordt vervolgt)
uit: Tijdingen van het Sint-Nicolaasgenootschap  

Sintsnoepjes hebben een verhaal (5)

Speculaaskoeken en speculaasharten
Ze hebben oorspronkelijk te maken met de heilige Nicolaas als huwelijksmakelaar, de "goed-hylik-man" (de goed-huwelijksman).
Op 5 of 6 december gaf de jongen aan het meisje dat hij ten huwelijk vroeg een speculaashart, of een speculaaspop die de aanzoeker of  de heilige voorstelde. Zo'n hart werd "vrijer" genoemd. Uit dit soort offerkoeken, die oorspronkelijk verwezen naar liefde en vruchtbaarheid, evolueert dan ons huidig gebruik. De naam speculaas zou kunnen verwijzen naar de koekplank waarvan het hart of de pop het spiegelbeel is, naar de naam: "speculum" :spiegel. Andere verklaring is een afleiding van "speculatio": zin, welbehagen, luxegoederen. Je hebt ook een "espiscopus speculator" die alles ziet en onderzoekt....In dezelfde sfeer moeten we de oorsprong zoeken van de hartjes van suiker. Het verhaal van de drie meisjes is hier niet ver af. Hier dient ook taai-taai vermeld, dat behoort tot het type Dinantse koek. (wordt vervolgt)
uit: Tijdingen van het Sint-Nicolaasgenootschap

Sintsnoepjes hebben een verhaal (4)

En nu de snoepjes
Daaronder zit oorspronkelijk veel "koekerij". Dit heeft te maken met oude offergebruiken. Wodan was een god die je gunstig moest stellen opdat hij zijn gunstenzaden voor de nieuwe oogst - milt zou strooien. Ook moest je hem gunstig stemmen om zware stormen af te weren. Wat offer je dan : mensen, dieren, haver, hooi, wortels, bieten, rapen, noten appels... Offerbroden of offerkoeken in de vorm van mensen en dieren vervingen al heel vlug de originelen. De laatste schoof van de oogst bleef op het veld voor Wodan, of er werd een offerkoek van gebakken. Een koek bevat immers "korengeest". Dit gebeurde vooral in het voorjaar en het najaar, de periode van de zwaarste stormen en in de 12 donkere dagen, wanneer Wodan met z'n heir door het luchtruim klieft. Het waren "gewijde" nachten, Weihnachten...De offergaven werden bij de haard gelegt, waar warmte was, en voedsel, waar men de kinderen bakerde en waarbij de oude verhalen rondgingen. Daar was ook de schoorsteen, waar doorheen je de wind, Wodan, kon horen. De schoorsteen was de weg waarlangs de goden en geesten in de mensenwereld binnenkwamen. Helemaal onbekend klinkt dit niet. Bij de haard werden ook de huwelijken gesloten. (wordt vervolgt)
uit : Tijdingen van het Sint-Nicolaasgenootschap  

Sintsnoepjes hebben een verhaal (3)

De heilige Nicolaas handelde altijd wijs en was trouw aan de ware leer. Op de Griekse iconen-Burtscheid-icoon! - staat hij met een evangelieboek in zijn handen. Een boek suggereert ook de kennis en literatuur. Wodan is de God van het woord, de dichtkunst en de runen en van de wijsheid.

Wanneer de verering van Nicolaas West-Europa binnen dringt, zijn de ambtsgewaden van de bisschoppen hier al gestandaardiseerd, verschillend van die van het Oosten. Ook hier zijn paralellellen die meespelen in de mix.
Nicolaas draagt een mijter, Woen een grote hoed. De Germaanse god heeft een grote speer in de hand, symbool van recht en rechtvaardigheid, de christelijke heilige heeft z'n kromstaf, symbool van de herder die zorgt voor het welzijn van z'n kudde. Een grote wijde mantel hangt om de schouders van Wodan, Nicolaas draagt een cappa, een bisschopsmantel.
Bisschoppen in het Karolingische rijk verplaatsten zich ongetwijfeld te paard, Wodan doorkliefde het luchtruim op z'n achtpotig paard Sleipnir. Wellicht is dit gegeven de oorsprong van de"dakvaardigheden" van Sinterklaas.
Tenslotte heeft ongetwijfeld het feit dat de feestdag van de heilige Nicolaas in de donkerste en guurste periode van het jaar valt, waarin Wodan door de wolken kliefde en waarin de mensen met veel onzekerheden voor de toekomst leefden, ook invloed gehad op het koppelen van"wodaniaanse" gegevens aan"nicoliaanse". (wordt vervolgt)
uit: Tijdingen van het Sint-Nicolaasgenootschap

Sintsnoepjes hebben een verhaal (2)

Wodan was de beschermheer van de scheepvaart, want hij is de god van de wind, en van de handelaars, die afhankelijk zijn van de scheepvaart, maar ook van de vruchtbaarheid van de aarde. Die vruchtbaarheid is dan weer gekoppeld met de effecten van de wind op landbouw en veeteelt. Zo is de oppergod dan tevens een vruchtbaarheidsgod.
Nicolaas, in de oudste legenden, beschemt zeelieden tegen de storm, ja, is zelfs in staat storm te beheersen. Ook hij is beschermheer van de scheepvaart en van de handelaars.
Beiden beschikken over wondere krachten en zijn milde schenkers.
Wodan kan zorgen voor de zaden voor de oogst, Nicolaas beschermt met zijn wondermacht zijn stadsgenoten tegen de hongersnood en deelt het graan uit.
De Germaanse oppergod waakt over recht en gerechtigheid en huwelijk, de bisschop van Myra komt op voor onterecht veroordeelden 3 generaals, 3 onschuldigen en maakt voor 3 meisjes een huwelijk mogelijk. (wordt vervolgt)
uit: Tijdingen van het Sint-Nicolaasgenootschap

Sintsnoepjes hebben een verhaal (1)

Speculaas, marsepein, chocolade, guimauve, taai-taai, lettergebak, nic-nac, pepernoten, appels, sinaasappels, noten...
Heerlijk snoepgoed voor alle lieve kleine en grote kindertjes die nog echt in Sinterklaas geloven. Gul strooit hij er mee.
Maar...Weten die lieve kinderen ook dat al dat strooigoed een eigen verhaal heeft?
Waarom speculaaspoppen, harten, hartjes van suiker, Onze-lieve-vrouwkens, varkentjes, eekhoorntjes, ezeltjes, appeltjes, sinaasappeltjes, mandarijntjes, vruchten, noten, pepernoten, letters, munten...?

Een complex verhaal
Wanneer Nicolaas vanuit het Oosten naar het Westen komt, ontmoet hij Wodan (Woen of Odin) de oppergod van de Germanen. Ergens tussen de 8ste en de 10de eeuw komt een unieke mix tussen Oost en West, tussen  Christelijke en Germaanse gegevens tot stand. Die ligt aan de basis van de meeste Sinterklaasgebruiken en dito snoepjes.

Laat ons de twee even met elkaar vergelijken.
Maar eerst nog dit : het zou fout zijn om uit wat volgt af te leiden dat achter Sinterklaas eigenlijk Wodan schuilgaat. Het is wel degelijk de heilige bisschop uit Myra aan wiens feest Germaanse gebruiken, verbonden vooral met Wodan, gekoppeld raakten op basis van een aantal overeenkomsten tussen de twee figuren.(wordt vervolgt)
uit: Tijdingen van het Sint-Nicolaasgenootschap

  

Mijn eerste Sintervaringen (slot)

1952. Ik mocht zelf Sinterklaas zijn, staande op de stoel naast de bestuurder van een kleine auto met een open dak. Er stonden veel kinderen langs de route..Een meisje keek me met grote, verbaasde ogen aan en zei met een geknepen stem: "Bedankt voor het hart." Dat vertrouwen van zo'n kind in die goede Sint! Aardig van haar moeder om een zelfgemaakt suikerhart in de schoen van haar dochtertje te stoppen.
De kinderen van tegenwoordig, overspoeld door vele indrukken, zijn die nog gevoelig voor een bijzondere ervaring? Jazeker. Ik stond met mijn kleinzoontjes langs de route van de intocht van de Sint. Uit de stoet naderde de Hoofdpiet de jongens en zei: "Ha Felix en Tycho, leuk jullie hier te zien". Stomverbaasd waren die knapen. Hoe wist die Zwarte Piet hun namen?
Gewoon, 's morgens verteld aan de Hoofdpiet, Bert Jansen.
John Kegel
uit: Tijdingen van het Sint-Nicolaasgenootschap

Mijn eerste Sintervaringen (2)

De mensen liepen mistroostig op straat. Plotseling zag ik hun gezichten opfleuren. Aan het eind van de straat verscheen Sint-Nicolaas, op een paard. Het was het paard van de groentenboer, want die liep er glunderend naast.
De mensen begonnen te lachen. Wat is het fantastisch, dacht ik, dat Sinterklaas onder die moeilijke omstandigheden toch nog zoveel vreugde kon geven. Dat beeld van die blije mensen, in de oorlog, zal ik nooit vergeten. (wordt vervolgd)
uit: Tijdingen van het Sint-Nicolaasgenootschap