Archief

>Uit haar dagboek 1996, zij was toen 82 lentes, alive and lucid.

Wij zijn nu in volle herfst. Het klimaat is zo zacht dat het als lente aanvoelt. Ook de nauur past zich aan. Als ik ga wandelen in de wijk zie ik bomen die nog in volle blad staan, weinig afgevallen blzderen. Rozen die nog bloeien. Het gras is nog gegroeid. Er zijn veel villa's waar het gras nog wordt afgereden. Wat gaat er nu allemaal om met het klimaat?  Als het zo verder gaat dan hebben we in februari lente en kunnen er al bloemen in mijn tuin staan. Het is te hopen dat er geen grote veranderingen in de wereld gebeuren. Het jaar 20000 nadert snel. Voor mij is het goed maar ik zal van dat nieuw millenium van de 22ste eeuwniet veel kunnen meemaken. Ik zal er dan niet meer zijn, hopelijk niet vergeten en hopelijk goede herinneringen.

Het appartement waar mijn grootouders woonden bestond uit een woonkamer, keukentje,  slaapkamer, badkamertje met toilet, en een klein kamertje dat "de reserve" werd genoemd. Daar stond naast een kleerkast en een voorraadkast ook een bibliotheekkast met de boeken van mijn bompa. Hij was een boekenlezer en door hem heb heel wat van zijn boeken gelezen.

Ik herinner mij nog heel wat boeken uit zijn boekenkast die ik gelezen heb, zoals John Steinbeck "de druiven der gramschap" en "ten oosten van Eden", de trilogie van "Euwig zingen de bossen" en L.P.Boon, "de voorstad groeit" en "de kappelekens baan". Jan De Hertog zijn roman "Schipper naast God", Leon Uris zijn "Exodus" zn nog eiveel andere meesterwerken. Ik herinner mij nu, na circa 65 jaar, nog altijd dat in de boekenkast van mijn bompa een roman stond met een blauwe omslag en op de rug de naam van de schrijver; ERICH MARIA REMARQUE en de titel op de blauwe voorkant in een soort gotische letters;" VAN HET WESTELIJK FRONT GEEN NIEUWS". Ik heb dat boek wel in mijn handen gehad maar ik heb het om een of andere reden nooit gelezen. Nu dat er een film uitkomt van dat boek is het hoog tijd dat ik toch eens ga uitzoeken of die roman nog ergens zou te krijgen zijn. Hoog tijd om die als 14 jarige gemiste kans  te herstellen en het boek toch eens te lezen. Als eerbetoon aan mijn belezen bompa.

Gustaaf Hermans, de vader van mijn moeder, was mijn bompa. De titel van dit blog berichtje is schatplichtig aan Metejoor.

Bompa was gene simpele, enerzijds een verstandige en ludieke intelectueel, anderszijds een rebelse en passionele dwarsligger. Hij stak niet weg dat hij een vrijmetselaar van een of andere loge was. Mijn bompa was een man met een handleiding, eenmaal dat gekend en je toegang had tot hem ging er een hele denkwereld open. Nu ik de kaap van tachtig gerond heb, begin te beseffen dat Bompa als mentor een rol heeft in de vorming van de mens die ik nu ben.

Zijn dooddoener gezegde was COGITO ERGO SUM  en dan bezwoer hij mij: zorg er voor dat je altijd vrij kunt denker, word een vrijdenker. René Descartes waarschuwde er voor dat je niet alles zomaar klakkeloos moet geloven en aannemen, durf te twijfelen aan dogma's. En ge moet ook niet alles geloven wat ge zelf denkt. 

Bompa was een gebeten antiklerikaal. Hij had een boek "de papenvreter" over de excessen en misdaden van de katholieke kerk: over de Borgias, pauselijke oorlogen, de dogma's en de protetesten er tegen, de  Katharen en de genocide, de inquisitie en de terreur van hertog Alva, enz. 

Hij kon heerlijk vertellen over de gevolgen van een of ander concilie van de curie in Rome waarbij een dogma werd afgekondigd, namelijk  dat de paus voortaan onfeilbaar is als hij iets ex cathedra verklaart; iedereen is verplicht om dat te aanvaarden en te geloven op straf van zonde. De Paus besliste wat je verplicht werd te geloven, daarmee was het pad geëfend voor het grote plan: de bouw van een prestigieus Sint Pieters Vatikaan, dat verschrikkelijk duuur was.  De bank De Medici leende ontzaglijk veel geld aan de paus voor de bouwwerken van het Sint Pieters.. Voor de terugbetaling aan de bank moest er dringend geld gezocht. De gelovigen konden een Sint Pierers penning kopen uitgegeven door de bank DE Medici als terugbetaling van de lening. Er was niet voldoende animo voor de verkoop van die Sint Pieter penning.

De oplossing was simpel: De uitvinding van het vagevuur. Naast de hemel, het paradijs voor de goede mensen, en de hel voor de zondigen en slechte mensen, kwam er iets nieuws: het vagevuur, een hel ad interim waar mensen tijdelijk pijn leden als boetedoening van zonden en dan na verloop van tijd uit het vagevuur mochten overstappen naar het paradijs in de hemel. De uitvinding van het vagevuur was geniaal: je kon namelijk sneller ontsnappen aan deze tijdelijke helse pijn dankzij "aflaten" dat zijn kortingen op de boetetijd. Hoe meer aflaten je verzamelde in het materiele leven, hoe minder jaren je ziel ging branden in dat nieuwe vagevuur. Je kon aflaten verzamelen door te bidden maar bovenal door goede daden. Als je geld gaf de kerk kreeg je grote jaren korting verbranding in het vagevuur. Geef geld en je ziel zal rapper in de hemel zijn. De bischoppen werden opgezadeld om een bepaald aantal sint pieterspenningen te kopen en moesten de dekens en de pastoors aanzetten om zoveel mogelijk aflaten te verkopen aan hun parichianen. Dankzij het vagevuur en de aflaten vloeide het geld van de gelovige parochianen  via de pastoors naar de bischoppen en zo naar het vatikaan die zo hun schuld aan de bank De Medici kon terugbetalen. Fantastische uitvinding was dat vagevuur. Descartes waarschuwing om niet alles zo maar te geloven, had tot gevolg dat sommige pastoors die commercie van dat vagevuur en de bijhorende aflaten verkoop niet pikten en zoals Luther en co protesteerden en een protest bord op de kerkpoort spijkerden. Het protest tegen de geldhonger van het vatikaan groeide en protesterende theologen verklaarden dat er in de bijbel alleen sprake was van hemel en hel maar dat er nergens iets te vinden was in de heilige schriften over een ad interim vagevuur. De scheuring van het christendom in een paapse kathlieke kerk en de protestanen was een feit.

En mijn Bompa zei: wees een vrijdenker.

Mijn moeder is geboren 5/5/1914 en in haar dagboek 1995 schreef ze over haar 81ste verjaardag:

Ik ben zeer gelukkig en dankbaar dat ik zo een mooie 81ste verjaardag hen mogen beleven. Ik ben werkelijk in de bloemen gezet en heb  veel geschenken van iedereen gekregen. Een stille traan van aandoening bij het herdenken van mijn huwekijksverjaardag die ook de 5 mei was, op mijn 22ste verjaardag. Het doet goed en ik voel mij gelukkig. Iedereen heeft mee gedaan, kinderen, kleinkinderen, familie, geburen en vrienden.

Daarom dank ik iedereen en denk bij mezelf: Yvonne, gij hebt het goed.

De enige duistere wolk aan mijn geluk is de onverschilligheid van mijn broer. Niet te denken dat dit ooit kon. Wij hielden van elkaar, verstonden mekaar goed en stonden altijd klaar om elkaar te helpen. Wat is er toch gebeurd? Vanwaar die oncerschilligheid en die vrervreemding van zijn kant? Ik vind dat zo jammer.

Op mijn verlanglijstje voor mijn 18de verjaardag had ik een auto, een vakantie aan zee, en een vriendenfeestje geschreven. Die 3 wensen zijn allemaal vervuld: mijn Oldsmobil, mijn feestje in het café des Brasseurs en zo gingen wij in 1932 op vakantie naar Knokke in plaats van de ardennen in het hotel de la Poste in Bouillon. De vakantie aan zee en strand was nieuw voor ons en viel zeer goed mee. Het hotel was wel heel stijf en deftig. Mijn papa moest iedere keer van tenue verwisselen om met hemd, cravatte en jas aan tafel te gaan. Ook wij mochten niet met sportieve strandkleren gaan eten. Als ik en Tony wat vertelden en lachten, keken de mensen naar ons alsof wij een misdaad gepleegd hadden. Dat deed ons nog meer lachen.

Het jaar daarop viel de keuze op Heist en het hotel De Bruges et Flandres. Daar waren veel Engelsen. Ik heb mij daar goed geamuseerd met de zoon van het hotel en met andere jonge gasten. Het derde jaar vakantie aan zee was Blankenberge in Pension La Couronne in de Molenstraat, niet ver van de kerk. Daar was het echt zeer goed en niet zo stijf. Intussen was mijn broer Tony een grote kerel geworden, en eten dat hij kon! Ik speelde er tennis, maar ik was er niet al te goed in. Het was wel plezant om een tennis matchke te spelen ook al voelden mijn armen nadien als lood. Ik was wel blij met mijn blote bruine benen.

Ik ga nu stoppen met schrijven en ga later wel verder met onze vakanties aan zee als twintiger. 

Tot daar dit stukje uit dat een dagboek van mijn mama. Nu pas zie ik dat er na deze  tekst enkele bladzijden zijn uitgescheurd uit het dagboek. Blijkbaar heeft ze drie pagina's uit het boek afgescheurd voor welke reden dan ook. Teveel convidenties waarvan dat ze vond dat die herinneringen eigenlijk te privé waren? Er zal wel een grondige reden zijn waarom zij terug deinsde om die 3 bladzijden na te laten aan de latere lezers van haar dagboeken.          

uit het dagboek van mijn moeder pluk ik dit stukje. Toen ze dit neerpende was ze net zo oud als ik nu ben: 80 jaar.

Het is dit jaar 1994 een bijzonder warme, zelfs tropische zomer. Op mijn terras is het zelf te warm, meer dan 40° C. Ik heb verbod van mijn dokter om buiten te zitten of te liggen, zelfs onder de parasol. Gelukkig komt er na de middag een zeewind op gang zodat ik na vier uur wel op het terras onder de parasol kan zitten. En zo denk ik hoe mijn levensweg mij naar de zeekust gebracht heeft, waar ik nu al 58 jaar woon.

Het begon rond mijn 18de verjaardag in 1932. Op mijn wensblaadje voor mijn verjaardag had ik voor de klucht een auto geschreven, een vakantie aan zee, en een feestje voor vriendinnen en vriendjes. Vooral dat laatste was buitengewoon belangrijk. Ik dacht dat het zo wel zou lukken. Tot mijn grote verbazing zijn al die wensen in vervulling gegaan. Toen ik dat wenslijstje maakte had ik dat nooit gedacht. Voor het huis stond er een zwarte lacqué amerikaanse Dodge Oldsmobil auto. Die auto was niet alleen voor mij, maar ook om mijn mama en mijn broer te voeren. En de vakantie ging naar Knokke Zoute, in plaats van de Ardennen. En het feestje  is er ook gekomen, in het zaaltje van het café des brasseurs in Leuven. Als toemaatje heb ik geleerd om met de ato te rijden. Een autorijschool bestond toen niet, netzomin als een rijbewijs. De regels leren van de verkeersborden, rechts rijden, afstand houden en de verkeersagent goed in de gaten houden. Dat leren rijden was met mijn papa en met Jefke die met de camion van de firma reed. Dat leren rijden met die grote Ollsmobiel was geen pretje, veel kritiek van mijn papa en van mijn broer. Met Jefke was het 's avonds met de lichten rijden. Die man had veel meer geduld dan mijn vader en was nooit zenuwachtig. Dat ging veel beter. Maar het heeft toch een tijdje geduurd voor ik genoeg praktijkervaring had om alleen te rijden en met mijn moeder naar Brussel te rijden langs de Madou en te parkeren op de Zavel. Met mijn mama samen met de auto naar Tervuren en dan naar de Metropole aan de Broukère om er koffie te drinken. Ik beleefde eigenlijk  niet zo veel plezier aan het rijden zelf, maar wel aan de uitstapjes.

Uit het dagboek van mijn moeder.

Nu ik terugdenk aan de tijd dat ik twintig was kom ik in gedachten bij mijn vriendschap en relatie met Frits en hoe dat dit bekoelde. Twee verschillende opvoedingen en milieus. Frits rijk <> Yvonne burgerlijk. Frits zakelijk <> Yvonne cultureler. Ik heb dat ondervonden op een hoogtepunt. Ik werd uitgenodigd om met de familie Persoons het Royal Hofbal bij te wonen in Brussel. Wat een sensatie! Eerst de fase van de kleding: de traditie was dat de meisjes in het wit waren en de jongens in zwarte smoking. Ik ben mijn mama in de Naamse straat een witte satijnen balkleed gaan kopen. Toen de chique uitnodiging met het toegangspasje op mijn naam met de post toekwam was dat wel een wow moment.

Het bal werd voorgezeten door kroonprins Leopold en de Zweedse pinses Astrid. Mijn benen trilden toen  Frits en ik werden aangekondigd en voor de prinsen defileerden. Gelukkig had ik réferences geoefend. Het koninklijk hofbal heeft mij wel een grote indruk achtergelaten maar ik weet dat ik mij daar niet geamuseerd heb. Veel te lachen was er zeker niet, Het was een stijvig gedoe, en veel pretentie van mensen die zich heel gewichtig voordeden. Daar op dat Hofbal in Brussel heb ik andere gedachten gekregen over de verschillen tussen mij en Frits. Hij was een mooie en vriendelijke jongen, maar we hadden heel weinig gemeen en ik besefte daar opeens dat wij als koppel eigenlijk niet bij elkaar pasten.

Ik ben weer gaan lezen in een van de dagboeken van mijn mama: het zwart leren boekje van 1974, op 11 januari '74 schreef ze het volgende: 

In de jaren 1930 kwam er een nieuwe periode in mijn leven, ik werd 16, 17 jaar. Die tweede periode was zeer leerzaam en schoon en ik denk er met plezier aan terug. Mijn papa had een piano gekocht. Ik leerde klasieke muziek in het conservatorium en een leermeester thuis leerde mij piano. Eerst was het eentonig en gezaag. Maar nadien werd het mooi en ontroerend naarmate ik meer muziek leerde kennen van Mozart, Chopin en tsaikovsky.  Thuis hadden we een Gerard platenspeler  met  mooie platen. Mijn ouders namen een abonnement op opera's en concerten in de Muntschouwburg. Wij gingen ook naar theater in het Frans in het th. du Parc in Brussel.

Ik werd lid van de Cercle de Conférence van de universiteit. Die Cercle was om kennis te maken maken met de studenten. Niettegenstaande dat de moeders met de meisjes steeds meegingen en de papa's in de club en de fumoir zaten, werden er in de pauses van de lezingen toch afspraakjes gemaakt met de studenten. Zo heb ik daar in de circle mijn eerste verliefdheden gehad, alyhans zo dacht ik toen. Eerst was er een buurtjongen die voor advokaat studeerde, dan was er een prins maar dat was mis, want zijn lijfwachten zorgden daarvoor. We maakten feimelijk afspraken met studenten, en ik en mijn vriendinnen hebben veel kunnen lachen met al die zottigheden en amoureuze avontuurtjes. Mijn moeder was mijn besre vriendin, en als er een zoentjes vielen, of wat meer, dan was zij de eerste dat wist.

Wat was de jeugd toen rmantisch en naief. Soms werd er al eens op sex  geinsinueerd en werden er voorstellen gedaan. Veel meisjes  werden er rood tot in hun haar, en veel jongens waren verlegen. Maar er waren ook uitzonderingen zowel bij de jongens en de meisjes, maar over het algemeen was sex toboe.

Nu komt er een ommekeer in mijn jeugdjaren. Ik wordt twintig en dan wordt het serieus. Mijnheer en Madame Persoons was een van onze buren in de straat. Zij waren de stichters van de melkfabriek Stasano en de flessen Stabilac  met gepastureerde melk. Hun zoon Frits was mijn buurjongen. Wij waren goede vrienden, steeds als er feestjes of recepties waren werd ik uitgenodigd. Frits studeerde voor dokter en was al in de 3de kandidatuur geneeskunde. Ik voelde dat Mr en mevr. Persoons en mijn mama mij probeerden in de richtibg van Frits te duwen en te koppelen. Mevr. Persoons  vond dat ik heel geschikt was om in de verzorging te gaan. Met  de gedachte aan een relatie met Frits heb ik mij laten overhalen en heb ik mij ingeschreven voor verpleegkunde. Na een paar lessen in de verpleegsterschool merkte ik snel dat het wereldje van ziekte en verzorging niets voor mij was en is het stop geblazen geweest en heb ik de verpleegkunde achter mij gelaten. Mijn papa vond dat een juiste beslissing en zei dat het inderdaad niets voor mij was.

Dit is genoeg voor vandaag.

Er zit nog genoeg in mijn hoofd dat ik wil verwoorden in dit dagboek, maar later.

Als ik lees wat mijn mama schreef in haar dagboeken overvalt mij een soort melancholiese bewondering voor mijn moeder. Ik ben nu zelf al 80 en mijn mama is in 2006 gestorven op 92 jarige leeftijd. Diep in mijn gedachten mis ik haar nog altijd.

Uit het dagboek 1974 van mijn moede:

Nu ik afsteven op de kaap van 80, denk ik aan het meisje van 8 jaar dat ik vroeger was. Wij, mijn broer en ik hebben een schoon kinderleven gehad. Toen beseften wij dat niet en hebben dikwijls gemopperd dat er dingen waren die wij niet mochten en andere kinderen wel.

Met mijn plechtige communie kwam er, voor die tijd, een grote verandering. De gas verlichting werd vervangen door electriciteit. Wij waren het eerste huis in de straat met electriciteit.  Veel meesters en leerlingen kwamen kijken naar de installatie. Het was dan ook fantastisch. Er kwamen dan ook heren en dames kijken, klanten met bouwplannen van mijn vader. Ool onze gebuur, Arthur Thumas die een conserven fabriek (Marie Thuma) had, die schakelden ook over op elektriek. De draden van de electriciteit waren toen verbonden van gevel naar gevel met kabels aan porceleinen potten. Pas veel later hebben ze die electrische kabels ondergronds gelegd. De tweede veranderin thuis was de telefoon. De verbinding moest dan niet meer aangevraagd worden bij de telfoniste van de centrale maar je kon rechtstreeks opbellen naar wie je wou spreken. Ook het leven in de stad veranderde. Het vervoer  met paarden en karren werd vervangen door camions. Er was ook meer openbaar vervoer met de bus en  het vervoer met  personenwagens kwam ook in gang. Middenstanders, dokters en zelfstandigen kochten een auto. Het bouwbedrijf, waar mijn vader partner was, kocht een Chevrolet waarmee mijn vader naar de klanten en de werven reed. Ik was tien jaar toen we een radio hadden waarmee we  niet alleen het nieuws en muziek van België konden ontvangen maar ook luisterden naar buitenlandse posten, zoals Coventry in Engeland die muziek van engelse platen uitzond. Dat was een wereldwonder.

Metejoor en zijn mama liedje zijn de aanzet voor dit blog postje. De bewoording van ook mijn gevoelens:  

Soms zijn er van die dagen

Dat ik het even niet meer weet

Maar als mensen er om vragen

Dan is alles weer OK.

Mijn moeder schreef dagboeken in Exacompta schriften met zwart leren kaft, en egelijk papier. Ik koester die dagboeken en bewaar ze zorgvuldig. Als ik in haar dagboeken wat rondool dan zie ik welk een sierlijk handschrift ze had, en hoe mooi ze schreef met haar Mont Blanc porteplume gevuld met blauwe Pelikan inkt. Het lijkt wel of het net gisteren is geschreven op dat kwaliteitspapier, zo intakt zijn haar dagboeken.

Het was ons, als kinderen, absoluut verboden om met haar vulpen te schrijven want dat gouden pennetje mocht niet beschadigd worden. Ik vind het nog altijd zonde dat die Mont Blanc vulpen onvindbaar was na haar dood want die pen is in mijn herinnering onnafscheidelijk verbonden met het beeld van mijn moeder die geconcentreerd aan tafel zit en in haar zwart leren  schriftje haar dagboek  aanvult met haar gedachten, verlangens en herinneringen. Door haar dagboeken te lezen besef ik steeds meer elke sterke en complexe persoonlijkheid mijn mamma had en hoe goed ze haar gevoelens kon vastleggen in woorden en zinnen.