Archief

Vézelay romaanse basiliek St.-Madeleine

Wie Vézelay zegt denkt onmiddellijk aan de wereldberoemde, romaanse basiliek St.-Madeleine. Deze beschermde abdijkerk (Werelderfgoed) ligt hoog in een schilderachtig en piepklein dorp in Bourgondië.
In de basiliek zijn de broeders en zusters van de Orde van Jeruzalem nadrukkelijk aanwezig: drie keer per dag hebben zij gebedsdiensten en vieren ze de mis met gezang en orgelmuziek. Deze religieuzen zien bidden in een gewijde stilte is een bijzondere ervaring en spoort de gelovigen aan om te mediteren.
Vezelay was één van de vier verzamelpunten in Frankrijk voor de pelgrimages naar Santiago de Compostela in Spanje. In 1146 riep de beroemde cisterciënzer abt Bernardus van Clairvaux, uit naam van paus Eugenius ll en in aanwezigheid van de Franse koning Lodewijk VII, koningin Eleonora van Aquitanië en ontelbare edellieden en andere pelgrims, de christenen op tot de Tweede Kruistocht (1147-1149) die op een mislukking uitliep. Voor Lodewijk IX de Heilige was Vézelay het beginpunt van zijn twee achtereenvolgende rampzalige kruistochten. Het stadje werd zo een verzamelplaats voor koningen, ridders, bisschoppen, abten en pelgrims. In de 19e eeuw voerde architect Viollet-le-Duc (1814-1879) belangrijke restauratiewerken uit. Als we de Ste. Madeleine, gebouwd tussen 1140 en 1150, betreden, komen we in een driebeukige narthex (atrium of paradijs), de voorhal of het portaal van een kerkgebouw, waar de doopleerlingen en de boetelingen mochten staan. In romaanse pelgrimskerken zoals in Vézelay was de narthex een afgescheiden voorkerk waar de pelgrims hun wereldlijke onrust achter zich lieten om dan het heilige van de kerk binnen te treden. Deze ruimte was tevens bestemd als overnachting voor de pelgrims, voor de rituele reiniging en als verzamelplaats voordat de boetelingen die in processie de kerk betraden. We werden overdonderd door het timpaan boven het hoofdportaal, met in het midden een zittende Christus. De talrijke kapitelen vormen verhalen en zijn zo een volks-Bijbel in steen. Ze zijn uniek in de kerkelijke beeldhouwkunst. Toegang: hoofdstraat en via de zijstraten; licht stijgend (colline éternelle) ; alles verwijst naar de basiliek (voorbeelden). Groot plein voor de basiliek; achter: tuin, Rivier Cure, museum Viollet-le-Duc (dé restaurateur). De grote voorhal (narthex) is gebouwd na de voltooiing van het schip in 1140. In tegenstelling tot het schip, is de narthex voorzien van spitsbogen. Bernard van Clairvaux heeft hier in 1146 opgeroepen tot de tweede kruistocht. (zie Georges) De eerste aanblik eerder ‘schraal’; de twee torens zijn niet harmonieus ingeplant. Bouwstijl: romaanse kerkarchitectuur uit de bouwstijl van de Romeinse basilica.
Delen: portaal – schip of middenbeuk; zijbeuk (soms met gaanderij); transept of kruisbeuk; kooromgang (vaak met relieken; belangrijk voor bedevaarders); viering; ‘koor’ met abside; kranskapellen in de kooromgang. Vooraanzicht: timpaan: niet denderend; binnengaan in de nartex (voorgebouw) – enige niet gewijde plaats. Zicht op schip en koor; LICHTINVALLEN. Nartex: Timpaan (fronton): beeldhouwwerk, muurpaneel, boven de ingang; rond (romaans) of spits (gotiek). Voor de beeldhouwers om hun vaardigheid en geloof te demonstreren. Soms verschillende grote delen of registers. Centraal timpaan: Christusfiguur; fijn uitgevoerd plooienspel van de kledij; Christus als mens-God; gezicht omkranst, golvend haar, ‘ontroerend menselijk. Stille glimlach; zetelend in de hemel, in de glorie, in de schoot van de eeuwigheid: transcendent maar gericht naar de mensheid. Gestileerde water- en plantenmotieven. Hoofdingang rechts – bovenaan op de rechterdeurstijl - Petrus en Paulus. Kapitelen : kopstuk van een zuil, (pijler of pilaster), meestal met beeldhouwwerk. In de ME: boeken (bijbel) der leken; afbeeldingen van heiligen, bijbelse personen of een verhaal. Basiliek van Vézelay waar in bijna elk kapiteel in het schip. Drie portalen geven toegang tot het langhuis. Boven het middelste portaal bevindt zich één van de bekendste Romaanse uitbeeldingen (1120 en 1135). Christus zijn vingers stralen licht uit naar de apostelen. Zij ontvangen de Heilige Geest in de gedaante van de stralen (Pinksteren). Johannes de Doper is weergegeven boven de zuil die de bovendorpel stut. De twee andere portalen zijn eveneens voorzien van interessant beeldhouwwerk. Er bevinden zich ook prachtige kapitelen in deze ruimte. Culturele geschiedenis Strijd die de abdij van Vézelay in de periode 1000 - 1130 voerde tegen Cluny, de prelaten, de graven en de burgers. (vgl. Notre - Damekathedraal van Chartres: ook op heilige heuvel; boeren voeren stenen aan; boetedoening en om hemel te verdienen) (Werelderfgoed). Opgang, verval, restauratie: redders Eugène Viollet-le-Duc (1814 - 1879) met beschermer en compagnon de route was Prosper Mérimée (1803, archeoloog, historicus, literator, senator, inspecteur van de historische monumenten).

De Compostela bedevaartroutes in Frankrijk (Chemins de Saint-Jacques-de-Compostelle en France - étape jacquaire) waren zeer belangrijk in de Middeleeuwen tot halfweg de twintigste eeuw. Daarna was er een terugloop; dank zij de UNESCO en de inspanningen van de christelijke kerken kwamen deze routes opnieuw volop in de belangstelling. Alle bedevaartgangers zijn zeker niet religieus of zelfs christelijk geïnspireerd. Een aantal doen dit vanuit een spirituele nood en om zichzelf te bevragen. Het sportieve, het uitdagende speelt daarenboven een rol. http://www.compostelagenootschap.be/default.aspx?id=498

Vijf Vlaamse pelgrimswegen: Via Limburgica, Via Monastica, Via Brabantica, Via Brugensis , Via Scaldea (geen historische wegen: onmogelijk te reconstrueren).

Cees Noteboom Omweg naar Compostela

Werd door het Amerikaanse tijdschrift Newsweek (Belga - 31 mei 2011) uitgeroepen tot een van de tien beste reisjournalen van de afgelopen eeuw. Volgens het artikel is hij de ‘ultieme stilist van het genre'. Nootebooms beste reisboek is volgens het tijdschrift De omweg naar Santiago. Daarin beschrijft de nu 77-jarige auteur zijn omzwervingen in Spanje en gaat hij in op de literatuur, cultuur en geschiedenis van het Zuid-Europese land met een ongekende eruditie, zwier en vitaliteit. Het Newsweek-artikel omschrijft hem als ‘zelfbewust, gevat en onvoorspelbaar', met een ‘verbluffend origineel observatievermogen'.
In 2009 kreeg hij van de Belgische koning Albert de driejaarlijkse Prijs der Nederlandse Letteren.

Cees Nooteboom, De omweg naar Santiago, De Bezige Bij - 2009; vuistdik boek. Uit de aankondiging:

"De omweg naar Santiago is een van de mooiste reisboeken uit de Nederlandse literatuur. Het is de neerslag van alle omzwervingen van Cees Nooteboom in Spanje, waarbij hij de lezer meeneemt op zijn ontdekkingstocht door de geschiedenis, kunst en literatuur van het land dat hem gaandeweg veroverde." We citeren een sleutelpassage op p. 66: “Om de essentie van de bedevaart naar Santiago te begrijpen moet je de Middeleeuwer uit het comfortabel romantische beeld halen dat wij van hem hebben (als wij er al een hebben). Hij was een wezenlijk ander mens, met totaal andere preoccupaties. Zijn samenleving was een geestelijke eenheid, relieken van heiligen en martelaren maakten er een voor ons niet meer na te voelen essentieel deel van uit. Die heilige overblijfselen vererend en zoekend trok hij van land tot land, van kerk naar kerk, een altijd op weg zijnde biddende, bevlogen massa.”

Verwacht geen rechtlijnig reisjournaal van dag tot dag op weg naar Compostela.
Wel een eigenzinnig, prachtig en empathisch verhaal.

Compostela: opnieuw en nieuw

Zowat tien jaar geleden gingen we met  het Emmaüsgenootschap (Mechelen – De Noker) voor het eerst op stap op enkele Compostela - wegen in Spanje en vooral in Frankrijk. De grote vijfdaagse wandelingen deden we om de twee jaar. Nadien aangevuld door tweedaagse wandelingen op Compostela wegen en sites in Vlaanderen.
Toen al merkten we een stijgende belangstelling voor Compostela tochten. Het aantal publicaties, blogs, websites, televisie-uitzendingen over dit ‘verschijnsel’ nam recht evenredig toe.
We verwijzen op de eerste plaats naar de boeiende reeks Weg naar Compostela (Man bijt hond – VRT 2010 2011). Arnout Hauben is de pelgrim van drieëndertig die met zijn 'rugzakcamera', 2.325 kilometer op zijn eentje wandelde en zijn crédential (pelgrimsboekje) liet tekenen en vooral interviews afnam en soms kwam tot de essentie vn route de la vie: leven en dood, voorspoed en tegenslag. Een flash ervan met de basiliek van Vézelay vind je op http://www.youtube.com/watch?v=_2N8vK4Rs2M

Op dinsdag 3O mei 2011 las Frieda van de stappers een fragment voor uit het boek van Cees Noteboom Omweg naar Compostela. We wisten toen nog niet dat enkele dagen later dit boek uitgeroepen werd tot een van de tien beste reisjournalen van de voorbije jaren. Dit merkwaardige boek bespraken we in een andere blog. Telkens proberen we iets nieuws te ontdekken of te herontdekken zoals:
La Charité - sur – Loire het eindpunt en de kathedraal van Sens op de terugweg: zie aparte blogs.

La Charité-sur-Loire priorijkerk Notre Dame - Werelderfgoed van Unesco

De priorijkerk van la Charité-sur-Loire Notre Dame (1107) is uitgeroepen tot Werelderfgoed van Unesco (1998) en ligt langs de Loire.
Ze is een van de mooiste voorbeelden van romaanse kunst in Bourgondië en werd gesticht door de abdij van Cluny (de oudste dochter van Cluny) en ligt op de bedevaartsroute naar Compostela, van Vézelay naar Bourges.
Vanaf de 11e eeuw deden armen en pelgrims een beroep op de liefdadigheid (charité) van de monniken van deze machtige benedictijnenabdij. De lange stenen brug - oudste over de Loire – blijft in je geheugen hangen; aan de oevers kan je zonnen, pootje baden, rusten en genieten.
 
De kerk verloor haar romaanse toegangspoort en originele beuken: je kunt dit zien op de maquette en op de grond. Achter de koorafsluiting van de kerk hebben opgravingen de funderingen blootgelegd van een priorij uit de 11e eeuw. De keukens, eetzaal, stallen en woonruimte van de prior zijn bewaard gebleven.

De dienst voor toerisme heeft een prachtige (gratis) brochure aan de bezoekers.

Sens - kathedraal Saint - Etienne

Sens ligt aan de rivier de Yonne en is vooral bekend om zijn kathedraal Saint - Etienne, de oudste kathedraal in gotische stijl in Frankrijk. De bouw van de huidige kathedraal van Sens begon na 1130. In de 13de eeuw was Sens de verblijfplaats van paus Alexander III en Thomas Becket.

Wat ons opviel is dat dit kerkgebouw tevens de cultusplaats is van een levendige parochiegemeenschap en religieus cultureel bijzonder belangrijk is voor de brede omgeving.
De kerkschat van Sens behoort tot de rijkste van Frankrijk en bevindt zich in het Musée de la Ville, gevestigd in het vroegere aartsbisschoppelijk paleis.

De stad is heerlijk om te flaneren.
Parkeer aan de vestingen.

Akropolis - Parthenon - Pantheon: even opfrissen

Onlangs was ik op een uiteenzetting over de Europese Muntunie, waar de spreker verwees naar Griekenland dat in moeilijke papieren zit. Hij gebruikte daarvoor een dia met Parthenon (Athene).
Sommigen vonden dat er eerder sprake is van Akropolis. Toch maar surfen om zeker te zijn en om die kennis op te frissen.

Akropolis (Grieks): het hoogste punt van de stad met een stadsburcht of citadel; Akropolis wordt vooral geassocieerd met Athene.
Het Parthenon was de tempel voor Athena Parthenos (de Maagd), beschermgodin de stad Athene, op de Akropolis van Athene, en is het hoogtepunt van de Atheense bouwkunst in de klassieke periode van de vijfde eeuw v. Chr.
Sommige van de oorspronkelijk friezen bevinden zich in Londen (Elgin marbles) en zitten in ons collectief bewustzijn.

Niet verwarren met Pantheon, (Grieks; letterlijk elke - god) 'gewijd aan alle goden': een gebouw in Rome dat als tempel werd gebouwd tussen 118 en 125 na Christus; Rooms Katholieke basiliek. Het Pantheon van Rome kreeg bij het brede publiek bekendheid door films en romans zoals de thriller van Dan Brown Het Bernini Mysterie (Angels and Demons).

Sint - Job

Fietsen in de Uitkerkse Polders is niet enkel boeiend omwille van de natuur (Uitkerkse polders: fauna en flora) maar ook omwille van de kleine kerken (Nieuwmunster, Klemskerke…) en de kapellen. We kwamen eerder bij toeval terecht bij het Kapelletje van Sint –Job Uitkerke langs de Blankenbergse dijk. Elke bezoeker kan een aandenken meenemen met een schets van de kapel, wat uitleg en een gebed voor de heilige man Job.
De kapel werd gebouwd in de 19de eeuw op de plaats waar voorheen de kerk van het dorp Sint-Jan stond. Eerst bezocht de plaatselijke bevolking het kapelletje om de heilige Job bidden om hen te genezen van huidziekten. Later kwamen mensen uit de verdere omgeving en wielertoeristen.

Op de website van Dries van den Akker s.j. http://www.heiligen.net/heiligen/05/10/05-10-00--1500-job.php vinden we dat Job de Aartsvader dulder & gelovige uit de bijbel; † ca 1500 vóór Christus?. Job komt voor in het gelijknamige bijbelboek in het Oude Testament. Waarschijnlijk gaat het hier niet om een historisch persoon. Zijn liturgische verering komt vooral vanuit het oosten.

In de middeleeuwen werd hij vaak gekozen als patroon van hospitalen, ziekenhuizen en vooral van melaatsentehuizen, later verdrongen door Sint Rochus (feest 16 augustus). Er zijn bedevaartsoorden en naamplaatsen in België en Nederland die naar hem verwijzen.
Meestal wordt hij afgebeeld als een man met een baard, zittend op de mesthoop,overdekt met zweren.

Enkele weken geleden was ik aan het fietsen in het Natuurreservaat Uitkerkse Polders http://www.uitkerkse-polder.be/ Opeens zag ik een vijftal vogels luid kwetterend laag over de grond vliegen en ik zag een langwerpig diertje vluchten naar de rietrand. Dat moet een hermelijn zijn.

Thuis opzoek naar meer info, want ik kende hermelijn enkel van horen zeggen: het bont voor koningsmantels en een figuur in Reinaert de Vos.

Hermelijn is familie van de wezel en heeft langgerekt lichaam; kastanjebruin en gelig witte buikzijde en een zwarte staartpunt.In de zomer is de vacht roodachtig bruin, in de winter is ze wit. Vroeger werden de wintervachten van hermelijnen verwerkt in de bontafzettingen van koningsmantels.
Het dier kan 160 tot 310 millimeter lang worden, met een staartlengte van 95 tot 140 millimeter en een gewicht van 90 tot 445 gram. Mannetjes zijn veel groter dan vrouwtjes.
Overdag en 's nachts zijn ze actief. Een hermelijn is een carnivoor, die voornamelijk op knaagdieren als woelmuizen jaagt, vogels of hun eieren en haasachtigen.

En welke rol speelde de hermelijn in “Reynaert de vos” ? Hermeline is de 'vossin' . In de natuur zijn beide dieren niet zo ‘close’ gezien ze  hetzelfde territorium  hebben omdat ze voor een groot deel dezelfde prooien opjagen.

Dit keer zagen we letterlijk een hermelijn in vogel-vlucht.

André Louf 2

Op 26-10-2010 publiceerde ik een blog over de boekenbeurs Antwerpen en tevens over André Louf, een van mijn geliefkoosde religieuze auteurs, die overleden was. Enkele (oudere) lezers waren tevreden met de aandacht voor deze merkwaardige man. Wat later vond ik “In Memoriam André Louf door Br Benoît Standaert osb (http://krisbiesbroeck.skynetblogs.be/archive/2010/08/03/in-memoriam-dom-andre-louf.html “ met een indringende schets van André Louf. Ik neem deze tekst integraal over en dank Benoît Standaert ervoor.

“ Dom André Louf stierf op 12 juli 2010 en werd twee dagen later in de abdij waar hij als achttienjarige intrad, begraven. Een vaderlijke vriend, abt en kluizenaar, een creatief schrijver en uitnemend vertaler, geestelijke begeleider en inspirator van zovelen, een vurige oecumenist. Heel zijn leven werd hij evenzeer naar de publieke markt als naar de barre eenzaamheid van de woestijn getrokken. Toen hij na 35 jaar abt zich in 1998 kon terugtrekken, hoopte hij kartuizer te worden. Maar daar werd het hem niet toegestaan… Een benedictijner zustergemeenschap in Zuid-Frankrijk nodigde hem echter uit: hij mocht bij hen aan de rand van de gemeenschap die uit zusters en broeders bestond, een leven in een kluis leiden. De stal van een gestorven ezel werd voor hem tot kluis omgebouwd… Daar ontpopte hij zich tot een bedrijvige vertaler: o.a. heel Ruusbroec maakte hij toegankelijk in het Frans, met een bijzonder aanvoelen van het taaleigen van de Vlaamse mysticus. Deze werden prompt in het Nederlands vertaald (Met Gods genade, Lannoo 2002).

Hij was een zoeker die andere zoekers aanmoedigde, als stonden we in onze generatie terug aan het begin van de weg. Zijn vele bijdragen over geestelijke begeleiding vertrekken telkens van dat ene inzicht: verwacht het niet van je inspanningen maar laat je beminnen door de Liefde die eerst is. Het Woord Gods is een doorbraak, een bevruchtend gebeuren in het hart van de mens die luistert.
Zijn allereerste publicatie, Heer, leer ons bidden, (Lannoo 1971, in meer dan tien talen vertaald), getuigt van die ontdekking. Armoede, nederigheid, gebroken hart en rouwmoedigheid: in die richting concentreerde zich zijn aandacht steeds meer. Was hij soms kerkpolitiek een uiterst goed geïnformeerde gezagsdrager in de orde en zelfs daarbuiten, deze belangstelling taande met de jaren weg. Hij stierf als een arme, een ‘armen dwaas’ volgens de zelfduiding van Guido Gezelle, maar wel ten diepste verzoend in het meest schamele van zijn menszijn.
Een groot meester, lichtbaken voor ontelbaren, heeft zijn cel en kluis gewisseld voor de hemelse gemeenschap der armen, der heiligen. Wat hij als lichtende afgrond van Barmhartigheid elke nacht opnieuw opzocht, mag hij nu van ‘gelaat tot gelaat’ aanschouwen. En wij geloven dat hij, zoals voordien, ook nu nog en vrijer dan ooit voor ons ten beste zal spreken, arm voor de armen."

Vergeten door het op zijn plaats te zetten

Voor ‘vergeten’ zijn we met zijn allen ervaringsdeskundigen. We worden er geregeld mee geconfronteerd en we vinden dit meestal vervelend. Zelfs paswoorden die we geregeld gebruiken zijn we af en toe even kwijt. Het vergeten dat we hier vooral op het oog hebben gaat over parate kennis van namen, data, tot en met paswoorden voor bankkaarten en toegangen tot websites.
In de meeste gevallen kunnen we ons ertegen wapenen, want heel wat vergeten is eerder goedmoedig en niet bedreigend.
Er bestaan geheugentrainingen maar het effect daarvan is twijfelachtig; of zoals met het nu graag formuleert: niet evidence based. Welke tactieken blijven (nu nog) overeind. We sommen er enkele op.
De eerste wordt praktisch altijd bovenaan geplaatst: noteer wat je moet onthouden. Daarvoor heb je een kalender, een agenda, een spiekblaadje, een adressenboek en noem maar op.
Als je een object niet terugvindt zoals sleutels, medicijnen, papieren, boeken enz. werk met vaste plaatsen. Het gevaar is als je iets niet op de vaste plaats terugzet, dan raak je in de knoei. Een andere gevaarlijk moment is als je iets voor de eerste keer moet opbergen. Het komt erop aan dat je vindplaats op een of andere manier logisch houdt volgens je eigen criteria. Desnoods opschrijven op een geheugenregister: kerstverlichting (bij de K): in de kelder bovenaan.
Andere tactieken zijn:
Waar heb ik het laatst gebruikt?
Of: het zal wel uitkomen (klopt nogal eens).
Ook soms efficiënt: je staat van tafel om iets te halen en je weet niet meer wat. Ga naar de plaats waarvan je denkt dat het object daar ligt.
Zelf methodes ontwikkelen om je geheugen te ondersteunen is prima en zeker veel beter dan onmiddellijk te denken dat je nu al in de spiraal zit van systematisch vergeten zoals personen met een dementie. Til  niet te zwaar aan het goedmoedig vergeten, ook al is dat vervelend. Wat humor kan je hierbij helpen, bijv. zeggen: "Ik heb weeral Aloïs ontmoet" (naar Aloïs Alzheimer). Je kunt zeker nog  de hulp  vragen van een of andere heilige voor verloren voorwerpen. 'Baat het niet, dan schaadt het niet' en het ligt ook in de sfeer van het luchthartige.

Als je werkt met de computer kan je beroep doen op diverse zoekmiddelen, vraag aan veelgebruikers wat interessant is en raadpleegt de Helpfunctie.
Deze zoekmiddelen zijn ‘digitale heiligen’ voor de verloren bestanden.