30.

Waarom kroop Saddam als een aardworm uit zijn hol ? Waarom volgde hij het voorbeeld van Hitler niet, of van Himmler : een kogel, een ampul ? Drijft doodsangst een mens zover dat hij tot het uiterste wil marchanderen met het onvermijdelijke ? Of was deze man zo vervreemd van de wereld dat hij erop rekende dat hij nog weg zou komen met zijn verleden ?Of word je na dagen en dagen onder de grond zo mul en murw dat om het even wat een verlossing is, zelfs de ergste vernedering ?

Wat weten wij van deze mens, van de mens tout court ; wat weten we van onszelf ?

Soms maken we de deemstering mee van de god in onszelf, soms zijn ontmaskering, soms zijn kruisiging : maar de ontkenning van zijn goddelijk bestaan, staat die niet gelijk aan de ontkenning van ons bestaan zelf ? Wij willen veel bekennen, maar niet dat we niet bestaan.

31.

Een lege brievenbus te veel en je loopt lek als een fietstube die een kiezel heeft weg geknald.

Of ben je gewoon van minderwaardig rubber en moet er om de zoveel dagen iets gebeuren dat je oppompt ? Het hellend vlak van moe naar moedeloos : soms is een blik op je pens in de spiegel voldoende, soms een verwijt – in het bijzonder het verwijt dat ‘somber’ met ‘nors’ verwart. Soms is het een kettingzaag die je te vroeg het bed uit jaagt en die een berk verminkt tot er alleen nog een witte paal staat in een winterse tuin. En soms komt dat alles samen en is dat alles veel, te veel en loop je leeg als minderwaardig rubber.

32.

Het blijft een wonder : een blad dat leeg was, is nu volgeschreven ; en vóór je eraan begon, had je er geen vermoeden van dat deze tekst in jou aanwezig was. Soms is de verwondering zo groot dat je geneigd bent op of om te zien of daar niemand is die jou heeft ingefluisterd.

33.

Alweer een fletse :

ook de schoonste heeft een streepjescode aan haar slipje.

35.

De woorden en hun waarheid. Na het triomfantelijke ‘we’ve got him’ en de lofzang op de eigen intelligence services en de dappere troepen, zegt de krant vandaag dat het monster is verklikt door een van zijn vroegere slachtoffers en door Koerden gedrogeerd en dan overgeleverd aan de Yankees. Het zijn misschien slechts nuances die nooit de geschiedenisboekjes zullen halen, maar ze illustreren wel hoe we voortdurend onderhevig zijn aan propaganda en make believe. In eigen land waren de dampen van Vilvoorde onschadelijk tot één interview met één wetenschapper op het tegendeel wees. Je zou wensen dat de leugen altijd zo stonk.

36.

Is dit een positief fatalisme: doodgaan is voor losers, mijn dood zal een voltooiing zijn ? Misschien is dit een kleine bijdrage tot de oplossing van de vergrijzing : laat mensen beslissen wanneer hun leven ‘af’ dan wel ‘op’ is. De basisgedachte is dat iedereen begint met een ‘levensprogramma’ dat moet worden afgewerkt en eens afgewerkt, wordt al wat volgt overbodig en ongewenst. Tijdens het Romeinse bestuur over Marseille kon iedere romein in een centraal depot een fiooltje ophalen – na goedkeuring van een verzoekschrift – met een lethaal drankje : soms gaat beschaving vooruit door terug te keren.

37.

Elke dag is weer zo’n glazen kast waar je een munt in stopt en een kraan rijdt langs een verchroomde stang, ploft neer en de blinkende vingers halen een hoopje vlokken op, wat piepschuim of schaafsel en nooit een horloge of zo’n poppeding en het is dat licht in die glazen ruimte die je aanlokt, elke dag weer, al weet je dat zo’n horloge uit Hongkong geen kloten waard is en dat popje met haar tutu van geperste kant : je kan het op je revers spelden en je hopeloos belachelijk maken bij je leeftijdsgenoten met een echt lief en zonder tutu.

Elke dag weer is een kermisdag en je haalt een muntje boven.

38.

Je kan een bestemming niet bereiken zonder de erbij horende weg af te leggen, het enige Rome waarnaar alle wegen leiden, is het knekelveld of de strooiweide.

Is dit wel een troost voor machteloze afgunst : een mausoleum is niet méér dan een massagraf ? Waar worden bloemen neergelegd en welke dode ruikt de bloemen?

39.

Kunst is mislukken met stijl.

na de reünie

Terug van de nieuwjaarsbijeenkomst met de 55-plussers van onze school. De directeur gaf een uiteenzetting over het rapport van de doorlichtingcommissie die in september-oktober onze lokalen onveilig had gemaakt.

Wat opvalt is het apodictisch karakter van al de oordelen: deze doorlichters-oplichters spreken alsof ze de paus himself zijn die ex cathedra zijn onfeilbaarheid proclameert. Zij weten het, de directeur en zijn leerkrachten zijn stumperds die ondanks hun jaren ervaring nog alles moeten leren. Het gaat dan zowel om essentiële didactische of pedagogische zaken als om praktische details. Volgens het ene orakel moet de school driemaal per jaar een brandalarm inoefenen, volgens een andere volstaan twee oefeningen; een ontruiming waarbij achteraf de leerlingen op foute reacties worden gewezen is geen oefening maar een les.

Er moet meer gedaan worden aan BZL, door de directeur al lachend vertaald als ‘bijna zonder leraar’, eigenlijk betekent het ‘begeleid zelfstandig leren’. De leraar moet een coach zijn die opzoekopdrachten geeft en zijn leerlingen stuurt bij hun opzoekingen. Alsof dit in het verleden nooit gebeurde: altijd hebben leerlingen documentatieopdrachten gekregen, altijd moesten zij naslagwerken raadplegen om een boekbespreking of andere uitvoerige taak uit te werken.

Om de zoveel jaar moet het pompwater worden uitgevonden en het moet dan exact gebeuren zoals de nieuwlichters het zich in hun arrogante kop hebben gehaald.

Dit is wat het meeste stoort:  het autoritaire, zelfgenoegzame van deze betweters en het tragische voor ons onderwijs zou kunnen zijn dat precies de leerkrachten met persoonlijkheid, met een eigen visie en een originele creativiteit de scholen ontvluchten en op zoek gaan naar een werkmilieu waar hun talenten wel worden gewaardeerd. Het resultaat zou kunnen zijn dat het lerarencorps bevolkt wordt door meelopers, dienstkloppers, uitvoerders zonder enige persoonlijke inbreng, zonder enige gedrevenheid en wellicht met geringe competentie.

Terloops, laten we eerlijk zijn: we hebben 20, 30 jaren geleden ook al gemopperd over de gebrekkige kennis en de povere taalbeheersing van onze leerlingen. Maar het fundamentele verschil met toen is dat je in die tijd de opdracht kreeg er iets aan te doen, terwijl het vandaag juist verboden wordt: we mogen niet meer ‘systematisch’ aan spraakkunstonderwijs doen, we mogen geen woordenlijstjes meer aanleggen etc

En telkens sta je voor de vraag: op welke grondslag is deze rage gefundeerd, op welk wetenschappelijk onderzoek dat zou aantonen dat de nieuwe aanpak betere resultaten oplevert dan de traditionele?

De recente tribulaties over kennisgericht onderwijs versus vaardigheden  vormen slechts een deel van  de problematiek: in essentie gaat het om formalisme versus inhoudelijkheid, volgzaamheid tegenover passie. Onderwijs kan maar niveau halen wanneer het verstrekt wordt door enthousiaste geesten, gedreven door liefde voor het vak en oprechte bekommernis om de leerlingen, niet alleen in hun huidige situatie maar ook in hun toekomstige. Dit laatste houdt in dat de leerkracht weet waar hij of zij naartoe wil. Aan welke toekomstige samenleving wil men meewerken, wat voor mens wil men mee helpen vormen. Het licht van de doorlichters is blijkbaar niet sterk genoeg om zover te schijnen

12.

Wie zijn zelfrespect opgeeft, verliest uiteindelijk het respect van de anderen. Het zijn niet de goedkoopste hoeren die met de meeste egards worden behandeld.

13.

Een meisje is poëzie, een vrouw proza. Een vrouw heeft verhalen, een meisje dromen. Zolang een vrouw droomt is ze een meisje, zodra een meisje verhalen vertelt is ze een vrouw.

14.

Flauwe woordspeling : toen hij klaarkwam liet hij een rukwind.

15.

Kun je een partner bespelen zoals een instrument wordt bespeeld en levert het bespelen van het eigen instrument de betere muziek op ?

Allicht hoort bij elk type speler een passend type instrument, maar zonder virtuositeit

én overgave blijft het povere muziek.

16.

De waarheid van een tekst, in het bijzonder van een gedicht, bestaat binnen de grenzen van de tekst, van het gedicht. Als de auteur daarin al aanwezig is, dan alleen als asielzoeker, sommigen zullen zeggen als illegaal.

17.

Woorden kunnen vuurstenen zijn : als je die woorden tegen elkaar knotst leveren ze vuurwerk op, de lichtflits van het inzicht.

18.

Jong zijn is morsen met de tijd alsof men er te veel van heeft.

19.

Je kan in elk dorp een Eifeltoren bouwen, maar wat is er dan nog bijzonder aan een Eifeltoren ? Niet elk theelichtje is meteen een vuurtoren. Anders gezegd : indien iedere dichter zich een Gezelle waant, iedere schilder een Picasso, waar blijft dan de grootheid van Gezelle of van Picasso ?

20.

Ontmoet een tijdgenoot, lees Montaigne : hij beheerst de klassieken zodanig dat hij er modern van wordt.

21.

Het ligt in de aard van de mens om zijn zelfoordeel te laten afhangen van het oordeel van de anderen. Zo blijft ‘geluk’ uitgesteld geluk, een wachten op, tot het enige zekere ‘geluk’ je te beurt valt : de dood die alles glad veegt, alles om het even maakt.

22.

Een gezond alternatief voor prozac : hou een rijpe trostomaat tegen je neus.

23.

Schrijven is gaan zitten en het doen.

24.

Alleen het perfecte is goed genoeg. Althans in de kunst en in de techniek, daarbuiten is het een dwangneurose.

25.

Alweer een flauwe : die slapjanus schiet alleen nog wanneer hij wakker schiet.

26.

TV-bekendheid is de trampoline naar de onsterfelijkheid, de meeste TV-goden komen tussen de rubberen ophanging terecht en breken hun ‘te korte beentjes’ (dixit Boon)

27.

Mexicaans gezegde (uit ‘Amores Perros’ ?) : ‘als je god wil doen lachen, vertel hem dan je plannen.’

Vervang ‘god’ door ‘goden’ of ‘noodlot’. Dit gezegde tast de grenzen van de persoonlijke vrijheid af. Imre Kertèsz heeft het daar ook over in ‘Onbepaald door het lot’ : de gebeurtenissen komen niet alleen op je af, jij gaat evenzeer naar de gebeurtenissen toe. Jij bent niet alleen de executeur van je lot, je bent dat lot zelf. In de rally van je leven ben jij piloot en co-piloot, maar de vraag is of die elkaar begrijpen : de ene die de route leest en de andere die ze aflegt. En ‘lezen’ betekent hier ‘herkennen’ zoals een chip zijn eigen code herkent.

28.

Verzaken kan maar aan bezit. Men kan moeilijk ascese eisen van iemand die is geboren op een vuilnisbelt. En over de betrekkelijkheid van ambitie kan men pas onverdacht praten  als men ze heeft gerealiseerd.

Over het gesjoemel bij Sabena.

Gedurende de ruim dertig jaren van je leraarsschap heb je nooit anders meegemaakt dan dat leerlingen met een ‘afwijkend’ uiterlijk door collega’s, opvoeders en directie onder druk werden gezet, vaak de klas werden uitgestuurd en soms zelfs van school verwijderd. Je tegenargument is altijd geweest dat niemand ooit zo onberispelijk gekleed is gegaan als gangsters en fascisten. Vader vertelde over het gigantische verschil tussen de Fritzen uit WO I en het Herrenvolk van WO II: de eerste zaten onder de luizen, de tweede gingen gekleed in keurige uniformen. Oplichters en fraudeurs winnen het vertrouwen van hun prooien en van het grote publiek door hun uniform van burgerlijk fatsoen. Ook de kopstukken van het Blok zal men nooit betrappen op slordige kledij.

uit Van Toen en Thuis

Marvan

zaken deden we als het solden waren:

kozijn Pierre die naast ons woonde

in een minihuisje verscholen door de hagen

van de Koerspleinstraat

was verkoper in de verre Marvan

op de hoek van de chique Nieuwstraat

en telkens de winter ten einde liep

gaf hij een teken, een wenk

dat er ‘wat te rapen viel’

vader knikte,  rolde

een magere sigaret,  spuwde

weerspannige pluisjes van zijn onderlip

Pierre kwam dan ’s avonds laat

met een kostuum ‘iets opportuun’

Pierre had smaak en nooit

zat hij er naast met de maten van zijn neef

en één seizoen bracht hij

een droompak mee: een zacht beige

in ribfluweel – het was om je eigen

kont te strelen: het geurde in de regen,

straalde in de zon

nooit was ik zo verlegen

als met die eerste vetvlek aan een zoom

toen ik mijn fietsspeld was vergeten

nooit ben ik zo droef geweest

als toen ik de plekken voelde waar

mijn zadel de beige ribbels had kaal gesleten

ik werd keeper bij Vigor en ‘kreeg een scheut’

mijn armen schoten uit mijn mouwen, op de duur

verloor onze duitenkliever zijn vertrouwen

in dat ‘schoon gerief’ uit de hoofdstad

ik mocht gaan kiezen in de Kerkstraat bij de Lugi

want de baas die zat in het clubbestuur,

misschien deed  hij een woordje bij de trainer

en, ja, ik vond een droomjas

in de tint van een gezonde vos

en een vaste plaats onder de dwarslat -

Pierre zei dat ik er mooi mee stond

maar ik zag zijn ogen en zijn blos

over sms'en

 In De Morgen van vandaag schrijft Bert Bultinck het tegenovergestelde van wat jij beweerde over sms’en. Hij varieert op de bekende regel van Goethe: ‘erst in der Beschränkung zeigt sich der Meister’. Wat door Herman de Coninck is vertaald in ‘minder is meer’. Wat weigert zo’n modieuze volksverlakker als Bultinck in te zien? Het fundamentele onderscheid tussen de beperking als zichzelf opgelegde keuze en de beperking uit onvermogen. Waarom pleiten mensen als Bultinck er niet voor om de woordenschat in het onderwijs te beperken tot de basis van 2000 woorden zoals in de woordenboekjes die voor de lagere school zijn samengesteld? Waarom doet DM zelf niet aan eliminatie: hoeveel leerlingen van het zesde middelbaar zijn in staat om zonder woordenboek en referentieapparaat of zonder de hulp van een leerkracht Nederlands deze krant te lezen?

Is dit geen idee voor de tofferds van DM: stel een krant samen die louter uit sms-berichten bestaat, dan kun je je 'creativiteit' demonstreren?
Ook in de sport, het voetbal en het basketbal, heerst vaak de slogan ‘keep it simple’, maar wat blijkt: juist die spelers die over een rijk arsenaal aan technische mogelijkheden beschikken kunnen het simpele uitvoeren - het spelen in één tijd lukt het best bij de virtuozen van Barcelona en Chelsea, heel wat minder in de Belgische competitie.

Het omgekeerde is evenzeer waar: de duistere taal van zogenaamd postmoderne filosofen is ontmaskerd als schijngeleerdheid. Meestal is het zo dat de helderste geesten zich ook het helderst uitdrukken, maar alweer is die helderheid een keuze en niet een gevolg van een gebrek aan woordenschat. Jongeren op school leren sms’en is de kar voor het paard spannen: leer ze eerst de taal in al haar rijkdom en leer ze inderdaad gelijktijdig dat je geen twee woorden moet gebruiken als je het met één kan stellen, maar dan geen ongeveerwoord doch het meest kernachtige, doeltreffende.

Tenslotte: heeft het zin een wellesnietesspelletje te beginnen over de al dan niet schadelijke invloed van het sms’en? Laat dit wetenschappelijk onderzoeken. Alleen nog dit.Tijdens mijn stage in de Gentse Voskenslaan zei een leraar-mentor mij het volgende: ‘wat doen we als we twijfelen aan de juiste spelling? We roepen een schriftbeeld op. Daarom is het essentieel dat leerlingen de juiste schriftbeelden te zien krijgen.’