papaverklaring

mater et magistra

 

de zee is gelukkig. ze valt aan land

en loopt in eigen schoot terug. ongebroken.

zij werft niet en geen weigering kan haar verstoren.

 

de zee is gezond. zij weet van bewegen

het lenig en menigvuldig vertoon,

het enkelvoudig bestaan en evenwicht.

 

de zee is heel soepel. de maan heft haar

en legt haar op een muziek van meeuwen en mist.

de vezels, verzinsels der volledigheid

zijn haar louter water en zout.

 

ik ben licht, zegt ze, het luchtigste zand

kan mij dragen. zij draagt het zaad van alle

zwarigheid in d’r losse meisjesharen.

 

kom, zingt ze, zwel en ik zal je verzwelgen.

kom, zingt ze en wiegt, en wacht.

vijf jaar Groene Gordel Front






Tot mijn schande moet ik bekennen dat ik gisteren pas voor de eerste keer door het Brugse Lappersfortbos heb gelopen en dan nog omdat het mijn beurt was om er gedichten voor te lezen. De foto's van Sabine Luypaert volgen.
Je wordt er getroffen door de rust, de lachende gezichten van kinderen, de majesteit van een forse beuk. En je vraagt je af waarom het Brugse stadsbestuur hier wandelpaden heeft ingehuldigd, voorzien van de bekende bordjes met informatie over fauna en flora, als ze toch het bos minstens gedeeltelijk willen omleggen ten voordele van de firma Bombardier en een bijkomende ontsluitingsweg. Bombardier kwam vorige week nog in het nieuws vanwege een staking: de 550 werknemers vrezen dat hun bazen of aandeelhouders het bedrijf willen overbrengen naar Oost-Europa. Kan het kappen van een bos de werkgelegenheid garanderen? Moet er telkens weer die tegenstelling gemaakt worden: ofwel natuur ofwel economie en tewerkstelling?
Karel van de Woestijne schreef: 'Vlaanderen o welig huis, waar we zijn als genoden aan rijke tafelen...'
Wat ben je met overvloedige feestmalen wanneer je aan tafel zit met een gasmasker voor je mond?
Brugge is een centrum van toerisme, kleinhandel en onderwijs: vaak zie je de auto's en autobussen er bumper aan bumper aanschuiven. Kan zo'n  agglomeratie het zich veroorloven om zo onverschillig om te springen met de laatste restjes groene zone?
Brugge kunnen we beschouwen als een model voor onze economie, al is de belangrijkste bedrijvigheid daar het toerisme: nog altijd geloven onze politieke leiders en investeerders dat er geen grenzen zijn aan de groei.
Brugge ontvangt jaarlijks ongeveer een miljoen toeristen, maar blijkbaar is dit nog niet genoeg - of de Bruggelingen zelf nu weggedrukt worden, vaak letterlijk, door de toeloop of niet. Reeds in 1967 of 68 (?) publiceerde de zogenaamde Club van Rome haar rapport: 'Grenzen aan de groei'. Het waren geen tuinkabouters of geitenwollensokken anarchisten, maar gespecialiseerde professoren. Maar om het denken, de attitudes en het dagelijkse gedrag te veranderen zijn er rampen nodig: je zou bijna gaan bidden tot de duivel.

uit Van Toen en Thuis


Mira(ge)brug

je weet nog hoe ze was:

roest karkas,  rottende knoken

een uitgestoken hand

maar de arm gebroken

 

geknakt , een zeverende pee

scheefgezakt, klak op half twee

vergeten hoe de vogels zongen

en de gaten in het vlechtwerk

zijn de vlekken op zijn longen

 

maar ze ligt er weer

gelijk een vrouw van weelde

die haar warmte optilt

en zingt: kom, wanneer  je maar wil,

kom, ik vervoer je, breng je over

boven het zilver van de rivier

 

buren zijn opnieuw buren, lopen in en

uit, wielen draaien een zilveren molen

een bel rinkelt als een meisjeslach

 

metaal tintelt gelijk jong bloed

de Durme kronkelt van plezier

in benen die weer over lopen

de brug zingt van vervoering: kom,

ik voer je naar een gedroomde overkant

rite de passage II

 

nog zie je na jaren

de dierlijke plooi

op de hoogste trede

naar een tobogan

 

woorden later buiten

het voorjaarsduister

zal ze zal je alsof alle

vogels van de nacht

de hostie breken

van de maan

 

zoals een ver weg huilen

is ze, geritsel van regen

in een wuivend bladerdak

 

dierlijk, zegt men, maar

geen rite ruist zo heilig

aanwezig de geest die

in neusgaten van dode

aarde blaast, en zie:

de siddering, leem

dat ademt

 

nog beef je, beleef je

dit ontstaan, en wie

wekt op tot leven: man,

meisje, nu ze de hostie

delen van de maan

ecce homo

- bij een vernissage van Joris van Opstal –

 

kunst is verzwijgen, zeggen:

zie de mens in het maaksel

 

lees zijn geschiedenis

in dit nauwelijks spreken

het wijst met geheime

en tastbare handen

waar hij vandaan komt

langs wat voor weg

 

het herbergt relieken

in een schrijn, soms niet

om aan te zien tenzij

met bloedende ogen:

 

zie het bot van een bloeiende

vrouw, de kramp in vingers

tot op het bot ontbloot

 

lees en herschrijf deze geschiedenis

in haar schuwe taal van bijna

zwijgen: neem in je mond het zand

van de akker des doods, het zaad

in deze bittere aarde – er is geen

 

kunst dan wat moeizaam

opstaat uit dit miasma

van ontbinding

 

zie jezelf in het maaksel,

de vinding, vreemde die je bent,

de gezichten die je hebt getoond

in een vergeten droom

 

rouw om de geschiedenis

van de mens, de jouwe,

raad de verborgene

op de bodem van de slaap

 

kunst is slaapwandelen

in de jubel van raadsel en rouw,

doen wat een ander slechts droomt,

nog een ander in jou

op weg naar Murcia

 

een vertelling over Spanje

en het streepje keert weer:

een garendraad asfalt

aan de naald van Murcia

 

de vlakte rondom, geen boom,

geen grens – voor ons:

de heuvelkam, een palissade

om de Costa, al wat paars

en oudroze wordt ’s avonds,

smaragd en karmozijn

 

jij, in je blote jurk

van tanend lila, op je schoot

dat gammel apparaat met

de mondharmonica uit

Once Upon a Time

 

vertel het niet voort

hoe de weg zich oprolde

als een draad om een klos

 

de dronken zigeuner

bij de tapas, de kamer boven

waar we vreesden voor zijn mes

 

en jouw lichaam op het laken

geen boom, geen grens

alleen een mondmuziekje

alsof het schreeuwt om een vader

ribes en watermunt

 

zegen de tuinen

waar ribes bloeit

Japanse kerselaar

 

je bent weer een kind, een hond

op twee poten, duw je neus

in een tros, je hoofd in je nek,

tol om je as, draai met de aarde

 

kom naar je land, volg

de verborgen rivier

onder halmen van zegge:

zeg zijn versjes op, doubletten

in paars - bitterzoet, watermunt

 

zegen de aarde nu je nog

ogen hebt, een spons van een neus:

wees gulzig, geduldig

 

blijf staan tussen schietwilg en lis, laat

de uren aan de uren, vertoef en zegen

de zintuigen van het dier, roem

zijn orgaan dat namen bedacht:

 

bitterzoet, watermunt, sluimer van een

verborgen rivier, zegge en ginds

in de zomen van het dorp: ribes

alsof een ongenaakbare dame de fiolen

open liet van haar paradijselijk parfum

uit Van Toen en Thuis

soms de boten over de Durme

 

soms de boten ’s avonds op de Durme

schoven hun trombones con sordino

ze hadden ten hoogste twee noten

op hun zang, genoeg om genadig in te slapen

 

liefst nog bij het pizzicato

van jonge regen op de schuine veranda

een wasbordgeluid - je dacht  er de bass bij

van een skifflegroep

 

zoals onze Worried Potatoes Digging

Jazz Band met Tsjebo als zanger-animator

je zag dan steeds zijn oren als teljoren

en zijn brede negerlippen die schaterden:

hij bracht Jantje en de Pruimen

in de pifpoefpaftaal van John Wain

 

en hoe heette het groepje weer

van Pol van Geert en Engelbeen

met een drummer die zijn stokjes

had gebroken, een zoon van de Peperbus

 

ze traden op in de Petrus-en-Pauluskerk

na het concilie toen de oude gewaden

leken afgelegd, en de vermolmde onderpastoor

van de deken zijn mond moest houden

 

over de Durme gleden de boten

je hoorde ze trompen ’s nachts

en regen trippelde dripdrip

met drumsticks over de veranda

 

onverwachts kwamen de woorden

met hun triangel, hun borstels op een

trommelvel die soms je leven veranderden

als een gewicht van steen in water: ze stroomden

door de trage bochten van een gedicht

wijding aan de Schelde

er was een wijding mee

gemoeid, de boten verschoven

in kralen voorbij de baken van het veer

voorbij de witte zandplaat aan

de monding van de zijrivier

 

zoals een rozenkrans glijdt

door de vingers van een goedige

grootmoeder of zonovergoten

in de windluwte op Djerba:

een magere moslim

ingedommeld over een bidsnoer

 

zie je: de deken van zandkleur

en kaneel, geen mantel, alleen

een teint van verbrande aarde

 

er komt een wijding om je hoofd

wanneer je terugkeert lopend

door een duinenbos, de wereld

afreist, een verleden

 

dennen ruisen om de kaalte,

water met brede golfslag terwijl

de Schelde zwelt, levervlekken

van schaduw wanneer zij

afdaalt in kalmte

 

wijding was een mijmeren

over een vrouw aan boord,

een kinderwagen, de stroom

die lispelt, met smakkende

lippen komt likken aan basalt

 

dagenlang verwijlen aan

een oever, de zwier van populieren:

dag aan dag keert het weer

telkens uit een verdorde zeeden

een kegel woorden valt

de Zoo en zo








Vandaag en de voorbije week kon je, kan je in De Morgen lezersbrieven en opiniestukken lezen die het opsluiten van dieren in een zoo aanklagen.
Dieren worden neurotisch in een kooi, hun natuurlijke instinct wordt gefrustreerd.
Dat zal wel waar zijn. Maar verbied dan ook de volières met bonte zangvogels, de aquariums met exotische vissen, de leiband voor honden, het castreren van krolse katers etc etc
Heeft een zoo enige zin of vervang je hem beter door de schitterende documentaires die op allerlei tv-zenders zijn te zien? Misschien wel, maar is het om het even of je een dier op een scherm ziet dan in levende lijve?
Mogen kinderen ook ondervinden dat dieren een geur hebben?
Ten gronde is er enkel een gradueel geen fundamenteel verschil met de menselijke situatie.
Ook bij mensen wordt het natuurlijk instinct voortdurend gefrustreerd: wij kunnen niet elke keer onze seksuele en agressieve impulsen afreageren, in feite zitten ook wij in een glazen kooi, al bevindt die kooi zich in ons hoofd.
Dieren alleen leren kennen via beeldschermen doet denken aan de science-fiction in het laatste boek van Michel Houellebecq, Platform, waar mensen door de tijd heen met elkaar communiceren via beeldbuizen - fysiek contact is er niet en precies daaruit wil het hoofdpersonage ontsnappen met de dramatische, nogal onwaarschijnlijke afloop als gevolg - het zwakste deel van dit boek.
Een lezer schrijft terecht dat de menselijke intelligentie impliceert dat de mens verantwoordelijkheid draagt voor het welzijn van de dieren. De vraag is echter hoever je daarin moet gaan: kan je heel emotioneel doen over apen in een zoo en daarna een hamburgertent binnenstappen en zonder enig gewetensprobleem een fijngemalen beest opeten?
Kun je betogen voor bedreigde diersoorten en medicamenten slikken die het resultaat zijn van proeven met dieren?
Is de kern van alle moreel gedrag niet het vermijden van opzettelijk en nodeloos lijden en , omgekeerd, het  bevorderen van welzijn of levensgeluk. En dan is het nog maar de vraag of een dier in een zoo liever wordt opgepeuzeld door een sterker of sneller roofdier dan wel de onvrije veiligheid van de kooi prefereert. Wat verkiezen wij zelf: de onvrije zekerheid van een vaste relatie of de levenslange jachtvelden van de ongebonden intimiteit? Willen wij een job of een vaste job, een inkomen of een vast inkomen, een  steeds weer anders  huurhuis of een eigen stek?
Men zal opwerpen dat het verschil zit in de keuzevrijheid: opgesloten dieren hebben  nooit de keuze gekregen, maar is het niet precies die keuzevrijheid die het menselijk leven zo lastig maakt? Hoeveel vrije mensen lopen er rond op deze planeet: de mens is in hoofdzaak, net als de neurotische poolbeer in de zoo, een rondjesdraaier, een gewoontebeest.