aftreden

uit Een stuk of wat

terugwegwijs

 

kijk, waar je vader woonde

toen ie een zoon was zoals jij

 

ja, het huis is weg, de tuin

is weg, maar doe je ogen dicht

en ik toon je wel onder de nieuwe

huizen en hun nieuwe tuinen

 

de weiden waar hij een echte keeper

werd bijna die duikelde naast een koeienvla

de lege akkers en de late zomerschemer

dat hij katje verloren speelde (zovele jaren

tot het nichtje borstjes had bij muggenbeetjes)

 

de wegel, de zwarte beukenhaag die ’s avonds

zwarte poten kreeg en een weerwolf was, zei

moeder, mijn moeder, het rapenveld en daarin

stond het zoetepoepje dat ik voor haar vond

 

doe je ogen dicht, doe je ogen dicht

dat je het asfalt niet ziet, de ring

met knipperlichten – hoor,

 

over de kasseien komt geklos geklos

de boekaros met vier paarden en lantaarnen

die pakt de stoute kinderen mee – ach, nee,

laat los: ik startte de wagen maar. kom,

kunnen we achteruit?

 

stop, pas op, kijk, papa, dat is stom:

die jongen daar viel in het zand

zijn fiets die heeft geen banden

miauwend om Mia

Het is me al vaak gevraagd: waarom ben je zo gebeten op die charmante Mia Doornaert?
Ik doe mijn best en probeer haar teksten zo weinig mogelijk te lezen, maar soms kun je er niet naast kijken.
Doornaert zet haar stekels uit wanneer kritiek wordt geleverd op haar beminde USA, op Israël en op het christendom.
Wat het eerste betreft: in de jaren 1970 was ik actief  bij Amnesty International en vond in de publicaties (de jaarboeken en het maandblad Wordt Vervolgd) informatie over Amerikaanse 'folteracademies': militaire centra waar foltertechnieken werden aangeleerd. De gediplomeerde beulen werden dan zoals missionarissen uitgestuurd naar de rechtse dictaturen van Latijns-Amerika en naar Vietnam. Ik zie geen reden om aan te nemen dat deze praktijken nu niet meer bestaan.
Het argument dat het in de communistische landen nog erger was of is, overtuigt mij niet. Ik ben nooit een communist geweest en stel gewoon vast dat Westerse politici, commentatoren en burgers uitgaan van de superioriteit van onze beschaving, van  de meerwaarde van onze democratieën. En tot in den treure zal ik blijven herhalen dat morele superioriteit niet met woorden wordt bewezen maar met heel concrete daden. Dat is ook de reden waarom de uitvoering van de doodstraf universeel moet verboden worden: een staat verliest zijn morele gezag wanneer hij gelijkaardige  daden stelt als de criminelen. Het gaat dan om macht, niet om een ethisch overwicht. En om die reden moeten onze gevangenen ook menswaardig worden behandeld: ons fatsoen moet getuigen van een hoger niveau dan het hunne.
In Israël en de Palestijnse gebieden moet men blijkbaar geweest zijn om te kunnen inschatten wat de bezetting en de kolonisatie betekenen. De voormalige Nederlandse premier, Dries van Agt,  een conservatief die altijd de zaak van Israël had verdedigd, maakte een bocht van 180 graden na enkele bezoeken aan het land: hij zag met eigen ogen de dagelijkse vernederingen en getuigde achteraf dat Israël in dit conflict de grootste verantwoordelijkheid draagt.
Wat het christendom betreft: ook in eigen land - en nog veel duidelijker vanuit de VS - vangen we signalen op dat de Verlichting het denken van de kerken en 'sekten' nog niet heeft bereikt - zie hun standpunten over seksualiteit in het algemeen en over homo's in het bijzonder. Ook in Europa probeert de katholieke kerk nog steeds de wetgeving te beïnvloeden of de toepassing van democratisch goedgekeurde wetten - zoals bij ons de euthanasiewet - te ondermijnen. Om met Jezus te spreken: je moet niet alleen de splinters in het oog van de tegenstander zien, maar ook die in de ogen van je medestanders of geloofsgenoten.
Vorige week las ik het boek De profeet van de Amerikaanse godsdienstwetenschapster Karen Armstrong. Het bevestigde mijn wantrouwen tegenover de leer van  Mohammed en zijn koran. Net zoals ik iedereen wantrouw die een boek heilig verklaart en op een dogmatische manier omgaat met een geloofsinhoud. Deze scepsis geldt net zo goed de georganiseerde vrijzinnigheid in de mate dat die zich gedraagt als een alternatieve kerk. Iedereen gelooft wat hij of zij verkiest, zolang dit geloof maar geen inspiratie oplevert om anderen te beschadigen. Wanneer het geloof daarentegen aanspoort om het goede te doen dan is het zelfs aan te bevelen - nogmaals indien de overtuiging blijkt uit het gedrag.
Onze godsdienstleraar, een doctor in de exegese, zei in ons laatste jaar aan de Bisschoppelijke Normaalschool in Sint-Niklaas (in 1966-67): 'het zwaarste verwijt dat men ons kan maken is dat we er zo weinig verlost uitzien...' Hij verwachtte meer blijmoedigheid onder de gelovigen. Ik verwacht meer consequent gedrag, zowel van christenen als van moslims - lees al de oproepen tot naastenliefde in de koran - als van humanisten.
Zonder heiligheid na te streven, gewoon zoals Frederik van Eeden het neerschrijft in De kleine Johannes: 'Het is een schoon ding een goed mens te zijn.'
Dit associeer ik met het Griekse ideaal van de kalo'agathos: 'denken wat waar is, voelen wat schoon is, willen wat goed is.'
Voor de Grieken uit de bloeitjd  van de grote filosofen was het schone tegelijk goed en waar. En misschien kunnen we die woordjes in volgorde verwisselen en is het ware tegelijk goed en schoon.
In elk geval moet het de morele plicht van een journalist zijn om naar het ware op zoek te gaan, zonder gebondenheid aan enige partij. Wat propaganda kan aanrichten weten we uit het verleden: een kritische houding is pas geldig als die niet alleen  op de overkant is gericht, maar net zo sterk op de groep waaruit men zelf voorkomt of waarin men zelf nog leeft.

Tom en Mia

 

Men kan zich afvragen of de tegengestelde visies die door de redacteurs van De Standaard op een en dezelfde dag (vandaag vrijdag) worden gepubliceerd een bewijs zijn van het pluralisme van deze krant. Tom Naegels gaat tekeer tegen 'de verlichtingsradicalen' voor wie de hoofddoek sowieso een symbool van onderdrukking moet zijn en precies dit 'verlichtingsradicalisme' is te lezen in de column van Mia Doornaert. Volgens Doornaert is er nooit iets goeds te verwachten van Turkije en is de paus een model van tolerantie.

Onlangs nog stelde de bisschop van Brugge voor om ongehuwde vrouwen als 'maagden van God' te laten voorgaan bij kerkelijke diensten. Zijn deze 'maagden van God' een bewijs van emancipatie, een erkenning van de vrouwelijke seksualiteit?

Is Mia-heeft-het-licht-gezien al ooit op bezoek geweest in Turkije: in Antalya zie je inderdaad een of twee vrouwen in boerka maar tegelijk tientallen meisjes in een strak topje en dito jeans - geen toeristes maar Turkse jonge vrouwen.

De grote Turkse schrijver Orhan Pamuk probeert al jaren bruggen te bouwen tussen het Aziatische,  islamitische Turkije en een op Europa gerichte traditie. In zijn boek 'Istanbul' lezen we dat deze openheid geen uitvinding van hemzelf is, maar een reeds bestaande cultuur - al is die ruimheid van geest nooit dominant geweest, en buiten de stad een zeldzaamheid.

Maar laten we eens naar ons eigen landje kijken: hoelang heeft het geduurd voor België zijn misdadig koloniaal verleden heeft erkend? Is er iemand bij het koningshuis of een koningsgezinde Belg die Leopold II al ooit een massamoordenaar heeft genoemd? Nog altijd kan het Belgische establishment niet officieel toegeven dat het betrokken was bij de moord op Lumumba, en over de jarenlange vriendschap met de parasitaire dictator Mubutu  wordt meestal zedig gezwegen, zeker als het gaat over de relatie  tussen kandidaat-heilige Boudewijn en de maarschalk-met-de-luipaardmuts.

Kortom, dat de Turken voorlopig weigeren de massamoord op de Armeniërs als een genocide te erkennen is geen blijk van historische correctheid, maar hun oneerlijkheid is allesbehalve uitzonderlijk. Trouwens de dogmatische teksten van Mia Doornaert zijn keer op keer demonstraties van intellectuele oneerlijkheid: de USA zijn voor haar a priori goed net als het christendom; als er foute dingen gebeuren dan betreft het toevallige ontsporingen, zwakheden van individuen die van het rechte pad zijn afgedwaald.

Als burger heeft iedereen het recht op een politieke en godsdienstige overtuiging, van een journalist(e) mogen  we eisen dat die naar de feiten kijkt: onpartijdige observatie en analyse is voor journalisten een zaak van deontologie.

Wie daartoe niet in staat is, die moet solliciteren bij de propaganda-afdeling van een partij of een kerk. Dan vieren we over 50 jaar de feestdag van de heilige Mia, want een mirakel - de verschijning van Mia met hoofddoek - moet een koud kunstje zijn.

logica

Gisteren schreef de jonge wielerjournalist Sven Spoormakers dat schandalen zoals dat rond Ivan Basso en dokter Fuentes wel eens het einde van de wielersport zouden kunnen betekenen.
Hij voerde twee argumenten aan: de grote sponsors - de multinationals dus - zullen worden afgeschrikt en de publieke belangstelling zal drastisch verminderen.
Dat eerste argument slaat op de plannen van de UCI en van de ploegleiders aangevoerd door Patrick Lefèvre om de wielersport verder te mondialiseren naar het voorbeeld van onder meer het tenniscircuit. Het rare aan deze redenering is dat de dag voordien een andere sportjournalist, met name Hans Vandeweghe, aan de hand van 'het geval '  Kim Clijsters demonstreerde dat topsport schadelijk is voor het lichaam, juist vanwege de overbelasting door het tenniscircuit. En dan zou wat schadelijk is in het tennis opeens een na te streven doel moeten zijn in het wielrennen?
Het tweede argument: is het niet zo dat een aantal wielerwedstrijden juist te lijden hebben onder te veel belangstelling, in sommige wedstrijden wordt de veiligheid van de renners bedreigd door opdringerige toeschouwers. En daarnaast heb je de indigestie aan uitgezonden wedstrijden van de derde garnituur terwijl vroeger alleen de topwedstrijden werden uitgezonden en dan nog uitsluitend de finale.
Je zou als opiniemaker toch moeten weten wat je wil: een gezonde sport of een circus dat geld moet opbrengen.
Hans Vandeweghe heeft het mij eens gemaild: 'sportjournalistiek' is een contradictio in terminis, je kan niet tegelijk journalist zijn en bezig met sport. Het eerste vraagt om kritische afstandelijkheid, het tweede om betrokkenheid met al de hysterie en pathetiek die daarbij hoort. Een voorbeeld (niet om na te volgen) is voetbalkenner Filip Joos: diens overslaande commentaarstem geeft je het gevoel dat je midden een klas gillende bakvisjes staat.
Wellicht heeft Vandeweghe gelijk. In het verleden hebben een paar sportjournalisten zoals Piet Thys en Jan Wauters het geprobeerd op de radio. En telkens bleek dat zij toch meer supporter werden dan kritische observator. Vergelijk het met erotiek: de extase bereik je niet met een analyserende geest.

aansluitend

aansluiting (zowaar een liturgisch woord)

De vorige preek eindigde met de zin: 'Leven volgens de eigen overtuiging is blijkbaar een lastige opgave.'
Hieraan moet ik toevoegen dat het mijn diepste overtuiging is dat iedere zuiverheid leidt tot fanatisme, dit geldt ook voor een vrijzinnigheid die streeft naar een uiterste consequentie.
We mogen aannemen dat Osama Bin Laden in zijn geest 'puur' is: uit alle informatie blijkt dat deze man leeft volgens zijn persoonlijke overtuiging, maar dat zijn principes en  levenswijze gevaarlijk zijn, zal iedereen hopelijk wel inzien.

Geestelijke puurheid komt altijd neer op brandstapels, zoniet brandstapels van hout, dan alleszins een foltering van de psyche - eventueel een zelfkwelling.
De menselijkheid is altijd een compromis. Steeds zal er in onze concrete keuze een element van onzuiverheid zijn. Deze these is gewoon een herhaling en vrije vertaling van de bekende gedachte van de filosoof Blaise Pascal: 'l'homme n'est ni ange ni bête, et le malheur veut que celui qui veut être l'ange devient bête'. Waarbij we 'bête' kunnen vertalen zowel met 'stom' als met 'beestachtig' - wat meestal een belediging is voor de beesten.

Waar het om gaat is het 'eerbare' compromis: waarachtigheid betekent een streven naar trouw aan zichzelf in de wetenschap dat men gedoemd is om geregeld te falen.

Naar het woord van Boeddha moet men zichzelf met het nodige mededogen beoordelen: wie zichzelf het mislukken niet kan vergeven, die zal evenmin de anderen kunnen vergeven. En zonder vergiffenis wordt het leven een slagveld.