lijster

Jef Lambrecht

Wat Jef Lambrecht vertelt over de nieuwsdienst bij de VRT stemt wonderwel overeen met wat ik  enkele dagen eerder met vrienden zat te bespreken, en ‘bespreken’ is een eufemisme voor ons echte  taalgebruik.

Heeft het te maken met het feit dat we tot dezelfde generatie behoren: een generatie die student was in een tijd dat ‘sensibiliseren’ nog als een opdracht werd ervaren en niet als een scheldwoord?

In  ons eigen beroepsmilieu, het onderwijs, hebben we eveneens moeten vaststellen dat de geëngageerde leerkrachten – zij die meer deden dan het doorgeven van steeds dezelfde leerstof en het aanleren van door het leerplan opgelegde vaardigheden – gemakkelijkheidshalve kunnen worden aangeduid als post-68’ers zonder daarom te hebben deelgenomen aan de contestatie of aan de verdwazing van kleinlinks.

Wat de journalistiek betreft gaat het mijns inziens om de fundamentele vraag of een journalist(e) kan aanvaarden dat hij of zij een volksopvoeder behoort te zijn, hoe bekakt dat woord ook mag over komen. Zoals Lambrecht terecht opmerkt is in toenemende mate de tendens ontstaan om het nieuws te zien als koopwaar wat impliceert dat men de weg opgaat van de minste weerstand: maak het vooral licht verteerbaar. Vaak heb je de indruk dat de tv-zenders (met uitzondering van een aantal sterke programma’s op Canvas) de modale Vlaming beschouwen als een randdebiel die zich niet langer dan 5 minuten op één onderwerp kan concentreren.

Dagelijks bekijk ik na het journaal op Eén ook dat op La Une en ik kan alleen maar vaststellen dat de RTBF heel wat ruimer en diepgaander informeert, al wordt dit  door de VRT wel ten dele gecompenseerd door Terzake op Canvas.  En naast het journaal merk je de teleurgang van een programma als ‘De Zevende Dag’: is dit nog een duidingprogramma of entertainment? Ooit wou je hiervoor thuis blijven op zondagvoormiddag, de laatste tijd  weet je niet wat eerst gedaan om aan die ergernis en stompzinnigheid te ontsnappen.

Als leraar heb ik ondervonden dat je een groep ofwel op een hoger niveau kan brengen door ze intellectueel en creatief uit te dagen ofwel nog gemakzuchtiger en dommer kan maken door  de populaire kwast te willen uithangen – al is het wel merkwaardig dat juist leerkrachten die nog eisen stellen het meest worden gerespecteerd als ze tenminste er al hun enthousiasme en wat humor tegenaan gooien.

Ik deel volkomen de mening van Lambrecht dat verdomming leidt tot anti-politieke houdingen en ontvankelijkheid voor de simplismen van de extremisten. In die zin hebben alle opvoeders – ook die van de media – een democratische verantwoordelijkheid: inhoudelijke keuzes kan men niet verwachten als men het kiespubliek geen inhoud meegeeft.

De VRT heeft maar één excuus: de  commerciële zenders zijn nog vele malen erger, maar die werken dan ook niet met het geld van de belastingbetaler.

Wellicht ben ik een cultuurpessimist maar ik zie zowel in ons onderwijs als in de media een tendens naar meer en meer gemakzucht en oppervlakkigheid. De gevolgen zijn naar mijn aanvoelen niet te overschatten: niet enkel het politiek bewustzijn zal erdoor worden aangetast, maar ook het vermogen om te participeren aan de cultuur  in de ruimste zin van dit woord: alles wat te maken heeft met een bijzondere kennis en kunde. Ik vrees zelfs voor een devaluatie van onze diploma’s.

Het arme Vlaanderen van pater Stracke was arm van inkomen, het Vlaanderen (en Europa want  men kan landen opsommen waar het er nog idioter aan toegaat) van de toekomst dreigt  pover en bekrompen van geest te worden. Het minste wat je er in alle nuchterheid over kan zeggen is dat het onvoldoende benutten van de moderne media neerkomt op een gemiste kans.

 de haan 20 jun. 09

priester: een knelpuntberoep?

Ooit zei de Nederlandse cabarettier Wim Kan: ‘Wie de sport niet beoefent, die moet zich niet bemoeien met de regels.’  Hiermee zinspeelde hij op de veroordeling van contraceptiva door de kerk van Rome.

Als ongelovige hond zou ik mij dan ook niet moeten uitspreken over het priestertekort binnen de Roomse kerk, maar als oud-leraar van een katholieke school doe ik het toch.

Mevrouw Kiebooms van de Sint-Egidiusgemeenschap is geen onverstandige vrouw: ze weet maar al te goed waar het schoentje wringt. Al schrijft ze in het begin van haar tekst in De Morgen van 18 juni: ‘ Het alternatief is ‘protestantisering’, een evolutie die volgens mij geen heil biedt.’ Na zo vele jaren van oecumenische beweging kan zo’n uitspraak tellen.

Belangrijker is echter wat zij zegt over het verplichte celibaat dat zij in het bijzonder een probleem vindt ‘in een tijd die seksualiteit verafgoodt.’

Dit getuigt van weinig historisch besef: de celibaatsverplichting heeft altijd voor problemen gezorgd. Reeds in Van den Vos Reynaerde is er sprake van een pape met zijn ‘wijf’ Julocke, een pape die door Tybaert de Kater geraakt wordt in zijn ‘beurse zonder naad waarmede men den beiaard slaat’: de satiricus die ons fameuze dierenepos heeft geschreven, beleeft duidelijk genoegen aan deze castratie.

Enkele weken geleden werd in Ierland een rapport uitgebracht over kindermisbruik binnen de katholieke kerk: het ging om tienduizenden dossiers, sommigen gewagen van misschien wel honderdduizenden slachtoffers. En dit misbruik heeft niets te maken met eigentijdse fenomenen als porno op het internet.

Kiebooms merkt zeer terecht het volgende op: ‘Priester-zijn is nu te vaak een veroordeling tot eenzaamheid. Geen wonder dat sommigen troost zoeken in de armen van een vrouw (of een man).’

De enige fout in haar opmerking is het gebruik van het woordje ‘nu’: het is altijd zo geweest.

Het meest krankzinnige aan de celibaatsverplichting is het feit dat ze alleen in de katholieke kerk voorkomt – in de andere christelijke kerken en andere monotheïstische godsdiensten bestaat deze verplichting niet en niet toevallig zien we daar ook veel minder kindermisbruik -  en ten tweede vinden we in de basisteksten nauwelijks een grond voor deze absurditeit. Jezus heeft zelfs nadrukkelijk gezegd: ‘Het is beter te huwen dan te branden.’

De behoefte aan seksueel genot, aan lichamelijke aanraking en tederheid is in de gezonde mens onuitroeibaar. Afgezien van de seksuele mistoestanden en misdrijven die van het celibaat het gevolg zijn, merken we zeer  dikwijls dat celibataire geestelijken hun seksuele wellust inruilen voor machtswellust: de misgelopen voldoening op het ene terrein wordt gecompenseerd door een bevrediging op een ander, namelijk op dat van de machtsuitoefening en dat maakt sommige geestelijken vaak onmenselijk zoals bewezen is in de zogenaamde Magdalene-instituten in het door en door katholieke Ierland, maar ook in Vlaanderen zullen er wel voldoende mensen zijn die te maken hebben gekregen met een dictatoriale non, pater of pastoor.

Het basisargument om het celibaat te verdedigen is meestal dat het priesterschap een volledig engagement behoort te zijn en niet kan gedeeld worden met een engagement voor een eigen gezin. Dat deze redering niet opgaat wordt bewezen door Joodse rabbijnen, protestantse dominees en islamitische imams of mollahs.

Dieper nog dan dit kromdenken ligt de negatieve seksuele obsessie van de katholieke kerk die in de seksualiteit alleen het werk van de duivel kan zien: mocht men in staat zijn om de erotiek te beschouwen als een mensenrecht en als een eerbare en onmisbare bron van levensvreugde dan zou de idiotie van het celibaat onmiddellijk worden afgeschaft.

De vraag is alleen of een instituut dat autoritair wordt geleid door oude en wellicht reeds impotente mannetjes daartoe in staat is. De apostelen waren oorspronkelijk wel getrouwd (hoe ze na Jezus’ dood hebben verder geleefd is niet zo duidelijk zoals het evenmin duidelijk is wat de positie was van al die heilige vrouwen in hun gezelschap: er zijn alleszins geen onomstotelijke bewijzen voor hun maagdelijkheid), maar dat waren dan ook nog vitale en – te oordelen naar de bruiloft van Kana -  bijzonder levenslustige kerels. 

Maar mevrouw Kiebooms kan gerust zijn: er zijn nog steeds voldoende landen waar het katholieke machtsbolwerk sterk staat en waaruit men priesters kan rekruteren om dit knelpuntberoep in te vullen.

 de haan 18 jun. 09

versjes van verleden tijden

- bij: ‘spin uw draad o spinner’ -

versje uit de tijd van vroeger,

versje in de maat; deuntje

van twee strofen groot;

leer het vlijtig fluiten,

jij, vogel in de goot

zie  gezichten stralen bij de

stemmen in je hoofd, een zaal

parochianen, blije vrienden

van mijnheer pastoor

versjes uit de kinderkamer,

versjes van op school,

blijf maar duren, word maar

doorgegeven van ma en pa op

dochter, zoon, van opa  in een zetel

loop ermee door bos en duinen,

wandel over straat al fluitend,

vreemde ogen zien jou struinen,

zelfs de bloemen voor de ruiten

staren jou verwonderd  na

versjes van verleden tijden

toen de meester baas was

in zijn klas en deuntjes opgaf

om  vandaag pas juist te fluiten,

nu je ouder dan de meester bent

weer eens zal je weemoed smelten

ja, je oude dwaze hoofd verweekt

met wierook  warm omgeven

hoor je wat een herder preekt

al ben je nu een boze ketter

die veel liever als de duivel spreekt

versje uit de tijd van moeder,

versje  in jouw vaders maat;

leer het vlijtig fluiten, jij,

verblijde vogel in een straat

waar hangt de uier van de staat?

In De Standaard van 18 juni reageren Jan Jambon en Jan Peumans van NVA op een bijdrage van professor Decoster (KUL) over het begrotingsvraagstuk van België en Vlaanderen.

Het is waar dat de Vlaamse regeringen met Dirk van Mechelen als minister van begroting een budgettaire orthodoxie aan de dag hebben gelegd. Maar tegelijk is de voorbije jaren een aantal Vlaamse uitgaven objectief en terecht gestegen: bijvoorbeeld op de departementen onderwijs, welzijn en cultuur.

De verklaring voor deze schijnbaar tegengestelde gegevens zit inderdaad in de Lambermont-akkoorden  waardoor Vlaanderen meer middelen heeft ontvangen ten nadele van de federale staat. Meer fiscale autonomie voor de gewesten is dan ook maar fair indien men tegelijk het federale niveau wil versterken. Wie van oordeel is dat de regeringen Verhofstadt hebben gefaald inzake begroting moet dan ook de eerlijkheid hebben om aan te geven op welke posten paars dan wel had moeten besparen: toch niet op onze pensioenen die nu al tot de laagste van Europa behoren?

Het plaatje van de fiscale inkomsten zou er anders uitzien mochten de belastingen geheven worden op de plaats waar men is tewerkgesteld en niet waar men woont: dan zou het Brusselse gewest wellicht het rijkste van het land zijn. En dat zou ook fair en logisch zijn want de  gemeenten waar  gewerkt wordt, dragen de zwaarste lasten inzake infrastructuur, verkeersellende en milieuhinder.

Jambon en Peumans halen met recht het voorbeeld van de ziekenhuiskosten aan die in  het Franstalig landsgedeelte onverantwoord hoger liggen als in Vlaanderen wat te maken heeft met een andere benadering van de gezondheidszorg. Responsabilisering zou aan deze scheeftrekking veel kunnen verbeteren.

De staatshervorming die er onvermijdelijk zit aan te komen en die ongetwijfeld in de richting van meer fiscale autonomie zal gaan, kan men vergelijken met de verbouwing van een huis.

Maar wie zijn huis wil laten verbouwen, die haalt er geen sloper bij. En dat is precies wat NVA wenst:  hun partijprogramma is gericht op  het slopen van de Belgische federale staat.

Een discussie over de federale en regionale begrotingen zouden we daarom beter overlaten aan neutrale wetenschappers die argumenteren met onweerlegbare cijfers in de hand en niet aan politici die spreken vanuit hun partijbelang.

de haan 18 jun. 09

Zevende Brugse Poëzieavond

dinsdag 12 februari om 19.30 uur

Balsemboom (Ganzestraat)

met

Patricia Lasoen
Marcus Cumberlege
Paul Saccasyn
Staf de Wilde

toegang: 2 euro

(de Ganzestraat is een zijstraat van de Langestraat)

Bal der Vampiers – naar Roman Polanski

- voor Paul Saccacijn –

struikrovers zijn het, de dichters:

ze springen je op de nek, slepen

jou naar hun holen, jouw dromen

sluiten ze in hun kluizen op

ze eisen het hoogste losgeld,

niet zomaar afdokken levenslang,

neen, meteen het geheugen van kind

en volk in secula seculorum

op boom  en steen griffen ze

hun woorden, hun naam moet

gegeven aan zee en hemellichaam:

geen melkweg is veilig voor

hun drift en waan, hun honger

naar een nabestaan

hou je gedeisd, lezer, doe alsof

je hen begrijpt, leen je oren,

leen je hart, zeg: jij hebt

de schoonste doornen, in jou

wil ik zijn verward

dichters, het is al eerder

opgetekend: oplichters zijn het,

pur sang, zakkenrollers,  je staat

erbij en kijk achteraf je ogen na,

zie je de wereld nog

buiten hun verbeelding?

ben je wel zeker, lezer,

dat jij daar bent en niet

een ander: stroomt

jouw bloed wel door je aders,

verzenmakers hebben rare

manieren, ze komen door

spleet en kieren, bijten in je

blanke hals, maar zuigen, neen,

zo zuinig doen ze niet

ze spuwen, stuwen hun gif en

fluimen door je lijf, geen vampier

sluipt even stiekem, even gulzig:

voel je de beet terwijl ik schrijf?

 zeegezichten 2

de zee is een woud

van water, dolfijnen

wippen van tak naar tak:

schilder ze bruin en

ze dragen een pels,

een solsleutel als staart

ruisen is hun beider taal:

woud en zee verhalen

over draken, geesten

die  huizen in de holte

van een draaikolk,

een boomstronk

en beiden goochelen

met sierlijke pols,

toveren glans uit

een hoedje van schrikken,

uit het blauwe fluweel

van de nacht wanneer

nimfen zich de ogen

uitwrijven en zingen

hoor je hun boodschap,

het woud van water,

de zee van hout,

ze melden het beiden:

deze wereld is meer,

onder zijn oppervlak

bewaart hij geheimen

open zijn diepere huid, kijk

onder zijn hogere voeten, vind:

verborgenheden speels als

dolfijnen en eekhoorns, hongerig

om jou te ontmoeten

bezoeking

vader,

je woelt weer door mijn aarde,

maakt de wormen wakker -

de regen zingt zijn dronkemanslied,

waggelt over het raam

je hand staat als een spade

op mijn nek -

het was een vrouw zopas

die mijn vlees kneedde,

zoete broodjes bakte

van mijn adem

het is de brand in mijn keel

die jou terugroept

ik rook te veel en jij

hangt weer in mijn kleren

jij graaft  in mijn grond

en ik damp als een dorp

na een bommenregen

mijn woorden lopen als gek

geworden weduwen

om mijn gespleten schedel

dan lach je,  waggelt

naar de rand van het blad

en ik ben je kwijt,

adem je verschijning in

je verdwijning uit

het geheugen van de stilte

- voor Marcus -

er zijn kwalen die zouden genezen

door ‘het geheugen van het water’

wie de schappen vult van het weten

beweer:

dit zijn werken van geloof

er zijn gelovigen die het zwijgen eren

het innerlijk verstommen

zij vergeten hoeveel stemmen

het geheugen van de stilte bewaart:

het schreien, smeken

bedreigen en bezweren

wanneer je ingetogen

voor het water zit

en de sporen volgt

van licht en schaduw

op de golfslag

op de afwezigheid van golven

er zijn wijzen die je leren:

staar voor je uit of sluit je ogen

tot je de stilte hoort

als stilte

geloof me, mijn vriend,

alleen in een lege schedel

wordt het ooit stil

en dan nog wellicht

is er een wind

die zijn vingers op de gaten plaatst

en zijn deuntje blaast

veelstemmig

zonder notenschrift

gewoon uit het geheugen

van de grote stilte

Karel van de Woestijne in De Standaard der Letteren

Aan je jonge jaren hou je een aantal favorieten of idolen over van wie je zegt: hier moeten ze afblijven.

In de sport is dat voor mij Rik van Looy; in de poëzie onder meer Karel van de Woestijne.

Vandaag verschijnt in De Standaard een interview met Hans Vandevoorde die over mijn 'leermeester' een doctoraat heeft gemaakt en nu meent dat hij het licht of alleszins een nieuw licht heeft gezien.

weer dat proefwerk

weer moest je weg uit

de herhaling van beelden:

je ontwaakte in een sprong

de stad was een dorp, het dorp

verstedelijkt, de zon maakte

houtsneden van straat en kade

meisjes hadden bruine, halfblote

borsten, deden hautain alsof

ze meisjes waren – de mooiste

hinkelde over keien en duivendrek

de professor kwam mee naar

het terras in de binnenhaven, zwierde

een wierookvat: zij geloofden

hem niet – hij verdween,

een zwarte spin met alpino,

keerde terug, bracht een boekentas

mee van gebarsten leder

jij had gespiekt, een vondst

van eigen vinding stond

op een pakje Gauloises

al rookte je nog niet

je ging roeien in een wasteil,

beide voeten een speer in het water

de steiger bij de monding was leeg,

obers droegen witte doeken

over de prothese van een arm

terug op het terras hingen

blonde haren voor een gezicht

een theatergordijn schoof open

voor een minzame spotlach

lama

dit is geen winter

regen en wind

lauw in januari

drassig de aarde, het bos

slaat ons met takken

van zijn paden, het huis

blijft donker, een hol

boven de grond

we roepen de plagen

over ons af, geselen

onze grauwe huid met

windstoot en regen

leg stapels aan, brand

offerdieren, bid de goden

van het licht:

lama sabachtani

het veld is een vijver

een delta van sloten

maar geen paling,

geen stekelbaars

waar straks de wortels

van het koren zuigen

duizenden monden

aan één lege borst

alleen een sniffende rat,

ook de wormen verlieten

hun gaten – we hebben

hemel en aarde uitgerookt

als een roversnest, lopen

de seizoenen uit als

onveilige huizen

dit is geen winter meer,

regen en wind in lauw

januari, de woning

in duisternis alsof

het einde begint

we roepen de plagen

over ons af

dikhuid

- voor Erik, Norbert en de jongedames -

olifanten, noem ze geen

dikhuid: ze rouwen als wezen,

geven de schedel van een vader

door als een erfdeel, een ark

des verbonds

jaar na jaar ruist de savanne

alsof uit de hoogste baobab

een muezzin ze riep

noem ze geen dikhuid,

ze rouwen als een moeder

na de maaltijd van gieren,

termieten naderen zij

als genodigd aan een tafel

van afwezigheid

jaar na jaar alsof een priester

ze samen riep en boven het gras

staan de hoofden

in bedaarde levitatie

uit de zindering van zand,

bloedrode zon steekt

de tromp, loeit gebeden

naar de damp van een bron,

een einder verdwenen

in  heiigheid

een toren van smeken

een teken van verwijt

noem ze geen dikhuid

geen blinde weemoed

kan zo rouwen

hybris

- de mens is een god in zijn dromen, een bedelaar wanneer hij denkt. Hölderlin -

bij wijle moet je wel

genoegen nemen met deze woorden

deze gunst

uit de gaarkeuken van de goden

de broodkorf van een schone

een zedig geklede

die doet aan goede werken

en wie let er op het trekje

om haar wipneus

het merkteken van de walg?

je hebt een balg

en die wil vreten

je bent een naamloze

die genoemd wil zijn

dit is het kwaad

dat aan ons door onszelf geschiedt

deze schrei en schreeuw om geschiedenis

wie van ons houdt

moet ons onthouden

bewaren in een vitrinekast

op het sterk water van de rouw

of sterker nog onder het keldergewelf

waar vorsten rusten met gevouwen handen

en honden en globes aan hun laars

met minder dan een kaars

van getrouwen die devoot prevelen

ten eeuwigen dage

nemen we geen genoegen

minder dan een naam

van een hemellichaam of maanzee

is voor ons missen en ontberen niet genoeg

sta op je strepen, een boomgedicht

leg je twijfel af, trek strepen

in het zand: tot hier, bekende,

kom niet verder, vreemdeling

een mens is een mens, een boom

een stamboom met wortels en spillen

van duizenden eeuwen: ja, wij

mensen vertonen dierlijke streken,

niet zo sierlijk als de dieren

laten we ons gedragen

bij de beesten af: voortaan

vlooien we elkaar, braken voedsel

in een krijsende keel

we sluiten de rangen, openen

de kring: zo lopen onze strepen,

stippellijnen in het zand,

geen ‘rabbit proof fence’

we heffen de hand

om uit te delen, slaan harde noten

op hardere stenen stuk en paren,

bespelen onze lieve lust

als een betoverend instrument

trek hier je strepen: kom niet

verder, bekende, dan grommend

van genot; treed in de kring, vreemdeling,

we likken je wonden schoon

zie ons bij vallende avond, gezeten

als donkere vruchten in één boom,

als dotten van vogels die niet hoeven

te vliegen: geen enkele vlucht

overtreft onze droom

we delen onze strepen

met vreemde en bekende

in een boom die ons even

van de aarde verheft

Abandoned Children

Vaak wordt de pers de vierde macht genoemd in een democratie. Wat dit in concreto kan betekenen, werd maandag even voor middernacht gedemonstreerd door de Britse documentaire over de kinderen van  een opvangtehuis in het Bulgaarse Mogilino.

Volgens  de aankondiging  op de tv-bladzijden van De Standaard werden de directrice en haar assistent achteraf geschorst door de Bulgaarse regering.

We zagen beelden die ongewild deden denken aan de Naziconcentratiekampen, de resultaten van de 'behandeling' waren in elk geval dezelfde: kinderen stierven door ontbering, de overlevenden zien er uit als skeletten.

Een cynische bevlieging zei in mijn hoofd: dan waren die gaskamers met hun vrijwel onmiddellijke dood nog heel humaan.

Mochten het ganzen zijn geweest dan stond Gaia nu al op straat om luidkeels te protesteren tegen de manier waarop deze kinderen werden gevoed.

Waren deze directrice en haar personeel monsters te vergelijken met de kampbeulen?

Het monsterlijke in heel dit schandaal is de onverschilligheid: het maakte deze vrouwen (op 1 uitzondering na) en hun superieuren geen ene moer uit wat het lijden van hun slachtoffertjes inhield.

De documentaire bevestigt mijn overtuiging dat het kwade meestal niet gebeurt omdat er zoveel kwaadaardige mensen rondlopen. De verdorvenheid kan haar slag slaan omdat zoveel meer mensen wegkijken of onbewogen toeschouwers  blijven.

Dit was zo met Hitler en Stalin, begin de jaren 1990 in Bosnië, in 1994 in Rwanda, dit is al meer dan 10 jaren zo in Oost-Congo. Het geldt voor Darfour en vul zelf maar de namen aan.

Kon Dutroux uitgroeien tot het monster dat hij geworden is zonder dit wegkijken, deze onverschilligheid van  onze engelbewaarders van gerecht en politie en hun controlerende politici?

En wat is onze houding?

Dostojefski schreef: 'We zijn schuldig aan alles jegens allen.' Dit schuldbesef is een variant op het christelijke zondebesef dat de overgevoelige schrijver heeft gecultiveerd, en het is zonder meer verpletterend en dus onleefbaar.

Beter leefbaar en werkbaar is het concept van medeverantwoordelijkheid: we dragen niet alle verantwoordelijkheid op onze schouders maar toch ons deeltje - de ene keer al wat groter dan een andere keer.

In het geval van dit Bulgaarse opvangtehuis gaat het om feiten binnen de EU, kortom binnen ons eigen democratisch systeem.

Onze eigen politici hebben hier direct of indirect iets over te zeggen en wij als vrije burgers kunnen hen aansporen om iets te ondernemen.

De journaliste en haar collega's van het zo vaak imponerende Channel 4 hebben hun plicht gedaan en meer dan hun plicht: we zagen een engagement, een nauwelijks onder controle gehouden woede en droefheid zoals je die enkel van heiligen verwacht.

Blijkbaar kan deze wereld niet zonder dit soort pioniers: individuen die met enige helfdhaftigheid vooroplopen, niet met de bajonet, maar met de kracht van het woord of het beeld.

En dat beeld ontploft dan even voor middernacht als een handgranaat in je huiskamer.

Je hebt een inslaapmiddel nodig om de nacht in te glijden, een warm lichaam aan je zijde.

Warmte, daar gaat het om: onverschilligheid is de ijstijd van de ziel.

Nogmaals verwijs ik naar het korte dialoogje uit een schoolagenda van het katholiek onderwijs:

'Oosterse leerling: Meester, hoe komt het dat het kwade altijd wint in deze wereld?

Oosterse wijze: Omdat de goeden zo weinig doen.'

Men hoeft geen Atlascomplex te hebben of navolger van  Christus te zijn om 'iets' te doen: alleen de onverschillige kijkt onbewogen toe en onderneemt helemaal niets, wat alleszins minder is dan het geringste gebaar van medeleven.

'Wat gij aan de minsten van de mijnen hebt gedaan, hebt gij aan mijzelf gedaan,' zei een groot profeet. Hij schreef in het zand. Hebben wind en water zijn woorden uitgewist?