Woensdag 21 november 2007

zin voor initiatief

studeren schaadt zin voor initiatief

Onder deze titel op de frontpagina van De Standaard van 21 november verklaart Koen Peeters, medewerker van Flanders DC - what's in a name? - :'Wanneer in de klas een probleem wordt besproken dan geeft de leraar maar één oplossing. Dat staat haaks op de creativiteit van de ondernemer.'

Tot mijn grote verwondering wordt deze bewering kritiekloos herhaald in het opiniestuk van hoofdredacteur Guy Tegenbos.

Naar welke school zijn deze heren geweest? Zelfs in de autoritaire oertijd van de vroege jaren 1960 aanvaardde onze leraar wiskunde dat je langs meer dan één redenering tot eenzelfde oplossing kunt komen. Er zijn nu eenmaal vakken waarin de exactitude onvermijdelijk een doelstelling moet zijn; ook in een goed gedicht kan maar één woord op één specifieke plaats staan, maar zijn dichters daarom niet creatief?

Trouwens, als ons onderwijs zo schadelijk is voor de creativiteit, waarom komen vrijwel alle creatieve Vlamingen dan uit datzelfde onderwijs? En sommige onder hen blijven er als leerkracht.

Er zijn intussen allerlei leervormen bij gekomen die juist het persoonlijk initiatief van de leerling aanmoedigen: een bezoek aan om het even welke secundaire school zou je daarvan kunnen overtuigen.

De meest waarschijnlijke reden waarom er in Vlaanderen te weinig ondernemers zouden bijkomen - wat op zich al een vreemde vaststelling is: gaat Vlaanderen er immers niet voortdurend prat op dat het zoveel ondernemender is dan Wallonië? - wordt in het editoriaal van Tegenbos aangegeven: het beroep van zelfstandige is uiterst precair en heeft diverse statutaire nadelen. Dit geldt niet enkel voor bedrijfsleiders, maar net zo goed voor de meeste vrije beroepen.

Wil men meer jonge mensen laten kiezen voor het zelfstandig ondernemen dan zal men de huidige risico's moeten milderen en de statutaire bescherming verbeteren.

Vergelijk maar even de wettelijk gewaarborgde pensioenen, het aantal werkuren en je weet al voldoende. Om nog te zwijgen over de moordende concurrentie: wie kan vandaag als beginnende bakker nog op tegen de grote ketens en warenhuizen?

Het is natuurlijk heel modieus om het onderwijs van alles wat er mis loopt of zou lopen, de schuld te geven. Het hedendaagse onderwijs in Vlaanderen initiatiefdodend noemen is naar mijn mening - en ik spreek vanuit meer dan 30 jaar beroepservaring - een belediging voor alle leerkrachten die zich precies voor zelfstandig initiatief, creativiteit en vindingrijkheid engageren.

Geschreven door staf de wilde om 15:38 Reageer op dit bericht

Reageer op dit bericht

Woensdag 21 november 2007

Boedapest 2

Schetsen uit Boedapest - deel 2

grapjes in het labyrint onder

de Burchtheuvel:

om 18 uur gaat

het licht uit, je moet verder met

een olielamp – doorsijpelend

water wordt plots echter

Romeins bekken, vier koperen

Bacchuskoppen gorgelen zure wijn

je ruikt ze drie spelonken ver

lesje uit het labyrint:

graffiti was in het stenen

tijdperk pure kunst, in onze

eeuw louter vandalisme

***

pas wanneer je een muntstuk

overhandigt, voel je hoe warm

de hand van een bedelaar

***

memoriaal voor Joplin

in Janis’ Pub: een jonge Hongaarse

gaat uit de bol, stem genoeg,

te weinig waanzin – kunst is

een zaak van leven of dood

***

erosie: na nauwelijks 100 jaar

werd pompeus al poreus

zuilen, ogieven, kariatiden

verkruimeld door uitlaatgas

***

façade: niet een halfgod, de baarlijke

duivel bracht het licht naar de mens

een bronzen toorts in een gebalde vuist

speelse vleugeltjes aan het achterhoofd

***

Lisztmuseum

vier wijdingen ontving Ferenc Liszt

geen kon hem bevrijden van de pose:

geheven kin, hand onder revers

denk er een tastbaar licht bij

twee horentjes op zijn voorhoofd

aan weerszijden van die ene wrat

***

Geschreven door staf de wilde om 11:18 Reageer op dit bericht

Dinsdag 20 november 2007

Boedapest 1

Boeddha heeft er de Pest in

1. Schetsen uit Boedapest

Hotel Nemzeti

donzige loper op marmer

lotus in gebrandschilderd glas

Ruby Tuesday uit de boxen

***

Blaha Lujza Tér

voor ons Art Nouveaupaleis

een rij met kom en plastic beker

gaarkeuken van Hare Krishna

***

Stefaansdom

Szent Istvan: roodgeaderd

marmer, bladgoud – de eerste

koepel plofte in het stof

ego sum via veritas et vita

het panorama beneemt de adem

***

bar Montmartre

naakten van Egon Schiele

vingers aan het kruis

in oudroze loopt ze haar slalom

langs zwart gelakte tafels

bloedrode spots op haar huid

hoog voorhoofd, hoge borsten

hand in de lucht alsof ze

koord danst op jouw blik

basgitaar, koortje

vamos a bailar

Spaanse crooner in joods Pest

***

joods museum

de gidsende dame in de grote

synagoge noemt Israël

‘a lovely little country’

het klinkt metalig uit haar mond

niet van cupola, van kipla

komen de woorden koepel en keppel

zegt de gids, jouw keppeltje

veroorzaakt alleen maar jeuk

***

’s avonds langs de Rakozci Ut

(een snelweg door de stad)

maken bedelaars hun bed op

in hun vaste vensternis: ze lachen

om hun dagelijkse mop

***

leven in de leugen:

we drinken een Chardonnay

voor 13 euro, geven 20 cent

aan een oud vrouwtje met

gaten in een blauwe handschoen

***

een dag Pest een dag Boeda

geen spoor van György Konrad

een binnenkoer doet denken aan een getto

Geschreven door staf de wilde om 20:00 Reageer op dit bericht

Dinsdag 20 november 2007

terug thuis in Oud België

Bestaansonzeker België

Na 7 dagen in een Midden-Europese hoofdstad stellen we vast dat de loopgravenoorlog tussen onze volksstammen nog steeds aan de gang is.

We zagen daklozen overnachten in hun vaste vensternis, een oud vrouwtje krom gebogen over een stok, een plastic bekertje in haar vrije hand. Wat uit haar mond kwam, kan een gebed geweest zijn maar net zo goed een vervloeking van mens en wereld, alle goden inbegrepen.

Taferelen die zich ook in ons land, met name in het Brusselse afspelen. Staan de blokletters BHV dan voor Buiten slapen-Homeless-Verpauperd?

Weinig waarschijnlijk dat de sabelslijpers van NVA en FDF het hierover al ooit hebben gehad: aan de poorten van hun vergaderpaleizen wordt immers gebedeld om brokken sensatie niet om levensonderhoud. Als je door een chauffeur ter plaatse wordt gebracht, heb je geen last van een opgehouden hand.

Nochtans zitten met oranje-blauw christenen en humanisten bij elkaar. Oranje is een vrolijke, warme kleur en daar is in het huidige politieke klimaat weinig van te merken, zacht gezegd.

Het blauw daarentegen is Berlijns blauw, bijna zwart. België is inderdaad een surrealistisch land: de meerderheid baadt in weelde, de vertegenwoordigers van het volk bekvechten om 'een morzel gronds' en vrijwel iedereen gaat onverschillig voorbij aan de dingen die er echt toe doen: hoe overwinter je met een gering of helemaal geen inkomen?

Misschien is de federale staat zelf een bestaansonzekere bejaarde, maar toch geen die de straat op moet met een plastic bekertje?

Geldt Orwells gezegde dat ondanks de gelijkheid van alle zwijnen, de vette gelijker zijn dan magere ook in onze verzorgingsstaat?

Geschreven door staf de wilde om 15:37 Reageer op dit bericht

Maandag 12 november 2007

schaatsers

de schaatsers

in ouderwetse winters vroren de vijvers dicht

van de zomerverblijven

mochten de poorten en traliehekken open

we schaatsten, ontdekten

een wereld als een Verboden Stad:

paviljoentjes op hoge poten

houten bruggen gebogen

als een opgetrokken wenkbrauw,

een balustrade waar je een gele

of roze parasol bij dacht en sarongs,

kimono’s als klaver en klaprozen van zijde

we zagen de vissen onder het ijs die naar ons

opkeken traagjes happend, bellen

blazend als misnoegde morsetekens

langs de oevers van brekend kreupelhout en bramen

leek de bodem betastbaar en grijpbaar kropen

bleekbruine en rozige kreeftjes

over de wirwar aan wortels

van plomp, polderkaars en waterlelie

we waren een paar weken rijk: werkvolk

uitgelaten binnen gemogen op een buitengoed –

in de stilte van de winter galmden de gilletjes

kinderen die zochten naar evenwicht

en de ouderen gleden statig en trots

het ijs kraakte, knarste gelijk de tanden

van een jaloerse god: we schreven haakse

heilige namen en achten, de tekenen

van een eindige liefde bij de wijdere

van de oneindigheid

Geschreven door staf de wilde om 11:40 Reageer op dit bericht

Maandag 12 november 2007

het peil van peilingen

peil trekken op een peiling

Wie kan nog een peil trekken op een opiniepeiling? Volgens een nieuwe enquête van VRT-De Standaard (is het toeval dat die twee samenwerken?) zou 70% van de Vlamingen de aanslepende onderhandelingen schadelijk vinden en tegelijk zouden de partijen aan de onderhandelingstafel nog aan stemmen winnen.

Hoe verklaren onze politieke handenlezers deze contradictie? Bewijst de individuele populariteitspoll niet dat veel zoniet alles bepaald wordt door de manier waarop politici in de media komen?

Links haalt met SP.a, Groen en de ACW-vleugel binnen CD&V ongeveer 33%, dus twee derden van Vlaanderen is rechts tot extreem-rechts. Welk beeld zagen we van links de voorbije maanden: weinig meer dan interne verdeeldheid, zeker geen wervende boodschap.

In Terzake van vrijdagavond 9 november kon je Bart De Wever horen foeteren op de Waalse pers die volgens deze verlichte geest een hetze zou voeren tegen de Vlaamse partijen.

Maar wat valt er dan te zeggen over de Vlaamse media? Is er in Vlaanderen een dag- of weekblad, een tv-zender die erop aandringt om het communautaire gehakketak even te nuanceren en voorrang te geven aan essentiële uitdagingen, zijnde de vergrijzing, de stijgende kosten in de gezondheidszorg, de strijd tegen de armoede?

Heeft iemand al één bevredigende verklaring gehoord of gelezen waarom bijvoorbeeld de armoedebestrijding in Vlaanderen zou afgeremd worden door een gebrekkige Belgisch-federale structuur?

Is het niet eerder zo dat de armoede ook voor onze eigen Vlaamse regering niet direct een topprioriteit kan worden genoemd?

Maar goed, ik spreek namens maximum één derde van de Vlaamse bevolking: de rest droomt van meer gevangeniscellen, lagere belastingen etc En van 'een grote staatshervorming' al kan bij straatinterviews geen enkele ondervraagde zeggen wat daarmee bedoeld wordt.

Zou je geloven dat ik meer en meer de neiging krijg om net zoals Jacques Brel te antwoorden op de vraag waar ik vandaan kom: 'Moi, je suis du Luxembourg'?

En Luxemburg staat in deze zin voor Patagonië of om het even welk gebied dat maar ver genoeg van hier verwijderd ligt.

'Ik ben een Vlaming en daar ben ik fier op': wie kan deze sticker nog op zijn auto of venster kleven, tenzij gehypnotiseerden - mensen die al hun reële of ingebeelde problemen aan een communautaire oorzaak toeschrijven waardoor deze problemen als bij toverslag zouden verdwijnen na de hocuspocus van een volgende staatshervorming.

In De Standaard van zaterdag 10 november beweerde een opstelschrijver met het epiteton 'filosoof' achter zijn naam dat de Belgische democratie met haar mythische consensusmodel over en uit is en eindelijk de baan moet ruimen voor een Vlaamse democratie. Als die consensusmythe zo rampzalig was, hoe is Vlaanderen dan kunnen uitgroeien tot een van de rijkste regio's ter wereld? En waarin zou de Vlaamse democratie superieur zijn: in die 20% stemmen voor racisten, in onze roemruchte wachtlijsten?

Vlaanderen lijkt sedert bijna een jaar te leven onder hypnose van de drie D's, De Wever, Dewinter en Dedecker: volksophitsers gezegend door het lauwe wijwater van Jo van Deurzen en gehuldigd op de open tribunes van onze media.

Geschreven door staf de wilde om 11:30 Reageer op dit bericht

Zondag 11 november 2007

schoonheid en troost

van de schoonheid en de troost

Ter gelegenheid van de Klara Top 75 hoor je zeggen (en kan je lezen) dat schoonheid troost, ook als die schoonheid zelf droevig klinkt.

Waarom is dit zo en is dit geen zeer eenzijdige benadering van de schoonheid?

Om te beginnen is de behoefte aan troost niet zo verwonderlijk. We leven in een wereld die steeds meer als onzeker en bedreigend wordt ervaren, als emotioneel koud - een ervaring die in grote mate wordt versterkt door onze media die de feiten heel selectief en negativistisch presenteren.

De behoefte aan het tegendeel, aan zekerheden en emotionele warmte is dus een vanzelfsprekendheid, ook los van de huidige omstandigheden: de mythe van de verdrijving uit het Aards Paradijs symboliseert de uitdrijving uit de moederschoot, het 'in de wereld geworpen zijn' (volgens de existentialisten) en al wat we nastreven is een herstel van deze oertijd, een volkomen geborgen zijn.

Onze samenleving is in toenemende mate geatomiseerd: we leven als eilandjes naast elkaar. Veel vrienden en familieleden hebben een agenda, je moet eerst een afspraak maken om ze te zien te krijgen.

Voorbij is de tijd dat je onaangekondigd ergens kon binnenvallen, buren die bij elkaar in een uit liepen. Vereenzaming is de prijs die steeds meer mensen hiervoor moeten betalen.

En dan kan de geborgenheid van de schoonheid inderdaad een troost bieden, een ersatzwarmte die meer is dan een ersatz: muziek heeft geen handen om je aan te raken en te strelen, maar ze streelt je onderhuids.

Toch lijkt deze troostende functie mij een belediging van de schoonheidservaring. Waarom beklemtoont men niet even zeer dat er zoiets bestaat als esthetisch genot: we hoeven niet droevig te zijn om van schoonheid te genieten. We zijn zinnelijke wezens en kunst spreekt de zintuigen aan, en de diepere sensoren van de ziel. Je kan dus smoorverliefd en intens gelukkig samen van kunst en andere schoonheden genieten.

Wat me stoort aan de frase 'de schoonheid heeft een troostende kracht' is dus niet haar onwaarheid maar haar eenzijdige waarheid.

Misschien omdat vreugde en genot moeilijker onder woorden te brengen zijn of minder mediatiek: hoe vaak zie je immers dolgelukkige mensen op tv of in de krant, tenzij 'artisten' die net een gouden plaat hebben ontvangen?

Ooit al een vrolijke Afrikaanse boer op tv gezien? Of een dansende Afghaan?

We moeten het niet zo ver zoeken: als we elkaar ontmoeten spreken we heel wat gemakkelijker over allerlei lichamelijke kwaaltjes, over prijsstijgingen dan over de schoonheden die ons hebben ontroerd.

Wie zegt tegen zijn bezoekers: o we hebben gisteren zo lekker gevrijd?

Of: we hebben hier in het donker een uur zitten luisteren naar Bach en we waren helemaal weg van de wereld?

Weg van de wereld en weg van elkaar: raar hoe hetzelfde woord zo'n totaal tegengestelde betekenis kan hebben. In het eerste zinsdeel slaat het op een vlucht, een ontsnapping; in het tweede gaat het om 'vervoering', opgaan in elkaar.

Schoonheid heeft beide te bieden: het kan inderdaad een asiel zijn, een toevluchtsoord; in andere gevallen ga je genietend op in de aanwezigheid van het genie, in de zintuiglijke manifestatie van een hoger bestaan, het sublieme waartoe slechts enkelen productief in staat zijn maar waar in principe iedereen receptief binnen kan.

In principe, haast en verharding plegen een slijtage op de gevoeligheid of ontvankelijkheid: opgaan in het schone vooronderstelt een vertoeven, stilstaan, luisteren, kijken met aandacht.

Dit laatste is de belangrijkste pedagogische waarde van de schoonheidservaring: ze leert ons aandachtig te leven in beide betekenissen van dit woord. Aandacht in de zin van intensiteit, en in de zin van wijding, vroomheid - het schone ervaren is een religieuze, soms zelfs mystieke belevenis.

Geschreven door staf de wilde om 14:53 Reageer op dit bericht

Zaterdag 10 november 2007

het plooien van een schoot

misschien

misschien was jouw liefde altijd al mededogen

een ontfermen om wat je enig vond

onvervreemdbaar deze vreemdeling

deze verzamelaar van spijt

duld mij nu want de dagen zijn onduldbaar

gulzige happen

die de dood neemt

in de dunne sneden van onze tijd

hoor de krekels bezig

in de kramp van dit gebeente

hoe ze opgaan in hun taak -

lees de wereld zijn bericht

het legt klinkers in lege kelen

die straks schreeuwen om wraak

laten wij het geduld aanleren

de vreemde taal die volkeren spreken

zij die de adem vereren van boom

en bodem, het gestage keren

van zee en regen, zon en bron

misschien is liefde niet meer

dan meebewegen

toegeven aan een zwaartekracht

die lichter maakt

misschien zijn we zo bedacht

hebben we niets zo nodig

als het mededogen

de warmte van het avondrood

want geen troon verheft je hoger

dan het plooien van een schoot

Geschreven door staf de wilde om 13:23 Reageer op dit bericht

Vrijdag 9 november 2007

zwijgen als vermoord

niet om

niet om wie vredig en

vermoeid in zal slapen

de vingers geknoopt

aan een rozenkrans

om wie wordt vermorzeld

onder een dak, openspat

terwijl boven het gejuich

weergalmt in een cabine

om wie geboren

op een vuilnisbelt

zal blijven in een zak

gebonden met een strop

om wie even nog

mag ademen tot de vrucht

valt uit haar schoot

daarna de vlucht

in een laadruim

naar de open muil

van vulkaan of oceaan

niet om wie der dagen

zat in zal slapen

moet je droevig zijn, niet

om de feiten die horen

bij ons bloed en wezen

om het zwijgen moet je

rouwen, het toezien

terwijl het tuig door

de hemel raast en rook

dampt uit de huizen

niet om de dood moet

je droevig zijn maar

om het doden en het

zwijgen als vermoord

Geschreven door staf de wilde om 13:21 Reageer op dit bericht

Vrijdag 9 november 2007

taalrechten

B-H-V en taalrechten

Voor zover ik er nog iets van begrijp draait het in de soap over B-H-V in essentie om twee diametraal tegengestelde visies op taalrechten.

Voor de francofonen is het taalgebruik, ook ten overstaan van de overheid, een individueel recht. De Vlamingen hanteren het 'territorialiteitsbeginsel', simpel te vertalen als: 'In Vlaanderen Vlaams.'

Het weinige dat ik aan mijn jeugdig flamingantisme heb overgehouden, zet zijn stekels uit wanneer ik de francofone arrogantie vaststel in de Brusselse rand. Het gaat daar immers niet om arme sloebers die amper naar school zijn geweest of geen geld hebben om een taalcursus te betalen. Het misprijzen voor onze taal getuigt van een superioriteitswaan die historisch te begrijpen valt - er wordt in de wereld nu eenmaal meer Frans gesproken dan Nederlands - maar in hoofdzaak betreft het een anachronisme dat vroeger ook in onze Vlaamse steden voorkwam en daar af en toe nog taalfossielen laat ontdekken.

Daarnaast vrees ik dat de minachting de weerspiegeling zou kunnen zijn van onze eigen verwaarlozing van onze cultuurtaal.

Wat moet een anderstalige in Vlaanderen aanleren: het lokale dialect, het 'Verkavelingsvlaams' of de standaardtaal?

Alle respect begint bij zelfrespect: wie zelf zijn cultuurtaal radbraakt, hoeft niet verwonderd te zijn dat anderen er de neus voor ophalen.

Geschreven door staf de wilde om 09:52 Reageer op dit bericht

Donderdag 8 november 2007

waterlelie en dwaas

waterlelie en d(w)aas

woorden, ja, met woorden

kun je om, wijze soms

die wijzen: zo moet je

lopen, daar ligt je weg

dan kom je haar tegen:

een moeder met meisjeshuid,

een exotische schone die

jou aanstaart, wacht op

een glimlach, een gebaar

en weer loop je de woorden

voor de voet, haken letter-

grepen in elkaar: je had,

dacht je, nochtans geleerd

om toe te zien en voorbij

te gaan, gelaten zoals een

boom ritselt in de regen,

vreedzaam meedraait

op de schijf van de aarde

een donkere blik, de lichtvlek

van een hals, en de haan

kraait ten zoveelste male

het lichaam verloochent

de wijze en zijn leer: leg je

handen open als een waterlelie

in de zegen van het licht

onder gezang van vogels:

rukt een bloem soms aan

haar wortels ter verovering

zij ligt daar met open

aangezicht, wacht of ze bestoven

wordt, sluit de oogleden en

roert niet meer, deelt haar

ontroering met de zwijgende nacht

Geschreven door staf de wilde om 17:27 Reageer op dit bericht

Donderdag 8 november 2007

Marc Herremans

Herremans en Brouwers: één front?

In De Morgen van woensdag gaat Jean-Marie Dedecker in zijn bekende stijl tekeer tegen de veroordeling van gewezen triatleet Marc Herremans wegens 'uitkeringsfraude'.

Bestaat er geen verband tussen deze affaire en de zaak Jeroen Brouwers: in beide gevallen lijkt het me te gaan om een gegarandeerd basisinkomen.

Een vervanginsinkomen is wat de term zegt: het dient om het verlies van een gewone verloning op te vangen. Wie het cumuleert met inkomsten uit een economische bedrijvigheid heeft er geen recht meer op.

Is dit geen aanleiding om het Vivantprogramma eens van onder het stof te halen: een basisinkomen voor iedereen of men nu werkt in de economische betekenis van dat woord of niet. Er zijn immers tal van activiteiten waar geen leefbaar loon tegenover staat en die niettemin zinvol en waardevol voor de samenleving kunnen zijn: mantelzorg, allerlei vrijwilligerswerk en ambitieuze projecten in de sportieve of artistieke sector.

Om moreel aanvaardbaar te zijn moet dit verzekerde basisinkomen boven de Europese norm voor armoede liggen, de belastingen moeten verschuiven van productie naar consumptie wat betekent dat deze hervorming alleen een kans op slagen maakt als ze minstens in heel de EU wordt doorgevoerd. Anders gaan de Belgen massaal inkopen in het buitenland of via het internet. Roland Duchatelet kan hierover meer vertellen. En of het zou leiden tot een meer rechtvaardige samenleving wens ik te betwijfelen.

De vraag is echter of de gemeenschap alle exorbitante projecten moet ondersteunen. Marc Herremans lijkt me geen oplichter maar persoonlijk deel ik de mateloze bewondering van Dedecker voor Herremans niet, hij komt me voor als de incarnatie van een prestatiecultus koste wat het kost. Met sympathie maak ik me zorgen over de schade die hij met zijn exploten aanricht aan zijn eigen lichaam.

In deze tijd van onthaasting en noodzakelijke versobering zou men zich eindelijk eens mogen bezinnen over het essentiële en het valt te betwijfelen of toejuichingen en adoratie van de massa daarbij horen. Of projecten die stukken van mensen kosten en alleen dienen om de drang te bevredigen om zichzelf en anderen te overtreffen. Wie 'boven de middelmatigheid wil uitstijgen' (dixit Dedecker) louter om zich van de middelmatigen te onderscheiden moet ofwel zelf instaan voor deze ambitie ofwel zich laten sponsoren door privé-personen. De gemeenschap heeft het recht om te eisen dat ambitie een maatschappelijke relevantie heeft alvorens daarin te investeren.

Het oeuvre van Brouwers bezit deze relevantie onmiskenbaar, een rally die een of ander tropisch woud vervuilt of opschrikt met lawaaierigheid niet.

De tijd van 'the sky is the limit' is voorbij, al blijven er neoliberale politici en hyperindividualisten die dit niet begrijpen.

Geschreven door staf de wilde om 13:34 Reageer op dit bericht

Woensdag 7 november 2007

Boeddha

Boeddha in de mailbox

Vandaag 2 berichten in de mailbox: een aflevering van Poëzierapport en een loftuiting van een lezeres, mij persoonlijk onbekend.

Het Poëzierapport bespreekt een Nederlandse bundel uitgegeven bij De Bezige Bij: een gedicht uitgespreid over een 30-tal bladzijden dat begint met 'de wat de wat' (15 keren) en voor de rest dergelijke zinsneden herhaalt.

Opnieuw komt de vraag naar boven: waarom wordt zoiets uitgegeven door een respectabele uitgeverij en andere poëzie niet?

Het heeft uiteraard met frustratie te maken maar ik spreek niet enkel namens mezelf maar net zo goed namens andere dichters die met ernstig werk bezig zijn en totaal onopgemerkt blijven. En namens talloze kunstenaars, in de plastische kunsten of in de muziek, die zich met hart en ziel in hun werk storten en zelden de kans krijgen om ermee naar buiten te komen, laat staan dat ze er één eurocent aan zouden verdienen.

En steeds zijn het enkelingen die hierover beslissen: een lector of uitgever, een galerijhouder of museumdirecteur, een cultuurpaus à la Jan Hoet.

Diametraal hiertegenover staat het voorbeeld van mijn vriend E de C, regisseur van amateurtoneel die de schouders ophaalt bij tegenkanting of geringe opkomst en gewoon doorgaat, met de glimlach. Een eigentijdse Boeddha of Sisyphus in de interpretatie van Albert Camus.

Op het einde van zijn beroemde essay, De mythe van Sisyphus, stelt deze grote filosoof dat we ons Sisyphus als gelukkig moeten voorstellen.

De mythische held rolt zijn glibberige steen de berg op en wanneer die hem voor de zoveelste keer net voor de top ontglipt, haalt de antiheld zijn schouders op, en daalt glimlachend de berg af om verder te gaan met zijn schijnbaar uitzichtloze arbeid.

Naar het woord van Boeddha is heel wat kwelling niets anders dan zelfkwelling door te verlangen naar zaken die onbereikbaar zijn en er in feite weinig of niet toe doen. Iedere vorm van ambitie is zo'n zelfkwelling: waarom vinden we geen voldoening louter in het maken en moet er een ervaring van succes bij komen? Succes dat dan wordt toegekend door de anderen en niet door de maker zelf.

Is niet het voltooien van een opdracht die men zichzelf heeft opgelegd, het meest essentiële?

Deze boeddhistische reflectie wordt tegengesproken door de wijsheid van de Engelse dichter John Donne: 'No man is an island.'

Of we het graag hebben of niet, we leven voor de ogen van de anderen en we voelen sinds ons eerste besef of zelfbewustzijn de behoefte om in deze ogen een goedkeuring te zien. 'Mama, kijk zonder handen' is het clichévoorbeeld van een eerste bedelen om aandacht en lof. En van deze primaire behoefte komen we nooit los.

Kortom, de realistische wijsheid bestaat er waarschijnlijk in om beide overwegingen in gedachte te houden en in de praktijk te brengen: enerzijds de onthechting van het Boeddhisme, anderzijds een 'gezonde' ambitie. Dit betekent een hand die niet voortdurend wil grijpen, maar een hand die geregeld open ligt als een waterlelie op een vijver. In de vrede van het licht, onder de zang van vogels.

Ook de bloemen willen bekeken worden, moeten bekeken worden, anders worden ze niet bestoven. Maar ze rukken daarvoor hun wortels niet uit om de aarde te gaan veroveren.

Geschreven door staf de wilde om 15:32 Reageer op dit bericht

Woensdag 7 november 2007

Elijah

Elijah’s lied

vergeet bij deze maaltijd

het bord voor de reiziger niet

die komen zal

of al gekomen is

neergedaald in zijn sjees

als in een bal van vuur

en ons gadeslaat in dit uur

zijn adem op het raam

en het gadeslaat:

het malen van de kaken

onder de getrimde baard

de tanden als een geribde tang

om de rand van het kristal

het bekken zoals het gebogen staat

om het getrappel van het kraakbeen

het trotse hoge been

waaraan de borsten

opbollen als een zeil

vergeet zijn bord niet, hij eet

met smaak - en zie

hoe hij weer die vallei doorwaadt

het bleke zand waarop ze lagen

verspreid en uitgestald

als koopwaar op een laken

en hoe – zoals een wind op haren jaagt

tot ze rollen in een bol –

ze nader kwamen gelijk nieuwe buren

en zich herkenden: dij en scheen

en tussen stuit en schedel

het bikkelen snoer

afgestemd als een vedel

hoe in zijn lied de kaken

lippen kregen en spraken

want de holte had een tong

die de taal proefde – zachtjes lachend

om de gevonden munt

en dan de sjees, het span in dit lied:

vergeet zijn bord bij het venster niet

en zing niet luider in je slaap

dan het juichen van de paarden

Geschreven door staf de wilde om 10:21 Reageer op dit bericht

Dinsdag 6 november 2007

helder moment

helder moment?

het is maar waar je blik op valt

(dat rammelend kistje vol

wat wil ik dat ik mis)

je kan kijken tot je nek verkrampt

naar de minderen in aantal

en hun meer (en geen die méér

naar nog verlangt

en wakker ligt of het verdampt)

of heb je het lenige nog

dat het hoofd kan buigen

voor de meerderen in massa

en hun kinderen met ogen

waar de vlieg in thuis is

en buiken die bol staan als ogen

het is maar wat je voor ogen staat

een billboard

een rekening

het is maar wat er op tafel slaat

een grijpkraan

een vuist

het is maar deze demente tekening

o wat kranig

en bijna juist

Geschreven door staf de wilde om 17:10 Reageer op dit bericht

Maandag 5 november 2007

verschijning

haar verschijning

haar haren

een hangmat van doezelend licht

met slapers in de ogen

de teint van dit ovaal gezicht

een zalm die dromerig heeft bewogen

in een tulpglas van opaal

haar lippen bakken zoete broodjes

met de taal, een festijn

zoals het regenen kan

net vóór een volksstam, een vluchtende

clan bezwijkt in een woestijn

de lange loden jas

in het zwart van pure nacht

wanneer al wat trilt en dreunt

in steen en been

zijn ontzag en huiver stemt

naar de hartslag van de stilte

een zalm die dromerig bewoog

in een tulpglas van opaal

Geschreven door staf de wilde om 18:56 Reageer op dit bericht

Maandag 5 november 2007

geniaal maar

geniaal met te korte beentjes

Lezer Gert Verwilt uit Berlaar bespreekt (in De Morgen van vrijdag) een veelvuldig voorkomend misverstand: het ophemelen van intelligentie als een opperste waarde.

Hij schrijft: 'Bart De Wever is in veler ogen een intellectuele reus.'

Zelf ben ik nog nooit achterover gevallen van De Wevers intelligentie, wellicht omdat ik er te dom voor ben - zijn verbale begaafdheid kan me soms meer bekoren.

Maar wat is er aan de hand met het aanprijzen van intelligentie als zodanig?

Om te beginnen waren de grootste politieke misdadigers uit de voorbije eeuw - Hitler, Stalin en Mao - allesbehalve dom.

Wat wij van politieke leiders en van mensen die verantwoordelijkheid dragen in het algemeen, mogen en moeten eisen is wijsheid.

De wijze is intelligent, maar deze regel kan men niet omkeren: de intelligentie is niet noodzakelijk wijs.

Wijsheid impliceert, zoals lezer Verwilt aangeeft, bedachtzaamheid: lang genoeg nadenken alvorens men zich uitspreekt. En inderdaad het vermogen tot empathie, emotionele intelligentie genoemd. De onwijze kan zich niet inleven in de gedachten, gevoelens van een tegenpartij: hij of zij kan éénzelfde problematiek onmogelijk van uiteenlopende perspectieven bekijken. En dan plakt men gemakkelijkheidshalve etiketten op een onbegrepen realiteit: 'terroristen' op een verzetsbeweging, 'fundamentalist' of 'extremist' op een persoon die zijn/haar overtuiging ernstig neemt, 'parasieten' op mensen die niet de vaardigheid bezitten om het te maken in deze maatschappij.

De intelligentie maakt in het beste geval haarscherpe analyses, maar vergeet wel eens de nuance, de achtergrond van de feiten, de perspectiefverschuiving die een zelfde verschijnsel een totaal andere betekenis kan geven.

In ergere gevallen gaat de intelligentie op een willekeurige, opportunistische manier om met de gegevens en laat ze uit de eigen feitenverzameling elementen weg die het a priori vastgelegde betoog kunnen ondermijnen of tegenspreken. Tot vóór de corruptiezaak in Mechelen hoorde je een aantal Vlaamse politici en commentatoren gretig schieten op de 'politieke maffia' in Charleroi met een allure van morele superioriteit die bij voorbaat uitsloot dat corruptie ook in Vlaanderen voorkomt.

Alsof er niet voldoende bewijzen van het tegendeel waren geleverd in het verleden, al dan niet toegedekt door de tovertruc met procedurefouten of verjaringstermijnen.

Heel wat tenoren uit onze Vlaamse politiek - en daarbuiten, denk aan het recente incident met RWDM-voorzitter Vermeersch - zijn in de eerste plaats rad van tong: De Wever, Dedecker, De Winter. Zij overbluffen hun tegenstanders vaak met oneliners, sloganeske overdrijvingen en verbaal 'salonvoetbal': zij zijn inderdaad 'tribunespelers', neem de tribune weg en ze veranderen vaak in charmante kerels niet gespeend van humor.

Maar hun intelligentie doet meer dan eens denken aan de titel die Louis Paul Boon gaf aan een bundel essays over de hemel in geprezen Vlaamse auteurs: 'Geniaal maar met te korte beentjes'.

Wijsheid vooronderstelt eveneens het vermogen om ten gepasten tijde te zwijgen en zoals Yvan Devadder in Terzake opmerkte heeft De Wever 'een schitterende kans om te zwijgen' verkeken.

Geschreven door staf de wilde om 11:34 Reageer op dit bericht

Zondag 4 november 2007

ter zake

ter zake

deze wereld

door de mens gemaakt

tot schaduwbeeld van zijn gelijkenis

het is geen engel die erin verdwaalt

en zijn vleugels heft in het schone

ongemak van een huivering

alleen een mens braakt van de mens

alleen een mens

smaakt de hete kruiden van de schaamte

deze wereld

dag aan dag zendt hij zijn boden uit

met naald en zuur

zij branden beelden

in je schedel

in al de dragers van herinnering:

geen dier van ongeduld

geen engel

als een droom onthuld

zal ze verzinnen

alleen de mens bedenkt de mens

vindt een reden uit

om niet te weten

en faalt toch zo schaamteloos

in het vrolijke vergeten

Geschreven door staf de wilde om 13:12 Reageer op dit bericht

Zaterdag 3 november 2007

Allerzielen

Allerzielen

miezer-, griezelregen, pezen

knappen hoorbaar als takken

onder je huid: dit is

de schedeldag, op een vale lei schrijft

een meeuw haar gil - waar schrikt

ze van, haar schaduwloze vlucht?

geen regen, alleen het zweet van

bladeren, bos dat zopas nog zong

op de tonen van oktober

je gedenkt niet eens een dode,

de dood bedenkt jouw vezels

met bezoek, woekert gelijk

een virus in een vlies

jouw rijk behoort een andere

wereld, de zwijgende, hoorbaar

door afwezigheden, woorden zolang

gebezigd dat ze barsten

als gleiswerk in de vaat

neem ze voorzichtig uit het water,

breek ze met zorg zoals men broden

deelt met vogels, bedelaars: zie

de begeerte in hun oog, de angst

dat iemand ze voor zal zijn

een grotere vogel, een bewoner

van karton met een mes onder

het koord dat zijn vodden ophoudt

aanwezigen die geuren naar

noodbrug en bladeren, terwijl

een miezer-, griezelregen

ritselt als een dodenkleed

Geschreven door staf de wilde om 15:29 Reageer op dit bericht

Zaterdag 3 november 2007

sorrycultuur

sorrycultuur en geweten

De apologie die stormram Dedecker voor zijn (ex?)boezemvriend Dewever heeft geschreven (zie De Standaard van vrijdag) bevat een merkwaardige contradictie.

Als recept tegen de door Dedecker uitgespuwde 'sorrycultuur' presenteert hij de volkse wijsheid: 'vergeten en vergeven' - niet zo verwonderlijk voor een populist.

Maar eerder lezen we: 'De herinnering aan de gruwel uit het verleden levendig houden is een permanente opvoedkundige taak van de democratie(...)'

Vergeten is dus ook voor Dedecker geen optie en kan ook niet, noch in het privé-leven noch in het collectieve: wie zich zijn fouten niet herinnert, is gedoemd ze te herhalen.

Maar het 'vergeven' is ongetwijfeld een christelijke en algemeen-menselijke deugd. En hierin zijn wij Belgen en West-Europeanen bijzonder hypocriet: wij eisen onmiddellijke verzoening in het buitenland (denk aan de Verzoeningscommissie in Zuid-Afrika, de volksrechtbanken in Rwanda, de afwikkeling van de oorlog in Bosnië en Kosovo) maar zelf zijn we na ruim 60 jaar nog niet in staat om elkaar - 'witten' en 'zwarten' - de hand te reiken.

Wat bemoeilijkt deze verzoening? Precies de herhaling: in het racistisch discours van het VB, hun onmiskenbare banden met intussen verboden paramilitaire organisaties als Voorpost en VMO, komt dat verleden weer in alle duidelijkheid naar boven. En in hun afkeer voor 'volksvreemde' elementen vinden zij partners aan de overkant van de taalgrens, namelijk bij het Front de la Jeunesse.

Juist daarom zijn de excuses van burgemeester Janssens geen overbodige luxe: ze zijn niet enkel gericht tot de joodse nabestaanden maar ook tot de gehele bevolking en in het bijzonder tot de jeugd. Zijn intentie is de herhaling van de gruwel en de waanzin te voorkomen. In essentie gaat het om een oproep tot het individuele geweten: ordewoorden als 'Befehl ist Befehl' kunnen nooit een excuus zijn om misdaden te legitimeren.

Maar hoe lastig dit is in de praktijk blijkt uit de houding van de commandant van de Enola Gay: aan de grootste moordpartij in zo korte tijd uit heel de geschiedenis had deze man geen enkele wroeging overgehouden. Hij had naar eigen zeggen 'een opdracht' of 'een missie' vervuld.

Opvoeden tot morele weerbaarheid, tot zelfstandig oordelen staat haaks op indoctrinatie met patriottisme, onderdanigheid en volgzaamheid.

De jong gestorven Duitse schrijver Wolfgang Borchert, komende van het Oostfront, zet onder een van zijn kortverhalen in blokletters: 'SAG NEIN'.

Er is geen gewetensvrijheid zonder gewetensvorming. De vraag is of deze houding wel voldoende wordt aangebracht in de opvoeding zowel bij ons als elders in de wereld.

Geschreven door staf de wilde om 10:57 Reageer op dit bericht

Reageer op dit bericht

Elijah’s lied

Meer van boek onder lava