fiscus

losers

 

 

strepen van een kille regen

zoveel glas en nog veroordeeld

tot gespleten kijken

 

een kale tak, zwarte vogel

een treurnis van gebladerte

aan een beukenhaag

 

een witte vlek

die langs schuift

geluidloos

de bestuurder blijft

onzichtbaar

 

een tuintafel, vetplant

in metalen vaas

ze heeft een naam gehad

de vermetelheid

van zaden

 

de regen ontleedt

in onwezenlijke delen

verkilt het gebeente

schudt beenderen uit een zak

 

hij breekt het licht

zoals laarzen botten breken

en hakken een tak

 

een bosduif zet een hoge

borst op alsof ze zegt:

doodgaan is voor losers

debutante van 60

- voor Lisette W. –

 

onzeker schermt ze haar

woorden af: betaamt het

wel, dit spreken met verhakkelde

stem, spiegelscherven na

het gooien van een steen

in een moedwillig verduisterde

kamer, een boudoir van

een dame zonder lamé

en zijde, een dertiende

uit een dozijn

 

verzamel haar wereld

scherf na scherf: lees hoe

veelvoudig je wordt weerkaatst

hoeveel handen grijpen

naar één brood: wie deelt

zal verdelen, maakt onderscheid,

zet de ene tegen de andere op

en alle behoren tot haar wezen

 

betaamt het dat haar naam

staat in een lijst van meesters

die net als zij beginnen

elke dag, elk blanco blad

een leeg venster waarin

ze een dag verzinnen

met verhaal en leven

 

onzekere leerlingen

van hun eigen school:

een vissenschool van

onderzeese tover, een ekster-

school van dieven, een vlucht

ganzen die voorspellen

 

betaamt het dat ze een

naam hanteren als een zwaard

doen alsof de duizend koppen

van de leegte rollen over hun blad?

Khnopff

 

 

 

men zegt het is zijn zuster

die de deur gesloten houdt

maar het is geen bloed

dat hen verbindt

 

het was een tasten

naar de huid en klieren

van de ziel

de damp die om de aarde hing

toen ze ontwaakte

aanving met ademhalen

 

niet het vlees

dat mannen scheidt van vrouwen

ze doet briesen van ongeduld

om in elkaar te schuiven

zoals een hand schuift

in een handschoen

en dan de deurkruk

en het openen

 

ze moeten gesloten blijven

deur en jongedame

het hout gelakt in melkblauw

gebiesd in goud

de starende zuster in corsage

een hoge kraag

wit als een schim

 

zij moet verschijnen

één ogenblik daar zijn

en dan voorgoed voorbij

de afstand van het tasten

 

zijn verf: een vingerafdruk

van het eerste heimwee

dat op goed geluk

naar de aarde kwam

om even  adem te halen

daarna op te staan

en voort te gaan

Anne Frankboom

 

stamelt de kastanje:

raak me niet aan?

is niet het kruidje-roer-

me-niet steeds de eeuwige

stem die moppert om een

likdoorn, voorbij loopt

aan verbrijzelde schedels?

 

kom eens kijken, al wie meent

de last van de wereld te dragen

op weerloze schouders, allen

geschandvlekt door de geschiedenis

 

kom naar de kade van Pest

An die Schöne Blaue Donau

een lint van rode zijde

toen in dat uitzinnige jaar

 

zie, de laarsjes van dames,

de molières van een meisje,

de plompe bottines van

een vader, een zoon

 

in brons, egaal in brons,

metaal langs het water

 

brons moppert niet, het ruist

niet eens, het glanst in regen

en zonlicht, het treurt niet

om een zieke boom, alleen

van zieke geesten wil het

getuigen, van 600 000

omgehakt in één jaar

 

zo stamelt de kastanje,

zo rekent het meisje dat

vandaag een dame zou zijn:

 

indien, indien men op tijd

opkeek van eigen likdoorn,

schreeuwde om bijl en schedel,

indien men op de juiste dag

de geur opsnoof van een vlag

 

over hongerstaking en chantage

Vandaag lezen we in Visie, het weekblad van het ACW, een interview met ene Pol van Camp, gepensioneerd vakbondsman en vredesactivist.
Hij is pas terug uit Afghanistan en spreekt over de Afghaanse hongerstakers in Brussel:
'De hongerstakers hebben nu via een ongeoorloofd middel gekregen waar ze recht op hebben. Wat onrechtvaardig is, is dat ze daarvoor hun leven moesten riskeren.' De kop boven het artikel luidt: 'Hongerstaking is een wanhoopsdaad'.
Het mededogen van deze man staat in schril contrast met de verklaringen van de blauwe excellentie van binnenlandse zaken, Patrick Dewael, en de Dienst Vreemdelingenzaken die bij herhaling de hongerstaking 'chantage' hebben genoemd en : 'Op chantage gaan wij niet in, we laten ons niet chanteren.' De woorden 'chantage, chanteren' worden dan uitgesproken met een diep misprijzen door ongetwijfeld zeer eerzame burgers en democraten.
Terecht: volgens het wetboek is chantage, in de betekenis van afpersing, een misdrijf.
Maar een terugblik op de geschiedenis kan ons wat anders leren. Was niet de beroemdste aller hongerstakers in de voorbije eeuw Mahatma Gandhi?
Voelt iemand zich geroepen om Gandhi een crimineel te noemen? Verkiest men een verzetsleider (tegen de toenmalige Britse overheersing in India) die terreuraanslagen organiseert of een burgeroorlog  op touw zet?
Als er iets crimineel is aan de hongerstaking, dan wel de situatie van uitzichtloosheid die iemand naar dit wapen van de machteloze doet grijpen.
Er zijn toch rare dingen aan de hand met de morele  verontwaardiging: aan de ene kant stuurt men soldaten naar Afghanistan en aan de andere kant vindt men dat de slachtoffers van Taliban en 'war lords' maar in eigen land moeten blijven - Afghanistan  is veilig genoeg volgens de experten van Vreemdelingenzaken. Idem dito voor Iran:  telkens weer schreeuwen Westerse politici hun verontwaardiging uit over dit theocratische dictatoriale regime, maar opnieuw mogen Iraanse vluchtelingen door dit regime vervolgd hier niet binnen. Vluchtelingen moeten kunnen bewijzen dat zij persoonlijk het slachtoffer geweest zijn van vervolging: hoe doe je zoiets? De sporen tonen van foltering, wat impliceert dat je in de dictatuur moet blijven leven tot je inderdaad gefolterd wordt? Moet een vrouw de littekens van een verkrachting kunnen tonen? Hoe leg je de eigendomsbewijzen voor van een huis dat is onteigend of weg gebombardeerd? Hoe kom je aan documenten als je halsoverkop bent weggevlucht of halfnaakt uit een bootje of vrachtwagen wordt gehaald?
Kortom, eens te meer staan we voor het gezegde van Léo Ferré: 'La morale c'est la morale des autres.' Wij mogen ons wentelen in de luxe,  dat is ons onvervreemdbare geboorterecht, de schooiers die hier aanspoelen moeten terug naar hun mesthoop en/of gevangenis met martelkamer.
Uit Hertoginnedal  noch uit de Wetstraat hebben we al een signaal opgevangen dat de onderhandelaars erg in hun maag zitten met dit probleem, zeker de communautaire scherpslijpers niet. We leven in een land met een  toenemend egocentrisme en groepsegoïsme, in de vele varianten op de kreet: 'Eigen Volk Eerst'. Wat gewoon een uitbreiding is van: 'ik eerst'.
Gandhi  was niet gelukkig met de splitsing van India na de oprichting van de islamitische staat Pakistan - later heeft ook Bangladesh zich afgesplitst. En in India zelf bleven de gewelddadige conflicten tussen moslims, hindoes en sikhs voort duren. Het is niet met opruiende taal dat je mensen tot bedaren brengt en coëxistentie mogelijk maakt.
Vluchtelingen zouden moeten gezien worden als getuigen: hun ellende is een getuigenis van wat fanatisme aanricht, om het even over welk fanatisme het gaat. 

Magyaarse II: boswandeling door een stad

 

een Magyaarse heeft een huid

van berken, zij wandelt op de jonge

berken van haar benen, kijkt je aan

 

als een wezen uit de nacht verschenen

gelijk een huivering elke nacht verschijnt

 

zij heeft de blik die even snuffelt,

glimlacht om het schaarse licht:

het weten van een ouder wezen,

het hoort de bons door dunne vliezen,

herkent het verlangen aan zijn geur

 

ze glimlacht om het schamel licht,

de trilling waarop zij huivert

gelijk gebladerte: een boom heeft

dan een boom herkend, oog om oog,

blad om blad – zij glimlacht

 

zilverlicht over een zilveren pad

Magyaarse I

 

lees hun ogen: vrouwen

van Boedapest, ze hebben

de zekerheid van het vlees,

 

vragen weinig, eisen je vel

hun mannen staan gedwee

voor een halte, een zebrapad

 

zij komen langs, glijden

met zingende klinkers

door de metro van aders,

 

verkruimelen musea, zuilen:

gebouwen van eeuwen

begeven voor het bouwsel

van één nacht, één blik

als voorbode van die nacht

van de schoonheid en de troost

Ter gelegenheid van de Klara Top 75 hoor je zeggen (en kan je lezen) dat schoonheid troost, ook als die schoonheid zelf droevig klinkt.

Waarom is dit zo en is dit geen zeer eenzijdige benadering van de schoonheid?

Om te beginnen is de behoefte aan troost niet zo verwonderlijk. We leven in een wereld die steeds meer als onzeker en bedreigend wordt ervaren, als emotioneel koud - een ervaring die in grote mate wordt versterkt door onze media die de feiten heel selectief en negativistisch presenteren.

De behoefte aan het tegendeel, aan zekerheden en emotionele warmte is dus een vanzelfsprekendheid, ook los van de huidige omstandigheden: de mythe van de verdrijving uit het Aards Paradijs symboliseert de uitdrijving uit de moederschoot, het 'in de wereld geworpen zijn' (volgens de existentialisten) en al wat we nastreven is een herstel van deze oertijd, een volkomen geborgen zijn.

Onze samenleving is in toenemende mate geatomiseerd: we leven als eilandjes naast elkaar. Veel vrienden en familieleden hebben een agenda, je moet eerst een afspraak maken om ze te zien te krijgen.

Voorbij is de tijd dat je onaangekondigd ergens kon binnenvallen, buren die bij elkaar in een uit liepen. Vereenzaming is de prijs die steeds meer mensen hiervoor moeten betalen.

En dan kan de geborgenheid van de schoonheid inderdaad een troost bieden, een ersatzwarmte die meer is dan een ersatz: muziek heeft geen handen om je aan te raken en te strelen, maar ze streelt je onderhuids.

Toch lijkt deze troostende functie mij een belediging van de schoonheidservaring. Waarom beklemtoont men niet even zeer dat er zoiets bestaat als esthetisch genot: we hoeven niet droevig te zijn om van schoonheid te genieten. We zijn zinnelijke wezens en kunst spreekt de zintuigen aan, en de diepere sensoren van de ziel. Je kan dus smoorverliefd en intens gelukkig samen van kunst en andere schoonheden genieten.

Wat me stoort aan de frase 'de schoonheid heeft een troostende kracht' is dus niet haar onwaarheid maar haar eenzijdige waarheid.

Misschien omdat vreugde en genot moeilijker onder woorden te brengen zijn of minder mediatiek: hoe vaak zie je immers dolgelukkige mensen op tv of in de krant, tenzij 'artisten' die net een gouden plaat hebben ontvangen?

Ooit al een vrolijke Afrikaanse boer op tv gezien? Of een dansende Afghaan?

We moeten het niet zo ver zoeken: als we elkaar ontmoeten spreken we heel wat gemakkelijker over allerlei lichamelijke kwaaltjes, over prijsstijgingen dan over de schoonheden die ons hebben ontroerd.

Wie zegt tegen zijn bezoekers: o we hebben gisteren zo lekker gevrijd?

Of: we hebben hier in het donker een uur zitten luisteren naar Bach en we waren helemaal weg van de wereld?

Weg van de wereld en weg van elkaar: raar hoe hetzelfde woord zo'n totaal tegengestelde betekenis kan hebben. In het eerste zinsdeel slaat het op een vlucht, een ontsnapping; in het tweede gaat het om 'vervoering', opgaan in elkaar.

Schoonheid heeft beide te bieden: het kan inderdaad een asiel zijn, een toevluchtsoord; in andere gevallen ga je  genietend op in de aanwezigheid van het genie, in de zintuiglijke manifestatie van een hoger bestaan, het sublieme waartoe slechts enkelen productief in staat zijn maar waar  in principe iedereen receptief  binnen kan.

In principe, haast en verharding plegen een slijtage op de gevoeligheid of ontvankelijkheid: opgaan in het schone vooronderstelt een vertoeven, stilstaan, luisteren, kijken met aandacht.

Dit laatste is de belangrijkste pedagogische waarde van de schoonheidservaring: ze leert ons aandachtig te leven in beide betekenissen van dit woord. Aandacht in de zin van intensiteit, en in de zin van wijding, vroomheid - het schone ervaren is een religieuze, soms zelfs mystieke belevenis.