1.

in een kleine brochure betreffende het arabisch kunstenfestival 'meeting points 5' in de koninklijke vlaamse schouwburg in brussel vond ik onlangs deze intrigerende tekst, een soort commentaar op een video met de vreemde en grappige titel: 'please rewind me later':

'Please rewind me later' is het recentste werk van de Libanese videokunstenaar Samaha. Met deze video oderzoekt hij de levensgeschiedenis. Daartoe wordt en verband gelegd tussen het huis van je kinderjaren, je dromen, vhs-tapes en uiteenlopende herinneringen.

Is het mogelijk een zelfportret te maken zonder toe te geven aan de clichés van de geschiedkundige archieven? Ooit werd gezegd: 'Men moet begrijpen: het geheugen van objecten registreert en bewaart de handelingen van de mensen. Opdat latere generaties ze kunnen overerven. Maar je werd ook gevraagd achterwaarts naar buiten te gaan, alsof je nooit binnen was geweest. Dingen en plaatsen hebben een soort geheugen. Als je een gesloten ruimte binnentreedt, blijft een deel van jezelf aan die ruimte kleven, je laat iets achter. We moeten leren weg te gaan zonder een deel van onszelf te verliezen... We moeten leren te bewegen zonder ook maar een spoor van onszelf achter te laten'.

lees ik wat ik lees? begrijp ik wel wat ik begrijp?

objecten, voorwerpen dus, hebben een geheugen dat de handelingen van mensen registreert. dat lijkt een ietsiepietsie gevaarlijk toch, want we moeten vervolgens proberen deze afdruk van onszelf op de objecten uit te wissen, we moeten proberen zo weinig mogelijk sporen van onszelf in onze objectieve omgeving achter te laten en we verlaten de plaatsen waar we zijn geweest achterwaarts....

ik weet: in het verre oosten is deze praktijk (van achterwaarts naar buiten te gaan) zeker nog van toepassing. zowel bij een informeel bezoekje aan vrienden en kennissen, als op raadpleging bij de dokter of advokaat of hoogwaardigheidsbekleder is het de traditie achterwaarts buigend de kamer te verlaten. vanwaar komt die rare gewoonte toch? is het uit voorzorg (omdat men zo nooit in de rug kan aangevallen worden), of heeft deze attitude te maken met bovenstaande betrachting je sporen zodanig uit te wissen, zodat het lijkt of je nooit aanwezig bent geweest???

één ding is zeker: de typisch oosterse (boeddhistische) attitude van afstandelijkheid, het loslaten van mensen, toestanden en objecten heeft hier zeker rmee te maken en staat lijnrecht tegenover onze eigen westerse gehechtheid en aanhankelijkheid, onze drang naar profilering en aanwezigheid, ons streven naar onvergankelijkheid en onze gewoonte zoveel mogelijk sporen van onszelf in deze wereld achter te laten en te creëren

kunstenaars, politici en andere belangrijke en minder belangrijke personen, ook gewone mensen, willen niets liever dan hun naam gebeiteld zien in de muren van een of ander prestigieus project, of ze willen zoveel mogelijk gefilmd of gefotografeerd worden, zodat de 'geschiedenis' ze zal herinneren.

ach, de geschiedenis... mijn jarenlange ervarig met deze 'wetenschap' (ik heb daadwerkelijk een diploma geschiedenis, heb ook jarenlang dit vak onderwezen- alhoewel dit er eigenlijk niet echt toe doet!) heeft me doen  besluiten dat, hoe mooi en grandioos en afschuweljk de dingen uit het verleden soms worden voorgesteld, gestaafd en ondersteund door wetenschappelijke en academische studies, ik me toch altijd zal blijven afvragen wat het waarheidsgehalte is van historische gebeurtenissen.

(als kind droomde ik ervan, naar het voorbeeld van professor barabas uit suske en wiske, een reis te kunnen maken naar de middeleeuwen om eens echt te weten te komen hoe het was te leven in die tijd...)

er bestaat een verschil tussen de perceptie van de dingen en de ware ervaringen van de mensen. daar ben ik heel erg van overtuigd. want wie schreef (en schrijft!) de geschiedenis op? het zijn (en waren!) bijna nooit de mensen zelf, die hun eigen ervaringen noteren, wel de zogenaamde kroniekschrijvers, monniken indertijd, journalisten nu. wie het huidige mediacircus een beetje doorziet, doorziet ook de manipulatieve leugen van de berichtgeving en kan ook besluiten dat het er vroeger hoogstwaarschijnlijk niet anders aan toeging.

daarbij waren de gewone mensen vroeger zeker ongeletterd. in deze tijd is het al niet veel beter gesteld: bewees een studie niet onlangs dat 1 op zeven vlamingen de krant niet kan lezen? en het is niet omdat men kan lezen dat men in staat is de leugen van de geschiedschrijving te doorgronden. want zegt men, de perceptie is alles.

geschiedschrijving is dus altijd te eenzijdig. daarom vind ik, desondanks, en met alle respect voor de hardwerkende wetenschappers en journalisten, literaire en andere creatieve evocaties betreffende het verleden veel leuker en levensechter. het kan mij bijvoorbeeld niet schelen wat de wetenschappelijk juiste interpretatie is van de gebeurteniisen in engeland in de 17de eeuw - de historische kostuumfilm elizabeth, the golden age (met cate blanchett) is een pareltje van toch wel erg gehumaniseerde (dit is niet het goede woord, ik bedoel misschien eerder: geactualiseerde) geschiedschrijving.

maar nog beter is dat wij zelf de link naar de geschiedenis, onze eigen particuliere geschiedenis, ons levensverhaal, onderzoeken en noteren. zoals de libanese videokunstenaar samaha doet. zoals zoveel schrijvers, verhalenvertellers en dichters, doen. en zoals zoveel moderne dagboekschrijvers, de bloggers op internet dus, doen in deze fantastische virtuele tijd...

met of zonder oosterse afstandelijkheid, met of zonder wetenschappelijk of historisch onderzoek. want wij dragen intuitief de geschiedenis in ons mee, wij zijn de geschiedenis, haha...

2.

gedichtendag 2008. in de standaardboekhandel worden gratis zachtgele reuzenposters met het gedicht zomereinde aan de leie van miriam van hee uitgedeeld*. dit gedicht komt uit haar nieuwe bundel buitenland*, een bundel die ik me prompt heb aangeschaft.

terwijl ik bovenstaande bedenkingen over de zin en de onzin van de geschiedenis neertokkelde, las ik tussendoor de gedichten: zacht-melancholische verhalen die spelen in stille en eindeloze landschappen. oeps! ook enkele gedichten over geschiedenis, over het heden en het verleden:



vroeger gebeurde het wel eens
dat steden afbrandden en dat er
dorpen verdwenen in zee, nog vroeger
ontstonden de landschappen

de aardkorst bewoog en continenten
rukten zich los als grote, opstandige kinderen,
botsten op anderen en uit de brand
rezen bergen omhoog, heftig en boos

en het water trad bandeloos buiten
zijn oevers, rivieren en gletsjers
voerden het puin van de tijd met zich mee
en zetten het elders weer af

er zijn onvoorstelbare dingen gebeurd
eilanden kwamen als wrakkhout terecht
in de zee en daar drijven ze nog
op zoek naar een vroeger verband,

naar een buitenland, ja, maar een ander,
een tot nog toe onbekend, vriendelijk,
en toch bewoond vasteland



en:

 

er zijn talen waarin het verleden
niet kan worden uitgedrukt
er is alleen heden, het regent er
nu en je houdt je gezicht en je handen
gericht naar de hemel alsof er confetti
valt en je nog jong bent, alsof daar
een wonder gebeurt in de lucht

en je bent vrij als de wind, je kunt
alles besluiten bijvoorbeeld om
weg te gaan, niets meer te schrijven
of weer naar binnen te gaan
en te blijven 

hehe, waarom voel ik me zo intens betrokken bij deze poëzie, waarom voel ik de dingen net zo aan als miriam? ach, de eilanden, het wrakhout waar ze het over heeft, dat zullen wel mensen zijn die de weg zijn kwijtgeraakt en die zoeken naar een nieuwe vastigheid (=vasteland).

de vrijheid die ik in haar tweede gedicht ontwaar is juist de vrijheid die we ondervinden als we ons losmaken van de druk van het verleden. 

als we dus leren achterwaarts naar buiten te gaan om onze sporen uit te wissen....

 

* Miriam Van hee kreeg de Herman de Coninckprijs voor de beste dichtbundel (2008)

Zowel de vakjury als het publiek kozen met overtuiging voor de poëzie van Miriam Van hee (°1952). De vakjury kende haar bundel Buitenland unaniem de Herman de Coninckprijs voor de beste dichtbundel toe.

*

zomereinde aan de leie


dit is wat een schilder zou zien:
de gebleekte graskant, kastanjes
en linden, het warme maar heengaande
licht van de avond en tegen de haag
op de andere oever een loper, en zijn
gedachten, hoe schilder je die
en boven het water de meeuwen
en tussen het licht- en het donkerder groen
de plecht van een jacht, het schuiven
der dingen, de richtingen

het water zelf kun je hier waar wij zitten
niet zien en ik vraag me nog af hoe je
afstanden schildert, steeds lichter misschien
tot je wit overhoudt, en hoe het verleden
toen jij daar nog liep

hoe schilder je dat je nooit weer
daar zult lopen, tegenstribbelend
aan je vaders hand


Miriam Van hee, Buitenland, De Bezige Bij, Amsterdam, 2007, p. 8, p. 40, p. 41

hehe, het zachte winterweer verstoort het ritme van de natuur. een fotootje van bloeiende narcissen in de krant, onze mutsen een sjaals aan de kant!

bepaalde vogelsoorten verdwijnen naar koudere streken. andere soorten, uit het zuiden afkomstig, vestigen zich in onze contreien. in mijn tuin zie ik reeds de groene lintblaadjes van boshyacinten (jaja!) boven de grond verschijnen... heeft de klimaatwijziging weer eens voor een ultra-zachte winter gezorgd of krijgen we in de maand februari toch nog het bezoek van de coole sneeuwkoningin?

ach, schrijven over het weer....

ik herinner me de zomer van 2007: het regende en het regende, de temperatuur was zelden meer dan 20 graden en iedereen vond het een 'echte belgische zomer'. het was in die periode dat ik het gedicht weer ouwevrouwenzomer van saskia decoster per toeval op internet ontdekte. op 7 juli plaatste ik hierover een bericht op mijn blog.

maar ik was als door een bij gestoken: de lectuur van deze fabuleuze tekst inspireerde mij .....tot het schrijven van mijn eigen particuliere versie van een 'weergedicht'. ik schreef en ik schreef, ik tokkelde en tokkelde tot ik bijna scheel zag. na een paar weken was het zover: daar kon ik mijn tekst opslaan in mijn documap. ik stuurde ze prompt naar een wedstrijd  (ik zeg niet dewelke) en tot deze maand januari wachtte ik met spanning naar het verdict van de jury.

ik kreeg al die tijd geen enkel bericht. ik was duidelijk niet bij de winnenden. toch hoopte ik zo half en half op een eervolle vermelding. oeps! een paar dagen geleden belde ik toch maar ongeduldig naar de cultuurdienst van de stad die de wedstrijd organiseerde. de vriendeijke dame aan de telefoon was formeel: ik was er helemaal niet bij, haha! in totaal waren er echter 648 inzendingen. ach, geen erg dus dat ik het niet haalde. niet oneervol.

toegegeven: mijn gedicht was eigenljk te lang. ik compresseerde de tekst op 1 pagina A4 om aan het reglement te voldoen, dat was fout. want poëzie heeft ruimte nodig, en zeker dit gedicht. ook: er stond een punt te veel. ik gebruik de laatste tijd alleen leestekens als het echt nodig is. witriumte kan evenzeer de functie van een leesstop vervullen. dan is een komma of een punt totaal overbodig. de kunst is, deze stelling trouw toe te passen in het geheel van de tekst. ook sluit ik bijna nooit een strofe af met een punt.

soit, ik heb mijn gedicht opnieuw de rumte gegeven die het nodig had, er een nieuwe titel bovengeschreven en nog eens alle leesstekens nagekeken. hier komt het:

weerberichten


1

dit kwakkelweer dwingt mij tot een toestand van wolken

nog aangenaam ook

wonen in een hibiscus syriacus

of in een hangpetunia

is een droom

zachtroze sluiers,

een hemel van cyclaam

de protuberantie van meeldraden en stampers hinderen tegelijk

,
alsof zij middelpuntvliedend zijn

,
niet centrifugaal maar centripetaal

mooi weliswaar maar bang

de regen is alom

.
het diepste water is het water onderwater

,
zij hangt van het water en druipt zwaar in het halfrond

.

lobelia’s lijken vertrapt

,
variërend van lichtblauw tot koningsblauw

wacht maar tot de tropen komen,

the deep blue sky and the bayou (wij krijgen

de helft van het huis, de deur wordt vooraf opgestuurd)

pakjes op onweer,

stortregens in de keuken,

de bakken

2

meeuwen, zij vormen het echte gevaar

daarom houden wij het op een bed,

waarop alles gespreid,

alles verzorgd tot in de donkerste puntjes van de oneindigheid

.

daar ben ik niet zo zeker van,

niet van het heelal,

het alomvattende water

het regent hier overal, overal leugens

nachtblauw is de nacht en ademloos de rozen,

zij bloeien in schoonheid, een witte roos is de max,

verrukkelijk en dan rabarber

verpulverd. de pottentuin neemt plaats,

het is drukkend en bedrukt

wij genieten ongebreideld van het water,

de zon en de vlierbessen,

het hout drogen we daarna

3

alles komt terug, de tijd is een cirkel

wij zijn als hout, gerimpeld, geduldig,

taai weliswaar maar niet ontegensprekelijk,

tegenspreken kan, tegenspreken is nodig,

tegenspreken is pijnlijk

de dagen vervliegen in gouden zuchten,

het is weer zover  

het hout droogt zienderogen,

stapels groeien op stapels,

ik breek de takken middendoor en doe een schietgebed,

begroet de vlier en hak hem in stukken

gebruik hem als mulch,

bodembedekker,

in deze bodemloze tuin,

deze tombe

ik moet mij verontschuldigen,

alle begin is moeilijk,

nog even en ik ben bezig

met de terugkeer van de sprokkelkoningin

zij is het mooist in roze, haar totemdier de specht

---

januari 2008. in deze toekomstige voorstad van brussel (halle dus) is het carnavalseizoen reeds opgestart. de bloembollen steken hun kopje boven de grond. het regent een druilerige zachte lenteregen. toch is het nog volop winter en in februari, zegt men, kan het nog sneeuwen...

we brachten de hele kerstvakantie door aan zee, in oostende. een verrukkelijke ervaring, voor herhaling vatbaar. 1 dag heeft het daar gesneeuwd, op donderdag 3 januari 2008 als ik me niet vergis, in de namiddag. we zaten net te proeven van een smakelijke duchesse de bourgogne in de schitterende pub 't botteltje, toen we tot ons groot jolijt een stoet vette ganzen zagen paraderen door de straten, die als gebiologeerd een doedelzakspeler volgden (in ganzenpas!). tot onze grote verbazig merkten we ook hoe kleine sneeuwvlokjes door de lucht dwarrelden. een uniek moment, voor altijd opgeslagen in mijn eigen persoonlijke organische pc (mijn hoofdje dus) en een blijvende leuke herinnering.

alhoewel ik niet echt van vogels hou (het zijn afstammelingen van de vreselijke dino's), toch vind ik meeuwen iets hebben. ik kan mij het plaatje vakantie-aan-zee niet voorstellen zonder het zacht gekrijs van deze majestueuze vogels en hun grappige drukdoenerij aan de dijk:

vale grijze zee

op de dijk trippelt vrolijk

een zilvermeeuw

jammer genoeg worden ze tegenwoordig beschouwd als een echte plaag! net zoals de duiven in onze grote en kleine steden wordt het stilaan verboden ze op bepaalde plaatsen te voeren. op de buitenterrasjes van my little penthouse by the sea (zoals ik mijn vakantie-appartementje op de negende verdieping noemde) hing ook al een verbodsreglementje. ik had opgemerkt dat meeuwen voortdurend in de nabijheid van het raam kwamen vliegen:

elegante meeuwen

vliegen af en aan, af en aan

voorbij mijn raam

verboden de meeuwen

te voeden – zegt het reglement

ik schud de broodzak

of ik mij aan het reglement gehouden heb, laat ik aan het luchtige oordeel van de lezer over. feit is dat ik, in tegenstelling tot mijn echtgenoot, die dol is op kiekjes, geen foto's heb overgehouden aan mijn verblijf aan zee, wel een dozijn haiku's. de mooiste herinnering is echter het aandoenlijk rammelen van de kusttram: het eerste geluid trouwens dat ik hoorde, bij het ontbijt aan het raam (en bij kaarslicht, om mijn huisgenoten niet wakker te maken):

ontbijt bij kaarslicht

het geluid van de kusttram

in de ochtendmist

 

 

ontwaken bij

het getingel van de kusttram

kerstmis aan zee

 

eindejaar aan zee

al rinkelend en twinkelend -

de kusttram

tot besluit van dit meeuwenbericht deze haiku, die de herinnering aan zee, wind en overal lichtjes mooi samenvat. alhoewel een aandachtige lezer het einde ook op een grappige manier kan interpreteren. het is hem of haar dan ook volkomen gegund.

efkes te lachen met mijn haiku, bedoel ik...

my penthouse by the sea

lichtjes in de avond

lichtjes in de wind

 

 

1.

haha! tegenwoordig zap ik regelmatig naar de kookprogramma's van de donkere britse schoonheid nigella lawson. deze dame vertolkt met brio een kookmadame die duidelijk zelf immens veel plezier beleeft aan haar kooksessies. niet alleen begeieidt ze haar pruttelende stoofpotjes met charmante kreetjes en gefluister, zij is ook intens gevoelig voor de geuren en kleuren, voor de versheid en de kwaliteit van het voedsel. zij beschrijft de metamorfoses van de ingrediënten tijdens het bakken en braden met zalige termen als tongstrelend, mals, krokant, smeuïg, delicaat, perfect match, overheerlijk, hemels, goddelijk... zij heeft ook intense aandacht en een goed oog voor de presentatie, de vormen en de uiteindelijke kleurencombinaties van haar gerechten. een schitterende madame voor een schitterend kookprogramma, om duimen vingers van af te likken!

deze inleiding om opgelucht aan te kondigen dat mijn clémentineconfituur na enige inleidende experimenten perfect is gelukt. ik ben natuurlijk niet zo knap (in alle opzichten) als nigellaatje, maar toch heb ik me bij het pruttelen van en het roeren (met een houten lepel!) in de schitterend oranje confituur bijna zo vrolijk gevoeld als deze dame. het turen in de smeuïge jam bezorgde me een uitgesproken erotisch genot, mijn zorgen verdwenen als sneeuw voor de zon en hehe, ik raad iedereen aan zich enkele uren in kokende oranje jam te verdiepen als ultiem middel tegen winterblues!

2.

de aandachtige lezer van mijn voorlaatste bericht weet misschien nog dat ik de afghaanse clémentines (het waren eigenlijk spaanse, maar ik kreeg ze van afghanen) uiteindelijk in vier partijen had verdeeld. nadat het probleem van de kortsluiting was opgelost kon ik eigenlijk beginnen, twee dagen te laat weliswaar, maar de gesuikerde rondellekes zagen er nog ijsfris uit, want ik had de nachtvorst langs een raamspleetje binnengelaten. mijn keukentje fungeerde als een reusachtige ijskast en alle voedsel werd zo perfect gedurende de twee 'sluitingsdagen' geconserveerd. een mens moet wat inventief zijn en een algehele kortsluiting in een keukentje mag de pret zeker niet bederven.

nu, om een lang verhaal kort te houden: de eerste partij rondellekes kookte ik zoals aangegeven op de verpakking van de minutesuiker. vijf minuten dus, maar het resultaat was een vloeibaar papje jam. bij de tweede partij voegde ik een poederzakje pec, verdikkingsmiddel dus, het resultaat was al heel wat beter. de derde partij liet ik gezellig drie kwartier inkoken (zoals in het turks recept), het hele huis rook na afloop naar mandarijntjes (heerlijk!). de vierde partij kookte ik samen met de eerste partij (die ik nog eens wou laten inkoken) gedurende ook vijfenveertig minuten en ik voegde er drie zakjes pec bij. resultaat: schitterende, vaste confituur, heerlijk smeerbaar op de boterham, maar ook geschikt als accompagnement bij gebraad en wit vlees.

het verdelen in de potten verliep een beeje onhandig (moeilijk mikken in kleine potjes!)  maar met een natte doek veegde ik daarna het gegozzel schoon. ik telde 20 potten jam, in alle formaten: van snoezige kleintjes tot reuze weckpotten! fantastisch! ik heb er reeds vijf weggeschonken en 1 opgesoupeerd, want tja, dames en heren, het is bijna kerstmis, tijd voor kadootjes, smulpartijen en kleine, delicate genoegens...

3. (nawoord)

vóór ik aan bovenstand blogbericht begon (het zal het laatste zijn voor dit jaar!) ben ik toch even blijven stilstaan bij de kleur oranje*. op internet* vond ik dit:

Positieve associaties met de kleur oranje.

Plezier, trots, verheldering, doorzettingsvermogen, voortplanting en sexualiteit.

mooi, mooi!

Negatieve associaties met de kleur oranje.

Lafheid, jaloezie, wantrouwen, nijd, haat, overspel.

oei! oei!

ach, ach, de positieve eigenschappen van de kleur oranje vind ik helemaal bij mezelf terug, de negatieve eigenschappen natuurlijk ook. want ik beken: ondanks mijn engelentaaltje ben ik geen engel, en in mijn rijk gevuld leventje heb ik al die mooie en lelijke emoties met volle teugen kunnen ervaren. maar toch was het vervaardigen van oranje confituur in deze donkere dagen een uitgesproken positieve ervaring, die voor dagenlange vrolijkheid en hilariteit heeft gezorgd in mijn stoffig winterhuisje.

terwijl ik deze zinderende zinnen neerschrijf, denk ik ook voortdurend aan mijn gedicht oranje, jaren geleden neergepend en volgens een goede vriend een van mijn beste, vrolijkste, meest persoonlijke gedichten ooit.

vóór ik iedereen een zalig kerstfeest wens, wil ik deze verzen nog eens overpennen. beste lezers, in onderstaande gedicht zijn jullie de plechtige getuige van mijn metamorfose: in de winter verander ik in een schitterende, sappige sinaasappel....

ORANJE

(de zachtste winter ooit)

 

 

melkbeige licht zoent het nepschuim

in dit land, afwisselend roze, afwisselend azuur.

soms valt regen bij sluiers. stromen vocht lijmen

roodomrande ogen dicht - wanhopig klapwieken

ijle gordijnen van nooit helderder water.

 

toch heerst hier de paarse geur van hyacinten,

de suikerkleur van fruit. doordringend oranje vult

me, als een kussen. ik ben een sinaasappel, een vrucht

met een bloedsomloop, barstensvol vezels sap. nauwelijks

berijmd schetter ik oranje, een barenswee in hoogwinter.

 

mijn lijf deel ik in partjes. vrolijk schommel ik,

een wankel, veelkleurig schip. zuiderse bitterzoetheid

doet amberkleurig sap sijpelen, het dringt doorheen dromen

van sneeuw, dringt diep in de harten van ijs. onsneeuw,

wolken weliswaar, winter. de zachtste winter ooit.

* Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Oranje is een secundaire kleur die zich in het spectrum tussen rood en geel bevindt. De kleur kan dan ook door menging verkregen worden met deze twee kleuren. Het is de complementaire kleur van ultramarijnblauw. Binnen het spectrum vindt men oranje licht bij golflengtes tussen 620 en 585 nanometer. In de niet-wetenschappelijke traditionele kleurenleer is het een vermeende secundaire hoofdkleur.

Het woord oranje is afkomstig van het Perzische narang (het Spaanse naranja), wat sinaasappel betekent.

* Community.compuserve.com/n/docs/docDownload.aspx?...

1.

oeps! het heeft een halve dag geduurd voor we de oorzaak van de kortsluiting in mijn keukentje vonden! het kraantje voor de watertoevoer van mijn wasmachine bleek helemaal verkalkt. kleine waterdruppeltjes lekten doorheen het gat (van de waterleiding) van de vloer naar de kelder, pal op een elektrische leiding! en zo veroorzaakte dit klein lekkend kraantje een fameuze kortsluiting.

we gaan de kraan eens helemaal losschroeven en bewerken met een ontkalker, in de hoop dat zo het lekken volledig stopt.

oef, oef! wat een opluchting, weer te kunnen koken! beschikken over elektrisch comfort is voor ons, beschaafde westerlingen, zo'n gewoon iets, dat indien dit gegeven wegvalt, wij totaal ontredderd zijn. op zo'n momenten voel ik een enorme bewondering voor volkeren die overleven zonder al deze poespas. die een gat in de grond graven en een oventje  bouwen. die zich warmen aan een kampvuur en in de winter dik ingepakt in dierenvellen en op zelfgemaakte sneeuwschoenen lange tochten ondernemen. die in volledige symbiose met de natuur leven, volledig weerbaar en sterk de meest onmogelijke temperaturen trotseren en wiens grootste bekommernis is, het leven in zijn meest authentieke vorm te ervaren.


2.

ik las enkele dagen geleden toevallig een gedicht, geschreven door de amerikaanse dichteres elizabeth bishop (1911- 1979) *, over haar grootvader, die een tocht naar het hoge noorden onderneemt. hier komt het:

Voor grootvader

Hoe ver in het noorden ben je nu al?

-   Maar ik ben haast dicht genoeg om je te zien:

onder de Noordster,

stevig, breedgeschouderd, & vastberaden,

op scheve sneeuwschoenen sjokkend

over de harde, schitterende klonterkorst van de sneeuw…

De Aurora Borealis schijnt in stilte.

Stralen van rood, van paars,

vlekken je kale hoofd met kleur.

Waar is je sealskin muts met oorlappen?

Die oude bontjas met zwarte knooplussen?

Je zult je dood opnieuw halen.

 

Als ik je voorbij zou lopen, je zou zoenen op je wang,

dan zou je zilveren stoppelbaard aanvoelen als witte rijp

En zou je ouderwetse walrussensnor vol ijspegels hangen.

 

Krak, krak…. Bevroren riemen en krakende sneeuw.

Die drift is eindeloos, denk ik; zo ver als de Noordpool

Bevat hij geen schaduw, behalve de zijne en de onze.

Grootvader, toe, stop!  Ik heb het in jaren niet zo koud gehad.

vreemd genoeg dacht ik bij eerste lezing onmiddellijk aan de kerstman. grappig, niet? tja, in het straatbeeld kom ik eigenlijk voortdurend kerstmannetjes tegen: het is hier in halle de gewoonte geworden olijke kerstmannetjes in allerlei formaten en vormen langs de gevels van de huisjes, op balkonnetjes en langs de ramen te doen paraderen. geen wonder dat een beetje een kerstman-obsessie mij niet vreemd is!

maar ach, natuurlijk gaan deze verzen niet over de kerstman. dit gedicht bevat vele 'lagen' en de diepere betekenis van dit sublieme tafereel kan op vele manieren worden geïnterpreteerd.

het sleutelvers is volgens mij: 'de drift is eindeloos'. de levensdrift dus, waar alleen de dood een einde kan aan stellen. maar niet alleen de oude man volgt zijn eindeloze tocht, zijn 'drift': zegt de dichteres zelf niet dat ze haar grootvader nadert (Maar ik ben haast dicht genoeg om je te zien:) en uiteindelijk wil voorbijsteken (Als ik je voorbij zou lopen, je zou zoenen op je wang)? zij ook dus is aangetast door the run for life!

maar heel onverwachts vraagt elizabeth aan het einde van de derde strofe aan haar grootvader te stoppen, want zij heeft het al in jaren niet zo koud gehad.... betekent dit dat zij zich bewust is van de kille adem van de dood, dat zij beseft dat toegeven aan de ongebreidelde, ongecontroleerde  levensdrift eigenlijk alleen maar leidt naar het eindpunt, de dood?

misschien wil elizabeth bishop even blijven stilstaan bij het leven? genieten van de kleine dingen? beseft zij dat er ook iets anders bestaat dan alleen maar streven naar.... naar wat eigenlijk? met andere woorden: vraagt deze dame zich, bewust of onbewust af, wat het doel van het leven eigenlijk is, wat de zin is van het altijd maar meevlieden met de tijd? stopt het gesleur, stopt die razernij dan nooit?

dit zijn natuurlijk existentiële vragen, dit is ook mijn interpretatie van dit gedicht. misschien zal een nog aandachtiger lezer andere opmerkingen kunnen formuleren, andere fantasieën ontwikkelen bij de lectuur van dit gedicht.  (ben trouwens benieuwd naar jullie reactie, beste lezers van dit blog!)

maar ik wil deze introductie toch besluiten met te wijzen op het prachtige tafereel dat elizabeth bishop in het gedicht 'voor grootvader' oproept, al was het maar omdat zij met enkele rake pennentrekken de magnetische schittering van het noorderlicht in de kleuren rood en paars en wit en zilver vastlegt...

Elizabeth Bishop,  Edgar Allen Poe & The Juke-Box: Uncollected Poems, Drafts, and Fragments

Uitgegeven en geannoteerd door Alice Quinn

Farrar, Strauss and Giroux 367 p. $ 30

1.

kersttijd. ik krijg berichten van stervelingen (oeps! kan blijkbaar mijn engelentaaltje moeilijk loslaten!), die zich klaarblijkelijk in vreemde gemoedstoestand bevinden. het jaareinde eist zijn tol: iedereen  overwerkt, ondersteboven, superzenuwachtig omtrent de opeenvolgende reë

le en imaginaire voorbereidingen voor sinterklaas, kerst- en eindejaar! olala!

werken, het dagelijks leven, sociale esbattementen en vrijetijdstoestanden, alles staat in het teken van de rode man met de witte baard, die naar het schijnt kadookes zal uitdelen, niet alleen aan alle mensen van goede wil, maar ook aan zij die hun goede wil opzettelijk hebben weggemoffeld diep in hun zwarte ziel en daardoor erupties van gezeur, immens gekrakeel en wilde wanhoopskreten toelaten.

ach, de politie waarschuwt voor gauwdieven: we moeten oppassen als we centjes uit de muur halen, want achter ons in de file staat een potentië

le dief die nauw toekijkt hoeveel geld we afhalen en die ons misschien zal volgen en in een verlaten straathoek het geld afhandig maken. oei, oei, wat is het leven toch ingewikkeld geworden: ondanks onze rijkdom en onze mogelijkheden tot ongebreidelde consumptie moeten we voortdurend en totaal op onze tellen passen. het dagelijkse leven is een jungle: we moeten altijd voorbereid zijn op helse verwikkelingen.

ach, desondanks geef ik de vrede alle kansen: natuurlijk ontmoet ik ook leuke, aangename mensen. in gesprekken op straathoeken, in cafés, in treinen en in virtuele ruimtes luister ik ontroerd naar hun verhalen, ik koester me in hun woorden en emoties, ik laat me meedrijven door hun dromen en open al mijn porië

n voor hun vrolijke stromen van positieve energie.


2.

gisteren bijvoorbeeld zomaar een grote kist spaanse mandarijntjes van mijn afghaanse buren kado gekregen (of zijn het clémentines? heb het altijd moeilijk met het verschil. op het karton staat oronules gedrukt - de varië

teit). hier en daar was op het velletje reeds een vlekje verschenen, dus niet meer te verkopen, maar toch nog perfect geschikt voor heerlijke confituur!

op internet gezwind een recept voor mandarijnconfituur gezocht. in het frans, want in het nederlands schijnt deze confituur niet zo populair te zijn. tja, citrusvruchten zijn natuurlijk mediterrane vruchten en de zuiderse dames weten wel hoe van deze heerlijke zonnebolllekes lekkere jam te maken! op een turkse website zelfs twee receptjes ineens gevonden, eentje met hele mandarijntjes (recept van aycam hanun, gerante van de mare & monte oteil winkel in altinolukin, turkije), en eentje met 'rondellekes', genaamd: 'recept van mijn moeder'*.

oef! ook in mijn antiek kookboek van de boerinnenbond een recept van sinaasappelconfituur gevonden. lijkt me wel wat. enfin: zoals altijd maak ik een amalgaam van alle recepten en volg ik bij het koken een beetje mijn eigen gedacht en vooral: mijn intuïtie. rondellekes vind ik esthetisch mooi, citroensap erbij vind ik een must en een likeurglaasje madarine napoléon als afwerking zal zeker de smaak ten goede komen.

in bijna alle recepten moeten de mandarijntjes twee opeenvolgende nachten in koud water weken, kwestie zeker van de schil helemaal proper te krijgen. goed zo, vandaag dus ga ik de vruchten afwegen, wassen en in koud water dompelen. morgen of overmorgen begin ik eraan. misschien lukt het me wel mooie potjes stevige en geurige mandaijntjesjam te maken. kan ik mijn maatjes met kerst verwennen!

ik ben dus van plan als volgt te werken: eerst de clémentinnekes (nu weet ik het zeker: het zijn clémentines, want de vruchtjes bevatten geen pitten!) uitgebreid wassen, ze tellen en wegen en daarna enkele grote casserolles zoeken om ze hun dompelbad te geven. morgen giet ik het weekwater weg, spoel de vruchtjes nog eens na, snij ze in mooie rondellekes en verdeel deze over vier kookpotten met dikke wand. kokende confituur heeft ruimte nodig: in het totaal wegen de fruitjes tussen de vier en vijf kilo, de rondellekes nemen veel plaats in en met suiker en vocht erbij zou de jam vlug kunnen overkoken (heb jammer genoeg geen supergrote confituurketel!). daarom vier kookpotten dus. (ik gebruik natuurlijk minutesuiker, gaat rapper, plus min 1 kilo fruit tegen 1 kilo suiker+  500 ml vocht!).

3.

foei! hebben we vandaag, op de grote confituurdag, toch geen kortsluiting in de keuken zeker! ik ben in alle staten! we kunnen niet koken! de elektricien kan maar pas morgen komen, dus owee, mijn confituur!

het vervolg van dit verhaal lezen jullie overmorgen, beste dames en heren. mijn rondellekes zullen dit keer zeker lang genoeg geweekt hebben! maar geen nood: ik heb de porties clémentines al mooi verdeeld over de kookpotten, met de suiker er bovenop. suiker is niet alleen zoet, maar ook een super bewaarmiddel!

 
* www.mymerhaba.com/fr/main/content.asp_Q_id_E_2172 - 49k -
 

Waar mensen samen leven moeten sommige handelswijzen groepsgewijs geregeld worden. Samenleven is the game, besturen is the name.

Naast de vraag of er goede of slechte bestuursresultaten zijn, is er de kwestie van hoe er bestuurd wordt: soms wordt dat aan één individu overgelaten, of aan een klein of minder klein clubje van individuen, en het is ook wel eens voorgekomen dat men elk individu van een groep bij haar regelgeving betrekt.

Het portret van hoe het er in België anno 2007 toegaat, wordt niet bepaald door alle Belgen.

De schilders zijn beperkt in aantal: een kleine collectie zelfbenoemden die een eigen numerus clausus invoeren om na te gaan wie de Belgen zal besturen.

Zij hanteren een New Speak en leggen middels hun gekwaak helaas een waas van mist en nevel over de hoe-kwestie. Een waas dat geweven is met woorden die de dingen zoals ze zijn in een Lof der Zotheid omdichten.

Zo is er een eerste pathologische tic om complexe verkiezingsresultaten samen te vatten in een simplistische tweedeling van "overwinningen" versus "nederlagen". De enen dichten zich veel rechten toe en de anderen wanen zich in een plicht tot nederigheid.

Hoewel het In 't echt evenwel koppig zo blijft dat de kiezers qua gedachtengoed uiteenvallen in diverse nuances, wordt de gevarieerdheid van dat palet genegeerd: enkel de deelgroepjes die een hapje van de "vlottende massa" (d.i. de kleine aantal burgers die elke verkiezing een ander gedacht hebben) gestrikt hebben, beginnen de plak te zwaaien. Omdat ze "gewonnen" hebben zeggen ze (wát ze precies gewonnen hebben weet niemand).

Dat neemt niet weg dat geen van die victoriekraaiers ooit maar in de buurt komt van de helft van de stemmen. Het zijn stuk voor stuk slechts beperkte spiekes van de taart, en toch zie je ze stuk voor stuk bombastisch doen als de Grenouille qui veut se faire aussi grosse que le boeuf.

Lof der Zotheid...

Een tweede pathologische tic werd bedacht met het woord "coalitievorming". Geen enkel van de partjes van de taart, die zich belangrijk vinden, is groot genoeg om te lijken op een halve taart, laat staan op de hele taart.

Daarom zoeken ze contact met andere partjes tot ze samen een halve taart vormen. Op dat ogenblik vindt de halve taart dat ze aan regelgeving zou kunnen doen voor en namens de hele taart : la grenouille qui veut se faire aussi grosse que le boeuf. Alweer die numerus clausus die zich "coalitie" noemt. De rest van de taart wordt "oppositie" genoemd en mag opzij gaan staan. Alsof ook zij geen stuk taart is.

Lof der Zotheid.

Het wordt pas echt dol in dit asiel als de kikkers het gaan hebben over wat "voorkeurstemmen" heet. Wie een stem naast zijn naam krijgt springt driest naar de conclusie dat hij daardoor de voorkeur van die kiezer geniet. Wie de meeste van die onvoorzichtige stemmen verzamelt vindt dat hij/zij de vlag mag dragen. Je zou denken dat "de meeste" zou betekenen "boven de 50%". Hier niet: als 't maar meer is dan een ander, dan mag je de vlag dragen. De stemmentrekker wordt plots een Grenouille qui veut se faire aussi grosse que le boeuf: de kikker in kwestie stelt dat hij de tricolore ook niet enkel kan, maar moet dragen. Hoewel niemand, maar dan ook niemand hem precies daartoe expliciet heeft verzocht.

Lof der Zotheid.

Waar mensen samen leven moeten sommige handelswijzen groepsgewijs geregeld worden. Om dat mogelijk te maken zijn een aantal bestuurders nodig.

Indien die niet kunnen gevonden worden omdat de zoekers psychotisch zijn, moet men anderen aan de speurtocht zetten.

Niet zich verder laten opzuigen in een stinkend moeras door nutteloos heftig te spartelen.

Nochtans is het precies dát wat die paar Baas-Ganzendoncken klaarblijkelijk wensen te doen. En hardnekkig te blijven doen.

Wie is verwonderd dat niemand, noch in het binnenland noch in het buitenland, deze tentoonstelling van immoraliteiten apprecieert ?

Waar schuilt de gemandateerdheid van die paar zieke individuen om onze moeizaam en hard bevochten maar afkalvende welvaart elke dag met meer dédain te behandelen en in de schaduw van hun psychotische eigenwanen te plaatsen ?

Waar halen de kikkers die beneden in de waterput denken dat ze de wereld kunnen zien in godsnaam het récht vandaan om de Citoyens zó nietsontziend te belazeren waar ze bij staan ? En waar halen de Citoyens het recht vandaan om die kwakers niet krachtdadig een halt toe te roepen ?

Wie kan zoveel dwaasheid en slechtheid vergeven of vergeten ?

Ach, er is niks nieuws onder de zon.

Laus Stultitiae


oeps! wat een schitterend, vorstelijk bericht! beetje in ouderwetse en plechtige stijl, beetje grappig ook, maar getuigend van een waarachtige verontwaardiging en een intense bekommernis om het welzijn van de mensen. daarbij toont de voornaamste onmiddellijk aan wat de huidige heersers in belgikse heden ten dage ontbreekt: eer en geweten. empathie met de mensen. kennis van en respect voor natuurlijke levensprocessen. hoffelijkheid, tact, humor en intelligentie.
 
zo kan ik, dames en heren, tot in den treure doorgaan....

maar de voornaamste fluisterde mij ook op de valreep, net voor hij in de hemelruimte verdween voor een volgende opdracht, een rits mogelijke oplossingen in het oor (wat niet tot zijn eigenlijke taak behoorde, want een voornaamste mag zich eigenlijk niet rechtstreeks tot de mensen riichten):
 
hij raadde de stervelingen aan flink ongehoorzaam te zijn

niet te luisteren naar het stelletje onbekwame heersers

zeker niet te veel aandacht te besteden aan hun gekwaak (zij stonden al lang genoeg in het zonnetje, ook het journaille beleefde heden ten dage gouden tijden)

verder: op intelligente, humane en warme manier met vrienden, familieleden en buren te blijven omgaan, ongeacht leeftijd, geslacht, taal, status en ras.

innig zuinig te leven en alleen duurzame aankopen te doen: niks consumptiegedrag ingegeven door commercie

op straat, in cafés, in theaters en voetbalstadions, in winkels, in virtuele ruimtes en tijdens luchtconversaties met mobieltjes, steeds uiting te geven aan hun gevoelens van diepe onvrede omtrent de heilige mantra genaamd egoïsme, geponeerd door de heersers zelf

oude, wijze teksten te lezen, romans fleuves (om de loop der dingen te vatten) en poëzie (om weer te leren zingen) en ook wondermooie verhalen uit het oosten (om zo de verlichting of het aha-gevoel te ervaren)

de heersers van hun kant, werden aangeraden rekening te houden met de raad der wijzen. nog beter: zij zouden opnieuw moeten leren luisteren naar de stem van de natuur.  deze stem was in elk van hen aanwezig, maar o zo dikwijls onhoorbaar, want weggemoffeld onder stapels en stapels vilein klatergoud....


* de engelen van de wereld zijn zij die regeren over de hele wereld. zij worden ook genoemd: voornaamsten, vorsten, overheden.

zij beheren het dodenrijk en beschermen de aarde, niet alleen de steden maar ook de religie en de politiek. zij hebben meer vrijheden dan de engelen die onder hen staan. de voornaamsten zijn de managers van de aartsengelen en engelen. zij zijn de begeleiders van de heersers der aarde.

(vervolg cherubijnen 1)

1.

het is november, wellicht de ideale engelentijd. toevallig ontmoette ik een paar dagen geleden op de trein een oude, lichtgevende serafijn* die al jaren op aarde in mensengedaante rondloopt. deze engel van de hoogste categorie verkondigde plechtig dat weldra een beeltenis van me door de hemelruimte zou worden gestuurd, zodat ik mezelf opnieuw zou ontmoeten vele jaren terug in de tijd.

deze welwillendheid vertoonde hij alleen maar op 1 voorwaarde: dat ik hem aardse informatie zou doorspelen omtrent een geheimzinnig personage, codenaam silk okie. ik voelde me plotseling meespelen in een of andere ouderwetse james-bondfilm, maar of ik de info heb gevonden en doorgestuurd, doet hier in dit blogje eigenlijk niet ter zake. toch zal het de aandachtige lezer niet zijn ontgaan dat boven dit bericht de beruchte beeltenis prijkt. de serafijn zal dus tevreden zijn geweest met mijn kreetjes en gefluister.

ik wil het hier in dit bericht eigenlijk hebben over cherub 2, een engeltje dat me onlangs werd voorgesteld door cherub 1. omdat cherub 2 tekenen vertoonde van gelijkenissen met mezelf, tientallen jaren terug, vond cherub 1 dat we moesten samenkomen om eventuele verleden en toekomstige metamorfoses te bespreken, we konden nooit voorzichtig genoeg zijn betreffende onzer beider levensloop, een verwittigde engel is er twee waard, als jullie begrijpen wat ik bedoel - vandaar ook bovenstaande beeltenis als ultieme baken.

zoals altijd bij een eerste kennismaking, maakte cherub 2 op mij een diepe, alhoewel licht mistige indruk. kon niet anders! als je dezer dagen  als hemelgeest naar de aarde reist moet je met dit herfstweer door dichte mistbanken en voorbijdrijvende stormwolken. toch onderscheidde ik doorheen de slierten witte lucht een wonderbaarlijk wezen, dat me vreemd genoeg deed denken aan mijn droom omtrent een engelachtig koekendozendametje met roze wangen, een pruiilmond en een leuk krullenkapsel, helemaal gekleed in tule en zijde.. dit persoontje zat bovendien in een orangerie thee te drinken uit een bebloemd kopje, typisch engels natuurlijk....

maar ach en wee! cherub 2 was absoluut niet akkoord met mijn hemelcommentaar over onze eerste ontmoeting. niet dat zij een indruk wilde achterlaten van latex en leer, maar

euhm...engelse thee...toch niet. geef mij maar munt of sterke groene thee met kilo's suiker. tule, dan in een ballerinapakje op een terras in parijs. of in een bikini op de noordpool'.

oeps! van een duideljke profilering gesproken.....daarbij worstelde cherub 2 sinds haar (want dit keer is de cherub een zij)  aankomst hier op aarde met echte mensenmuizenissen:
 
de laatste tijd krijg ik veel esoterische toestanden en goede raad over mij heen. mensen vinden het nodig om mij te zeggen dat alles goed komt, ying en yang, in het nu leven, grenzen verleggen, yoga, erin geloven.
 
nee, nee, nee mijn gezond engelenverstand kan er niet meer tegen. gedaan ermee. ik wil wenen en ongelukkig zijn. janken als een hond in mijn bed. opstaan en de wereld vervloeken. oh hell-gevoelens kweken. niets meer schattigheid of bloempjes in de wei.
 
ik ben op zoek naar evenwicht, het beruchte  ik sta in het leven en adem.
wel, ik kan het niet. ik ben dan maar extreem, de onevenwichtige onstabiele, die van niks iets begrijpt. soms in het hoog en soms in het laag.
 
en daarom stuur ik berichten naar mijzelf 20 jaar later. ...


tja, cherub 2 is ondanks haar verzuchtingen 'in het hoog en in het laag' (wat betekent: in de hemel en op aarde) ijverig bezig een volwaardig mens te worden. moet ze ook, wil ze haar cherubijnenopdracht (wijsheid, kennis en inzicht brengen in het leven van iedereen) tot een goed einde brengen.

bij het afscheid vertelde cherub 2 mij echter dat zij desondanks toch de hele tijd door feesten in haar hoofd had, een fenomeen dat hoogstwaarschijnlijk te wijten was aan haar engelenafkomst. het wemelde van feesten die zich integraal en in technicolor, als op een supergesofistikeerd flatscreen plasmascherm in haar verbeelding afspeelden. oeps! haar ultieme droom was dat zij die feesten eens in de realiteit zou kunnen verwezenlijken, maar tussen droom en daad staan wetten in de weg en praktische bezwaren...

of begreep ik het helemaal verkeerd: wilde zij misschien het concept van de feesten als een constante in haar geest bewaren, zodat zij met een simpele transformatietechniek, eigen aan de sjamanistische traditie, plotseling kon 'verhuizen' naar een subliem, uitzonderlijk feest, waarbij zij dan ogenblikkelijk in een lief feestbeest veranderde, terwijl haar omgeving zich simultaan aanpaste aan de kleur van elk feest afzonderljk?

hehe, wat een hemels, uitzonderlijk verhaal! vanaf nu noem ik cherub 2 het meisje met de feesten...


2.

ik moet toegeven dat de avonturen van cherub 2 mij af en toe binnenpretjes bezorgen - ik ben dan ook een eerbiedwaardige, ervaren, barokke putti - maar toch vind ik dat cherub  2, net zoals cherub 1, in de toekomst mijn volle steun en medewerking moet krijgen in haar zoektocht naar mensengeluk.

alle begin is moeilijk. cherub 2 stuurde mij niet zo lang geleden plotsklaps een licht alarmerend bericht: zij sukkelde met een ronduit dwaas mensenprobleem....

ik ben geopereerd!! ik vind dat cool. want ik woon in belgië en kan zomaar een ziekenhuis binnenwandelen en alles fixen wat fout is. niets ergs hoor, ik ben gewoon een wijheidstand kwijt, doet pijn, maar nu 3 dagen later, kan ik weer hartelijk babbelen.
 
haha! een engel die naar de tandarts moet! kom dat tegen!

maar, ach, dames en heren, liever dan mij vrolijk te maken over (hihi) een onnozel wijsheidstandje, wil ik hier (dit is een ernstige literaire blog, weetjewel!) finaal en uitgebreid aandacht besteden aan de liederen die cherub 2 componeert tijdens haar verblijf hier op aarde. zij schrijft sinds een tijdje fragiele, jonge spreekslierten en stuurt ze mij op. ik heb haar toestemming gevraagd ze in mijn blog te verwerken, want zelfs een engel beschikt over copyright, vermoed ik...
 
3.

Ik ging naar zee om zee te zien
Ik was alleen
en de meeuw wandelde mee
 
Met onze poten in de zee
hadden we het over
de prijs van het brood
en de kwaliteit van het water
 
Ik ging naar zee om zee te zien
Ik was alleen
en de meeuw wandelde mee
 
Met onze poten in de zee
hadden we het over
bellen blazen
en onkruid in de vijver
 
Ik ging naar zee om zee te zien
Ik was alleen
en de meeuw wandelde mee

deze spreeksliert gaf aanleiding tot volgende uitwisseling van berichten door het hemelruim:

' zie je wel, je beheerst de poëtische taal tiptop!
inhoudelijk ontwikkel je in dit gedicht een heel mooie gedachte: je wil de de zee zien, je bent alleen, maar je eenzaamheid wordt 'gedragen' door de meeuw, die zusterlijk, broederlijk, vriendelijk, liefelijk met je meeloopt. de meeuw troost je. heel verrassend is dat je in je gesprek met de meeuw niet praat over bijvoorbeeld de kleur van de wolken of het water, maar over dagdagelijkse beslommeringen als de prijs van het brood.

de suggestie van 'bellen blazen' en 'het onkruid in de vijver' bezit eigenlijk reeds een toegevoegde waarde, speelsheid bijvoorbeeld en het onkruid als symbool voor iets wat wij mensen weg willen maar eigenlijk heel natuurlijk is en daarom niet passend in het 'materiele' verhaal van nuttigheid en efficiëntie. 

heel knap is de vormgeving van je gedicht. het zit perfect in elkaar, je breekt de woordgroepen op de correcte manier af, de herhalingen (het refrein!), de alliteraties en (binnen)rijmen versterken het ritme en dus de poëtische kracht van deze luttele verzen. het woord 'vijver' geeft dan weer een ander timbre aan: de ij-klank is afwijkend en is het je bedoeling je gedicht wat mijmerend te besluiten of sluit je hiermee je gedachtengang af (de zee is oneindig, de vijver eindig, want afgebakend)? opvallend is dat je drie keer refereert naar water: de zee, de vijver, het water.... opvallend is ook dat je geen leestekens gebruikt, wel hoofdletters.

en nu komt het: als ik een gedicht bespreek voeg ik er ook 2 percent opbouwende kritiek aan toe (altijd, altijd vind ik wel iets, geen enkel gedicht is volmaakt!) - ik hou niet van het woord 'poten' als je refereert naar jezelf.

hehe, jij hebt als jonge engel kleine elegante voetjes, zeg!

(nooit zelf je waarde verminderen, dit geldt ook in het dagelijkse leven, heb een ultiem respect voor jezelf en je lichaam!)

maar er is natuurlijk het probleem van de meeuw, van wie je wel kunt zeggen dat hij poten heeft. wat te doen? een lief woord vinden dat bij jou en bij de meeuw past? ik suggereer het diminutief: 'pootjes' veel schattiger en ook passend bij de vogel.

natuurlijk hoef je mijn suggestie niet te volgen, want eigenlijk is je gedicht foutloos. dit is een krachtig, speels, grappig en dromerig gedichtje, helemaal voor jezelf sprekend zoals ik je nu al ken.

(als je er in slaagt enkele gelijkwaardige gedichtjes te schrijven heb je al een cyclus!)'


cherub 2 antwoordde hierop bijna ogenblikkelijk:

Wauw, stiekem vind ik je bespreking wel heel fijn! Vreemd dat mensen opeens dingen zien in mijn woorden. Over de binnenrijm en buitenrijm en woordgroepen en afbreken had ik nog nooit nagedacht. Ik ken die termen, maar termen zijn mijn ding zo niet. Ik lees gewoon hardop en hoor dan waar het rammelt. Maar wel fijn dat iemand zulke woorden bij mijn gedicht plaatst. Opeens lijkt het zo volwaardig. Alsof het echt iets betekent, terwijl het gewoon woorden zijn die in een versleten map in mijn hemelse balzaal liggen.

Het referen naar het water doe ik vaak. Water vind ik zo iets vreemd.  Het is een vreemde substantie, wij zijn water. Ik vloei uit kranen.

Ik begrijp je kritiek rond poten, maar 'pootjes'  vind ik niet mooi. Ik wil vooral dat het aards blijft. Want dat vind ik zo'n  lelijke poëzie, zo'n  zweverige toestanden. Verkleinwoorden maken een gedicht vaak te.

Met aards bedoel ik niet zwaar. Gewoon, echt degenlijk, menselijk. Mens en dier hebben van die gekke dingen waarmee ze op de grond staan, van mij mag dat best poten genoemd worden.

tja, cherub 2 bevindt zich duidelijk in een toestand van constante verwondering over aardse toestanden! tenslotte stuurde ze me nog enkele hersenspinsels, die ik voor het einde van dit bericht heb bewaard:

Smeerkaas
 
Het is niet waar
dat ik altijd
lach
 
en toch
 
Tussen kuip en madelief
ligt
een schoon uitzicht
 
Maar ik zou de zee wel eens willen zien





deze laatste gedichten zijn literaire juweeltjes. het gedicht smeerkaas is een eerder grappige verwoording van het (voor een engel heel begrijpelijk) verlangen naar ruimte, maar in de laatste spreeksliert weet cherub 2 op intense manier uitdrukking te geven aan mensengevoelens van ultieme vervreemdig, existentiele isolatie en eenzaamheid.

alhoewel zij nog niet zolang op aarde is verschenen, heeft cherub 2, ondanks haar jeugdige speelsheid en fantasie, bijna onmiddellijk de belangrijkste problematiek in het mensenbestaan gedetecteerd. wij stervelingen kunnen dus nog hopen op een betere toekomst, want o, jubel, er lopen hier op aarde schitterende cherubijnen rond (onzichtbaar weliswaar, maar toch duidelijk aanwezig!), die ons mensenkinderen perfect aanvoelen en dan ook de beloften in zich dragen van intense liefde en troost...
 

*  Serafijnen, serafim of serafs zijn engelen van hoge rang. Zij worden genoemd in de Bijbelse boeken Jesaja en de Openbaring van Johannes, en het Nag Hammadi-boek Oorsprong van de Wereld.

Het Nederlandse woord 'seraf' is via het Latijn afgeleid van het Hebreeuwse werkwoord saraph (branden), zie ook het akkadische woord sarapu (branden) en het middelegyptische śrf (warm zijn).

Men beschrijft hen als engelen met vier gezichten en zes vleugels.

 

1.

de laatste maanden en zelfs jaren voer ik gesprekken met cherubijnen*. tot mijn grote verbazing en nog groter genoegen zijn druppelsgewijs jonge, trendy wezens in mijn leven verschenen (moet ik aardse namen noemen? ward, annelies, anne, jan, kim, sofie, joris, marie, noah, lisa etc....)

zij vrolijken de laatste segmenten van mijn aards bestaan op (oef, oef, niet te negatief denken, het flesje is halfvol, niet halfleeg en ik wil hier achteraf zeker nog aanwezig blijven in de gedaante van een vrolijk spookje!), zij voeden mijn toch ouder wordende ziel met frisse, pittiige ideeën en grappige spirituele capriolen.

zij stellen mijn zogezegde zekerheden in vraag en dwingen mij als het ware opnieuw conclusies te formuleren over onderwerpen en thema's die ik allang als definitief onveranderlijk en dus afgedaan beschouwde. o wonder, ik leer en ontdek nieuwe nuances, hoor mezelf waarheden en tegenstrijdigheden declareren en probeer hieraan te remediëren door daadwerkelijk (om te beginnen naar de geest!) te veranderen en bijvoorbeeld nieuwe inzichten en levensrituelen aan mijn oude toe te voegen.

niks dus generatieconflict en generatieapartheid - en leve de interactie tussen ouderen en jongeren. wij eerbiedwaardige dames en heren moeten een keuze maken: blijven we zagen over de verdoemenissen des levens, of staan we open voor de originele en exclusieve exchange die anderen, de facto dus de jongeren, maar ook de middenjongeren en oudere jongeren, tout court de mensen dus, ons aanbieden.

wat de keuzes van de jongeren betreft: daar ben ik niet zo zeker van. leren zij van ons, creëren zij nieuwe rituelen uit de chaos, of netwerken ze verder aan de bestaande? het leven en de levensinzichten van anderen blijven mij eindeloos boeien, zij zijn mijn dagelijks brood, de kers op de taart, het neusje van de zalm, roze schuimige champagne, verrukkelijke sneeuw in de lente. ojee!

2.

zo kreeg ik onlangs voortdurend hemelse (want in engelentaal geformuleerde) boodschappen van cherubs die me na aan het hart liggen. hun berichten kietelden mij als weliswaar onschuldige elektrische stroomstoten. zij veroorzaakten bij mij stante pede een gedachtenweb en zijn reeds uitgemond in enkele daadwerkelijke zwerftochten op instant winterse straten en pleinen.

hilarishe kleumtherapieën slingerden zich rond tafeltjes en stoelen van verwarmde terrasjes, ademloze gesprekken bloeiden op in bruine kroegen.

andere en nog subliemere esbattementen, zoals het formuleren van schitterende zweefzinnen en schrijfslierten, poëtische ontboezemingen en liefdesverklaringen à

gogo zijn dan het uiteindelijke, ultieme resultaat en maken mij intens blij, want ook ik word overstroomd en gelouterd door een gelukzaligheid, een woordenrijkdom zonder weerga.

3.

natuurlijk, beste lezers, heb ik jullie nieuwsgierigheid gewekt en naar gewoonte zal ik bovenstaande beweringen illustreren met voorbeelden. ik stel jullie concreet enkele cherubs voor en plak hun dromerige, romerige spaghettizinnen in mijn eigen bericht als bewijs à

charge:

een eerste boodschapper - ik omschrijf hem als cherub 1 - noemt zich in zijn vrije uren ook chocolaatje en daarbij ik verdenk hem ervan dol te zijn op de kleur rood. als hij me vroeger in mijn dromen verscheen was hij altijd omgeven door lyrische stofwolken in groen en roze (in een van zijn laatste berichten had hij het trouwens nog over een door hem bijna gewenst bezoek van een gifgroene kikker, een bezoekje dat niet doorging, maar naar een latere datum verschoven). de laatste tijd echter neuriet hij alleen maar engelenliedjes omtrent rode papavers (klaprozen dus), authentieke rode toasters en stressballen in de vorm van rode bloedcellen... 

rood chocolaatje is eigenlijk een cherub die daadwerkelijk hier op aarde is verschenen om mensen uit de nood te helpen (zoals engelen nu eenmaal doen). hij houdt zelfs kantoor en schrijft hun mensenproblemen op ouderwetse kaartjes die hij dan niet terugvindt, want een engel is ook maar een engel en soms een wreed verstrooide, haha!

'Later op de dag kwamen er andere telefoontjes. Mensen die kwaad waren, kaartjes die ik niet meer terugvond, mensen die ineens in mijn bureau stonden en waarmee ik niet wist wat ik moest doen. Werken voelde als kennis, net wanneer je dacht dat je het een beetje onder de knie had, glipte het weg onder je vingers omdat er nieuwe inzichten waren. Ik had niets tegen bijleren, maar liefst met mate en niet 5 levenslessen op 1 dag...'

maar sinds zijn komst werkt cherub 1 hier niet alleen hier op aarde, hij ontmoette ook bijna onmiddellijk de aardse liefde. hierover stuurt hij me dan zo'n mooie hemelse berichten, die ik absoluut wil bestendigen. daarom heb ik besloten ze in mijn blog op te nemen, zo krijgen ze daadwerkeljk a touch of frost en blijven ze voor eeuwig en altijd bestaan.

let u a.u.b. niet op chocolaatjes gebruik van het persoonlijk voornaamwoord hij, dames en heren. daar engelen lichtjes androgyn zijn, is menselijke communicatie voor hen soms een vreemde bedoening. een hij of een zij, in de hemel doet het er echt niet toe...

'Gelukkig was er nog de liefde. Liefde aan mijn voeten, liefde aan mijn sokken, liefde aan mijn tenen. Hij hield mij warm, hij was mijn grond, hij vond mijn stabiliteit. Mijn lieve vriendje heeft mij schoenen gegeven. Geen nieuwe schoenen, oude schoenen, oude schoenen die hij kocht maar die te klein bleken te zijn. Ik kreeg ze. Ik droeg ze. Ik hield van ze. Ze waren van hem, ze zijn van mij, ze worden ons. Het  voelde alsof hij mijn voeten knuffelden bij elke stap die ik zette. Liefde, een genereuze handpalm die op mijn enkels rustte. Kwade huisbaas? Kijk, ik heb schoenen van mijn vriendje aan. Lastige klant? Kijk, heb je dat zachte leder al gezien! Papier verloren? En ze zitten zo goed ...'

en:

Misschien is het tijd voor vakantie wanneer ik antwoord op de vraag "Hoe gaat het", "Ik heb een stressbal nodig op het werk!". Ja, het is tijd voor een beetje vakantie. Samen met het vriendje wil ik naar het Kröller-Muller museum gaan in Nederland. Domme dingen zeggen zoals "Jij bent mijn stoofkonijn". Samen eten uit één bord, zo intiem, zo teder, zo samen, zo alles wat ik wil dat samen zijn is. Samen ajuinen snijden. Samen in een bed liggen, samen nergens naartoe lopen in een stad, samen verdwalen in een kruidtuin,. Samen geen paraplu nodig hebben in de regen. Samen bijten op elkaars tong tijdens het zoenen en vooral samen knuffelen, dat moet zo heel erg met twee als je het goed wil doen. Knuffelen is als de stressbal op het werk: spanning glijdt weg, maakt plaats voor verruiming in je hoofd en je kan geven. Knuffelen is als een bloedcel, noodzakelijk om te (over)leven.

oef! dat was dus een hele boterham. in mijn volgende berichten plak ik alvast spreekslierten van cherub 2 en 3 (= van het meisje met de feesten en van belgikske, eigenlijk een echte serafijn). zo zal het zijn, beloofd!

 

* ik bedoel hier (natuurlijk symbolisch!) tegelijk

de Cherubijnen, cherubs of cherubim (ook wel terug te vinden als kerub), machtige engelen van het tweede koor, volgend na de serafijnen. het hebreeuwse woord is keroev, dat lijkt op het akkadische ka-ri-bu (betekenis: zegenende [geest]). karibu waren onheil afwerende bewakers van de tempels en paleizen in het oude Sumerië en Babylonië.

en de

mollige, kleine baby's met vleugels die zich ophouden in de hoeken van barokke plafonds. de correcte benaming hiervoor is putti.

Pray, do not mock me:
I am a very foolish fond old man,
Fourscore and upward, not an hour more nor less;
And, to deal plainly,
I fear I am not in my perfect mind.

(King Lear)

deze herfst en winter gaan we naar het theater, dat hebben wij (n. en a. en ikzelf) afgesproken. alvast willen we zoveel mogelijk de matinees in de schitterend vernieuwde kvs in brussel bijwonen, maar ook de leuke producties hier in ons eigen stadje (het brussels volkstejoeter speelt o.a. ambras op de vismet in het cc 't vondel), staan op het menu. overal waar we ons per toeval bevinden (aan zee bijvoorbeeld) pikken we een theatertje mee, het zij zo!

want wat is er fijner dan zich zalig neer te vleien in de zachte zetels van een geheimzinnig verlichte theaterzaal (met zachtgele en purperen en karmozijnrode spotlights) en zich te laten meeslepen door een verhaal waarin je zelf bijna betrokken wordt, omdat de acteurs lijfelijk aanwezig zijn op de scène en de realiteit die ze uitbeelden waarachtiger lijkt dan waarachtig? (ik heb, haha, na al die jaren, nog altijd de kinderlijke neiging mee te spelen, op het podium te klauteren en de personages van antwoord te dienen, zo ga ik op in het spel!).

natuurlijk is theater een droom, niet echt dus. maar goed is het als wij daar op de scène herkenbare situaties uitgebeeld zien, gespeeld door echte mensen en zodoende kunnen refereren naar het echte leven. ook dit keer (gisteren* dus, bij de opvoering van shakespeare's koning lear in de kvs) was het verhaal heel levensecht: het ging hier eigenlijk over het geruzie tussen kinderen om een erfenis (gaat er bij jullie, best lezers, al een lichtje flikkeren?) die dan nog door een dwaze koning lear bij voorbaat verdeeld werd (ojee! daar zijn de poppen reeds aan het dansen!). daarbij wordt hij verblind door de vleiende woorden van zijn oudste dochters en verstoot hierom zijn jongste dochter, die veel eerljker is en oprecht van haar vader houdt, maar zich niet wil verlagen tot valse liefdesverklaringen. met als gevolg: hebzucht, kuiperijen, egoïsme, oorlog en de uiteindelijke dood van king lear en zijn kinderen.

dit konigsdrama werd geregisseerd door een dame (alize zandwijk) en ik moet zeggen: wat een sublieme prestatie! ook de decors en de kostuums waren koninklijk en een beetje surrealistisch (wat wij top vinden). alleen vonden wij het stuk, ondanks de grappige intermezzo's in de replieken van de nar, in zijn geheel een beetje lang: twee en een half uur moesten we daar zitten! achteraf waren wij wel een beetje moe, moet ik zeggen.

toen we thuiskwamen (rond 19 uur, de matinee begon om drie uur en duurde dus tot halfzes) hadden we een reuzenhonger en we besloten de avond in ons keukentje met een heerlijk doordeweeks bord spaghetti en een glaasje wijn, terwijl we nog na-babbelden: omtrent de schitterende schoenen van de prinsessen (rood gelakte heel hoge high heels voor goneril, gespeeld door de sublieme fania sorel en glitterpumps voor regan, gespeeld door esther scheldwacht) en de halloween-achtige dierenmaskers die de personages opzetten tijdens de legendarische storm op de heide (in het laatste deel van het stuk). ook vonden wij dat de acteur*, die koning lear speelde, zich toch maar durfde bloot geven: hij toont zonder schroom zijn halfnaakte lichaam, met dikke uitpuilende buik en hangborstjes aan het publiek, op het ogenblik dat de waanzin toeslaat.

ik heb hieronder een paar tekstcommentaren van de website van het ro-theater geplukt, plus enkele authentieke tekstfragmenten uit het stuk zelf, in oud engels.

het eerste fragment is een grapje van de nar, die vraagt aan koning lear of hij weet waarom onze ogen langs beide kanten van onze neus staan. het antwoord is: opdat we zouden kunnen zien wat we anders met onze neus niet kunnen ruiken. haha, evident zeg.

in het tweede fragment, een monoloog van edmund, de slechte zoon van de graaf van gloucester, vraagt deze zich af waarom mensen zich verschuilen achter de natuurverschijnselen als zij fouten maken. bullshit zegt hij, dat we zijn zoals we zijn wordt niet veroorzaakt door de invloed van de zon, de man en de sterren, maar door onszelf. ondanks zijn foute inborst doet edmund hier een uitspraak die het overdenken waard is. ik vond deze monoloog echt indrukwekkend, zeer goed gezegd en geacteerd door roger philipoom.

het derde fragment wordt uitgesproken door de hertog van albany, gespeeld door de zwarte acteur dennis de getrouwe. hij is een zachtaardig personage, dat zegt dat wij onze gevoelens moeten uitdrukken, in plaats van te zeggen wat we denken te moeten zeggen.

hij neemt uiteindelijk ook de verantwoordelijkheid op voor 'the weight of the sad times' en heeft consideratie voor het lot dat konig lear moest ondergaan. albany was de liefste man op de scène, vond ik (ik hou nu eenmaal van softies) en mooi contrasteerde zijn witte kostuum - met bont afgezet - met zijn donkere, ebbenhouten huid.

besluit: een theaterstuk van shakespeare bijwonen is toch een heel avontuur - hallo, zeg!

Koning Lear

van William Shakespeare | regie Alize Zandwijk

een produktie van KVS en RO Theater

Hou me niet voor de gek. Alsjeblieft. Ik ben een zeer oude, kindse, dwaze man, van meer dan tachtig, geen uur meer of minder en om het vlakaf te zeggen, ik ben bang dat ik niet goed bij mij hoofd ben. Ik geloof dat ik u ken, maar ik ben het niet zeker, want eerst en vooral ken ik deze plek niet, en hoe ik ook pieker, ik kan me deze kleren niet herinneren. En ik weet ook niet waar ik deze nacht geslapen heb. Lach mij niet uit, maar, zowaar ik een man ben, denk ik dat deze dame hier mijn kind is, Cordelia."

Alize Zandwijk regisseert Koning Lear, een van de meest aangrijpende en confronterende stukken van Shakespeare. In de titelrol is Jack Wouterse opnieuw bij het RO Theater te zien. Hij wordt omringd door een deel van het vaste acteursensemble van het RO Theater en spelers van de KVS Brussel.

De oude vorst Lear staat op het punt zijn rijk te verdelen onder zijn drie dochters, waarbij degene die het meeste van hem houdt het grootste deel zal krijgen. De oudste twee, Goneril en Regan, weten met veel mooie woorden de koning van hun liefde te overtuigen. Cordelia, de jongste, weigert het spelletje mee te spelen en wordt verstoten. Pas later zal Lear merken hoe hij door deze foute keuze zijn anker in het leven verliest.

Het verhaal van Koning Lear wordt gespiegeld door dat van de graaf van Gloucester en zijn zonen Edgar en Edmund. Beide vaders miskennen het kind dat oprecht van hen houdt. Beroemd is de scène op de heide waar beide verhalen bij elkaar komen en de oude Lear rondzwalkt in een storm die ook en vooral in zijn eigen hoofd raast.

Voor Alize Zandwijk gaat Koning Lear over de problemen die ontstaan als een mens zich bij het maken van keuzes laat leiden door mooi ingeklede leugens. Over de blindheid van iemand die zich laat verleiden door uiterlijke schijn en mooipraterij. En over de tragiek van het te laat beseffen dat je niet naar je gevoel hebt geluisterd. Lear komt tot inzicht als de onttakeling compleet is, als hij temidden van de elementen door de storm wordt wakker geblazen. In die zin is de oude Lear een moderne mens: in verwarring, juist omdat hij denkt alles in de hand te hebben.

 

Act 1, Scene 5: Court before the same.

Fool:

Thou canst tell why one's nose stands i'
the middle on's face?

KING LEAR

No.

Fool:

Why, to keep one's eyes of either side's nose; that
what a man cannot smell out, he may spy into.

Act 1, Scene 2: The Earl of Gloucester's castle.

EDMUND This is the excellent foppery of the world, that,
when we are sick in fortune,--often the surfeit
of our own behavior,--we make guilty of our
disasters the sun, the moon, and the stars: as
if we were villains by necessity; fools by
heavenly compulsion; knaves, thieves, and
treachers, by spherical predominance; drunkards,
liars, and adulterers, by an enforced obedience of
planetary influence; and all that we are evil in,
by a divine thrusting on: an admirable evasion
of whoremaster man, to lay his goatish
disposition to the charge of a star! My
father compounded with my mother under the
dragon's tail; and my nativity was under Ursa
major; so that it follows, I am rough and
lecherous. Tut, I should have been that I am,
had the maidenliest star in the firmament
twinkled on my bastardizing. Edgar--

Act 5, Scene 3: The British camp near Dover.

ALBANY

The weight of this sad time we must obey;
Speak what we feel, not what we ought to say.
The oldest hath borne most: we that are young
Shall never see so much, nor live so long.

Exeunt, with a dead march.
 

* Koning Lear door KVS & RO Theater data: 20, 23 > 28, 30, 31 oktober en 1 > 3 november 2007 om 20.00 uur (28 oktober om 15.00 uur). Locatie: KVS - BOL, Lakensestraat 146, 1000 Brussel -

* Jack Wouterse

    






afghaans meisje shekeeba


sinds kort wonen wij naast afghanen. de elektro-winkel van charly verkocht hij door aan turkse mensen, die op hun beurt het (handels)pand doorverkochten aan afghanen: grote, sterke mannen met gebruinde huid en een brede smile op hun gelaat, een smile die ik - misschien wel tot hun grote consternatie -  stralend terugkaats, want eigenlijk ben ik toch een beetje blij dat zij vlak naast mijn deur een kruidenierswinkeltje begonnen zijn. de GB op de hoek - onze huisleverancier - gaat namelijk dicht op 31 december 2007!

a. is al eens voorzichtig boodschappen gaan doen bij de buur en zo hebben ze kennisgemaakt: de afghanen spreken nederlands en frans. een paar huizen verder bevindt zich een turkse pitta-zaak en aan de andere kant van de laan, rechtover ons dus, woont een kolonie chinezen uit shangai! (verder op het trottoir opende onlangs ook een nieuwe gigantische kapperszaak, redkin. duur, maar de coiffeur - afkomstig uit knokke - knipt goddelijk!)

in afghanistan bestaan naar het schijnt ook vestigingen van de winkelketen carrefour - de GB dus -, maar die zijn alleen toegankelijk voor westerlingen. de inlandse bevolking wordt liever nog een beetje op afstand en dus onwetend gehouden, want als zij die overvloed zouden zien.... doet me wel een beetje aan noord-koreaanse toestanden denken...

maar ondertussen zijn er blijkbaar toch afghanen die vloksgewijs naar onze contreien komen afgezakt (in oostende ken ik ook een jong echtpaar uit kaboel, zij hebben een nightshop) en misschien zullen zij af en toe hun verhalen wel vertellen in de afgelegen bergdorpjes van hun thuisland. tja, binnen een paar decennia is onze buurt misschien multi en ik vrees dat binnen een halve eeuw halle reeds een voorstad is geworden van brussel. de opmars van de grootstad is immers onomkeerbaar en niet tegen te houden - binnen onafzienbare tijd zal ook hier een kleurrijk en genuanceerd samenlevingsmodel worden gecreëerd, zoals in alle voorsteden van alle metropolen over heel de wereld....

bij het horen van het woord 'afghanen' dwarrelden onmiddellijk allerlei clichématige beelden en verhalen door mijn hoofdje: taliban-strijders, vrouwen in boerka, afghaanse windhonden, kaboel in de sneeeuw... maar ook het verhaal van die amerikaanse dame die een kapperszaak begonnen was in de hoofdstad en die de afghaanse ladies de finesses van coiffure en nagelstudio bijbracht... ach, ach, mijn verbeelding sloeg zowaar op hol, maar a. kwam met de mededeling thuis dat onze nieuwe kruidenier zelfs bestellingen aan huis bezorgt en ook 's zondags open is. als dat de westerse consumenten niet verleiden kan, dan weet ik het niet meer! 

maar alle gekheid op een stokje: de vraag die mij hier op dit blogje het meest bezighoudt is deze: schrijven afghanen ook mooie poëzie - en waarover schrijven ze dan? over oorlog, over armoede en bittere kou, over de betoverende landschappen? natuurlijk zullen zij, zoals alle volkeren die nog dicht bij de natuur staan (of liever: die nog hun oorspronkelijke, niet door westerse 'mode' beïnvloedde cultuur beleven) prachtige lyrische teksten 'zingen'. maar de geschreven variant, waar kan ik die vinden? afghaanse poëzie leunt aan, vermoed ik, bij de perzische, want het farsi, een perzisch 'dialect', wordt ook in afghanistan gesproken.

bij een lichtgewicht surftocht op internet vond ik dit - eveneens lichtgewicht - spoor terug. een gedicht van Shakila Azizzada*, een jonge afghaanse dichteres die blijkbaar haar land is ontvlucht en in nederland woont:

het bitter van de ballingschap,

dat oud, verstikkend verdriet,

bijt jou in het hart.

het geloof

- weeskind van alle tijden -

in je handen:

het kan die zoete warmte

amper geloven

en plukt met gretige vreugde

de dauw van genegenheid

die opglanst tussen je wimpers.

en ik zag in je ogen

een bloementuin van tranen.

toch een heel mooi gedicht, doordrenkt met een tedere dosis nostalgie en prachtige beelden. bravo, shakila! ach, ik hoop dat je je thuisland ooit  kunt bezoeken en dat je daar als dichteres en geleerde je 'vrouwtje' kan staan!

* Shakila Azizzadeh (Afghanistan, 1964) studeerde rechten aan de Universiteit van Kabul. Daarnaast heeft zij korte verhalen gepubliceerd in literaire tijdschriften. Shakila woont en werkt sinds 1985 in Nederland waar zij de studie Perzische literatuur voltooide op de Rijksuniversiteit Utrecht. Van haar werk zijn inmiddels in Nederland een aantal gedichten (in bloemlezingen) en een toneelstuk gepubliceerd. Naast haar literaire werkzaamheden oefent zij het beroep uit van tolk.

Fernando Pessoa (1888 - 1935) schreef onder vele namen. De hulpboekhouder Bernardo Soares liet hij ruim twintig jaar lang aan - het onvoltooid gebleven - Boek der rusteloosheid werken....



tot mijn grote vreugde had mijn vriendin kris roose ontdekt dat gisteren* een lezing werd gehouden in bozar, in het kader van europalia portugal, over een van mijn lievelingsdichters: fernando pessoa. als altijd verscheen kris in perfecte outfit, met een fleurig sjaaltje gedrapeerd over haar zachtroze trui. ik natuurlijk in mijn zwart heksenpak, want zwart is een beetje mijn lievelingskleur geworden. zwart staat altijd sjiek en ik beeld me in dat deze non-kleur mij slanker maakt.

kris roose wou me na de lezing meenemen naar le cercle des voyageurs in de lievevrouwbroerstraat, maar dit etablissement was jammer genoeg gesloten en we drentelden dan maar naar de zuidstraat, waar we een kleine vietnamese snack ontdekten (een huisgemaakte dagschotel voor een luttele vijf euro!) en ons uitje eindigde in de markten. van op ons terrasstoeltje  - het was een zachte indian-summer-rmiddag-  zagen wij (ojee!) de fine fleur van brusselse vlamingen passeren: de zanger arno, de acteur jan de corte, studenten en leerkrachten van kunstscholen en brusselse athenea, vakbondsmensen en slenteraars...

maar ach, ik ga het hier niet hebben over mode of dansaert-vlamingen, maar over literatuur. samen met de griekse konstantinos kavafis behoort fernando pessoa tot de schrijvers en dichters uit de mediterrane sfeer wiens boekjes altijd op mijn nachttafeltje mogen liggen  - of liever: zich mogen verbergen onder mijn hoofdkussens, zodat ik ze bij het slapengaan en bij het opstaan stilletjes en geconcentreerd kan doorbladeren.

vreemd, dat ik van mediterrane dichters hou. alhoewel ik tegenwoordig meer geneigd ben de koelte van het noorden en het minimalisme van zen te prefereren boven zuiderse luidruchtigheid, hitte en glitter, toch blijven deze twee auteurs, die jaren geleden mijn leven kwamen binnengewandeld en wiens verzen sindsdien altijd diep in mezelf aanwezig blijven, mijn onvolprezen préférés. dat komt misschien omdat zij beiden een nostalgie en een gevoeligheid bezitten, die niet van deze tijd is en eerder naar het innerlijke zijn gericht, zodat zij voor mij een soort rustpunt vertegenwoordigen en volgend effect genereren: i.p.v. mij duizend kilometers van wat ik noem: 'de extraverte hinderlijke warmbloedigheid van de zuiderlingen' te verwijderen, koester ik mij in hun zaligheid. zo hou ik bijvoorbeeld ook van puur klassieke arabische muziek en van bepaalde aspecten van het soefisme, zo hou ik ook van de mystieke geschriften van de zwitserse ontdekkingsreizigster isabelle eberhardt, teksten die ze vorige eeuw schreef tijdens haar zwerftochten in de woestijnen van noord-afrika....

de voordrachtgever was de nederlander harrie lemmens, geboren in nijmegen en woonachtig in brussel. harrie lemmens vertaalde het boek der rusteloosheid, een werk van pessoa dat eigenlijk nooit was afgeraakt en pas achteraf door literatuurwetenschappers werd samengesteld. pessoa signeert deze aantekeningen met zijn heteroniem bernardo soares, een van de vier fictieve literaire persoonlijkheden die hij zich tijdens zijn leven had aangemeten, een fenomeen waardoor hij wereldberoemd is geworden.

bernardo soares, hulpboekhouder, lijkt het meest op fernando pessoa zelf. daarnaast nam pessoa ook de gedaante aan van een zekere alberto careiro (= het kind in pessoa), ricardo reis (= de technisch knappe maar steriele dichter) en tenslotte ook alvaro de campos, de wilde aanvaller en de levend geworden brok emotie, schrijver van beroemde odes en bijvoorbeeld ook het schitterende gedicht tobacconist's. natuurlijk weet iedereen die zich ooit een beetje in pessoa geïnteresseerd heeft van deze heteroniemen af, ik vertel dus niks nieuws.

maar harrie lemmens vond voor dit uitzonderlijk fenomeen volgende interessante verklaring: tijdens zijn jeugdjaren in durban, zuid-afrika, had pessoa voeling gekregen met de oorspronkelijke autochtone bevolking van durban en omgeving, afrikaanse stammen die geloofden in de gedaanteverwisseling. mensen konden tijdens hun leven tegelijk ook de gedaante aannemen van andere personen, soms waren ze de ene, soms de andere, soms vele personen tegelijk en ze gedroegen zich soms heel vreemd en - in moderne westerse termen uitgedrukt - redelijk schizofreen. ze praatten op bepaalde momenten van de dag anders, bewogen anders, hadden schijnbare waanvoorstellingen, hielden conversaties met niet aanwezige personages e.d.. in onze optiek misschien wel een beetje gek, maar voor de afrikaanse bevolking dagelijkse kost. pessoa heeft deze esbattementen toen goed geobserveerd en misschien zelf meegemaakt, in gesprekken en informele contacten met de inheemse bevolking en hij heeft deze ervaringen dan geprojecteerd in zijn literatuur.

maar dit besef van permanente zielsverhuizing en van intense inleving in andere personen is, vind ik, niet zo ongewoon als het lijkt. acteurs bijvoorbeeld moeten beroepsmatig voortdurend van ' persoon' veranderen. kinderen hebben ook genoeg verbeelding en inlevingsvermogen om in de huid van hun sprookjes- en striphelden te kruipen. daarbij geloof ik vast dat dit verlangen naar processen van verandering en gedaanteverwisseling in de kiem bij iedereen aanwezig is (denk maar maar aan onze verkleedpartijen en aan carnaval), maar dan als een eerder uitzonderlijk en bizar fenomeen wordt beschouwd. kunstenaars ontwikkelen deze 'gave' wel en brengen ze doodleuk in toepassing in hun werk en soms ook in hun dagelijks leven, zoals fernando pessoa. schitterend vind ik dit!

harrie lemmens is duidelijk een erudiet kenner en vertaler van pessoa. niet alleen situeerde hij tijdens zijn lezing virtuoos  het boek der rusteloosheid in het geheel van pessoa' s oeuvre, ook las hij een selectie van fragmenten voor uit dit boek, fragmenten die ik (haha) ondertussen koortsig opzoek in mijn eigen exemplaar, een schitterende franstalige uitgave* die, o rampzaligheid, uit 2 delen bestaat en waarvan ik maar 1 deel heb teruggevonden! (twee fragmenten vond ik ondertussen echter zonder veel moeilijkheden terug: een eerste fragment waarin pessoa de wens uitdrukt niet te moeten bestaan en een fragment waarbij hij het schrijven vergelijkt met haakwerk. in een derde fragment heeft hij het over de schitterend gele kleur van bananen, naar dit fragment ben ik nu nog op zoek...)

ojee, ik doe pessoa oneer aan door op zo' anekdotische manier over zijn teksten te schrijven. natuurlijk gaat het bij pessoa niet over breien of haken of bananen eten. pessoa grijpt de meest ongebruikelijke aspecten van het dagelijkse leven aan om zich onherroeplijk te verliezen in het labyrint van de droom. hij zegt van zichzelf dat hij niet alleen een dromer is, maar een exclusieve dromer. zijn bestaan zelf is een droom, niets dan een droom en hij twijfelt voortdurend aan het feit of hij wel echt bestaat..

om dit te begrijpen en om u in de wereld van pessoa in te leven raad ik u aan, geachte lezers, zo vlug mogelijk teksten van pessoa te verorberen. misschien zullen de pennenlikkers onder u, net zo jaloers zijn op pessoa als ik, want hij slaagde erin te schrijven wat ik al jarenlang ook wil schrijven. ferando pessoa lezen is meer dan een exotische reis naar lissabon, veel meer dan een toevallige literaire ervaring. fernando pessoa lezen voelt aan als een echte gedaanteverwisseling....

* Dinsdag 09.10.2007 12:40: Harrie Lemmens over Fernando Pessoa (Glans en pracht van Portugal, Paleis voor Schone Kunsten)

*  Fernando Pessoa, Le Livre de l'intranquillité de Bernardo Soares, Traduit du Portugais par Edwardo Lourenco et Antonio Tabucchi, Christian Bourgeois Editeur, 1988

camelia japonica


in de sjamanistische traditie heeft iedereen een totemdier. het mijne is de specht, een vogel die symbool staat voor onderscheidingsvermogen, de toekomst kan voorspellen en ritme (hij tikt en tikt en tikt) als toverkracht bezit. de specht is de drummer van de aarde en ontdekt wat verborgen is, tot de waarheid boven komt.

hehe, ben ik zo? bezit ik onderscheidingsvermogen? och, soms zie ik de dingen klaar en duidelijk in, maar in mijn leven ben ik al dikwijls naiëf geweest omtrent de intenties van mensen die mij blijkbaar niet zo gunstig gezind waren (ik hou mij echt te weinig bezig met het kwaad) en pardoes! daar schoten zij hun pijlen af en raak!

de toekomst voorspellen? soms voel ik de dingen aan (bijvoorbeeld de spreekwoordelijke onkunde van de generatie politici die nu aan zet is - ik heb zeker niet voor hen gestemd, omdat ik de rotzooi zo voelde aankomen!), maar toch ben ik altijd verbaasd over hoe mijn leven en dat van anderen verloopt, plots gebeurt er iets en alles wordt anders. het leven is, vind ik, totaal onvoorspelbaar....

maar 1 ding klopt wel: ik hou van ritme. ik heb gevoel voor ritme. als ik muziek hoor, wil ik dansen, tik ik met de tippen van mijn voeten het ritme mee. ook ben ik er totaal van overtuigd dat het leven op aarde verloopt volgens bepaalde ritmes, volgens de cyclus bijvoorbeeld van de natuur, de grootse drumstick ooit. ik beleef de wisseling der seizoenen op intense, bijna lichameljke wijze en ben er me nauwkeurig van bewust hoe ik per seizoen vervel en verander. 

deze lange inleiding om mijn derde en laatste stukje uit a pepper- pod van kenneth yasuda* vrij te vertalen en van commentaren te voorzien. ik noem dit stukje haiku en ritme. hehe, zelfs zo'n pieterklein gedicht schrijven als een haiku heeft heel veel te maken met ritme...

op p. 24 begint duidelijk de analyse over ritme en haiku. k. yasuda vertrekt van volgende zelfgemaakte haiku:


Brushing the leaves, fell (5)
A camelia into the soft (7)
Darkness of the well. (5)


ik heb deze haiku vrij vertaald:


de bladeren rakend, viel
een camelia in de zachte
donkerte van de bron


mijn vertaling bevat 4 lettergrepen te veel, dit komt omdat leaves in het engels herleid kan worden tot 1 lettergreep, terwijl dit woord in het nederlands 3 lettergrepen heeft. hetzelfde voor zachte en donkerte: 2 extra lettergrepen tegenover het engelse soft en darkness.

maar geen nood: we zien hier duidelijk hoe harmonieus klank en gedachte samensmelten, zij volgen het gevoel van de dichter betreffende de beweging van het object, in dit geval de vallende camelia.

yasuda noemt het ritme dat de gedachtengang in een tijdsorde volgt 'longitudinal'. dit is een woord afkomstig uit de wereld van de geografie en betekent 'naar of in de lengte'. in haiku wordt dit ritme in de gedachtengang uitgedrukt in het aantal lettergrepen (17). hij noemt dit ritme ook 'haiku tune', een typisch haiku-wijsje dus. het ritme in de breedte (latitudinal) betekent zoveel als de pulsering van de emoties die de gedachtendtroom vergezellen en vindt zijn uitdrukking in kwaliteiten van klanken, toon en accenten.

nu is er wel een probleem: in het japans worden woordaccenten en zinsaccenten op een andere wijze toegepast dan in een westerse taal. een lettergreep bestaat trouwens altijd uit een medeklinker plus een klinker, wat zeker resulteert in een ander spreektrime.

toch vind ik yasuda's analyse van het ritme in zijn engelstalige haiku het overwegen waard.

1.

de gedachtengang in bovenstaand gedicht kan als volgt worden ingedeeld:

* brushig the leaves
* fell
* a camelia
* into te oft darkness
* of the well

in vijf stappen dus.


het eerste vers van de haiku bestaat dan nog uit twee 'gedachten' of 'gedachtenbeelden': 

brushing

en

the leaves


als we de lettergrepen tellen, komen we tot dit resultaat:

brushing the leaves, fell
2        (1+1)=2      1


de tweede lijn geeft dit:


a camela into the soft
(1+3)=4   2    (1+1)=2


en de derde:


darkness of the well
2        1  (1+1)=2    


daar de eenheid van het ritme in de lengte in principe dezelfde moet zijn als de eenheid van onze gedachtengang, kan deze eenheid worden voorgesteld door een woord bestaande uit 1 syllabe, want de eenheid van een woord is 1 syllabe.

maar omdat er in de muziek twee eenheden nodig zijn om een maat te maken, zijn er ook in haiku minstens twee eenheden nodig om een basisritme te vormen. het gedachtenritme vloeit dus ook op een basis van twee eenheden, met als eenheid de syllabe in combinatie met zijn rmeervouden.

in de eerste en de derde lijn van een haiku zijn volgende combi's mogelijk:

1 2 2
2 1 2
2 2 1

in het tweede vers zijn deze combi's mogelijk:

1 2 2 2
2 1 2 2
2 2 2 1

 
2.

het haiku-wijsje heeft effect op de harmonie tussen het ritme in de breedte en het ritme in de lengte.

we nemen opnieuw deze haiku als uitgangspunt:

Brushing the leaves, fell
A camelia into the soft
Darkness of the well


de eerste lijn volgt deze wijs:

2 2 1

het wijsje vordert egaal in 2 2 en verandert op het einde in 1, wat een onregelmatig ritmisch effect geeft en mede door de betekenis en de klank van dit woord wordt de indruk van 'een plots vallen' gesuggereerd. het bijhorende gevoel verwekt door het waarnemen van de beweging van de vallende camelia versterkt de harmonie van het ritme in de lengte en de breedte.


het eerste vers opent met een trochee*, gevolgd door een jambe*.

-   u     u   -      -

brushing the leaves, fell

dit creëert een rijke en zachte 'trog', waarbij de twee onbeklemtoonde lettergrepen in het midden het 'borstelen', het zacht aanraken dus, suggereren; de laatste benadrukte syllaben krijgen hierdoor nog meer kracht in de suggestie van 'vallen'.

daarbij ebt het eerste vers ritmisch naar het tweede vers, dat begint met een onbeklemtoonde syllabe, gevolgd door een onbeklemtoonde, een beklemtoonde en een onbklemtoonde syllabe in het woord camelia.

u u – u   u -  u    -

a camelia into the soft

zo blijft de maat behouden en het woord camelia (met een klemtoon op de middelste lettergreep) krijgt de volle aandacht omdat de drie lettergrepen body en gewicht geven aan de positieve impressie van een grote rode bloem in contrast met de zachte donkerte van de bron.

de half benadrukte trochee in het woord into, gevolgd door de half benadrukte jambe van the soft, draagt het object naar de laatste lijn.

-    u   u   u   -

darkness of the well

hier wordt de sterke begintrochee verzacht door het voorgaande halfbenadrukte woordaccent in soft. de lange trog gecreëerd door de onbeklemtoonde syllabes tussen de twee toppen in het begin en op het einde suggereren de diepe passage van de bron gevuld door een zachte donkerte waarin de camelia valt.

door het conclusieve karakter van de haiku-tune 2 1 2  voelen we ook aan dat de camelia tot rust is gekomen. het eindrijm in het woord well geeft een klankecho aan het woord fell en sluit dan uiteindelijk de haiku in een harmonische cyclus af.

het ritme in haiku beweegt in cirkels. het gebruik van het woordaccent is niet bedoeld om het metrum te beveiligen, maar om op natuurlijke en harmonische wijze de gedachtengang (in de lengte) zowel als de emotionele impulsen (in de breedte) volgen, met als resultaat een bijna organisch perfect afgewerkte haiku.

ach, ach,ik heb er ook enkele uurtjes over gedaan om dit stukje over ritme en metrum in haiku te schrijven en heb het betoog van kenneth yasuda flink vereenvoudigd en ingekort, niet alleen voor de lezers, maar vooral voor mezelf. omdat ik het eerst en vooral een uitdaging vond dit keimoeilijke hoofdstuk uit het peperpotje te doorgronden, maar vooral omdat ik tot een duidelijk vergelijk wou komen omtrent het fenomeen ritme in haiku - het kleinste gedicht van de wereld met de lengte van een ademtocht.

* A PEPPER-POD,  a Haiku Sampler, Kenneth Yasuda, Charles  E.Tuttle Company, Rutland, Vermont & Tokio, Japan, 1976

* Trochee

Van Wikipedia

Een trochee (mv. trocheeën) of trocheus (mv. trochei) is een versvoet die bestaat uit een beklemtoonde en daarna een onbeklemtoonde lettergreep (notatie: — ∪).

* Jambe

Van Wikipedia

De jambe (mv. jamben) is een versvoet die bestaat uit een onbeklemtoonde en daarna een beklemtoonde lettergreep (notatie: ∪ —)

red astrachan

zoals ook bij jou, vrouw appel, snijden wij

onszelf met dit heksenmes mompelend in tweeën,

peuteren spitsvondig doorheen het klokhuis,

onderzoeken zo ons eigen kloppend hart.

beide helften zingen als afgronden.

 

de ene helft bieden wij de wereld eerbiedig aan

ter verorbering. van de andere helft denken wij -

ach, sappen regenereren vlug tot nieuwe huid,

romig zacht vruchtvlees, om van te likkebaarden,

watertanden. wat de afgronden betreft, die zijn er alom.

zij blijven, duizelingwekkend in dit heelal

fragment uit:  'orp '

nvo  (maandag 7 april 2003)

waarom schrijven? dit is een vraag die ik me voortdurend stel. als ik aan sommige mensen beken dat ik mijn vroege ochtenduurtjes (dat is meestal tussen halfzeven en negen) doorbreng al tokkelend op mijn pc en een soort dagboek op internet bijhou, reageren ze dikwijls met meewarige blikken. ofwel doen ze gemaakt enthousiast: wat ik grappig vind, want ojee mensen, ik ben wel een beetje naïef, maar de jaren, de jaren....

een van de (vele) redenen waarom ik schrijf, is omdat ik zo de indruk heb mijn levensloop te kunnen ordenen. in de chaos die dagelijks als een reusachtige surfgolf op me afkomt leg ik een klein, sterk, prettig en inhoudsvol verhaal vast dat bestaat, dames en heren, dat gewoonweg bestaat omdat ik het heb opgeschreven. want ja, we kunnen natuurlijk ook herinneringen ophalen, maar in de loop der tijden vervagen deze en natuurlijk veranderen ze ook voortdurend van kleur, want onthouden wij niet alleen wat we willen onthouden? maar een geschreven aantekening van enkele jaren geleden herlezen is een sublieme ervaring.

want zo kunnen we nagaan hoe verandering ons leven beheerst. niets blijft hetzelfde, verandering is de enige constante. als we dit tenvolle beseffen, vermindert ook de wanhoop: zelfs al bevinden wij ons op dit ogenblik in een precaire situatie, alles gaat voorbij, niets blijft. deze gedachte is natuurlijk ook beangstigend. want als we gelukkig zijn, kan dit geluk dan morgen plotseling veranderen in ongeluk? zeker: wat wij nu als prettig ervaren, kan eigenlijk binnen een paar maanden omslaan in een pijnlijke ervaring. mensen die wij nu als 'vrienden' beschouwen, kunnen echt onze 'vijanden' worden. op dat ogenblik moeten we loslaten, want eigenlijk is dan de verandering reeds ingezet en nieuwe elementen kondigen zich aan. als we daarvoor oog hebben, klimmen we weer uit het dal en zweven we gelukzalig naar de volgende levenservaring.

ach, ik stel het hier een beetje infantiel en oppervlakkig voor, ik weet echt wel dat het allemaal niet zo makkelijk is. in mijn zen-boekjes staat dat de meeste mensen er een heel leven over doen voor ze de toestand van verlichting, inzicht in de levensprocessen dus, bereiken.

niets of niemend kan mij vertellen mij hoeveel inzicht ik zelf al heb verworven. misschien schrijf ik ook daarom: om iets te weten te komen over mezelf en anderen, om mezelf en mijn medemensen telkens te toetsen en ojee, ben ik (of hij, of zij?) al op weg naar de satori, de eeuwige gelukzaligheid, of modderen wij maar een beetje aan?


slotwoord:

in bovenstaand gedicht orp doe ik duidelijk ook aan deze vorm van introspectie. constant ben ik me ervan bewust dat ik reflecteer naar mijn innerlijke zelf.


snijden wij/ onszelf met dit heksenmes mompelend in tweeën,/ peuteren spitsvondig doorheen het klokhuis,/ onderzoeken zo ons eigen kloppend hart.  

wie zijn wij, hoe verhouden wij ons tot de wereld? ik besef dat wij voortdurend aan de wereld geofferd worden  - en dat offeren doen we dan nog meestal zelf:

de ene helft bieden wij de wereld eerbiedig aan/ ter verorbering.

maar tegelijk is deze offerande het begin van de regeneratie:

van de andere helft denken wij - / ach, sappen regenereren vlug tot nieuwe huid,/
romig zacht vruchtvlees, om van te likkebaarden, / watertanden.


de afgrond is dus de chaos, de surfgolf die dagelijks op ons afkomt, de constante verandering die ons veplicht alles los te laten en steeds opnieuw te herbeginnen leven....

1.

op mijn ouderwets vintage laptopje (want voorlopig nog niet aangesloten op internet) leg ik op dit ogenblik een lijst aan met de titels van mijn boekjes betreffende het oosten. hehe, ik noem dit mijn oosters bibliotheekje! alleen al over haiku en zen heb ik voorlopig al meer dan zestig titels verzameld.

juist, ja, correct geraden: in mijn studietijd (en dat is dus werkelijk decennia geleden!) ontwikkelde ik een voorliefde voor het oosten: het verre en nabije. ook nu, jaren later, ben ik nog altijd geboeid door oosterse kunst, literatuur, muziek... ooit was een reis naar tibet mijn ultieme doel, maar tja, ik was dan ook een kind van de jaren '7O en mijn levensdromen stammen ook uit de periode die, ondanks alle commentaren en negatieve kritieken die tegenwoordig in kranten en tijdschriften verschijnen over de flower-powerperiode, voor mij nog altijd het ontluisterende moment in mijn leven was waarin ik poëzie in al zijn vormen heb leren waarderen.

in huis slingeren op dit ogenblik boeken rond met bijvoorbeeld titels als: de eenvoud van zen - interieurs en tuinen*, hiroshige in tokyo - the floating world of edo*, le livre de zen, koans, paroles, haiku* enz.... de techniek van de onthechting die ik uit de zen-filosofie probeer toe te  passen in het dagelijkse leven (en dat in principe een boeddistisch beginsel is) draagt reeds zijn vruchten: nog nooit heb ik mij zo vredig gevoeld als de laatste maanden, sinds ik mij heb losgemaakt van wat ik het 'gedoe' noem, het egocentrisch middelpuntvliedend streven naar bevrediging en bewieroking, een fenomeen dat ten allen tijde in de uiterlijke wereld aanwezig is.

ik denk nog steeds dat een van de moeilijkste oefeningen erin bestaat, los te komen van egoïsme en eigenwaan, zonder tegelijkertijd je gevoel van eigenwaarde te verliezen.

2.

de wijze lessen van zen-monniken indachtig (haha!), heb ik dit weekend intense aandacht besteed aan mijn tuintje. de paar uren die ik heb doorgebracht met snoeien, opruimen en aanplanten, hebben als gevolg dat ik tevreden naar het resultaat kijk en (ondanks mijn zwarte nagelranden) ben beginnen dromen van enkele kleine ingrepen en werkjes die van mijn tuintje een meditatieplek kunnen maken.

ik wil een pad van ruwe platte natuurstenen, ik wil achteraan in mijn tuin de vermolmde resten van een triestig duivenhok laten afbreken en opruimen, ik wil als het maar mogeljk is een houten afdak en houten vlondertjes en een perfect afgebakend stuk grind zonder onkruid.

ook volg ik reeds enige tijd de principes van ecologish tuinieren: plantenresten en kleine takken hak ik eigenhandig in stukken en laat alles op natuurlijke wijze 'vergaan'. deze plantenresten gebruik ik dan als bodembedekker, mulch. vebazingwekkend, hoe de natuur helpt zichzelf in stand te houden. chemische middelen als onkruidbestrijders en plantenmest heb ik voor altijd uit mijn tuinarsenaal verbannen!

3.

omdat ik zo'n leek ben in tuinieren en bepaald onervaren en onhandig moet ik telkens op zoektocht naar tips en werkwijzen voor de meest eenvoudige handelingen: hoe snoei je bijvoorbeeld het best lavendel, hoe ga je tewerk als je deze plant wil stekken, waar bevindt zich de beste plek om zaailingen van stokrozen te planten, moet je de krisperige bruine blaadjes van het seringenboompje nu zo vlug mogelijk wegsnoeien of niet? ach, ik experimenteer een beetje, volg mijn intuïtie, zoek info op in mijn schitterende oude flora* en internet is natuurlijk een bijzondere  bron van ditjes en datjes.

4.

tot slot heb ik, speciaal om dit berichtje plechtig af te sluiten, deze zen-soutra voor jullie vrij vertaald in het nederlands:


'dat wat gezegd moet worden kan niet worden gezegd;  de waarheid wordt overgedragen door de stilte... '

naar yao-chan (yakusan), achtste eeuw na chr.


* David Scott, De eenvoud van zen, Bosch & Keuning, Baarn 1999
* Julian Bicknell, Hiroshige in Tokyo, The Floating World of Edo, Pommegranate Artbooks, San Francisco, 1994
* Le livre du Zen, Kôans, Paroles, Haïku, Éditions Philippe Picquier, Arles, 1997
* B. HEIMANS, H.HEINSIUS EN JAC.P. THIJSSE, GEILLUSTRERDE FLORA VAN NEDERLAND, GEHEEL BIJGEWERKTE TWINTIGSTE DRUK, W. VERSLUYS N.V. - AMSTERDAM - DJAKARTA, 1960

nog drie dagen te gaan en dan is het herfst. 
het mooiste seizoen, vind ik.




herfstblues

o jee! op de stoep
een bont gekleurd esdoornblad
de herfst in mij


het regent, het regent. in mijn omgeving reeds de eerste tekenen van herfstblues. heel veel mensen worden onmiddellijk depri van enkele regenbuien.

boodschap van mijn schoonbroer, vanuit italië :

un rayon de soleil d'italie.
en belgique, ça peut toujours servir, non?

nietes, jaakje, je boodschap maakt totaal geen indruk!

ik vind motregen overheerlijk. niets afschuwelijker dan die tropische hittezomers van de afgelopen jaren. heel de maand augustus jeukte toen mijn huid van de muggenbeetjes en andere allergieën. leve de belgische coolness! en het gevoel van frisheid na een flinke regenbui is onnavolgbaar! zelfs de spinnenwebben zijn dan op zijn mooist, ragfijn en schitterend van kleur...


vandaag geen regen
in mijn zonovergoten tuintje
het spinrag


(voelen jullie dat nagalmen na het woordje spinrag? de (wit)ruimte boordevol beeld en geluid!)


1.

een van de fijnste aspecten aan mijn blogavontuur vind ik de reacties van lezers onderaan mijn berichtjes en in mijn gastenboek. zelfs al is mijn belangrijkste doel commentaar te geven op al de verrukkingen die cultuur en vooral literatuur en poëzie, mij te bieden hebben (met daarbij een vleugje small talk over dingen die mij bezig houden, zoals de micro-esbattementen van de natuur in mijn gezellig rommeltuintje), toch vind ik het dikwijls vertederend als iemand mij als reactie een mooie bloemenfoto doorstuurt, of een schattig kitcherig engeltje met zilveren vleugels, of een leuke smiley...


2.

eergisteren kreeg ik bijvoorbeeld van een mij onbekende tuingenieter uit nederland een foto van een prachtige roos. ik was in de wolken! ik besloot pardoes een reactie terug te sturen, want zijn vele blogcommentaren en foto's hadden voor mij nog nog een ander prettig gevolg.

hier komt het:


yasmin | 16-09-2007 00:58 bedankt, tuingenietertje, voor die mooie roos. wat heb ik bij het scrollen doorheen je blog ontdekt? dat de zaadjes van de stokrozen, die ik van een goede vriend heb gekregen, toch zijn uitgekomen: ik herken op je foto de bladvorm. eigenlijk dacht ik dat er onkruid in mijn potten groeide, maar neen, het zijn duidelijk stokrozen, die nu natuurlijk nog niet bloeien. ben benieuwd voor volgend jaar!

met vriendelijke groetjes

yasmin

ps- proficiat voor je blog!  


3.

maar soms ben ik absoluut niet tevreden. hehe, vandaag doe ik het: ik verwijder in mijn gastenboek alle berichten die ik niet mooi vind, of waar ik geen boodschap aan heb. goed hoor, dat zoveel mensen mij elke dag willen groeten, maar een foto van een dwaze opgetutte filmster moet ik niet. de wereld van de steeds weerkomende geschminkte en bijgewerkte faces, die je ook in glossy tijdschriften tegenkomt, is echt niet aan mij besteed!

het maakt wel een verschil uit als er een leuk tekstje bijstaat, of een antiek prentje of zo, maar de schoonheid van de vedetten die in alle roddelrubrieken van kranten en tijdschriften het nieuws van de dag uitmaken is fake en wie niets te vertellen heeft wijs ik naar de prullenbak!

ik blauw van jou, ik ben blauw

in ’t diepst van mijn gedachten

(71 tekens, home-made sms-gedicht)

1.

altijd opnieuw krijg ik bij een visite aan het westvlaamse poëziedorp watou een boost van weidsheid. ik bedoel wel degelijk een ruimtelijke ervaring, een gevoel van opgenomen te worden in de wolkenhemel. want de wolken waren weer present, verleden zondag, toen ik voor de zoveelste maal een bezoekje bracht aan de poëziezomer van watou. grillige grijze en grijsblauwe wolken, afgewisseld met reusachtige witte en donkere bijna antracietkleurige regenwolken, die gelukkig allemaal gewoon voorbijdreven en in de late namiddag zelfs plaatsmaakten voor een zalig septemberzonnetje.

ik had gratis ingangstickets gewonnen voor de hommage aan eddy van vliet, op 2 september 2007 in het sint-bavokerkje op het marktplein - en wij daar naartoe. er traden wel acht vlaamse en nederlandse dichters op. zelf was ik vooral geïnteresseerd in het optreden van myriam van hee, mijn allereerste lievelingsdichteres ooit en nog altijd, vind ik, van het beste wat vlaanderen te bieden heeft.

n. vond het spijtig dat er in watou 'geen winkeltjes open waren', maar geen nood: uiteindelijk voelden we ons 's avonds heel voldaan, onze longen gevuld met frisse lucht en onze geest overlopend van sprankelende indrukken. beiden zaten we om zeven uur 's avonds dus heel gelukkig, zonnebril op de neus, te wachten op de belbus terug naar het stationnetje van poperinge, op het terras van frituur plaza, genietend van een onvoorstelbaar zalige reuzebak frietjes met samoeraisaus.

2.

in de poëzieshop op het marktplein van watou, naast de infobalie, viel mijn oog onmiddellijk op de schitterend uitgegeven bundel resistent* van saskia de jong, een dichteres over wie ik het in een van mijn vorige berichten reeds heb gehad. toeval bestaat niet: al enige tijd was ik op zoek naar dit hebbeding en ik kocht het boekje dus prompt en zonder aarzelen. het lag daar echt op me te wachten! zelfs al gingen mijn laatste vakantiecentjes er aan, dit boekje moest mijn privé-bibliotheekje vervolledigen!!

waw, wat kan ik nu zeggen van watou 2007? ik las een mooi boomgedicht van pat donnez, tentoongesteld in een tuin. in een van de vele poëziekamers - als ik mij niet vergis in het douviehuis - was het geluid van een gek lachje geïnstalleerd, toen zei plotseling iemand: de slaapkamerdeur gaat open. in een andere kamer lagen stapels en stapels ballonnetjes en in nog een kamer hingen schitterende kleine statieportretten, de bourgondiërs met hun weelderige ponykapsels en ook andere historische portretten in brons en bruin en groen en scharlaken en vermiljoen. de personages keken en keken de kamers in, hun priemende of dromerige ogen volgden de esbattementen van de bezoekers. het waren echt heel veel schilderijtjes, de muren hingen vol, zo werd een bijzonder effect bereikt.

ik rapporteer opzettelijk op bovenstaande kinderlijk-chaotische manier, want zo ging het - we hadden jammer genoeg niet de tijd om alle installaties op ons gemak te bekijken. om 4 uur begon de hommage en we wilden een goed plaatsje veroveren. we konden echter in het kerkje de voordrachten volgen van op verschillende schermen, dus geen nood. sommige dichters verrasten mij aangenaam, andere vond ik een beetje slaapverwekkend. natuurlijk moesten ze elk een paar gedichten van eddy van vliet voordragen en dan was plots de sfeer weer in-droevig, waar ik niet echt gelukkig mee was, want ik hou niet van opzettelijk triestige poëzie.

3.

heel tof vond ik de sms-gedichtjes van anton korteweg, een revelatie trouwens. een sms-gedichtje is een stukje poezie bestaande uit 160 tekens, spaties bijgerekend (eigenlijk zoveel tekens als een sms kan bevatten). de schrijvers ervan zijn verplicht zich enorm te beperken in woorden... het lijkt wel een nieuwerwetse haiku! eigenlijk had ik nijn notitieboekje moeten bijhebben, om fluks zo'n sms-gedichtje over te pennen, maar geen nood.. internet biedt misschien uitkomst. maar ach nee, geen sms-gedicht van anton korteweg te vinden!

wel vond ik dit superkort stukje:

Feest

Ik moest de Hema in. Voor vruchtentaart.
Goed en goedkoop. Want junior verjaart.
Als je nou kijkt wat daar los loopt aan vrouw
dan wil je wel naar huis. Naar die van jou.

- - - - - -- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
uit 'Voor de goede orde' van Anton Korteweg

haha, 173 tekens, spaties inbegrepen! het lijkt er dus al een beetje op...


4.

myriam van hee fluisterde met zachte stem haar gedichten door de micro. daarvoor is ze bekend, voor dat gefluister. ze las gedichten uit haar nieuwe bundel buitenland, die in het najaar zou verschijnen en ik was weer helemaal verkocht! subliem, overheerlijk, zo subtiel en eenvoudig en teder kan alleen zij schrijven....ik kan er geen andere woorden voor verzinnen.

uitkijken dus, in de herfst, voor mijn volgende aanwinst.

5.

tot slot, om deze kwakkelzomer af te sluiten, wil ik even nog dit gedicht over de hondsdagen presenteren. het komt uit resistent (mijn voorlopig hoofdkussenboekje, à gogo) en is geschreven door mijn nieuwe liefde, saskia de jong (natuurlijk, wat dachten jullie wel), die 'experimenteert, rauw is en lak heeft aan grammaticale regels'*:


als de zomer op zijn heetst is, vernietiging de bedoeling
omdat de zon te veel op haar lippen heeft liggen
als in razernij schroeien de plekken, in razernij
wordt een plek zonder schaduw gebaard, al is er wel
het avondfloers wendt zij voor

als de dag opgerekt wordt tot passend, de nacht terzijde
wijl het scanderen van bloedschennige waarheid
ons koortsgelaat strak naar de hemeltoorts

is niettemin een goede tijding het grote licht
voor de winter die nu gans en gaaf schijnt
zo klaploopt als een horzel
als de zomer op zijn heetst is, venietiging de bedoeling


* Resistent, Saskia de Jong, Prometheus, Amsterdam 2007
* La Vie en Rose

embrasement

1. heb de foto bij vorig bericht verwijderd en vervangen door een foto van bamboe.

omdat de verrukkelijke revelatie van de haiku-dichteres chiyo-ni, die superverrukkeljke haiku's schrijft over bamboe, toch wel mijn persoonlijk literair evenementje was de afgelopen maand. ik kopieer hier om te beginnen nog even een haiku van haar, gevonden op een van de ontelbare sites* die op internet kunnen worden geraadpleegd:

in the floating world

snow on the bamboo.

chiyo-ni

wijze dame chiyo-ni, die in luttele woorden een eeuwenoude waarheid verkondigt: dat we in dit onzeker bestaan soepel en gracieus moeten zijn als bamboe, buigend onder het gewicht van sneeuw!

en zegt het (chinees) spreekwoord niet: beter buigen dan breken?

* www.thegreenleaf.co.uk/HP/Women/c/Chiyo/00chiyo.htm - 5k -

2. haha, wardie, hallo, welkom op mijn blog. welkom, soulmate.

je hebt het zo mooi gezegd in je reactie:

'Ik heb deze namiddag kunnen genieten van luie uren waarin niets moest. Ik heb dan ook niets gedaan, naast zinnen maken in mijn blog. Wat een verademing, beseffen dat ik het gemist heb en dat ik het nog kan, zinnen maken.'

tja, ik wil het mezelf niet al te veel toegeven: na mijn luitijd (zie vorig bericht!) is het nieuwe blogseizoen voor mij sputterend en strubbelend begonnen: ik puzzel en knabbel voortdurend aan mijn vers gepleegde zinnen, probeer ze te verdichten, bij te schaven, schrap overbodige woorden, schrijf, herschrijf, schrijf - en ben nooit echt tevreden over het resultaat. vind mijn gedoe lichtjes lamentabel.

daarom: aan het werk, yasmijntje, schrijf, krijg weer vaart en wees gelukkig...

3. alhoewel het lezen en schrijven van poëzie voor mij gelijk is aan het ultieme genot, toch wil ik mij niet opsluiten in the floating world of bamboo. elke dag probeer ik zo eenvoudig en realistisch mogelijk mijn leven te organiseren en alhoewel ik heb moeten leren voldoende afstand te nemen van de gruwel in de wereld, ben ik me er terdege van bewust dat niet iedereen kan schrijven over de delicatesse van sneeuw.

niet zo lang geleden (maar wel net vóór mijn luitijd) ontdekte ik - in mijn verzamelwoede betreffende vrouwelijke auteurs - een site waarop een revelerend gedicht stond van de iraakse dichteres Nazik Al Malaika*. 

irak .... of all places! altijd en opnieuw ben ik verwonderd schitterende poëzie te ontdekken van auteurs die in tijden van oorlog doorgaan met het schrijven van superieure teksten.

Nazik Al Malaika schrijft over haar droom: uitwijken naar een land van 'nectar en rozen van de schemering', weg van de ellende en het geweld... dit land is verder dan ooit van haar (en haar landgenoten) verwijderd!

ik heb het gedicht prompt uit het engels in het nederlands vertaald (of liever: proberen te vertalen!), omdat ik onder de indruk was van Nazik Al Malaika's sobere, indrukwekkende zegging:

(From Five Hymns to Pain  - Uit vijf hymnen van pijn - fragment)

 
Veiled Utopia.

A haven of magic, we were told

It was.

Made of nectar and twilight roses,

Of tenderness and gold.

In it, they said, was

The panacea for the wounds of man.

We wanted it, but didn't get it.

Back to our hopes, miserable and unfulfilled.

Where is this land?

Are we to see it or

is it to stay enveloped, unattainable

Agitating inside us only

A numbed yearning?

A prayer

Within closed lips?

The millions are

A torrent of desire,

Burning desire,

And a dream of flame.

Open the gates for thousands

of exhausted victims are screaming.

 

They spoke of 'life';

It is the color of a corpse's eye

It is the echoing steps of a stealthy killer:

Its curving days

a poisoned coat diffusing death.

Its dreams the humour of a demon

with paralyzing eyes, death - hiding lips.

Where shall I go?

I'm weary of the ways,

I'm bored with the meadows

And with the persistent, hidden enemy

Following my footsteps.

Where can I escape?

The trails and roads that carry

Songs to every strange horizon,

The paths of life,

The corridors in night's total darkness,

The corners of the bare days...

I've wandered along them all,

With my relentless enemy behind me,

Keeping a steady pace, or sitting firmly

Like the mountains of snow

In the far north.

Gesluierd Utopia

Het was een magische haven, werd ons verteld.

Gemaakt uit nectar en rozen van de schemering,

Uit tederheid en goud.

Binnenin, zeiden ze, bevond zich

Het geneesmiddel voor de wonden van de mens.

Wij wilden het, maar kregen het niet.

Terug naar onze hoop, ellendig en onvoldaan.

Waar is dit land?

Zullen wij het zien,

Of blijft het zonder omslag, onbereikbaar

Rusteloos enkel in ons binnenste

Een verlamd verlangen? 

Een gebed

Tussen gesloten lippen?

De miljoenen zijn

Een waterval

Van brandend verlangen

En een droom van vlammen

Open de poorten want

Duizend uitgeputte slachtoffers huilen.

 

Zij spraken van ‘het leven’,

Het is de kleur van een lijkenoog,

Het zijn de echoënde stappen van een steelse moordenaar:

Zijn gekromde dagen,

Een vergiftigde jas die de dood verspreid.

Zijn dromen het humeur van een demon

Met verlammende ogen, de dood – de lippen verbergend.

Waarheen zal ik gaan?

Ik ben me bewust van de wegen,

Ik verveel me met de weiden

En de aanhoudende, verborgen vijand

Die mijn voetstappen volgt.

Waar kan ik ontsnappen?

De sporen en de wegen die de gezangen

Dragen naar elke vreemde horizon,

De paden van het leven,

De doorgangen in de totale duisternis van de nacht,

De hoeken van de naakte dagen…

Ik heb ze allemaal bewandeld,

Met mijn meedogenloze vijand achter me,

Een vaste plaats innemend,

Of vastberaden zittend,

Als de sneeuwbergen

In het verre noorden.

* The Iraqi poet Nazek al Malaika died recently. She's central to the free verse movement in Arabic.

als ik tijd en zin heb schrijf ik zeker commentaren bij dit gedicht. zo dring ik geheel tot de tekst door, het diepe water is het water onderwater. enz, enz, enz ...

maar eigenljk heb ik (moet het eerlijk bekennen) een tijdje geen goesting meer in mijn blog: wil van de zomer genieten. misschien zelf een cyclus poëzie schrijven, off the record....


tot binnenkort, beste lezer, it's summertime, and the living is easy...