24/6 Het begrijpen van de donkere nacht van de zintuigen en de ziel - Odelia Mathews - dank aan Martine

theyoungcatholicwoman.com 

En rond drie uur riep Jezus met luide stem: "Eli, Eli, lema sabachtani?", wat betekent: "Mijn God, mijn God, waarom hebt U mij verlaten?" (Matteüs 27:46) 

Eenzaam, verlaten door de wereld en zich verlaten voelend door de Vader, riep Jezus in angst tot God toen Hij het einde van Zijn tocht op aarde beleefde. Hoewel Hij wist dat Hij de wil van Zijn Vader deed, was er een onvermijdelijk moment van duisternis waarop Hij zich verlaten voelde. Daar aan het Kruis, omringd door Zijn geliefde Moeder, de Apostel Johannes, en anderen die Hem liefhadden, ervoer Christus een verpletterende verlatenheid, die Hij aanvaardde ter vervulling van de H. Schrift. Het was de beker die Hem door de Vader was gegeven en die Jezus gewillig en in volledige overgave droeg, zelfs tijdens de momenten van stilte van de Vader, wanneer er geen hulp werd geboden. 

Voor de leek komt zo'n periode van lijden en stilte ook wel ergens in het leven voor. We voelen ons verpletterd, ons kruis is te zwaar. We kunnen God niet horen, maar onze ziel verlangt naar Zijn aanwezigheid. We blijven geworteld in Geloof, maar kunnen het niet voelen. Onze emoties kunnen zelfs grenzen aan depressie en verlatenheid. Ervaringen van geestelijke dorheid kunnen ons doen belanden in wat voelt als een eindeloze zoektocht naar goddelijke troost te midden van wat een lange, donkere nacht van maanden, misschien wel jaren, van onnoemelijk lijden lijkt. Hier zoeken we antwoorden op onze vragen over Gods aanwezigheid en voorzienigheid, en zo begint een nieuwe ontmoeting met Christus. 

Donkere nacht van de zintuigen versus donkere nacht van de ziel

Voor degenen die zich niet bewust zijn van of niet bekend zijn met deze spirituele ontmoeting en wat deze inhoudt, zijn er een paar belangrijke verschillen om te begrijpen. Gelukkig legt, Pr Mike Schmitz deze ervaringen uit en onderscheidt ze in een korte video. Hier is een algemene samenvatting van wat ze zijn en hoe ze van elkaar verschillen, afhankelijk van de informatie die Pr Mike geeft: 

De donkere nacht van de zintuigen gaat meestal vooraf aan de donkere nacht van de ziel, en tijdens deze fase voelt men zich onbewogen door het gebedsleven. Hoe volhardend iemand ook is in gebed, er is een tijd van stilte en spirituele dorheid waarin men het gevoel heeft niet veel terug te kunnen ontvangen. Goddelijke troost keert uiteindelijk na verloop van tijd terug en de hoop gaat niet verloren, omdat men vasthoudt aan Geloof in God. Dit staat ook bekend als spirituele verlatenheid. 

De donkere nacht van de ziel is een toestand waarin troost overal verdwenen is, niet alleen spiritueel. Er is geen zicht op God en men beseft dat er geen hoop en geen Hemel is. Toch kiest men voor God, zelfs als men begint te voelen en te denken dat Hij er niet is of niet bestaat. Hier komt het punt waarop men God kiest voor Hem, niet voor wat Hij voor ons doet. 

Ook al overlappen sommige indicatoren van deze spirituele toestanden elkaar, de donkere nacht van de ziel verschilt duidelijk van de donkere nacht van de zintuigen. Er is hoop en vertrouwen in de laatste, maar niet in de eerste. 

Om door de donkere nacht van de zintuigen te groeien, zijn geduld en doorzettingsvermogen nodig, omdat dit soms wordt veroorzaakt door levensveranderende situaties zoals het overlijden van een geliefde, een scheiding of een financieel verlies – allemaal factoren die iemand in een periode van intens lijden kunnen storten, resulterend in vragen als: "Waarom ik?" "Waarom dit?" "Hoe lang nog?" "Luistert God of kijkt Hij toe?" Omdat iemand zijn pijnlijke omstandigheden en de reden daarvoor niet kan begrijpen, komt hij in een periode van verlatenheid terecht – een staat van lijden en eenzaamheid, waarin het vaak moeilijk is om te bidden of Gods stem te horen. In deze staat komt er wel troost, maar pas na een lange periode van stilte. 

In de donkere nacht van de ziel stelt men vragen als: "Bestaat God?" "Waarom kan ik Gods aanwezigheid niet meer voelen of waarnemen?" "Wat heb ik verkeerd gedaan?" "Wat heeft het voor zin om Zijn wil te volgen?" en "Hoe kan ik in zo'n duisternis volharden?" In deze toestand bestaat de verleiding om de wil van God te verloochenen, omdat men Zijn aanwezigheid niet kan voelen of niet in Zijn bestaan kan geloven. In deze tijd wordt het moeilijk om te hopen of het goede te zoeken tijdens deze onbepaalde periode van lijden. 

Wanneer iemand één van deze twee toestanden tegenkomt, is er een kans om spiritueel sterker en dichter bij God te komen. De donkere nacht van de zintuigen kan op elk moment optreden, terwijl de donkere nacht van de ziel wordt ingeleid door God, die schijnbaar Zijn aanwezigheid terugtrekt om de ziel te zuiveren. Om niet onvoorbereid door deze ervaring te worden overvallen, kan het nuttig zijn om te leren van de ervaringen van de heiligen. 

Duistere ontmoetingen: Leren van de heiligen

De H. Johannes van het Kruis is één van de weinige mystici waarvan bekend is dat hij deze ervaring diepgaand heeft uitgelegd. In zijn 16e-eeuwse spirituele klassieker, Donkere Nacht van de Ziel, heeft hij het over drie tekenen om de donkere nacht van de ziel te identificeren, die alle aanwezig moeten zijn: 

1 Het eerste teken is wanneer mensen geen troost vinden in Gods dingen, en ook geen troost in de geschapen dingen (348). 

2 Het tweede teken en de voorwaarde voor deze zuivering zijn dat de herinnering gewoonlijk met pijnlijke angst en zorgvuldigheid bij God stilstaat; de ziel denkt dat ze God niet dient, maar achteruitgaat, omdat ze zich niet langer bewust is van enige zoetheid in Gods dingen (349). 

3 Het derde teken is een onvermogen om te mediteren en te overdenken, en om de verbeelding te prikkelen, zoals voorheen, ondanks alle inspanningen die we ons kunnen getroosten (352). 

Ook recentere heiligen hebben deze donkere nacht ervaren. De H. Theresia van het Kind Jezus, die leefde aan het einde van de 19e eeuw, verwoordde een periode van groot innerlijk lijden met de woorden: "Als je eens wist in welke duisternis ik ben gestort..." 

De H. Moeder Teresa van Calcutta doorstond de donkere nacht van de ziel van 1948 tot aan haar dood in 1997. Volgens haar brieven worstelde ze om deze weinig bekende tocht van de ziel te doorstaan en te omarmen. Deze donkere periode kwam nadat ze haar "roeping binnen een roeping" had gevonden en haar missie begon ten dienste van de allerarmsten in Calcutta (Kolkata), India. Nadat ze deze roeping had ontvangen, merkte ze dat ze Gods aanwezigheid niet in haar leven kon voelen.

Hoewel ze voortdurend Gods wil volgde, twijfelde ze aan Zijn bestaan. "In mijn ziel voel ik die vreselijke pijn van verlies – van God die mij niet wil – van God die geen God is – van God die niet echt bestaat", schreef Moeder Teresa in een van haar brieven. Haar ervaring wordt beschouwd als een van de langste geregistreerde donkere nachten van de ziel. Haar boek, Come Be My Light, beschrijft haar reis om te volharden in het geloof. 

De overlapping tussen depressie en spirituele duisternis onderzoeken

In een interview met Dr. Clarice Mendonca, een Katholiek klinisch psycholoog en neuropsycholoog, legt ze uit hoe indicatoren van depressie, lijden en de donkere nacht soms kunnen overlappen. "Sommige depressie-ervaringen kunnen vergelijkbaar zijn (zoals hopeloosheid en onvermogen), maar ze zijn kwalitatief verschillend omdat waarden/spiritualiteit/religiositeit, moraliteit en het betekenisgevingsproces die de achtergrond vormen van donkere nacht-ervaringen niet altijd in overweging worden genomen wanneer we depressie vanuit een puur wetenschappelijk perspectief bekijken", legt ze uit. Terwijl symptomen van de donkere nacht iemands spirituele wezen worden bekeken, houdt de huidige klinische diagnose van depressie zelden rekening met iemands spirituele, morele en religieuze gesteldheid. 

Volgens Dr. Mendonca kan klinische depressie ontstaan door de donkere nacht of beginnen als een voorloper van de donkere nacht, maar daar houdt hun overlapping vanuit een technisch perspectief op. Dit komt voornamelijk doordat het criterium voor depressie is opgesteld vanuit een wetenschappelijk, op variabelen gebaseerd perspectief, dat relatief losstaat van context. Dr. Mendonca legt uit dat de wetenschappelijk afgeleide symptoomclusters die als "depressie" worden bestempeld, ervaringen zoals de donkere nacht niet volledig verklaren. 

Hoewel klinische depressie en de donkere nacht twee verschillende ervaringen zijn, is het belangrijk te weten dat we deze twee tochten niet alleen hoeven te maken. Hoewel klinische depressie medische aandacht of psychotherapeutische interventie vereist, en de donkere nacht (van de zintuigen of de ziel) doorzettingsvermogen, blind geloof en naastenliefde vereist, is het belangrijk om bij beide ervaringen aandacht te hebben voor zowel lichaam als geest. Mensen die een klinische depressie of de donkere nacht ervaren – gelijktijdig of afzonderlijk – kunnen zich wenden tot zowel therapeuten als spiritueel begeleiders (idealiter beide) om hen door deze pijnlijke ervaringen te begeleiden. 

Groeien door de donkere nachten

Ongeacht waar je je op je spirituele reis bevindt, lijden is voor niemand gemakkelijk. In tijden van nood en wanhoop is het gebruikelijk om je tot gebed te wenden. Het is dan dat we woedend op de Hemel willen zijn en weigeren tijd met God door te brengen, omdat we boos zijn dat Hij ons lijden niet erkent of oplost. Toch gebruikt God deze ervaringen vaak om ons dichter bij Hem te brengen. Net als klei in de handen van een pottenbakker, wanneer we ons aan God overgeven, vormt Hij ons tot wat Hij wil dat we zijn, verwijdert Hij alle duisternis uit ons hart en zuivert Hij ons voor Zijn Koninkrijk. 

De H. Faustina van de Devotie tot de Goddelijke Barmhartigheid schreef vaak over het belang van lijden: "O, als de lijdende ziel maar wist hoe God haar bemint, zou ze sterven van vreugde en overdaad aan geluk! Ooit zullen we de waarde van lijden kennen, maar dan zullen we niet langer in staat zijn om te lijden. Het huidige moment is van ons" (963). In antwoord hierop zei Onze Heer tegen de H. Faustina: "Mijn dochter, lijden zal voor jou een teken zijn dat Ik bij je ben" (669). 

Dit kunnen we als een voorbeeld nemen van één van de grote heiligen, en we kunnen leren dat het dankzij hun volharding en geduld is dat hun relatie met God enorm is gegroeid. Juist op het moment dat alles waardeloos lijkt en je begint te vechten met een God die onzichtbaar en stil lijkt, ben je het dichtst bij Hem. Dat is wanneer Hij je erdoorheen draagt.

Hij werkt eraan om alles weg te nemen wat je spirituele groei belemmert. Wanneer je ervoor kiest om te vertrouwen op het proces dat God in gang zet, zelfs als je Zijn aanwezigheid niet voelt, nodig je Hem uit om dit kruis samen met jou te dragen. Als we ons wenden tot de wijsheid van de heiligen, volgen hier drie lessen die we kunnen toepassen om ons te helpen op onze eigen spirituele reis: 

1) Volhard in kleine dingen: In de beroemde autobiografie van de H. Theresia, De geschiedenis van een ziel, legt ze uit hoe ze spiritueel groeide door haar weg naar Gods hart te vinden door middel van kleine liefdesdaden. "Ik wil zowel lijden als vreugde vinden door liefde", schrijft ze. In navolging van haar voorbeeld kunnen we lijden benaderen door het aan God op te dragen en alles met vreugde te aanvaarden. 

2) Vertrouw op de overgave: Liefde is een sprong in het onbekende en, met God, komt spirituele groei voort uit volledige overgave aan Zijn wil, zelfs in de duisternis. In haar dagboek spreekt de H. Faustina over de vrucht van deze overgave: "Ik ben een kind, Heer, dus ik kan het niet alleen.

Maar ondanks alle overgave vertrouw ik, en ondanks mijn eigen gevoelens vertrouw ik, en word ik volledig getransformeerd in vertrouwen – vaak ondanks wat ik voel." Wanneer we ons leven aan God overgeven, komen we in een diepe intimiteit met Hem terecht. Volledig vertrouwen betekent dagelijkse uitdagingen en worstelingen in de liefdevolle handen van onze Goddelijke Redder leggen. 

3) Blijf in geloof: De donkere nacht van de ziel en de zintuigen is een beproeving van het geloof. Moeder Teresa's "Doe het toch"-gebed eindigt met: "Uiteindelijk is het tussen jou en God. Het was sowieso nooit tussen jou en hen." Deze beproeving van de ziel daagt ons uit om afstand te nemen van trots, ego en ijdelheid in een statusgedreven wereld. Meer bidden en kleine dingen met grote liefde doen, helpt ons om in geloof, nederigheid en gehoorzaamheid aan Zijn wil te blijven, boven onze eigen verlangens (of die van anderen). 

Wanneer je voor een donkere nacht staat, heb je de mogelijkheid om je te richten op God en Hem dieper te leren vertrouwen – zelfs als je het gevoel hebt dat Hij er niet is. De genade die je uit dit soort spirituele duisternis haalt, is er één waarbij je God om Hemzelf liefhebt, niet vanwege wat Hij voor je doet. Dan, als de beproeving voorbij is, kun je misschien zeggen: “Hier ben ik, Heer; zóveel heb ik van U gehouden.”