Van Toen naar nu - 9
zomer 1906
De Belgische bisschoppen publiceren hun Instructiones over de vernederlandsing van het vrije middelbaar onderwijs.
In de katholieke colleges behoudt het Frans tot in het laatste kwart van de 19de eeuw zijn geprivilegieerde positie als onderwijstaal. Vanaf de jaren 1870 oefenen de V.B. en de ontluikende katholieke studentenbeweging druk uit om ten minste een tweetalig onderwijs in te voeren. Rond de eeuwwisseling geraken de katholieke Vlaamsgezinden ervan overtuigd dat een ingrijpende vernederlandsing van de katholieke scholen alleen via een wet kan worden afgedwongen.
In 1901 dient Edward Coremans daartoe een wetsvoorstel in. Het komt tot een krachtmeting niet alleen met Waalse en franskiljonse krachten, die zich beroepen op de grondwettelijke taalvrijheid, maar ook met het episcopaat, dat de grondwettelijke onderwijsvrijheid verdedigt. In de zomer van 1906 vaardigen de bisschoppen hun Instructions uit. Die zijn voor de Vlaamsgezinden een ontgoocheling. De bisschoppen aanvaarden het Nederlands niet als een volwaardig cultuurtaal en blijven vasthouden aan de tweetaligheid van het onderwijs. In plaats van tot verzoening leidt de tekst tot een vertrouwenscrisis tussen bisschoppen en katholieke Vlaamsgezinden. De strijd, die tot 1910 zal aanslepen, schept verdeeldheid en verbittering in de rangen van de katholieke V.B.
12 april 1908
Het verslag van de tweede Vlaamse hogeschoolcommissie ter vernederlandsing van de Gentse rijksuniversiteit wordt gedeeltelijk gepubliceerd.
In maart 1907 wordt het initiatief genomen voor de oprichting van een nieuwe hogeschoolcommissie. Lodewijk de Raet wordt verslaggever. De Raet treedt in Julius Mac Leods spoor maar legt veel meer nadruk op de economische ontplooiing van Vlaanderen. Daarin ziet hij, in tegenstelling tot Mac Leod, de voorwaarde voor sociale en culturele ontplooiing. Centraal in zijn strategie staat de vernederlandsing van de Gentse universiteit. Die moet een Vlaamse elite vormen. Zijn slogan ‘taalbelang is materieel belang’ vindt gehoor bij beroepsverenigingen van Vlaamse ambtenaren die in het verweer komen tegen de bevoordeling van Franstaligen in de zich uitbreidende tertiaire sector in Vlaanderen.
De Raets verslag voorziet in een trapsgewijze vernederlandsing van de volledige Gentse rijksuniversiteit. In april 1909 wordt het volledige verslag bekendgemaakt. Nu kan men met de propaganda beg
mei 1910
De wet op het vrije middelbaar onderwijs wordt van kracht.
De ‘lijdensweg’ van het wetsvoorstel- Edward Coremans uit 1901 komt in 1910 tot een einde. De katholieke Vlaamsgezinden hebben ingezien dat ze de steun nodig hebben van vrijzinnigen. De Vlaamse liberalen en socialisten zijn bereid het voorstel aan een meerderheid te helpen, op voorwaarde dat het wordt afgezwakt op twee punten die voor hun franskiljonse en Waalse partijgenoten onaanvaardbaar zijn. Zo geschiedt. De nieuwe aangepaste tekst voorziet in het behoud van de Franstalige middelbare schoolafdelingen in Vlaanderen (de zgn. Waalse afdelingen) en in een aparte regeling voor de Brusselse agglomeratie. De wet bepaalt dat leerlingen van alle Vlaamse middelbare scholen (zowel vrije als officiële) een toelatingsexamen over de Nederlandse taal moeten afleggen als zij aan de universiteit willen studeren. Zij worden hiervan vrijgesteld als zij in het middelbaar onderwijs twee vakken (naast Nederlands, Engels en Duits) of minimaal acht uur les per week in het Nederlands hebben gevolgd.
18 december 1910
De ‘drie kraaiende hanen’, de katholiek Frans van Cauwelaert, de liberaal Louis Franck en de socialist Camille Huysmans, beginnen hun campagne voor de vernederlandsing van de Gentse rijksuniversiteit.
Eenmaal de aanslepende zaak van het middelbaar onderwijs achter de rug concentreren de Vlaamsgezinden hun energie op de vernederlandsing van de Gentse universiteit. De taalkwestie is ondertussen in een nieuwe fase gekomen. De katholieke regering toont zich verontrust over een eenzijdige taalregeling voor Vlaanderen waarin zij een bedreiging voor de eenheid van het land ziet. Tussen 1906 en 1909 onderneemt zij drie pogingen om vormen van nationale tweetaligheid te introduceren. De Vlaamse volksvertegenwoordigers gaan hiermee akkoord, maar aan Waalse kant is de afwijzing algemeen. Aan het territorialiteitsprincipe (aanpassing van de individuele taalkeuze aan de taal van de regio) mag in Wallonië niet geraakt worden. De Vlaamsgezinden zien, met het oog op Waalse steun voor hun eisen, af van elke ‘taaldwang’ ten aanzien van Wallonië. Hierop rijst de vraag of de Vlaamsgezinden vrede zullen nemen met een officiële tweetaligheid van Vlaanderen, dan wel of ze de eentaligheid van Vlaanderen zullen opeisen. Het geeft de strijd voor de vernederlandsing van de Gentse rijksuniversiteit een bijkomende dimensie.
De V.B. is op dit moment in volle opgang. De culturele elite laat zich gelden via de Vlaamsche Wetenschappelijke Congressen. De eerste effecten van een Vlaamse economische inhaalbeweging zijn merkbaar. Een economische elite verenigt zich in 1908 in het Vlaamsch Handelsverbond (de voorloper van het Vlaams Economisch Verbond). Als Vlaamsgezinde drukkingsgroep zet het zich af tegen de economische dominantie van de Franstalige Belgische bourgeoisie. Daarnaast leidt de modernisering en de bureaucratisering van de staat tot de groei van de tertiaire sector. Een toenemend aantal Vlaamse ambtenaren en bedienden wordt met de ongelijke concurrentie van Franstaligen geconfronteerd. Deze groepen zijn zeer vatbaar voor politieke mobilisering.
Een nieuwe generatie van Vlaamsgezinden voert een permanente pluralistische campagne voor de vernederlandsing van de Gentse universiteit. Onder leiding van de tweede Hogeschoolcommissie wordt gestart met meetings en petities die heel Vlaanderen in beweging brengen. Het symbool van de samenwerking zijn de drie kraaiende hanen. In maart 1911 wordt een wetsvoorstel ingediend dat door Vlaamse politici uit alle partijen ondertekend is. Door allerlei vertragingsmanoeuvres van de tegenstanders wordt het niet meer voor de Eerste Wereldoorlog behandeld.
Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging
