Centrale Begraafplaats (8)

Kunst op 't kerkhof.  Als u op de Centrale Begraafplaats van Brugge, gelegen in Assebroek, om u heen kijkt ziet u niks anders dan kunst.

Elk jaar rond deze tijd is er een internationale dag tegen de doodstraf.  Die dag gaat uit van Amnesty International, de Sint-Egidiusgemeenschap en ACAT (wat dat laatste ook moge wezen!).  Verschillende steden ter wereld worden aangespoord om die dag iets speciaals te doen waaruit blijkt dat men de actie tegen de doodstraf steunt.  Brugge maakt er een jaarlijkse gewoonte van om in plaats van de gebruikelijke info voor tentoonstellingen en optredens die anders op zijn infoborden verschijnt niets anders dan volgende tekst te plaatsen: "Geen gerechtigheid zonder leven - STOP de doodstraf".  Het gebaar is er maar wat voor effect heeft het?  Wie leest er trouwens ooit die infoborden.  Ze staan op enkele belangrijke invalswegen naar Brugge maar de meeste zijn gewoon niet te lezen voor wie zich in het verkeer begeeft.  Dit infobord bijvoorbeeld aan de Katelijnebrug is pas goed te lezen als men er langsrijdt en dan moet men zich vooral concentreren op de klim over de 'hoge brug' in de richting van het station.  Neen, dan had de (grappige) reactie van Yves Roose veel meer effect toen hij tijdens de afgelopen meifoor vroeg om de electrische stoel die buiten aan een van de attracties stond te verwijderen omdat dit volgens hem niet kon voor een stad die de tegen de doodstraf is.

Heeft u ooit al eens stilgestaan bij zo een electriciteitscabine?  Dankzij Bruggeblog doet u dat nu misschien voor de eerste keer.  Op het plakkaat dat op iedere deur van zo een cabine hangt valt altijd veel te lezen.  Zelfs de naam van de straat waarin het zich bevindt, maar ...  heb ik nu toch juist dàt van de foto gewist.  Anders zou het gemakkelijk zijn he, u hoefde het dan maar af te lezen om mij te komen vertellen waar in de binnenstad dit staat.  Nu moet u er al iets meer moeite voor doen.  Waar bevinden we ons?

Het is me toch maar een raar zicht.  Een oud grafmonument met daar bovenop een nieuw doorschijnend plaatje gevezen met nieuwe namen van afgestorvenen op die totaal niks te maken hebben met hun voorgangers voor wie het monument eigenlijk bedoeld was.

Een typisch voorbeeld van een oud graf met een prachtig grafmonument waarvan de eeuwigdurende vergunning vervallen was en men de vergunning niet vernieuwde waardoor het in handen viel van de stad die het - uiteraard zonde vond om het te verwijderen en dan maar zocht naar een andere 'concessionaris' en er een vond.

Het beeldhouwwerk is ontworpen door Jan Franck.  Het stelt een blokvormig kruis voor, gedragen door arbeidersfiguren.  Jan Franck is een kunstenaar die o.a. verschillende beelden gemaakt heeft die nu in de gevel van het Stadhuis en de Saaihalle staan maar ook hier en daar in Brugge duiken er Mariabeelden die van zijn hand zijn.  Voor een meer uitgebreide uitleg over de man en zijn vele werken kunt u hier terecht.

Dit is het graf van Kanunnik Achiel Logghe (geb.Torhout, 24 maart 1878 - gest. Brugge, 2 oktober 1965).  Hij was jarenlang de proost van het Algemeen Christelijk Werkersverbond (A.C.W).  Hij heeft voor Brugge veel gedaan voor de Christelijke Syndicale Beweging in een tijd waarin dat juist heel moeilijk was.

Naar de Centrale Begraafplaats gaan doet men om een afgestorven familielid te herdenken.  Maar men kan het evengoed doen om te genieten van de rust, van de kleurenpracht of om de rijke verscheidenheid aan grafmonumenten te bewonderen.

Een eigenaardig gebouw treffen we aan op 't Zand 4 en het was het onderwerp van de quizvraag 86.  Het huis is gebouwd in trapeziumvorm met daarachter een aanbouw dat onderstut wordt.  Naast het gebouw ligt diep beneden het Speelmansreitje dat verder doorloopt onder  't Zand  richting  Westmeers.

Marie Delanghes antwoord is niet helemaal correct, maar het is duidelijk dat ze na de vorige foto exact weet waar het eigenaardige gebouwtje staat met aan de zijkant de affiches.  Het juiste adres is 't Zand 4 en hier is inderdaad een frituur-broodjeszaak-pitabar die luistert naar de naam Shana.  Het ligt wel aan het Speelmansreitje en op de hoek van de Noordzandstraat.  (Noordzandstraat - Zuidzandstraat, ik heb het er ook altijd moeilijk mee en durf ook wel eens de twee door elkaar haspelen).  Het zijstraatje zelf, waar de affiches hangen, dat is de Artoisstraat.
Hoe oud dit gebouw nu precies is weet ik niet, wel dat het vroeger Saint-Jacques of Sint-Jacob noemde, dat de kelder nog een tongewelf heeft en dat het in 1921 gerestaureerd werd door de architect H. Fonteyne zoals we het nu nog aantreffen.

Ik ga het hier niet hebben over de artistieke waarde van de beeldengroep die in het midden van het Zand, in combinatie met de fonteinen, in alle geval dagelijks de aandacht van de toeristen trekt.  Eén ding is zeker wat deze constructie betreft: voor iemand die graag fotografeert blijft het schier onuitputtelijk.  Heeft u het ooit al eens zo bekeken?  Kijk eens naar die geaderde en gehavende kuiten!  En dan die banden die - in tegenstelling tot diegene die we bij de fietsenhandelaar kopen - gegarandeerd, maar dan ook gegarandeerd nooit lek gaan.  En waar zijn de spaken?  Waar is de ketting?  Het kettingwiel, telt die het juiste aantal tandjes lieve fietsfanaten?  Ik zou het zelf begot niet weten, want ik fiets altijd tot ik ofwel er steendood bij neerval ofwel  plat val op die kolsiejen zoals men dat hier zegt.

Tot mijn allergrote verwondering moet ik hier een vierde, meer onthullende foto tevoorschijn toveren om u te doen uitroepen: "mo vint toh! Nu weet ik het! Het is in de ..........straat! " A.u.b., verlos mij van mijn lijden en vertel me zo vlug mogelijk waar in het centrum van Brugge dit allemaal te zien is.

Achille Van Acker was een socialist in hart en nieren zoals ze er hier geen meer maken.  Hij, jawel hij, bouwde als Minister van Arbeid in ons land het stelsel van de sociale zekerheid uit.
De zerk is in graniet en daarop staat een witstenen beeldhouwwerk van A. Van Heerswynghels en ook twee fotomedaillons.  Het beeldhouwwerk beeldt drie figuren uit die een vlam dragen met als opschrift: "Zij dragen de vlam verder."  Ik begin me de laatste tijd serieus af te vragen wie men met die zij bedoelt?  De slippendragers van Moenaert toch niet?

Waarom Achille Van Acker tot op vandaag zo tot de verbeelding spreekt?  Omdat hij maar tot zijn tiende jaar naar school gegaan is en toch dankzij zelfstudie het ver geschopt heeft, ja zelfs doctor honoris causa van de universiteit van Rijsel werd.  Omdat hij op politiek gebied de grootste Bruggeling ooit geweest is.  Zijn invloed op Brugge en België viel en valt niet te onderschatten.  Iemand als een Jean-Luc (Dehaene) reikt op dat gebied maar aan zijn enkels en trouwens: laatstgenoemde heeft meer de verdienste Club Brugge op de kaart gezet te hebben dan Brugge zelf.  En ten derde omdat Van Acker een soort volks charisma had en dat hij zo charmant uit de hoek kon komen als hij een woordje Frans moest spreken.  Hij sprak namelijk een soort Français Bruzois.  De grapjes die er op dat gebied circuleerden van taalkundige versprekingen van de man (waar gebeurd of niet) zijn gewoon niet te tellen.

Regelmatig krijgt u de komende dagen op Bruggeblog een beroemde bewoner van het Brugs kerkhof te zien.  De laatste rustplaats van hem of haar bedoel ik natuurlijk en datgene wat er op de Centrale Begraafplaats  ter nagedachtenis van die persoon  te zien is.
Ik kan uiteraard niet beter starten dan met het grafmonument van Achille Van Acker en diens vrouw.  Achille is met grote voorsprong de meest tot de verbeelding sprekende Bruggeling ooit.  Niet voor niets stond er in de definitieve uitslag van de verkiezing van De Grootste Belg slechts één Bruggeling nog voor hem in het klassement, namelijk Guido Gezelle en die arme man, vooral bekend van zijn pennevruchten, ligt hier ook.  Feitelijk was er nog iemand van Brugge voor hem in het eindklassement geraakt: Hugo Claus, maar die man zegt zelf dat het enige wat hem met Brugge bindt het feit is dat hij hier geboren is.
Tiens, Claus, Gezelle, Achille Van Acker, zij hebben allemaal geschreven.  Jawel, ook Achille heeft boeken geschreven, vooral gevuld met verzen of volkskundige notities.

Het nieuwe Brugse kerkhof werd aangelegd op de gronden van het vroegere Sint-Trudoklooster en op 1 november werd het geopend.  Toen het bewind van Jozef II afgelopen was bepaalde een Hallegebod van 20 november 1789 dat opnieuw mocht begraven worden op de parochiekerkhoven.  Het heeft niet lang mogen duren want tijdens het Franse bewind mocht dit bij order van de maire op datum van de 30ste ventose van het jaar XIII (omgerekend naar onze gewone tijdrekening was dat op 21 april 1805) opnieuw niet meer en moest iedereen op het stedelijk kerkhof begraven worden.
Dat dergelijke verordeningen bij de bevolking en bij de parochieherders die een bron van inkomsten verloren zagen gaan niet altijd in goede aarde viel valt te lezen in een krantenartikel van de Gazette van Brugge van 31 oktober 1873:
"Maar het bevel van den duitschen keizer (d.i. Jozef II) werd niet stiptelyk onderhouden, want menige overledenen werden nog in de stad begraven, en de gedoogzaemheid der politie was op het einde zoo groot geworden, dat men alhier gelyk in andere steden, de lyken ter aerde bestelde, als of de wet van den liberalen zoon van Maria Theresia, nooit hadde bestaen.
Eene wet door keizer Napoleon den eersten, ten jare 1805 uitgegeven, heeft strengelyk het beval van den duitschen vorst ten uitvoer doen brengen en het is sedert dit jaer dat het algemeen kerkhof, buiten de voormalige Catharinepoort gelegen, onophoudelyk de laetste rusteplaets der overleden bruggelingen is gebleven."
Al meer dan tweehonderd jaar wordt hier dus begraven en in die 200 jaar heeft de Centrale Begraafplaats enkele keren moeten uitbreiden omdat ze te klein werd.

Kerkhof, kerk-hof.  We zeggen het nog altijd zo omdat in oorsprong de begraafplaats voor de overledenen altijd was in de hof rondom de kerk.  In dorpen is dat nog altijd zo maar in steden niet meer.   De oorzaak hiervan moeten we zoeken bij de Oostenrijkse keizer Jozef II die het eind de 18de eeuw hier voor het zeggen had en in 1784 een maatregel uitvaardigde waardoor steden verplicht werden om 1 of meerdere begraafplaatsen aan te leggen buiten de stadsmuren en dat van dan af, omwille van de openbare gezondheid en hygiëne niemand nog langer in of rond de kerken begraven mocht worden. 

Vrijdag de dertiende.  Terwijl iedereen vandaag naar de krantenwinkel holt om op de lotto te spelen om op die manier snel rijk te (willen) worden behoor ik tot die zeldzame soort Belgen die nooit tot bijna nooit gokt of aan een gokspel meedoet, want dat is de lotto per slot van rekening ook.  Ik zal dus waarschijnlijk nooit plots rijk worden maar toch ook nooit arm (-er) want ik spaar geld uit door niet te gokken.
Neen, vandaag vrijdag de dertiende heb ik rondgedwaald op de Centrale Begraafplaats op Assebroek, bij de bevolking beter gekend als het Brugs Kerkhof.  Het ligt niet in het centrum van Brugge maar omdat het hier zo speciaal is en er hier ook zo veel personen begraven liggen die in Brugge gewoond, gewerkt en ja, ook voor Brugge iets betekend hebben, daarom mag ik  het niet laten  om  er  iets over te schrijven.  Sommigen noemen dit kerkhof zelfs het Père Lachèse of het Schoonselhof van Brugge.
Dit is het poortgebouw, gebouwd omstreeks 1800, en via deze poort komen we in de  hoofddreef van de begraafplaats.  Langs deze kant liggen ook de oudste grafmonumenten.  Sedert de wet van 20 juli 1971 bestaat er geen eeuwigdurende vergunning meer voor grondconcessies die meer dan vijftig jaar geleden waren verleend indien geen hernieuwing van de aanvraag werd ingediend.  Zo komt het dat een deel van die oude graftekens en grafkelders nog in privébezit zijn en de andere, die niet hernieuwd werden, stadseigendom werden.

Ja jongens, die affiches hier hebben blijkbaar meer effect op mijn blog dan daar waar ze hangen want nog altijd weet u niet waar dit is.  Misschien nu wel.  Het is in het centrum van Brugge.
Met excuses voor de rode lichtvlek rechts onderaan de foto.