Grootseminarie (31)

Alvorens in het grootseminarie naar boven te gaan naar de bibliotheek wandelen we eerst nog even door de pandgang, meer bepaald naar de gang waar één wand volledig versierd is met grisailles, afkomstig uit de collectie die de Duinheren vanuit de Duinenabdij van Koksijde naar hier meegebracht hedden.  Grisailles zijn schilderijen die niet in de natuurlijke kleuren, maar in verschillende tinten van een en dezelfde kleur geschilderd zijn.  In dit louter willekeurige geval dat ik u toon is dat hoofdzakelijk grijs (gris).  Over deze grisailles in de Duinenabdij doen verschillende gissingen de ronde.  Men vermoedt dat het vergrote kopieën zijn vanuit oude handschriften.  Ze zijn allemaal geschilderd op houten panelen en het zou zelfs kunnen dat die panelen vroeger kastdeuren waren.

Een nieuwe quizvraag.  Zoals altijd werd er een plaats in het centrum van Brugge gefotografeerd.  U moet  of moogt raden waar dit precies voor Jan en alleman te zien is.  Zoals u merken kunt is dit hier iets aparts.  Na een groetstraat (de Langestraat) heeft Brugge blijkbaar ook een haatstraat.  Als u het mij vraagt, dan zou ik nog het liefst van al ergens lekker veilig tussen die twee straten in wonen.  Maar ik wijk af.  De bedoeling is dat u antwoordt waar in hartje Brugge dit gefotografeerd is.

Ik ben vooral benieuwd om te zien wat het uitzicht op Brugge zal zijn als deze gebouwen hier definitief tegen de vlakte gegaan zijn en er nog niks nieuws in de plaats gekomen is.  Nu al kan je van hieruit de watertoren van langs de vestingen zien.
Zeggen dat, in een poging om deze toen al afgetakelde gebouwen nog wat op te smukken, men in 2003 in het kader van het graffittikunstfestival "Young Primitives" de muur langs de kant van de ringweg nog versierde met een werk van  The Man en Alex, getiteld 'Madonna en de Man van Smarten'.

Deze gebouwen van de vroegere RTT (Regie van Telegraaf en Telefoon) en later van Belgacom, gelegen op de hoek van de Ringweg rond Brugge en de Baron Ruzettelaan, smeekten al jàren om gesloopt te worden.  Vooral het oude gebouw links, dat misschien nog opgekalefaterd kon worden en als 'industrieel' erfgoed had kunnen voortleven, heeft men zodanig laten verkommeren dat restaureren schier een onbegonnen zaak geworden is.   Dezer dagen is men alles aan het afbreken.

Het was helemaal niet de bedoeling om met die naam van de winkel op de achtergrond, Hera, u op het verkeerde been te zetten.  U heeft dat zelf gedaan door de 'Hema' in de Steenstraat te verkiezen boven een boetiekje met een bijna gelijkaardige naam, maar dan wel in de Smedenstraat.  Dus diegene die zich niet liet afleiden door het commentaar van de anderen en zelf op het juiste spoor zat was Frederik Cloetens.  Hij was dus de eerste die wist dat de telefooncel staat ergens halverwege de Smedenstraat (en meer bepaald rechttegenover de boetiek 'Hera').

   Als u dit kunstwerk niet herkent, dan heeft u de laatste tijd waarschijnlijk op de planeet Mars geleefd.  Dit was een tijdelijk paviljoen voor "Brugge, culturele hoofdstad van Europa 2002" en nu, enkele jaren later is het 'zwaar' beschadigd.  Er gingen stemmen op om het te laten restaureren maar blijkbaar is dit ding een doorn in het oog van veel Bruggelingen.  Vandaag, een half jaar na de beschadiging is er nog altijd niks gebeurd, maar kijk, burgemeester Moenaert liet zich in een interview ontvallen dat het paviljoen verdwijnt en dat een architectuurwedstrijd uitgeschreven wordt voor 'misschien' een soort van waterpartij die in de plaats zou komen want daar droomt onze burgervader blijkbaar al jàren van.  Prompt werd hij een grapjas genoemd.  Maar kijk, Moenaert krijgt gelijk   Tijdens de afgelopen gemeenteraadszitting werd zijn voorstel tot afbreken  aanvaard. De hele hetze rond het paviljoen was niet alleen plaatselijk nieuws, het geraakte zelfs in het VRT-nieuws.  Uitgereken nu, op dit ogenblik, loopt er op TV op Canvas het programma Monumentenstrijd!
Wilt u trouwens eens weten wat u en ik er allemaal over denken, kijkt u dan eens hier naar deze enquete.
Nu werden er kaarsen voor het gehavende kunstwerk geplaatst.  Novenenkaarsen, als ik me niet vergis.  Het is weer eens iets typisch Brugs om dat te doen.  Maar normaal gezien moeten die kaarsen aangestoken worden wil men iets bekomen.   Wat wilde de afsmeker bekomen, afbreken of behouden?  Moenaert hakt nu eindelijk de blijkbaar moeilijke knoop door.  Het wordt afbreken!
Foto: Marc Willems

Dit toestel heet u, net als gisteren en eergisteren, welkom.  Er is enkel een klein probleempje: u weet nog altijd niet waar in de binnenstad van Brugge u hier vriendelijk welkom geheten wordt!  Misschien brengt deze foto daar verandering in.

Ondanks de vele pogingen werd de plaats waar dit toestel staat nog niet ontdekt.  Daarom deze tweede foto.  De laatste keer dat ik nog een telefooncelletje gebruikte was in de periode toen men er nog naar hartenlust vijf- of twintigfrankstukken kon instoppen.  Tegenwoordig werken die dingen al lang niet meer op muntstukken. 
Komaan, u krijgt een tweede kans om te antwoorden waar exact in de binnenstad van Brugge deze foto genomen werd.

Eveneens in de refter van het grootseminarie hangt dit schilderij dat Nicolaas De Roover voorstelt met op de achtergrond de Duinenabdij.  Wie het schilderde is niet gekend.  Wanneer het geschilderd werd wel, namelijk in 1822.  Deze Nicolaas De Roover was de laatste monnik cisterciënzer van de Duinenabdij.  Hij was 82 jaar oud toen hij als allerlaatste stierf op 23 maart 1833.  Het lijkt misschien toevallig, maar 1833 was precies het jaar waarin men in de gebouwen hier het grootseminarie opstartte.  In dat jaar en de jaren ervoor deed Nicolaas De Roover nog verschillende schenkingen.  Zo schonk hij onder andere een doopvont weg aan de O.-L.-Vrouwekerk van Damme en delen van het trappengebouw voor de Heilig Bloedkapel.  Bij de wijding van F.R. Boussen (op 27 januari 1833) tot hulpbisschop van Gent en apostolisch administrator van Brugge (dat op dat ogenblik nog niet opnieuw bisdom was geworden) overhandigde deze man die we op dit schilderij zien aan Boussen een staf en een mijter die naar het schijnt hadden toebehoord aan Michel Bultinck die tussen 1667 en 1678 abt geweest was van de Duinenabdij.
Niet voor niets staat er onderaan op de lijst van dit schilderij, onder zijn naam, o.a. de volgende tekst te lezen: "ET INSIGNIS BENEFACTOR DIOECESIS" wat betekent: "en gekend als  weldoener van de streek".

In tegenstelling dus tot vroeger heeft men tegenwoordig niet veel werk meer om de tafel te dekken voor de bewoners van het grootseminarie, om de simpele reden dat er bijna geen bewoners meer zijn.  Bemerk recht voor u een Mariabeeld in een nis met daarboven het jaartal 1634 en rechts de schilderijen met de abten van de Duinenabdij waarvan het meest linkse abt Campmans voorstelt, de allereerste abt toen de abdij naar Brugge verhuisde.

We bevinden ons in de refter.  Het is nu nauwelijks nog voor te stellen, maar zo'n 60 jaar geleden, kort na de tweede wereldoorlog, was die refter bijna te klein geworden.  Zo'n 150 seminaristen moesten een plaatsje hebben en daarom stond ook de middelste rij volledig vol met tafels en stoelen.

In de schoorsteenmantel herkennen we de wapenschilden van de twee vroegere cisterciënzerkloosters uit de streek.  Links zien we dat van Ter Duinen, rechts dat van Ter Doest.

We doen verder met het Grootseminarie want alles heb ik er nog niet over verteld en getoond.  Dit hier bijvoorbeeld was vroeger, samen met de naastliggende keuken, de enige verwarmde plaats van de voormalige Duinenabdij.  Tijdens winters die nog winters waren kunt u begrijpen dat de monniken zich hier graag eens wilden opwarmen in de nabijheid van het haardvuur na uren door de kille kamers en gangen gelopen te hebben.  Zelfs nu is het totaal ondenkbaar dat men tijdens de winter het hele gebouwencomplex zou verwarmen, laat staan dat men het vroeger zou gedaan hebben!

Elke dag krijgt u gewoontegetrouw tussen 21 en 22 uur een nieuwe aflevering van de fotovraag.  Alleen op zaterdag kan dat wel eens wat later uitvallen.  Zoals nu dus.  Maar hier is hij dan, die nieuwe foto voor een nieuwe quizvraag.  De vraag luidt zoals altijd: "waar in het centrum van Brugge nam ik deze foto?"

Dit is hem dan, die gedenkplaat.  Hij heeft kennelijk al veel last gehad van vocht.  De plaats waar ik hem aantrof is dan ook verre van ideaal, namelijk aan de muur in een rommelige bergruimte van twee meter diep en even lang als de breedte van de Elisabethkerk zelf.  Die ruimte bevindt zich achter het altaar.
Op deze gedenkplaat staan de twee datums van de priesterwijdingen te lezen en ook de dankbetuigingen van professoren en studenten voor het feit dat zij vanaf 23 januari 1917 tot eind 1918 hier mochten verblijven.

U kunt begrijpen dat voor de begijntjes in het begijnhof de tijdelijke aanwezigheid van de seminaristen iets speciaal was.  In de vakantie van 1918 kwamen de bevrijders er aan, maar die waren niet alleen gekomen.  Neen, ze brachten ook de pestgriep naar Brugge, beter gekend als de Spaanse griep.  Omdat er veel zieken waren boden de seminaristen van hier uit nog hun bereidwillige hulp aan in het militair hospitaal en in het krankzinnigengesticht te Sint-Michiels.  Uiteindelijk werden de relieken van de martelaar Leo pas op 18 december 1918 door de toenmalige president van het seminarie, een zekere Calewaert, teruggeplaatst.
Gedurende die periode dat de seminaristen in het begijnhof waren is het twee keer gebeurd dat ze in deze Elisabethkerk tot priester gewijd werden.  De eerste keer gebeurde dat op 2 juni 1917, de tweede keer op 25 mei 1918.  Telkens ontbrak de rijve van St.-Leo bij de plechtigheid niet.  Daar bestaan foto's van, van die priesterwijdingen in het begijnhof, en er is hier in de kerk ook een gedenkplaat die dat memoreert.

Dit zullen velen herkennen als het gebouw 'Meubelen Claeys' in Zonnekemeers dat men onlangs ombouwde tot lofts en appartementen.  Tijdens de 1ste wereldoorlog zag deze plek er nog enigszins anders uit.  Ik gebruik de foto alleen maar om te tonen dat, toen de Duitsers in de winter van 1916-1917 het grootseminarie opeisten om er de bemanning van hun duikboten in onder te brengen, de seminaristen hun toevlucht zochten in o.a. het Begijnhof en ook hier op deze plaats waar meubelfabriek Claeys was.  Het is zelfs zo dat men voor het gemak van de seminaristen toen zelfs in de scheidingsmuur tussen de fabriek en het Begijnhof een doorgang maakte.

"Deze windwijzer staat op de carillontoren, van de Duinenabdij, die zich op het zuidelijk uiteinde van de oostvleugel bevindt, in de eerste bouwfase tot stand gekomen en rond 1637 voltooid. In dat zelfde jaar werden de klokken besteld." antwoordde Jean-Pierre Minnebo vanmiddag en daar hoef ik niks meer aan toe te voegen.  Alleen dat hij vandaag de winnaar geworden is en dat het een grapje was van mijn kant om terzelfdertijd én uitvoerig over het Grootseminarie (of de voormalige Duinenabdij) te schrijven én voor de fotovraag een onderdeel van dat Grootseminarie te gebruiken.

Met dank aan Marc Willems voor de foto's van deze quizvraag.

In 1914, bij het uitbreken van WO I waren er plots geen lessen meer in het grootseminarie.  De lokalen werden toen gebruikt als hospitaal voor de Belgische en later voor de Duitse oorlogsgewonden.   Omtrent  Pasen 1915 konden de lessen toch hernomen worden, maar later, in die verschrikkelijke winter van 1916-1917, moesten de seminaristen uiteindelijk toch een andere huisvesting zoeken want de Duitsers eisten de gebouwen volledig voor zichzelf op.  De seminaristen trokken met hun hebben en houden naar ... het begijnhof.  Ook deze rijve van Sint-Leo verhuisde mee.  Tijdens die bewuste verhuis vermeed men de grote wegen.  De rijve werd gedragen door niet minder dan 6 seminaristen.  De priester Pieter Ghyssaert (1899-1969) vertelde over die verhuis in zijn boek 'Een Godsdompelaar' (1969, Tielt):
"In de ijskoude januaridagen van die barre winter 1917 sjouwde ik met mijn kloostergenoten boeken van het seminarie naar het stadsarchief en kolen naar het begijnhof waar de seminariestudie en vorming zouden voortgezet worden.  Als ondervoede jongen kwam ik daags na de overbrenging van het reliekschrijn van Sint-Leo terecht in een verlaten Engels weeshuis (in de Sint-Jorisstraat).  Het begijnhof en het weeshuis zouden hun buitengewone gasten onderdak verlenen to het einde van 1918."