Grootseminarie (28)

We bevinden ons in de refter.  Het is nu nauwelijks nog voor te stellen, maar zo'n 60 jaar geleden, kort na de tweede wereldoorlog, was die refter bijna te klein geworden.  Zo'n 150 seminaristen moesten een plaatsje hebben en daarom stond ook de middelste rij volledig vol met tafels en stoelen.

In de schoorsteenmantel herkennen we de wapenschilden van de twee vroegere cisterciënzerkloosters uit de streek.  Links zien we dat van Ter Duinen, rechts dat van Ter Doest.

We doen verder met het Grootseminarie want alles heb ik er nog niet over verteld en getoond.  Dit hier bijvoorbeeld was vroeger, samen met de naastliggende keuken, de enige verwarmde plaats van de voormalige Duinenabdij.  Tijdens winters die nog winters waren kunt u begrijpen dat de monniken zich hier graag eens wilden opwarmen in de nabijheid van het haardvuur na uren door de kille kamers en gangen gelopen te hebben.  Zelfs nu is het totaal ondenkbaar dat men tijdens de winter het hele gebouwencomplex zou verwarmen, laat staan dat men het vroeger zou gedaan hebben!

Elke dag krijgt u gewoontegetrouw tussen 21 en 22 uur een nieuwe aflevering van de fotovraag.  Alleen op zaterdag kan dat wel eens wat later uitvallen.  Zoals nu dus.  Maar hier is hij dan, die nieuwe foto voor een nieuwe quizvraag.  De vraag luidt zoals altijd: "waar in het centrum van Brugge nam ik deze foto?"

Dit is hem dan, die gedenkplaat.  Hij heeft kennelijk al veel last gehad van vocht.  De plaats waar ik hem aantrof is dan ook verre van ideaal, namelijk aan de muur in een rommelige bergruimte van twee meter diep en even lang als de breedte van de Elisabethkerk zelf.  Die ruimte bevindt zich achter het altaar.
Op deze gedenkplaat staan de twee datums van de priesterwijdingen te lezen en ook de dankbetuigingen van professoren en studenten voor het feit dat zij vanaf 23 januari 1917 tot eind 1918 hier mochten verblijven.

U kunt begrijpen dat voor de begijntjes in het begijnhof de tijdelijke aanwezigheid van de seminaristen iets speciaal was.  In de vakantie van 1918 kwamen de bevrijders er aan, maar die waren niet alleen gekomen.  Neen, ze brachten ook de pestgriep naar Brugge, beter gekend als de Spaanse griep.  Omdat er veel zieken waren boden de seminaristen van hier uit nog hun bereidwillige hulp aan in het militair hospitaal en in het krankzinnigengesticht te Sint-Michiels.  Uiteindelijk werden de relieken van de martelaar Leo pas op 18 december 1918 door de toenmalige president van het seminarie, een zekere Calewaert, teruggeplaatst.
Gedurende die periode dat de seminaristen in het begijnhof waren is het twee keer gebeurd dat ze in deze Elisabethkerk tot priester gewijd werden.  De eerste keer gebeurde dat op 2 juni 1917, de tweede keer op 25 mei 1918.  Telkens ontbrak de rijve van St.-Leo bij de plechtigheid niet.  Daar bestaan foto's van, van die priesterwijdingen in het begijnhof, en er is hier in de kerk ook een gedenkplaat die dat memoreert.

Dit zullen velen herkennen als het gebouw 'Meubelen Claeys' in Zonnekemeers dat men onlangs ombouwde tot lofts en appartementen.  Tijdens de 1ste wereldoorlog zag deze plek er nog enigszins anders uit.  Ik gebruik de foto alleen maar om te tonen dat, toen de Duitsers in de winter van 1916-1917 het grootseminarie opeisten om er de bemanning van hun duikboten in onder te brengen, de seminaristen hun toevlucht zochten in o.a. het Begijnhof en ook hier op deze plaats waar meubelfabriek Claeys was.  Het is zelfs zo dat men voor het gemak van de seminaristen toen zelfs in de scheidingsmuur tussen de fabriek en het Begijnhof een doorgang maakte.

"Deze windwijzer staat op de carillontoren, van de Duinenabdij, die zich op het zuidelijk uiteinde van de oostvleugel bevindt, in de eerste bouwfase tot stand gekomen en rond 1637 voltooid. In dat zelfde jaar werden de klokken besteld." antwoordde Jean-Pierre Minnebo vanmiddag en daar hoef ik niks meer aan toe te voegen.  Alleen dat hij vandaag de winnaar geworden is en dat het een grapje was van mijn kant om terzelfdertijd én uitvoerig over het Grootseminarie (of de voormalige Duinenabdij) te schrijven én voor de fotovraag een onderdeel van dat Grootseminarie te gebruiken.

Met dank aan Marc Willems voor de foto's van deze quizvraag.

In 1914, bij het uitbreken van WO I waren er plots geen lessen meer in het grootseminarie.  De lokalen werden toen gebruikt als hospitaal voor de Belgische en later voor de Duitse oorlogsgewonden.   Omtrent  Pasen 1915 konden de lessen toch hernomen worden, maar later, in die verschrikkelijke winter van 1916-1917, moesten de seminaristen uiteindelijk toch een andere huisvesting zoeken want de Duitsers eisten de gebouwen volledig voor zichzelf op.  De seminaristen trokken met hun hebben en houden naar ... het begijnhof.  Ook deze rijve van Sint-Leo verhuisde mee.  Tijdens die bewuste verhuis vermeed men de grote wegen.  De rijve werd gedragen door niet minder dan 6 seminaristen.  De priester Pieter Ghyssaert (1899-1969) vertelde over die verhuis in zijn boek 'Een Godsdompelaar' (1969, Tielt):
"In de ijskoude januaridagen van die barre winter 1917 sjouwde ik met mijn kloostergenoten boeken van het seminarie naar het stadsarchief en kolen naar het begijnhof waar de seminariestudie en vorming zouden voortgezet worden.  Als ondervoede jongen kwam ik daags na de overbrenging van het reliekschrijn van Sint-Leo terecht in een verlaten Engels weeshuis (in de Sint-Jorisstraat).  Het begijnhof en het weeshuis zouden hun buitengewone gasten onderdak verlenen to het einde van 1918."

Allez Bruggekenners, laat u niet kennen hé!  U zult ongetwijfeld al gemerkt hebben dat u uw nek uitsteken moet als u dit wil zien hoog en droog (ten minste ten tijde van het nemen van deze foto) boven Brugge.
Komaan, jongens en meisjes, waar in 's hemelsnaam is dit in Bruges City te zien?

In de kapel van het grootseminarie valt heel wat te zien maar het meest intrigerende is natuurlijk deze reliekschrijn van Sint-Leo.  Weinig is er geweten over die martelaar Leo.  Het moet een jonge Romein geweest zijn die zich tot katholiek liet dopen en zijn geloof gestand bleef ondanks de martelingen die hij onderging.  Naar het schijnt bevinden er zich hierin relikwieën (beenderen) van de man en die zouden zichtbaar zijn als men de panelen van voor het altaar verwijdert.  Die beenderen werden ontdekt door (of onder) Paus Gregorius XVI in de catacomben van Priscilla (in Rome te vinden in de Via Salaria Nova) en ze werden geschonken aan het Brugse seminarie.  Wat we zien is een wassen beeld van een jonge Romein, en dat is natuurlijk ook te merken aan de speciale klederdracht.  Officieel werden de weggeschonken gebeenten in het grootseminarie ingeschreven op 14 december1844.  Livinus Benedictus Bruneel, de toenmalige president van het grootseminarie nam ze in ontvangst.
In 1850 had de bisschop van Brugge, een zekere Malou, het idee opgevat om de relikwie over te brengen naar het Sint-Janshospitaal maar dat is niet gebeurd.  Toch is deze rijve van Sint-Leo een keer tijdelijk uit het grootseminarie weggehaald geweest.  Daarover meer in de volgende artikelen.

Dit is de pandkapel zoals men deze kapel ook durft noemen.  Door het hek in de pandgang komt men er in.  Recht voor ons uit zien we een witmarmeren beeld van Maria met kind te midden een altaarretabel uit kalksteen.  Links en rechts zien we glasramen die vervaardigd zijn door de Brugse firma Dobbelaere in 1920.  Ze stellen Sint Jozef en de heilige Vincentius a Paulo voor.

We blijven nog even bij de gedenkstenen waar men vroeger graag Latijnse teksten in beitelde.  Het is echt niet te geloven hoeveel ervan men nu nog altijd in Brugge aantreft.  We bevinden ons evenwel nog altijd in de kapel van het grootseminarie.  Deze gedenksteen in het midden is interessant in die zin dat we er nog vaag het wapenschild van de abdij van Ter Duinen op kunnen herkennen en daaronder hun leuze.  Zij luidde:
FAC NECESSITATE VIRTUTEM
en betekent zoveel als:
Maak van de nood een deugd.
of, modern gezegd:
Als iets moet, dan doen we 't goed!

In de kapel opgedragen aan St. Leo ligt deze gedenksteen die aanduidt dat hier monniken van de Duinenabdij begraven liggen.    Monniken die stierven nog voor de Franse Omwenteling want toen moest de abdij ophouden met te bestaan.  Gisteren heb ik vergeten te vermelden waarom die gedenksteen van de laatste cisterciënzers van Ter Duinen aan de kerk van Sint-Kruis hangt.  Eerst en vooral omdat zij hier door de Fransen niet meer begraven mochten worden en ten tweede omdat heel het noordoostelijke gedeelte van wat wij het ei of het centrum van Brugge noemen toen nog toebehoorde aan de parochie van Sint-Kruis, ook de Duinenabdij en dus was het logisch dat zij daar op het kerkhof van Sint-Kruis begraven werden.

In het grootseminarie komt men via de kleine pandgang in de kapel die opgedragen is aan de heilige Leo.  Dit is de kapel, gezien vanuit de binnentuin.

Onder de grafsteen aan de kerk van Sint-Kruis die het overlijden van de laatste monniken van de Duinenabdij memoreert bevindt zich nog een andere in blauwsteen vervaardigde Latijnse tekst.  Het is een elegisch distichon (een weemoedig dubbelvers).  Eerst proberen we de Latijnse tekst te ontcijferen.  Het gaat als volgt:
"HEU, NUNC DUNA CADET, QUAE STETIT SECULA SEPTEM, NI DEUS OMNIPOTENS ERIGAT IPSE MANU"  Alsjeblieft!
Nu wilt u natuurlijk nog een vertaling.  Die is dus, zoals gezegd, tweeërlei:
"Ach, nu zal de Duinenabdij vallen, die zeven eeuwen standhield, tenzij de almachtige God zelf ze eigenhandig opricht. / Helaas: hier liggen geen lijken als zaden in het zand!  Hier geen hoop op de oogst, o Duinenland!"

Dit is dan het bewuste grafschrift van de laatste monniken van de Duinenabdij die te zien is aan de zuidgevel van de kerk van Sint-Kruis.  Daarop valt onder andere te lezen dat de 53ste en allerlaatste Duinenabt, namelijk Maurus De Mol, in 1794 naar Duitsland gevlucht was en daar in 1799 in Altona bij Hamburg overleed en aldaar begraven werd onder het hoogaltaar van de kerk.
De allerlaatste Duinenmonnik die stierf was uiteindelijk Nicolaas De Roover.  Hij was 82 jaar oud toen hij stierf op 23 maart 1833.

Toen in 1796 de Duinenabdij door het Franse bestuur opgeheven werd waren er nog welgeteld 18 'Duinheren' over, dit waren de overblijvende broeders cisterciënzers van de Duinenabdij langsheen de Potterierei.  Van die overblijvende monniken werden de namen op een grafsteen aangebracht.  Die grafsteen bevond zich aan de kerk van Sint-Kruis.  Toen er op deze plaats een nieuwe kerk van Sint-Kruis tussen 1853 en 1856 gebouwd werd werd deze grafsteen in de muur aangebracht.  Deze steen werd recent in 1997 nog vernieuwd.  Volgens de tekst op die steen zouden de zeven of acht laatste monniken hier voor deze kerk begraven liggen.

Zoals u aan deze staalblauwe lucht aflezen kunt werd deze foto op een aangenamere dag dan vandaag genomen.  Dat neemt niet weg dat u, mits u een scherp oog heeft, dit ding ook bij slechtere weersomstandigheden in Brugge zien kunt.  Alhoewel het gebruik van een verrekijker in dit geval natuurlijk handig kan zijn.  Waar in het centrum van Brugge staat dit?