Kleine wintervlinder

Dit "Priembladmos" (Dicranodontium denudatum) wordt als zeer zeldzaam aangeduid. De blaadjes staan wat sikkelvormig op de stengel en blijken gemakkelijk af te breken en zo zien we de stengel nog met sporen van oude blaadjes als een streepje op de stengel. De naamgeving van de wetenschappelijke naam duidt daar ook op: "denudatum" =ontbloot of naakt. De stengel wordt kaal daar waar vroeger blaadjes stonden. Hier ook te merken! Het is en bij uitstek mos dat zich vegetatief met stukjes van een blad of het gehele blad voortplant. Als men er met de hand overgaat kleven er heel veel stukjes van de blaadjes aan de vingers. Op die manier zal het gehele stroken op een liggende rottende boom kunnen inpalmen maar verspreidt het zich niet vlug op grotere afstand, tenzij de mens of een dier bij toeval een stukje van meeneemt en op een geschikte plaats deponeert bv. op zuur rottend hout of een scheve boomvoet. In "bijlage" nog een opname!

Het "Gewoon sikkelsterretje" (Diceanoweisia cirrata) Behoort tot de topkapselmossen en doet hier die naam echt alle eer aan. De kapsels staan hier in massa aan de top van het kleine mosje.
 Een puntig huikje staat nog boven op het sporendoosje (kapsel). Het mos is praktisch niet meer te zien. De blaadjes zijn lancetvormig en vormen een gootje en daarbij kronkelen ze ook nog. Als ze droog staan zijn ze echt kroezig in elkaar verweven. Ze staan vooral op boomvlakken in de regenbaan en kunnen er massaal bijeenstaan. Hier zien we de kapsels wel erg mooi bijna in 't gelid naast elkaar.

Het "Gewoon schijfjesmos" (Radula complanata) is een éénhuizig mos met bladeren die als schijfjes boven elkaar aan een stengel groeien. Aan de bladrandjes zien we vlakke, ronde broedlichaampjes die kunnen afbreken en in staat zijn om een nieuw mos te laten uitgroeien. Speciaal hier zien we boven links echter ook twee openspringende sporendoosjes (bruin) op een steel, die met vier kleppen open staan. De sporen zijn er ondertussen uit. Dit ziet men niet dikwijls want gewoonlijk zien we dit mos alleen met de broedkorrels langs de blaadjes. Een meevaller! In "bijlage" nog en opname .

Veenmossen hadden en hebben een bijzondere betekenis voor de mens. "Veen" is het samengeperste veenmos van honderden jaren oud en werd in vele delen van Europa gewonnen en in gedroogde vorm (turf) onder meer als brandstof gebruikt. In het landschap zijn hier en daar nog van die sporen terug te vinden, waar de mens deze "turf" ontgonnen heeft. Een veel voorkomend veenmos hier bij ons is het "Gewimperd veenmos" (Sphagnum fimbriatum). Om het echt op naam te brengen is wel nodig dat men een "stamblaadje kan zien. Dit moet wat "uitgerafeld" of (gewimperd) zijn. De venmossen zijn ook erg mooi en blijven maar doorgroeien als ze de kans krijgen. Zo vormen zij dus ook die stapels die later het "veen"geven. Hier hebben we het mos dat kapselt. De kapsels staan bovenaan op een steeltje met een doosje. Hierin zitten de sporen. Hier zijn "sporedoosjes" te zien die nog gesloten zijn maar er zijn er ook al open om de sporen los te laten. In "Bijlage" nog een opname!

Het "Elzenmos" (Pallavicinia lyellii) behoort tot de "plakkaatmossen" zij hebben een vlak dat uitgroeid, deze "stroken" kunnen tot 4 cm worden. Van dit mosje zijn de randen gewoonlijk iets gegolfd. De nerf kan maar met een loep bekeken worden. Het is ook vrij zeldzaam en alleen maar in veenmosrietlanden en moerasbosen te vinden. Het ziet er wel bleekgroen uit een frisse aanblik!In "bijlage" nog een opname.

Het "Gewoon knikkertjesmos" (Physcomitrium pyriphormis) vind ik eigenlijk geen gewoon mosje. Het is een winterpionier die vanf het najaar tot ontwikkeling komt en voor de zomer reeds afsterft! De rozetvormige plantjes staan afzonderlijk of in groepjes bij elkaar. De bladen zijn eirond tot spatelvormig en in de bovenste bladhelft getand. Ze zijn echter zeer klein. Het is maar aan de sporenkapsels die we hier ook kunnen zien vooral in het voorjaar en die door hun lichtgroene kleur wel opvallen. De sporenkapsels steken er bovenuit en zien er echt als "knikkertjes" uit. Ze staan ook maar waar klei of leem aan de oppervlakte komt. Dus op zandgronden moet men ze helemaal niet verwachten!

Het "Boompjesmos" (Climacium dendroides) is wel iets heel apart. Het is door zijn boomvormige groeiwijze en forse afmetingen een opvallend mos. Het kan overal groeien maar moet toch wat vochtig staan. Het verdraagt geen bemesting. In gebieden met intensieve landbouw zal het dan ook ontbreken. De "takjes" met zowat "een kruin" bovenaan staan onderling verbonden op uitlopers. Het zal zich ook langs die uitlopers verspreiden. Het "Struikmos" doet dat ook en daardoor is er met dat mos wel eens verwarring mogelijk. In "bijlage" kunt nog een opname bewonderen.

Dit zijn de kapsels van een "Haarmos" (Polytrichum - betekend ook "vele haren") waarschijnlijk het "Gewoon haarmos" maar we zien dus niet het hele plantje, alleen de kapsels op een steeltje. Het is wel duidelijk te zien hier dat op die kapsels een harige bedekking is die naar achter toe wat uitsteekt. Het illustreert ook dat de naam van de meeste mossen genoemd is naar een kenmerk van het kapsel. Dit is harig! Dus ...Ook hieronder hadden we parapluutjesvormige voortplantingsorganen dus..."Parapluuutjesmos".

Het "Parapluutjesmos" (Marchantia polymorpha) is een levermos dat nogal groot kan worden. Het heeft een "lapvormige" groeiwijze die wel 10 cm lang kan worden en 5 tot 15 mm breed kan zijn. Het is wat licht- tot donkergroen met een onscherpe middenstreep en een fijne netvormige tekening met poriën. Het is ook tweehuizig, er zijn mannelijke en vrouwelijke plantjes. Hier is er een mannelijk plantje op de foto. Dit is goed te zien aan het vruchtlichaam dat de vorm heeft van een gesloten parapluutje. Er zijn hier "drie rondje parapluutjes" goed te zien van boven getrokken want die staan eigenlijk op een steeltje, dat we hier niet kunnen zien. Er zijn hier ook nog bekertjes te zien. Dit is een ongeslachtelijk voortplantingsmechanisme. In de "bekertjes" zitten of zaten hier "broedkorrels" die met de regendruppels verspreid worden, maar dat worden dan "klonen" van het plantje. In "bijlage" nog een foto maar nu van een vrouwelijk "Parapluutjesmos" met ook parapluutjes maar niet helemaal vol men ziet eerder "baleinen" van een parapluutje.

Het "Blaasjesmos" (Sphaerocarpos) heeft niet veel soorten mosjes in de familie. Er zijn er twee die echter alleen microscopisch te onderscheieden zijn volgens hun sporen. Deze sporen zitten samen in "tetraden", dit zijn uit 4 sporen samengestelde bollen. Dan kan men het "Gestekeld blaasjesmos" (Spfarocarpos michelii) hebben of het "Gerand blaasjesmos" (Sphaerocarpos texanus).In het veld houden wij het doorgaans op "Blaasjesmos" dat zeer goed te herkennen is door de vele "blaasjes" die we hier zien. Toch ook weer iets zeer apart! Het is te vinden op open leemhoudende grond vooral in tuinen en stoppelakkers.

De kleur van dit mosje, "Helmroestmos" (Frullania dilatata), helpt om het op naam te brengen. Meestal ziet men de dofgroene tot roodbruine stengeltjes van het mos over de stam of tak uitgespreid. Het is een levermos met ronde blaadjes en ze hebben ook nog een onderlob, die we hier niet kunnen zien uiteraard. De kleur is wel bijzonder. In "bijlage" nog een andere opname van dit mosje.

Het "Landvorkje" (Riccia) dat we niet verder specifiëren omdat het verschil tussen "Klein landvorkje" (Riccia soracarpa) en "Gewoon landvorkje" (Riccia glauca) niet zo goed te zien is in het veld maar eigenlijk microscopisch onderzoek vraagt, wat niet gebeurde. De sporenkapsels van dit levermosje staan ook niet buiten het mos-lichaam of thallus maar zitten in het lichaam zelf, een donker plek geeft dit aan. Het is een pionier en op zandige lemige grond te vinden, gemakkelijkst nog op een braakliggend veld of akker. Het is toch wel heel bijzonder! Het heeft een gevorkte thallus met een gleufje in en bij ouder worden sterft het in het midden af en krijgt men een grotere kring. In "bijlage" zien wij zo een oudere thallus waar het midden afgestorven is!

Dit zeer kleine "Klei-smaragdsteeltje" (Barbula unguiculata) heeft, zoals het noemt, een voorkeur voor kleigrond maar op andere voedselrijke plaatsen is het ook te vinden. De rechtopstaande plantjes zijn fel groen en de blaadjes tongvormig. De bladrand is gaaf en over een grote lengte omgebogen. De nerf eindigd in een stekelpuntje en dit is wel belangrijk bij de determinatie. Gezien het zeer klein is moet men wel goed kijken om hier en daar dat stekelpuntje te vinden op deze blaadjes. Hier is het ook te vinden op de foto maar toch niet gemakkelijk.

Het "Gewoon kronkelsteeltje" (Campylopus pyriformis) wordt ook "Breekblaadje" genoemd, waarschijnlijk omdat de blaadjes gemakkelijk "afbreken" en zo goed te zien zijn op het mosje. Zij liggen er los op, ook hier best te ontdekken. Die stengelblaadjes zijn wat bootvormig of eivormig met een lange priemvormige top. Men noemt dat ook een "chinees lepeltje". Ook dit mosje is te vinden op arme zandgronden, algemeen in bossen en heidevelden. Het is natuurlijk een van de kleinere mossen!

"Gerimpeld platmos" (Plagiothecium undulatum) wordt een mos van oude bossen genoemd met hoge luchtvochtigheid en dan vooral nog in naaldbossen op een strooisellaag op zure arme zandgrond. Het groeit in platte matten en valt wat op door de wat bleek geel-groene kleur. De blaadjes zijn gerimpeld maar dat is hier moeilijk te zien. Wel liggen ze mooi boven elkaar zijdelings van een stengel. Het was hier zelfs wat aangerijmd op een koude morgen. Een niet alledaagse maar mooie vondst!

De "Hondsdrafroest" (Puccinia glechomatis) staat op de onderzijde van de bladeren en ook op de bladstelen van hondsdraf. Hier staat hij op de onderzijde van een blad. Bijzonder lijkt hier ook, dat hij alleen in de 3e fase (telia-fase) wordt aangetroffen in België en Nederland. Er wordt wel vermeld dat een deel van de teliosporen snel kiemen. Hij staat op bruine vlekken vroeg in het zeizoen en tamelijk onopvallend maar later wordt het geheel donkerder (zoals hier). De telia staan ook wat in groepjes van ongeveer 4 mm, verdeeld onderaan het blad. In "bijlage" nog een opname van deze roest. Merkwaardig dat wij hier maar één fase (telia-fase)tegenkomen!

Hier troffen we de "Algemene oranjeroest" (Coleosporium tussilaginis) aan op de onderzijde van een blad van het "Groot hoefblad". De kleur is oranje van deze vruchtlichamen wat duidt op uredinia -vruchtlichamen. De fase (2) in de ontwikkeling van deze roest. Moesten we rode vruchtlichamen en zien dan was het de 3e fase of telia- vruchtlichamen. Hier zien we wel een rood insectje op het blad rondkruipen maar dat is dus geen roest- vruchtlichaam. Hieronder (vorige data) vind u nog wel ook op andere waardplanten deze roest terug. Hij is dus inderdaad zeer algemeen!

Hier treffen we dezelfde (zoals hierna) roest: "Algemene-oranjeroest" Coleosporium tussilaginis) aan maar ditmaal op "Stijve ogentroost". Deze telia-fase is meestal donkerrood en meer langwerpig dan op het Groot hoefblad hieronder. Het illustreerd dat deze roest werkelijk algemeen is en een groot aantal waardplanten kent, zeker voor de fases 2 en 3 (uredinia en telia). In "bijlage" nog en opname van nog meer nabij!
Algemen opmerking nog: de roesten veroorzaken meestal lokale infecties: waar de schimmel de plant via een huidmondje binnengroeit ontstaan de verschillend vruchtlichamen (spermogonium 0, aecium 1, uredinium 2,telium 3 en basidium 4) een ingewikkeld sisteem zoals we al eerder beschreven.