VPRO's 3Doc met de documentaire De Viagraman van en met Michael Schaap

Op woensdag 2 december biedt het eerste publieke Duitse televisienet ARD/Das Erste — tussen 23:30 uur en 00:15 uur in de nacht op donderdag 3 december — een portret van Marion Gräfin Dönhoff (1909-2002), die, vrijwel zonder uitzondering alle ingrijpende gebeurtenissen van de twintigste eeuw heeft meegemaakt.Ze behoorde in Oost-Pruisen tot een adellijke familie die zich verre heeft weten te houden van de nationaal-socialisten ondanks dat vrijwel alle addelijke jongemannen lid werden van de Reiter-SS. Na de oorlog heeft ze daarover in zogeheten talkshows en interviews verteld.

De grootste bekendheid nationaal en internationaal heeft ze weten te verwerven als journaliste die veel heeft gereisd en reportages daarover heeft gepubliceerd. Later werd ze hoofdredacteur en mede-uitgeefster van het opinieweekblad in krantvorm Die Zeit dat internationaal in hoog aanzien staat. Die functie heeft ervoor gezorgd dat ze door velen uit de wereld van uitgevers, redacties en journalisten tot ver daarbuiten wordt gezien als één der meest vooraanstaande naoorlogse Duitse publicisten.

Voor haar boek over mensen en geschiedenis van haar geboorteland, Oost-Pruisen, Namen die keiner mehr

kennt, voor het eerst verschenen in 1962 en later in onverkorte vorm als paperback-editie in de algemene  reeks dtv (Deutscher Taschenbuch Verlag) werd Marion Dönhoff op 17 oktober 1971 geëerd met de Friedenspreis des Deutschen Buchhandels, een onderscheiding die jaarlijks wordt uitgereikt in de Frankfurter Paulskirche, op de laatste dag van de Frankfurter Buchmesse.

Van haar hand verschenen, naast alles wat ze in de 'eigen krant' liet opnemen, een bundel met Berichte und Betrachtungen aus fünf Jahrzehnten onder de titel Weit ist der Weg nach Osten, eveneens later als dtv-paperback, 1988), en in 1987 de bundel

Der südafrikanische Teufelskreis — Reportagen aus drei Jahrzehnten (als dtv-paperback in 1989).

Alice Schwarzer, hoofdredacteur van het Duitse vrouwentijdschrift Emma heeft in 1996 de biografie Marion Dönhoff gepubliceerd, die in 2006 eveneens in paperback als Knaur Taschenbuch is uitgegeven.

____________

Afbeeldingen

1. Die Gräfin aan haar schrijftafel.

2. Op de dag van de uitreiking van de Friedenspreis des Deutschen Buchhandels, 17 oktober 1971.

3. Voorzijde van de dtv-editie van Namen die keiner mehr kennt.

4. Voorkant van de paperback-editie in de reeks Knaur Taschenbücher van de biografie over Marion Dönhoff door Alice Schwarzer.

Die Zeitjournalistiek

Vrije handel tussen het westen en Oost-Europa

kunstverzamelaars in Groot-Brittannië

Bach met Big Band

In het muziekprogramma Konzert live dat met enige regelmaat door de regionale Duitse radiozender WDR3 de ether in wordt gestuurd, zal op zaterdag 28 november — tussen 20:00 uur en 22:30 uur — het Weihnachtsoratorium van Johann Sebastian Bach (1685-1750) worden uitgevoerd door de King's Singers en de WDR Big Band onder leiding van Bill Dobbins.

Tegenover die 'alternatieve versie' is sedert een jaar een traditionele editie beschikbaar van het Combattimento Consort onder leiding van Jan Willem de Vriend.

Bach traditioneel

Op zondag 29 november krijgt deze dirigent in de nieuwste aflevering van VPRO's muziekprogramma Vrije Geluiden — die tussen 10:30 uur en 11:30 uur via Nederland 1 zal worden uitgezonden — een Gouden Plaat aangeboden, vanwege het bereiken van de bijzondere status — althans voor een Nederlandse geluidsdrager met klassieke muziek — van meer dan tienduizend verkochte exemplaren.
Aangezien de uit te zenden aflevering van Vrije Geluiden reeds eerder werd opgenomen, is het voor de geïnteresseerden mogelijk om de reactievan Jan Willem de Vriend op deze onderscheiding te bekijken op YouTube.

Een uitgebreide toelichting op Papa Bachs Weihnachtsoratorium is te vinden in een artikel op deze site, op maandag 26 november 2007.

__________

Johann Sebastian Bach: Weihnachtsoratorium. Combattimento Consort Amsterdam, Capella Amsterdam; dirigent Jan Willem de Vriend.
Vocale solisten: Malin Hartelius, sopraan; Kristina Hammarström, alt; Jörg Dürmüller, tenor; Detlef Roth, bas-bariton.
Boek uit 2006 van Frits de Haan en Robin A. Leaver, met foto's van Eddy Posthuma de Boer; met 2 cd's. ISBN 90-8749-005-4.

J.S. BachcantatesCombattimento ConsortJW de VriendKing's SingersWDR Big Band

Twee gezinnn, één familie

Acht jaar geleden is het alweer dat het op het scherm in totaal vijf uur en een kwartier durende, driedelige biografische drama Die Manns — Ein Jahrhundertroman [1] over het leven van de twee broers Heinrich Mann (1871-1950) en Thomas Mann (1875-1955) en hun gezinnen. De gespeelde gedeelten worden afgewisseld met documentaire beelden, hetgeen het gevoel versterkt dat je als kijker wordt geconfronteerd met een ruimere vorm van authenticiteit dan dat in biografische speelfilms doorgaans het geval is. Het is niet voor niets een trend geworden in de filmwereld.

De drie belangrijkste rollen in deze film worden vertolkt door Armin Mueller-Stahl [2] als Thomas Mann; Monika Bleibtreu (1944-2009) als Katja Mann-Pringsheim en Jürgen Hentsch (*1936) als Heinrich Mann. De figuur van Klaus Mann, die in de latere delen wat meer wat uitgebouwd, wordt gespeeld door Sebastian Koch.

De drie perioden

Het eerste deel van Die Manns — dat het leven van de twee gezinnen Mann belicht in de periode

van 1923 tot 1933 — zal door het eerste Duitse publieke televisienet ARD/Das Erste worden uitgezonden op vrijdag 27 november vanaf 23:30 uur tot 01:15 uur in de nacht op zaterdag 28 november.

De tweede aflevering is, vanzelfsprekend op dezelfde zender, voorzien voor de nacht van zondag 29 november op maandag 30 november, van 00:35 uur tot 02:20 uur. Deze behandelt de periode van 1933 tot 1941.

Tot slot zal de uitzending van deel drie starten op vrijdag 4 december, wederom om 23:30 uur en ook weer tot 01:15 uur duren en de periode van 1942 tot 1955 bestrijken. Heinrich Mann is dan al vijf jaar niet meer onder de levenden, Thomas Mann stierf in dat jaar op 12 augustus.

Onuitwisbare invloed in de letteren

Niet voor niets wordt door tal van kenners van de Duitse literaire scène in de eerste helft van de twintigste eeuw

vastgesteld dat deze twee broers de meest belangrijke schrijvers van die periode zijn geweest. De tweede helft van de twintigste eeuw heeft het Duitse literaire gebeuren volgens sommigen nog steeds in de schaduw gestaan von diesen beiden literarischen Überväter. Of dat wellicht ietwat te sterk is uitgedrukt, valt te bezien; vaststaat daarentegen dat zij op een heel bijzondere manier — zowel als gelijktijdig

optredende figuren, maar tegelijkertijd niet zelden als tegenpool van elkander, van lieverlee dan wel als zodanig geconstrueerd — de cultuur van het naoorlogse Duitsland blijvend hebben beïnvloed. "Die unwissenden Magier" noemde Joachim Fest — Hitler-biograaf en ooit Herausgeber van deFrankfurter Allgemeine Zeitung deze twee; zijn ideeën daarover heeft hij in een boek met de gelijknamige titel beschreven, dat voor het eerst in 1985 is verschenen en later als Taschenbuch is herdrukt.

Amerikaans staatsburger

Thomas Mann wilde direct na de Tweede Wereldoorlog aanvankelijk niet naar Duitsland terugkeren. Vanuit het verre Westen hoopte hij een bijdrage te kunnen leveren aan de morele wederopbouw van zijn verloren vaderland. De zogenaamde Koude Oorlog gooide echter een knuppel tussen de benen van de filosofisch ingestelde schrijver, die tevens een scherpzinnig denker was en vreesde dat het ook toen nog steeds niet nieuwe Duitsland — doorregen met oude nazi's als het nu eenmaal was — wel eens door de Amerikanen als bondgenoot in de strijd tegen het communisme van de

Sovjetunie kon worden benodigd, en dat zou voor de — zowel toen alsook, terugblikkend, vandaag de dag — als fragiele republiek ingeschatte staat geen goede ontwikkeling betekenen. Thomas Mann kwam daardoor terecht in een soort niemandsland. Wel bleef hij, ondanks tal van reserves, hameren op de Duitse eenheid. Naar aanleiding van de festiviteiten en andere gebeurtenissen rondom de Goethe-herdenking van 1949 [3] en een Schiller-herdenking in 1955 [4] bezocht Thomas Mann de beide delen van Duitsland om zijn ideeén met betreking tot verzoening te postuleren. Wel had hij over zijn volk zo zijn gedachten: "Die Deutschen sind ein recht unausstehliches Volk, aber ein deutscher Schriftsteller und Diener der deutschen Sprache bin ich nun einmal durchaus . . . "

Heinrich Mann

De oudere broer van Thomas Mann was een in meer dan één opzicht grote figuur. Hij beleefde enorme omwentelingen in politiek, sociaal en cultureel opzicht, hij genoot diverse successen met zijn boeken, maar raakte toch op een zijspoor, mede doordat hij — bezien vanuit de optiek van 'het westen' op het verkeerde paard heeft gewed, althans in politiek opzicht door de Russische revolutie van 1917 als de verwezenlijking van een "honderdjarige literatuur" te kwalificeren.

Voor Heinrich Mann was het duidelijk dat die revolutie was

begonnen toen de eerste Russische boer die een eeuw eerder reeds kon lezen en een volksverhaal van Lev Tolstoj had genoten

en dit aan andere boeren had doorgegeven. Hoewel hem die positie — voor een deel begrijpelijkerwijs — nogal kwalijk is genomen, is dat niet van invloed geweest op de kwaliteit en intrinsieke literaire waarde van zijn oeuvre en de waardering daarvoor. Hij was en bleef een man met een groot vermogen tot fabuleren en beschikte over een ongebreidelde fantasie, die zijn kunst steeds ten goede is gekomen.

De tegenstellingen die zijn leven steeds hebben 'vergezeld', hebben gezorgd voor nogal bizarre situaties welke zo uit één van zijn eigen boeken hadden kunnen stammen. Dat alles is terug te vinden in de briljante biografie van de veelzijdige historicus Manfred Flügge. Het boek biedt niet alleen een scherpe kijk op het leven van de Mann die binnen de ontwikkeling van zijn familie noodgedwongen steeds meer de tweede viool is gaan spelen.

Ondanks het gegeven dat Heinrich Mann zich deels buiten de wereld van alledag bevond, had ook hij in ieder geval enig inzicht in de eigen situatie, hetgeen blijkt uit wat hij dienaangaande in 1946 daarover wist te melden:
"In Wirklichkeit habe ich mehr als nur den Helden des Blauen Engel und den vorweggenommenen Nazi des Untertan gemacht: Schöneres, meine ich, und näher der Vollendung die ich nie erreichte." De in dit citaat genoemde boeken hebben internationaal niet alleen opzien gebaard, maar het zijn tevens blijvende titels in de canon der Duitse letteren.

In Ein Zeitalter wird besichtigt, een boek vol memoires — voor het eerst gepubliceerd in 1946 — presenteert Heinrich Mann een alternatieve autobiografie, die is bedoeld als kritiek op hetgeen de schrijver in de behandelde periode heeft ondergaan. Volgens broer Thomas is dit werk geschreven "in einer Prosa, deren intellektuell federnde Simplizität sie mir als Sprache der Zukunft erscheinen läßt." En hij besluit zijn korte reactie met de verwachting dat uit het boek in kwestie passages in de schoolboeken van de éénentwintigste eeuw als voorbeelden zullen

dienen.literatuur gebleven. Anders was dat met zijn eerste roman, In einer Familie. De schrijver geeft daarin niet alleen blijk van wat sommige Heinrich Mann-kenners als "jeugdige overmoed" beschouwen, maar vormt eveneens een bewijs voor zijn besef van zijn kunst en kennerschap. Dit proza is voor het eerst verschenen in 1894, zes jaar voordat Thomas met Buddenbrooksop de markt kwam. In 1896 werd er een tweede druk gerealiseerd en drie decennia later is er een door de auteur bewerkte versie uitgekomen. Relatief snel was het boek uitverkocht en bleef het gedurende drie kwart eeuw onvindbaar. In het jaar 2000 heeft uitgeverij Fischer er een nieuwe druk van de allereerste editie gerealiseerd, met zelfs twee (!) stofomslagen tegelijkertijd. De exegeten zijn van mening dat in dat jeugdwerk de 'ingang' tot het oeuvre van Heinrich Mann kan worden gevonden.

De broers

De oudste zoon van Thomas en Katja Mann — Golo, historicus en zeker zo'n briljant formulerende schrijver als zijn vader (1909-1994) — noemde Vater Thomas en Onkel Heinrich "unwissend weil schlecht informiert, Magier weil sich andere Wirklichkeiten erträumend oder Lieblingsträume mit Wirklichkeit gleichsetzend." Daarmee heeft Golo Mann de heren zeer treffend gekarakteriseerd. Lezers van (delen van) het oeuvre van de beide oudere heren, die zich al lezend graag zelf een beeld willen vormen van de soms gespannen situatie tussen die beiden, kunnen daarvoorredelijk terecht bij de correspondentie tussen Thomas en Heinrich Mann in de jaren 1900-1949. In totaal zijn in 1965 door de Duitse Akademie der Künste honderdvijfentwintig uitgegeven, maar deze verzameling werd vier jaar later uitgebreid met nog eens 55 brieven, die worden beschouwd als de meest wezenlijke van het geheel.

__________

[1] Het biografische drama in beelden Die Manns werd onderscheiden met tal van prijzen, zowel voor de regie als voor de bijeengebrachte groep van spelers.

[2] Armin Mueller-Stahl (*1930) is de enige echte Hollywood-ster van Duitse bodem, die volgens sommige stemmen uit de wereld van de Duitse filmkritiek niet eens (meer) het aantal kan opnoemen van de films waaraan hij heeft meegewerkt. Begin dit jaar kwam de nieuwste verfilming van de roman Buddenbrooks van Thomas Mann uit, waarvoor de schrijver in 1929 in met de Nobelprijs voor Literatuur werd onderscheiden.

[3] Johann Wolfgang von Goethe leefde van 28 augustus 1749 tot 22 maart 1832.

[4] Friedrich (von) Schiller leefde van 10 november 1759 tot 9 mei 1805.

__________

Thomas Mann: Fragile Republik — Thomas Mann und Nachkriegsdeutschland. 240 pag., paperback; Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfurt am Main, 1999. ISBN 978-3-596-14429-9.

Joachim Fest: Die unwissenden Magier — Über Thomas und Heinrich Mann. 164 pag., paperback; Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfurt am Mai, 1995. ISBN 978-3-596-11259-1.

Thomas Mann & Heinrich Mann: Briefwechsel 1900-1949. 374 pag., gebonden in linnen; S. Fischer Verlag, Frankfurt am Main 1969.

Manfred Flügge: Heinrich Mann — Eine Biographie. 512 pag., gebonden; Rowohlt, Reinbek bei Hamburg, 2006. ISBN 978-3-498-02098-7.

Heinrich Mann: In einer Familie — Roman. 320 pag., gebonden (met twee stofomslagen).

Heruitgave van de allereerste versie van 1894. S. Fischer Verlag, Frankfurt am Main, 2000.

ISBN 978-3-10-047818-5.

Heinrich Mann: Ein Zeitalter wird besichtigt. 732 pag., gebonden in linnen. Aufbau Verlag, Berlin und Weimar, 1982 (tweede druk).

___________

Afbeeldingen1. Heinrich en Thomas Mann in 1899.

2. Voorzijde van het stoofomslag van de Heinrich Mann-biografie door Manfred Flügge (2006).

3. Voorzijde van de paperback-editie van Joachim Fest: Die unwissenden Magier.

4. Voorzijde van de paperback-editie van Thomas Mann — Fragile Republik.

5. Voorzijde van het stofomslag van de DDR-editie (tweede druk 1982) van Ein Zeitalter wird besichtigt, memoires van Heinrich Mann.

6. Voorzijde van het onderliggende van de twee (!) stofomslagen van Heinrich Mann's eerste boek: In einer Familie uit 1894.

7. Manfred Flügge, auteur van de Heinrich Mann-biografie.

8. Armin Mueller-Stahl, die de rol van Thomas Mann op zich heeft genomen in Die Manns.

Heinrich MannThomas MannHeinrich Breloerfamilie met twee gezinnen

Afscheid van schoonheid
In een documentaire die BBC Two Television op zaterdag 28 november — tussen 22:00 uur en 23:00 uur onze tijd — zal uitzenden, treedt de Engelse filosoof Roger Scruton op de voorgrond om het belang van het fenomeen schoonheid aan een nader onderzoek te onderwerpen. Scruton poneert de stelling dat de beeldende kunsten, de architectuur en de muziek in de twintigste eeuw het tot aan die tijd geldende postulaat van de schoonheid hebben laten varen en daarvoor in de plaats de lelijkheid hebben laten prevaleren.

Zo'n tamelijk algemene, en in nogal absolute bewoordingen gesteld lijkende, bewering behoeft beslist enige nadere uitleg. Wellicht is het alleen al daarom een goede gedachte om maar eens te luisteren naar datgene wat die conservatieve filosoof Roger Scruton, die in 1944 werd geboren, nu precies bedoelt.
Zeven van de ongeveer dertig boeken die Roger Scruton heeft geschreven, zijn in het Nederlands vertaald; het laatste, Waarom cultuur belangrijk is, in 2007.

schoonheid als postulaatRoger Scruton

Spaanse griepvaccinatievoorzorgsmaatregelenHollandscheveld NL

Twee voorlopers?
Tijdens de topontmoeting tussen VS-president Barack Obama en de Indiase premier Singh, gisteren op het Witte Huis in Washington werden vele akkoorden en andere overeenkomsten getekend. Eén daarvan was de afspraak dat men zoveel mogelijk zal ondernemen ter stimulering van het gebruik van schone energie. Dat is één van de gebeurtenissen op grote schaal, die wellicht enige invloed ten faveure van een beter klimaat op onze planeet zullen zorgen, althans, indien niet allerlei ambtelijke molens binnen de betrokken regeringen van de beide grote staten tal van goede zaken zullen frustreren.
Het is echter geenszins een vrijbrief voor diegenen in de particuliere sector — binnen huishouding, school of werk — om dan maar in figuurlijke zin met de armen over elkaar te gaan zitten.

In de tweedelige populair-wetenschappelijke documentaire Helden des Klimas, waarvan de eerste helft hedenavond door het tweede publieke Duitse ZDF televisienet zal worden uitgezonden — en op donderdag 25 november deel 2; beide keren tussen 22:15 uur en 23:00 uur — komt de vraag aan de orde hoeveel een individu kan bijdragen, of dat dit slechts de taak is van (grote) bedrijven en regeringen.

De beide afleveringen zullen worden uitgezonden in het kader van de programmaserieAbenteuer Wissen extra.
__________

Afbeelding: De Indiase premier Manmohan Singh.

televisiedocumentaireklimaat-maatregelenObamaSingh

Nog voordat het Haydn-Jaar ten einde loopt — 2009 heet onder meer zo, omdat de grootmeester in 1809 is overleden en heel veel mensen nu eenmaal graag iets 'doet aan ronde getallen' —, komt de Duitse regionale radiozender WDR 3 in de reeks Konzert — waarvan de afleveringen worden uitgezonden tussen 20:05 uur en 22:00 uur — met een programmareeks waarin alle Strijkkwartetten van deze componist (geboren in 1732), en dat zijn er in totaal vijfenzeventig. Daarbij inbegrepen zijn stukken die eerst voor een andere bezetting — orkest bijvoorbeeld — waren geschreven.

Tijdens de eerste avond, dinsdag 24 november, zullen de Strijkkwartetten nr. 1 tot en met 4 worden voorgesteld door het Auryn Kwartet. Voor informatie over de verdere concerten met die Haydn-kwartetten kunt u de website van WDR 3 raadplegen. De samenstelling van het kwartet in kwestie is Matthias Lingenfelder, viool; jens Oppermann, tweede viool; Stewart Eaton, altviool; Andreas Arndt, violoncello.

__________

Afbeelding: Auryn Quartet. Foto overgenomen van de website van het gezelschap.

Auryn QuartetJosephn HaydnstrijkkwartetWDR 3

Jorge Zorreguietamilitaire dictatuur

Eén Duitser en één Rus deze week centraal 
Twee totaal verschillende componisten staan deze week centraal op de voor het programmaComposer of the week, respectievelijk Componist van de week centraal: via BBC Radio 3 kunt u gedurende de werkdagen van deze week, van maandag 23 tot en met vrijdag 27 november, op de gebruikelijke tijden — 's middags tussen 13:00 uur — en 14:00 uur onze tijd, en in de herhaling, als laatste programma-onderdeel van de dag, tussen 23:00 uur en middernacht, alweer onze tijd — kennisnemen van delen uit het oeuvre van de Duitse componist Moritz Moszkowski (1854-1925).
In eigen land presenteert de Vara op Radio 4, tijdens deze zelfde dagen, steeds tussen 19:30 uur en 20:00 uur gedeelten uit de muzikale productie van de enerzijds veelzijdige, vooral in sommige geledingen der kritiek nog steeds omstreden Russische musicus. Dat is begrijpelijk als je luistert naar de symfonieën en de werken voor piano en orkest: banale rimram. Daartegenover staat echter onomstotelijk vast dat deze Rus over een enorme dosis meesterschap beschikte: daartoe luistere men naar diens Vespers, alsmede zijn solostukken voor piano en de meeste van zijn liederen betreft.

Composer of the week (BBC)Componist van de week NL-Vara)MoszkowskiRachmaninov

Alf Marholm leest voor

In de programmareeks Am Abend vorgelesen van de regionale Duitse radiozender NDR Kultur staan deze week drie avonden achtereen een goed half uur teksten uit het oeuvre van de Duitse schrijver Paul Heyse op het programma. De befaamde toneel-, film- en televisie-acteur Alf Marholm (1907-2005) heeft deze teksten ooit voor de radio opgenomen, en nu kunnen de luisteraars van maandag 23 tot en met woensdag 25 november tussen 22:00 uur en 22:35 uur hun aandacht daarop richten. De titel van al deze afleveringen luidt Barbarossa.

Diverse uitgaven met werk van Paul Johann Ludwig von Heyse, zoals zijn officiële naam luidde, werd in 1830 geboren en overleed in 1914. Hij werd in 1910 onderscheiden met de Nobelprijs voor Literatuur.

____________

Afbeeldingen

1. Paul Heyse, geschilderd door Adolph von Menzel (1815-1905).

2. Handgeschreven opdracht voorin de bundel Novellen vom Gardasee (1903) van Paul Heyse.

De tekst luidt:

Dem tapfren Schwesterlein! / Als kleine Freud' / in Schmerzenszeit / von / deinem Erich.

Oktober 1906.

Paul HeyseAlf MarholmNDR Kultur

Deze week is op het digitale themakanaal Geschiedenis 24 een documentaire uit 1980 te zien van Ineke Hilshorst over de, in haar kader befaamde, verzetsstrijdster Hannie Schaft (1920-1945), die in onze letteren bekendheid heeft verworven als protagonist van de roman Het meisje met het rode haar — roman uit het verzet 1942-45 uit 1956, geschreven door Theun de Vries (1907-2005). In 1981 heeft regisseur Ben Verbong (*1949) een film naar dat boek gerealiseerd, die niet alleen de ronde door de Nederlandse bisocopen heeft gedaan, maar later ook via de televisie werd uitgezonden.
In de documentaire van Ineke Hilshorst wordt, aan de hand van gesprekken met mensen die Hannie Schaft persoonlijk hebben gekend — en door middel van wat ooggetuigen te vertellen hebben, die kennis hebben van de liquidaties die door het verzet zijn uitgevoerd in Haarlem en Zaandam — een beeld geschetst van haar wezen. De beide zusjes Truus en Freddie Oversteegen zijn twee van deze mensen.

Op 22 januari 2008 is een planetoïde naar Hannie Schaft genoemd.

De documentaire zal worden uitgezonden op:
zondag 22 november, tussen 23:14 uur en 23:54 uur

dinsdag 24 november, tussen 18:09 uur en 18:52 uur

donderdag 26 november, tussen 18:09 uur en 18:52 uur

op vrijdag 27 november, tussen 22:09 uur en 22:52 uur.

Voor eventuele uitzendingen in de nachtelijke uren en overdag tot 16:00 uur, wordt u geadviseerd de programmagegevens op de website van Geschiedenis 24 te raadplegen.

__________

Afbeelding: Foto van Hannie Schaft.

Hannie SchaftverzetWO II

Tweevoudige actualiteit
Nu er de laatste tijd — vrijweldag in, dag uit — zoveel te doen is om de Mexicaanse griep en de daarbij behorende parafernalia in medische en algemeen-maatschappelijke zin, is het wellicht goed om nog even terug te blikken op de zogenoemde Spaanse Griep die in 1919 de wereld heeft geteisterd en miljoenen slachtoffers heeft gemaakt. Eén van de beeldend kunstenaars die de werking van de Spaanse griep in één van zijn schilderijen heeft vastgelegd, is de Noor Edvard Munch (1863-1944), die toch al gevoelig was voor de negatieve kanten van het dagelijks leven.

De actualiteit verbindt deze twee fenomen: enkele dagen geleden is bekend geworden dat er reeds maanden geleden opnieuw een van de meesterstukken van Munch uit een galerie in Oslo is gestolen.

Meer daarover en over deze grondlegger van het expressionisme is te vinden in een artikel dat heden op het Nederlandse fin de siècle cultuurweblog All art is quite useless van Rond1900.nl is opgenomen.

__________

Afbeelding: Edvard Munch — Spaanse Griep met zelfportret 1919.

Edvard MunchSpaanse Griep

"De camera houdt van Havel, die in wat voor omstandigheden ook nooit antipathie zal opwekken," is één van de terechte mededelingen over de voormalige, tevens laatste president van Tsjecho-Slowakije, die meteen de eerste president van Tsjechië werd: Vaclav Havel (*1936). Het is een zin uit een van de Terzijdes in de VPRO-Gids voor deze week, waarin dagelijks enkele programma-onderdelen summier nader worden belicht

Of Vaclav Havel zelf ook veel van de camera gehouden heeft, zal wellicht in het gefilmde portret blijken. Dat zal worden uitgezonden in de serie VPRO-Import. Het is een ruim twee uur durende film geworden, die net voor middernacht, via Nederland 2 om 23:55 uur, begint, en tot 02:05 uur in de nacht op donderdag 19 november duurt.

Jarenlang heeft een camerateam deze man gevolgd in al zijn doen en laten. Commentaar wordt er niet gegeven, dat betekent dus dat in directe bewoordingen ons niet zal worden medegedeeld wat de man uiteindelijk vond van het feit dat men hem met meerdere mensen zo lang heel dicht op de huid heeft gezeten. Hij heeft daarvoor echter toestemming gegeven als direct gevolg van het besef dat zijn bestaan in geen enkel opzicht alledaags is geweest. Presidentiële ijdelheid of een uiting van zelfverheerlijking van de veelzijdige man, die naast zijn schrijverschap en zijn periode als dissident zelf in staat werd gesteld om een betere politiek direct gestalte te geven. 

In de loop van de week is de documentaire tevens te zien op het digitale themakanaal Holland Doc 24. Raadpleeg de website van dat kanaal voor de juiste uitzendtijden.

filmportretVaclav Havel

Shakespeare's Macbeth

In aansluiting op onze berichtgeving welke gisteren is opgenomen in dit cultuurweblog over theaterkunsten, Broadway aan de Maas: Jeugdtheater Hofplein, willen u graag wijzen op nog een programma dat over het instituut Hofpleingroep in Rotterdam op het bekende huiskamerscherm te zien zal zijn. Deze bijdrage wordt in de week van maandag 16 tot en met vrijdag 20 november iedere avond opnieuw uitgezonden via hetzelfde digitale themakanaalHolland Doc 24. In dit geval gaat het om jongeren met totaal verschillende ethnische — en daaruit voortvloeiend eveneens culturele — achtergronden, die gezamenlijk een jeugdtheaterproductie moesten realiseren met de titel Macbeth, naar het befaamde koningsdrama uit 1606 van William Shakespeare (1564-1616).
De in dat drama voorkomende thema's — geweld, de manipulaties op basis van (al dan niet vermeende) macht, de ambities en de op grond daarvan gesponnen intriges, en niet te vergeten de wraak — vormen voor de betreffende groepering Rotterdamse jongeren herkenbare fenomenen in het leven van alledag.

Op dinsdag 17 november wordt de film uitgezonden tussen 22:16 uur en 23:12 uur; op de drie daarop volgende dagen steeds op een ander moment in de avonduren. Exacte tijdstippen kunt u vinden op de website van het digitale kanaal in kwestie.

__________

Afbeelding: Portret van William Shakespeare. Te zien in de National Portrait Gallery te Londen.

HofpleingroepjeugdtheaterShakespeare

Zevendelige serie

Het digitale themakanaal Holland Doc 24 begint op maandag 16 november met de presentatie van een zevendelige serie over het Rotterdamse Jeugdtheater Hofplein wordt gevolgd tijdens de totstandkoming van een theatervoorstelling, de opera Turandot — het laatste muziekdrama van Giacomo Puccini (1858-1924). Het is op 25 april 1926 in de Milanese Scala in première gegaan.

Deze voorstelling uit 2008, in het genoemde theater van de Maasstad, is een concept voor mensen van zes aar en ouder, gerealiseerd cabaretier en columnist Justus van Oel (*1960) en Carla van Driel, die ook de regie voor haar rekening neemt.

De eerste aflevering wordt maandagavond uitgezonden tussen 20:33 uur en 21:00 uur en dat zijn tevens de tijdstippen waarbinnen zich de vier daaropvolgende afleveringen deze week successievelijk zullen worden gepresenteerd op hetzelfde kanaal. De resterende twee onderdelen van het geheel zullen ongetwijfeld in de nieuwe week volgen. Daarover zullen we later deze week in dit weblog nader berichten.
Voor nadere programmagegevens verwijzen we u door naar de website van het digitale themakanaal in kwestie.

Justus van OelCarla van CDrielJeugdtheater Hofplein

Eén van de vele korte verhalen
In het programma Am Abend vorgelesen dat door de regionale Duitse zender NDR Kultur (Norddeutscher Rundfunk, Hamburg/Hannover) op dinsdag 17 november — tussen 22:00 uur en 22:35 uur — zal worden uitgezonden, zal de Duitse film- en televisie-acteur Hemut Zierl het verhaal Wanderer, kommst du nach Spa. . . voorlezen. Dit verhaal van de schrijver Heinrich Böll (1917-1985) stamt uit de beginperiode van diens oeuvre, en het is opgenomen in de gelijknamige bundel met 25 korte verhalen, voor het eerst tezamen uitgegeven in 1964. Verhalen van deze schrijver zijn in het Nederlands vertaald, eveneens gebundeld, en werden ook in onze contreien zeer gewaardeerd.

Heinrich Böll, die internationaal hoog in aanzien stond — alleen al in de Sovjetunie werden miljoenen exemplaren van zijn boeken verkocht —, werd in 1972 onderscheiden met de Nobelprijs voor Literatuur. Vijf jaar tevoren had hij reeds de Georg-Büchner-Preis in ontvangst mogen nemen. Er was echter ook intense kritiek op zijn maatschappelijk functioneren, vooral van de zijde van het

weerzinwekkende rioolkrantje dat met veel Bild tracht een Zeitung te creëren. Dot vooral vanwege het feit dat Böll zich heeft ingezet voor de RAF-terroriste Ulrike Meinhof, wat in zijn

boek Die verlorene Ehre der Katharina Blum tot uitdrukking komt. In de geboorteplaats van deze schrijver, Keulen, bevindt zich het Heinrich Böll Archief, waarmee de herinnering aan één van de allergrootste literatoren in het Duitse taalgebied van direct na de Tweede Wereldoorlog levendig wordt gehouden. Dat doet overigens eveneens de Heinrich Böll Stiftung.

____________

Afbeeldingen

1. Voorzijde van het Ullstein-Taschenbuch waarin het titel verhaal is opgenomen.

2. De auteur tijdens een persbijeenkomst in Bonn.

Heinrich BöllNDR kulturLiteratuur: Duits

De Duitse briljante arts Carl Ludwig Schleich (1859-1922) keek verder dan zijn eigen studierichting en latere vakgebied. Als cultureel breed geïnteresseerd wezen had hij zich het schilderen en het schrijven eveneens eigen gemaakt. Eén en ander daarover valt te lezen in zijn herinneringen, die als Besonnte Vergangenheit waarin foto's zijn opgenomen, die de tekst heel aangenaam. Kort voor zijn overlijden is er een boekje van bijna honderd bladzijden van zijn hand verschenen met Aforismen, verdeeld over 23 hoofdstukken.

In het hoofdstuk Gedanken über das Lachen vinden we onder meer de volgende, soms korte, dan weer ietwat langere overpeinzingen:

Lachen ist Ebbe und Flut unseres Zwerchfells. Es ist eine Form forcierter Atmung aus Lustgefühl: Sehnsucht nach Gleichgewicht.

Witze sind Gehirnpriesen, Ganglienkitzel, Seelenschäkereien. Jeder Witz gipfelt in etwas überraschend Unlogischem.

Man lacht schändlicherweise bisweilen auch über das Verrüppelte, aber nur, wenn es sich beifallen läßt, das Harmonische zu kopieren. Ein Buckliger wird komisch wirken, wenn er Würde imitiert.

Ich sah einst einen Betrunkenen versuchen, über seinen eigenen Schatten zu springen. Gibt es etwas überraschend Unlogischeres? Es war undendlich komisch.

Die höchste Weltanschauung ist die des Humors: kein Menschengeist wird über ihn hinauskommen. Alle Genies haben Humor.

Die Menschen bei Humor zu behalten, sollte die stete Sorge der Regierenden sein.

Meer over de persoon Schleich en diens aforismen over lachen, humor en logica uit de koker van deze briljante geest heb ik opgenomen in een artikel dat sedert gisteren is te vinden op het fin de siècle cultuurweblog All art is quite useless van Rond1900.nl.

Schleichaforismenhumorlachen