Archief

Concert vanuit Utrecht

Hoezeer wij ook bezwaar aantekenen tegen delen van het oeuvre van de Russische componist Sergej Rachmaninov (1873-1943) en dat zijn vooral de werken voor orkest, met of zonder toegevoegde pianosolist. Gelukkig heeft diezelfde componist niet alleen maar dergelijke abjecte stukken aan de wereld geschonken, maar ook andere werken. Hoogtepunt in zijn ouevre is zonder meer opus 37voor koor, bekend onder de titel Vespers, gerealiseerd in 1915. Een enkele keer komen we het tegen met de Nederlandse titel Avondwake.

Op vrijdag 20 januari kunt u luisteren naar dat aangrijpende stuk muziek dat tot het beste uit het fin de siècle behoort. Het wordt gezongen door het Groot Omroepkoor onder leiding van Sigvards Klava.
Voorafgaande aan dat briljante opus worden twee andere meesterstukken, eveneens van Oost-Europese componisten gespeeld, beide voor koor a capella: Drei geistliche Gesänge van Alfred Schnittke (1934-1998), gevolgd door Triodion (Het Boek van de Drie Odes) van de Estlandse componist Arvo Pärt (geboren 1935).

Als de dreiging die in de roman SS-GB uit 1978, van de thriller-auteur Len Deighton (geb. 1929), nadrukkelijk werd omschreven, werkelijkheid zou zijn geworden — dat het als nazi-Duitsland bekend staande misdaadsyndicaat in het plan voor een invasie van Britse bodem zou zijn geslaagd —, was het niet denkbeelding geweest dat de op 11 december 1936 afgetreden koning Edward VIII door Hitler in zijn kort tevoren opgegeven functie zou zijn teruggeplaatst.

Nauwelijks een jaar hield deze in 1894 geboren Edward uit het Huis Windsor de Britse troon bezet toen hij bekendgemaakt heeft dat hij in het huwelijk wenste te treden met de Amerikaanse Wallis Simpson (1896-1986). 

Dat heeft hem in woelig vaarwater doen belanden: zowel de Britse regering alsook het volk was not amused, mede doordat die Amerikaanse reeds tweemaal getrouwd was geweest. Weliswaar meende de koning nog wel een compromis te kunnen sluiten: zijn verbeide echtgenote zou niet als koningin fungeren en hun kinderen zouden geen kandidaat voor troonsopvolging worden. Edward bleek echter te optimistisch: de regering Churchill speelde zijn spel niet mee.

De woorden waarmee de koning zijn aftreden had bekendgemaakt, waren zodanig gekozen dat ze nuchter beschouwd niet onjuist waren. Hij had gezegd niet te kunnen functioneren zonder de steun van zijn echtgenote.

In de periode na zijn troonsafstand is er contact geweest van Edward en mevrouw Simpson met Adolf Hitler op de Obersalzberg, en mede — doch niet alleen — daardoor bleef de geruchtenstroom op gang waarin steevast werd gezegd dat zij sympathie voor de nazi's koesterden. Edward wees zulks verre van zich en kwalificeerde hij in zijn na de tweede Wereldoorlog verschenen autobiografie Hitler als "een enigszins belachelijke figuur met theatrale poses en bombastische pretenties."

Er bestaan echter voldoende bronnen die een andere taal spreken en die komen, onder meer, aan bod in de documentaire Edward VIII und die Nazis — Mythos und Wahrheit. Deze wordt op dinsdag 18 januari door het tweede publieke Duitse televisienet vertoond tussen 20:15 uur en 21:00 uur.

In The essay, een programma van BBC Radio 3 dat elke avond van de vijf werkdagen laat wordt uitgezonden— in onze tijdzone is het al middernacht (en officieel de volgende dag van die, welke staat aangekondigd) als het programma begint, maar in de vestigingsplaats van de zender in kwestie en de relatief wijde omgeving ervan is het dan 23:00 uur —, is deze week vijf maal een kwartier aandacht ingeruimd voor de Franse auteur, politicus en filosoof Michel de Montaigne (1533-1592). In de praktijk van de radioluisteraars in onze contreien houdt dat in dat ze maandagnacht tot en met vrijdagnacht, al die dagen van 00:00 uur tot 00:15 uur kunnen luisteren naar een afleveren van de vijfdelige serie.
In onze huidige tijd geniet deze man in wezen nog 'slechts' bekendheid als auteur van zijn bijzondere, want filosofisch diepgravende essays over alledaagse zaken, niet alleen in het leven van intellectuelen en mensen die boven de materie staan. Zijn essays vormen een omvangrijk oeuvre, die in de loop van inmiddels wat meer dan de laatste vier eeuwen op tal van manieren zijn uitgegeven, niet alleen in zijn eigen land en dito taal, maar tevens in tal van vertalingen.

Hoewel ik reeds in het bezit was van een complete editie in één band uit de jaren tachtig van de twintigste eeuw, en enkele ingekorte studie-uitgaven, al dan niet met kanttekeningen en/of illustraties, kon ik het toch niet laten de tweedelige Garnier-editie uit de negentiende eeuw te kopen, die tussen de afgeschreven boeken, voor de somma van één euro voor de twee delen, in kratten van een antiquariaat werd aangeboden. Die beide delen waren voorzien van bibliotheekbanden met een decent en sober, blauw/zwart gemarmerd voorplat). Zowel het tekstgedeelte van de titelpagina, alsook de gravure die een voorstelling bidt van de auteur, en die zich als frontispice in het eerste deel van de uitgave in kwestie bevindt, kunt u hierboven aanschouwen.

Mary Lamb (1764-1847) en haar elf jaar jongere broer Charles (1775-1834) hebben samen het boek Tales from Shakespeare geschreven; in 1807 werd het gepubliceerd. Het boek was — en is nog altijd — bedoeld voor de jeugd. Twintig van alle stukken — histories, comedies, tragedies — van William Shakespeare (1564-1616) — worden door broer en zus Lamb zodanig verwoord dat ze ook en vooral voor jongeren aanvaardbaar zijn.
Dat werk wordt tot op de huidige dag steeds opnieuw gedrukt en is in de loop van, inmiddels meer dan twee eeuwen, in talrijke edities verschenen, zo ook in de alom vermaarde serie Everyman's Library en daarvan in de sub-reeks For Young People van uitgever Dent & Sons te Londen. Daarin worden het element travestie — een zeer groot thema in het oeuvre van Shakespeare — niet gemeden. In die editie — althans in de uitgave van 1948 — zijn elf tekeningen opgenomen van de vermaarde schilder Arthur Rackham (1867-1939). Zie één daarvan in een bijdrage van heden op onze zustersite Tempel der Beeldende Kunsten.

Begin deze eeuw is er over broer en zus Lamb een dubbelbiografie verschenen door Sarah Burton (2003).

BBC radio 3 zendt op zondag 16 januari — tussen 21:00 uur en 22:30 uur onze tijd — in het programma Drama on 3 — een stuk uit van Carlo Gebler, getiteld Charles and Mary over de relatie van broer en zus Lamb.

In het programma Muziek aan tafel dat door Radio 4 op vrijdag 14 januari — tussen 18:03 uur en 19:30 uur — als laatste onderdeel wordt uitgzonden, kunt u luisteren naar drie delen, van de vier, uit de suite Pelléas et Mélisande van de Franse componist Gabriel Fauré (1845-1924), gereedgekomen in 1898. 

Het is een oudere opname van het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van Jean Fournet (1913-2008).
Een van de diverse andere versies van composities met dezelfde titel zal diezelfde avond eveneens via een radiozender de ether in worden gestuurd: daarbij gaat het om opus 5 uit 1902/03 van Arnold Schönberg (1874-1951), gespeeld door het WDR Sinfonieorchester onder leiding van Juka-Pekka Saraste. Die uitvoering valt te beluisteren in het programma Konzert live van de regionale Duitse radiozender WDR 3, tussen 20:05 uur en 22:00 uur. Het opus wordt voorafgegaan door een interpretatie van het Vioolconcert van Johannes Brahms.

Naar aanleiding van de vijfentachtigste geboortedag van de Amerikaanse componist Morton Feldman (12 januari 1926)  — die een van de, toen nog levende, muziekmeesters was die deelnamen aan het Holland Festival van 1976, toen het thema Amerikaanse muziek was — presenteert de regionale Duitse radiozender NDR Kultur in  het programma Neue Musik op woensdag 12 januari, tusen 21:00 uur en 22:00 uur, de aflevering Morton Feldman und sein Vermächtnis — Eine Erinnerung aus Anlass seines 85. Geburtstages.
Morton Feldman was één van de vooruitstrevende experimenteel werkende Amerikanen, die — net als, onder meer, John Cage (1912-1992) en Earle Brown (1926-2002) — contacten onderhield met de experimentele New York School of composers.
Die elementen zullen ongetwijfeld in het herdenkingsprogramma aan bod komen, anders zou alleen al de titel niet geschikt zijn als vlag die de lading dekt.
Deze componist overleed op 3 september 1987.

__________

Zie tevens het artikel op onze Nederlandstalige zustersite Tempel der Toonkunst.

Harvard-professor Timothy Leary (1920-1996) werd in 1967 door een Amerikaanse rechtbank veroordeeld tot tien jaar gevangenisstraf veroordeeld voor het bezit van twee joints. Vanaf het begin der jaren zestig had hij met drugs geëxperimenteerd.
In een aflevering van het NTR-programma Het uur van de wolf — die zal worden herhaald door het digitale tv-kanaal Geschiedenis24 — wordt de BBC-documentaire Toimothy Leary j The man who turned America on (Nederlandse titel: Timothy Leary, een geniale dropout) vertoond. Deze man werd door de rechter, die hem heeft veroordeeld, gekwalificeerd als de meest gevaarlijke man van Amerika.
Tussen 22:25 uur en 23:16uur kan ieder, die dat wenst, kennisnemen van de inhoud van het programma door op genoemde tijd naar de zender in kwestie te kijken.