29 maart 1997
Op 29 maart 1997 wordt het lijk van Josu Zabala “Basajaun”, militant van ETA, gevonden te Itziar. Hij was al sinds 23 maart 1997 als vermist opgegeven. Het kadaver vertoonde een impact van een schotwonde in de hartstreek. Naast hem lag een geoxideerd pistool en een huls. De onderzoekers moeten al het mogelijke gedaan hebben om de Ertzaintza ter hulp te schieten, want in nauwelijks twee dagen, wat de felicitaties van Madrid opleverde, was de zaak opgelost: zelfmoord. Maar de aanwijzingen om die versie in twijfel te trekken, waren bijzonder groot.
Op 29 maart 1997 werd op de berg Punto Mendata in Itziar (Gipuzkoa) het lijk gevonden van Josu Zabala "Basajaun", (Basajaun is een mythologische figuur, "de heer van het woud".) Josu Zabala was een jonge kerel met een prachtige "kop". Hij had een schot in het hart en naast hem lag een 9mm Parabellum, jarenlang hét wapen dat ETA gebruikte. De officiële versie was "zelfmoord", maar op het pistool waren zijn vingerafdrukken niet te vinden! Basajaun kwam uit Iruñea-Pamplona en werd maar 21 jaar. Hij was al vrij jong in de clandestiniteit verdwenen.
In december 2002 werd Naia Zuriarrain aangehouden ten gevolge van de arrestatie van Juan Ibon Fernández Iradi "Susper". In het adressenbestand voorkomen is voldoende om gefolterd te worden! Zo gebeurde ook met Naia. Tijdens haar "ondervraging" sleurde een Guardia Civil haar naar het venster en zei: "Van hieruit heb ik ‘Anuk’ (Xabier Kalparsoro) naar buiten gegooid en zo zal jij nu ook eindigen. Een andere mogelijkheid is dat we met je de bergen intrekken, en je door het hoofd schieten, zoals we met Basajaun deden." Dit heeft geen bewijswaarde. Folteren gebeurt trouwens niet en wie hierover zijn beklag maakt, riskeert zelfs een proces wegens laster! "Klagen over foltering staat in het handboek van ETA", aldus de rechtbank!
Tien jaar na het overlijden van Basajaun vraagt de familie nog steeds vruchteloos naar meer informatie over de manier waarop Josu Zabala om het leven kwam. In Itziar zag niemand een verdachte beweging, geen enkel aanknopingspunt. Een dag eerder had wel iemand om 3 uur ’s nachts drie auto’s op rij naar boven zien rijden. Volgens de ouders kan er van zelfmoord geen sprake zijn. Er werd bij het lijk geen bloed aangetroffen, geen kogelhuls, geen vingerafdrukken. Zabala droeg een T-shirt met korte mouwen. De aarde aan de schoenen van Zabala stemde niet overeen met de grond in de omgeving. De dodelijke kogel werd nooit gevonden. Er waren roestplekken op het pistool terwijl ETA verklaarde dat Basajaun een nieuw wapen had. Er lagen enkele sigarettenpeukjes, maar van een ander merk dan dat Zabala op zak had. Niemand heeft schoten gehoord en bovendien leefde Josu te graag. De woorden van de toenmalige Baskische minister van Binnenlandse zaken, Atutxa, storen de familie nu nog: "Ze durven wel tot ETA toetreden, maar ze wagen het niet eruit te stappen en er blijft dan geen enkele andere manier dan deze." Atutxa, die zelf enkele keren op de dodenlijst van ETA stond, werd als sleutelfiguur genoemd, en de Ertzainas die na de ontdekking van het lijk in Itziar kwamen, zouden gezegd hebben dat het "een zaak van hun" was, maar dit wil de familie niet geloven. De toenmalige PP-Regering legde voor een keer geen verklaringen af. Werd hij door de politie geschaduwd en waarom werd hij dan niet gearresteerd, vraagt de familie zich af. Enkele maanden na de dood van Zabala schoot de Ertzaintza in Bilbao Gaizka Gaztelumendi en José Miguel Bustinza dood. Een jaar later viel Ina Zeberio onder de kogels en zij was ooit samen met Basajaun. José Miguel Etxeberria, "Naparra" verdween van de aardbodem. Joselu Geresta "Ttotto" werd op een gelijkaardige manier dood aangetroffen. Waarom zou Zabala van Bilbao naar Itziar getrokken zijn om zichzelf van het leven te beroven?
Na een eerste lijkschouwing die niets opleverde werd het lichaam gebalsemd. Hoewel de lijkschouwing gefilmd moet worden, gebeurde dit slechts gedurende de eerste 3 minuten. Toen was de film vol! De polsen en de slapen waren rood gekleurd, maar naar de oorzaak hiervan werd niet gezocht. Werd hij gefolterd, kreeg hij daarbij een hartinfarct en moest de kogel in het hart iets verbergen? Enkel Atutxa kwam met de versie "zelfmoord" aanzetten, maar leverde daarvoor geen bewijzen. Hij verdween in het centrum van Bilbao op de eindmeeting van Korrika en "enkel de huurlingen van Atutxa (lees: de Baskische politie) en hijzelf konden weten waar hij op dat ogenblik was" aldus zijn zus.
De dag dat er een eerbetoon moest plaatsvinden aan het slachtoffer, was de omgeving van Etxarri Aranatz, de geboorteplaats van “Basajaun”, afgegrendeld met kleine tanks van de Guardia Civil, om elke vorm van eerbetoon te verhinderen.
Een paar beelden op VIDEO bij de herdenking 10 jaar later