In de” Kleine Keizer” van auteur Martin Bril” las ik een kleine beschrijving over de Route de Napoléon.

Gezien deze beroemde weg rakelings voorbij de streek van onze voorouders slingert lijkt me dit stukje proza hier op zijn plaats. Bovendien is het tevens een eerbetoon aan deze Nederlandse gekende columnist die onlangs is komen te overlijden. Hij was nog veel te jong, Hij die schreef:”De verhalen liggen op straat. Je krijgt er alleen zere voeten van”.  

De Route Napoléon, zo begint Bril, “is een weg die je kunt lezen als een kruisgang: hij leidt naar de dood, maar ook naar de onsterfelijkheid.” Naar Waterloo, waar Napoleon en zijn leger in de vernieling gestreden werd en de beroemde heuvel met de leeuw de toerist aan deze historische feiten herinnert.

“De weg voert door een onherbergzaam landschap. Het begin bij Cannes en Grasse, is nog wel aardig, maar al snel daarna wordt het land kaal, droog en rotsachtig. De weg voert naar steile afgronden. In de verte tekenen zich de grillige, besneeuwde toppen van de Alpen af. Het is nauwelijks te bevatten dat men vroeger er niet voor terug deinsde honderden kilometers te voet af te leggen. Toch deed Napoleon dat in 1815, zoals trouwens in 1800 dezelfde Alpen ook al eens te voet overtrok, maar dan de andere kant op, naar Italië, om er de Oostenrijkers in de rug aan te vallen. 

De Route Napoléon is, voor kenners, een aaneenschakeling van anekdotes die mythische proporties hebben aangenomen. De oude boerin die hem tussen Grasse en Séranon in haar hoeve noodde, wortelsoep te eten gaf en hem vervolgens langdurig onderhield over de politieke situatie in Frankrijk, waarop hij de onsterfelijke woorden sprak dat politiek een zaak van mannen was en soep koken een vrouwenzaak.(...)

“De Route Napoléon is een barre tocht langs campings, hotels, restaurants en snackkarren die allemaal naar de man zijn vernoemd: L’Empereur, le petit Caporal, Napoléon, les Cent jours... verder is er niets –tot Grenoble nadert; daar neemt niet alleen het aantal uitspanningen toe dat zijn naam aan de kleine keizer ontleent, maar ook het aantal borden en straatnamen.(..)

“Uiteindelijk is er het stadje la Mure en verderop Laffrey – daartussen maakt de weg een vervaarlijke, scherpe daling en dan bevindt de reiziger zich opeens op de Prairie de rencontre, de plek waar de royalistische troepen uit Grenoble de keizer en zijn gevolg, inmiddels zwaar aangezwollen, wilden tegenhouden.

Tevergeefs natuurlijk.”(..)

“Napoleon stapte op zijn vijand af, onderwijl zijn beroemde jas openknopend. Ik ben uw keizer,”schreeuwde hij, “wie mij wil doden, schiet nu.” Niemand schoot, iedereen riep: “Vive l’Empereur! Het hele detachement sloot zich vervolgens bij Napoleon aan en kort daarop viel Grenoble...(..)

“Op de prairie staat een enorm standbeeld van Napoleon, klein en dik en met een pruillip, te paard. Het is omgeven door picknickbanken en prullenbakken. Het onkruid tiert er welig. Het vervallen chalet langs de kant van de weg, waar souveniers worden verkocht, is gesloten. De geschiedenis is hier een attractie die niet meer zo goed loopt.”

Bril Martin, De Kleine keizer,Prometheus 2008-

Hoe leerde Pascal Bellon lezen en schrijven    

















foto Pascal Vyncke:  www.SeniorenNet.be  

Toen Frans  de parochieregisters van Fours en Wetteren raadpleegde viel het op dat Pascal Bellon,  een duidelijke handtekening onder de geboorte – en trouwakten van zijn kinderen plaatste. Frans stelde zich de vraag of het mogelijk was dat deze mensen, die dan toch in een onherbergzame streek leefden, meer onderricht hadden genoten dan hun Vlaamse tijdgenoten. Hierna leest u zijn bevindingen:

Collier R schrijft in zijn boek, La Vie en Haute-Provence de 1600 à1850, dat de Vallei van Barcelonnette een afzonderlijke vermelding op onderwijsgebied verdiende.

Door de lange overwinteringen  was het onderricht door het ‘College des Doctrinaires[1]’ er in ’t algemeen meer verbreid dan in de andere streken van de Hoge Provence[2].  Achard vermeldt trouwens dat praktisch iedereen, zowel mannen als vrouwen, er kon lezen en schrijven[3]. Iedereen in de valei verstond Frans en sprak het. Er werd nooit een dialect gepreekt[4]. Een opmerkelijke uitspraak wanneer men voor ogen houdt dat de gewesttaal – een dialect van het Occitaans – uiteraard  veel verschil vertoont met het Frans.  

Iedereen ging natuurlijk naar dit college. Sommige genoten een opleiding bij een vakman of een ambtenaar.  Zo bewaart men in de archieven van Digne een leercontract  waaruit blijkt dat Messire Jean Caire, notaris te Barcelonnette, aan Sébastien Bramen beloofde hem te leren lezen en schrijven evenals de regels van wellevendheid bij te brengen, kortom hem een stiel van notaris en procureur aan te leren. Dit gedurende twee jaren en tegen de som van 40 écu’s[5]. 

Over het lager onderwijs uit die periode is minder geweten. Wel kunnen wij uit beschrijvingen ons nagelaten door een zekere Dauthuile één en ander afleiden.  De dorpsschool, zp schrijft hij, was soms een hoekje van een stal waar de dieren zorgden voor de verwarming...zoals in le Villard d’ Allos en Saint – Paul – sur – Ubaye. Het vee had dikwijls een voorliefde voor de lesuren.  Nu eens streek een koeienstaart over het gezicht van de meester, dan weer zorgde het geblaat van een lam of het gekraai van een haan – gezeten op de rug van een rund – voor wat verstrooiing. 

Ook werden de scholieren wel eens afgeleid door menselijke activiteiten: Vrouwen die taterend aan ’t spinnenwiel zaten of mannen die aan ’t vlechten waren of lepels uit het hout kerfden.

De scholieren hadden maar weinig comfort.  Zij zaten op de grond of gehurkt, met een plank op de knieën. Van de zoldering viel het condensatiewater in dikke, donkere druppels op hun boeken. OP regenachtige dagen was het in het “klaslokaal” zeer donker, tenzij er een dakvenster was. In de school van Fours was een klein venster, waarin een geoliede schapenhuid dienst deed als ruit[6].

Er werden verschillende schriften onderwezen, ondermeer gotisch en rondschrift. 

Verder leerden men aan de kinderen de tafels van vermenigvuldiging evenals optellen en aftrekken. Aan de schrandere werden ook intrestberekeningen onderwezen[7]. Het elementair onderricht werd afgerond met enkele begrippen van geschiedenis en aardrijkskunde. Wel hechtte men veel belang aan het ontcijferen van oud schrift. Arnaud schrijft daarover het volgende: In elke woning bewaarde men opzettelijk een reeks afschriften van notariële akten uit de vorige eeuwen. De kinderen werden getraind in het lezen dezer stukken, eerst met de meest leesbare later met de moeilijk te ontcijferen[8]. Zo werd men van kindsbeen af ingewijd in de verdediging van de familiebelangen en in de haarkloverij van administratieve stukken.

Citeren we dat Arnaud, de Vallei van de Ubaye beschouwt als een kweekschool voor onderwijzers. Bij de jaarmarkt in  Barcelonnette(30 september) kwamen alle gezinshoofden uit de omgeving bijeen om op het stadsplein met de talrijk opgekomen onderwijzers te onderhandelen. Deze laatsten stonden hun klanten reeds op te wachten, een ganzenveer op de hoed en een inktkoker bengelend aan een knoopsgat. Zij stonden aan de noordwestelijke hoek van de “Place Manuel”.

Bij slecht weer, onder de overdekte galerijen van de “Place Genet”, waarvan de laatste overblijfselen in 1891 verdwenen. De schoolmeesters die enkel les in schrijven gaven droegen slechts één ganzenveer op hun hoed.  Voor schrift en rekenkunde droegen zij twee pluimen. Tenslotte de meest geleerden, die wat Latijn hadden opgestoken,  hadden recht op het dragen van driepluimen. Wanneer het om nieuwelingen ging werden deze,  vooraleer verder te onderhandelen, door gezinshoofden in de herberg op de rooster gelegd.

Een andere auteur, Frémont –Garnier, schrijft dat de Vallei dat gedeelte van de Alpen was, waar men het best Frans en Latijn kende, alhoewel men er in de gewone omgangstaal een provençaals dialect sprak, vermengd met Franse en Italiaanse woorden.  Dit had tot gevolg dat de inwoners van de Vallei,  die zoals iedereen de opgedane kennis in de praktijk wilden benutten,  zeer onderlegd waren op het gebied van het eigendomsrecht. Zij kenden bijna het Burgerlijk Wetboek, dat hun lievelingslectuur was. In de Vallei had men te maken met geletterden, wat vooral opviel bij de gegoede klasse[9].

Men hield zich daar ook bezig met letterkunde. Men trof er zelfs dichters aan die zeer vlot middelmatige verzen schreven. Populaire dichters, die echter tot de hogere sociale klasse behoorden,  verenigden zich tussen 1816 en 1824 te Barcelonnette in een litteraire kliek[10].