Natuurnieuws uit Friesland in de tweede helft van december 2022.

 door Jan de Jong

15-12. Bij Stiens by de Wurge een groepje van 10 waterhoen (Gerard Mast).  In de Buisman eendenkooi bij Piaam 3 houtsnip opvliegend (Andries Blom, Warkum). Op de Snitser Mar (Sneekermeer) groep van 30 nonnetjes (Jeroen Breidenbach).  Twee grote lijster op Heide van Allardsoog (Koert Scholten). Bij Nij Beets (Nijbeets) groep van 40 wilde zwaan (Christiaan de Vries). Bij de Kolken te Anjum 14 wilde zwaan (Andries Dijkstra). In Aldwâld (Oudwoude) heeft een waterhoen honger nu er overal ijs is. De vogel komt elk jaar even langs (Willem Jonkman).

Foto © Frank Schuring. (Archief Jan de Jong).

Waterhoentjes uit noordelijk en oostelijke streken komen de laatste jaren in de wintermaanden steeds minder voor in sloten en vijvers in dorp en stad. Deels komt dit door de klimaatverandering. De noodzaak voor de noordelijke broedvogels om in zwakke winters weg te trekken neemt dan ook af.  Het waterhoen kan meerdere legsels per jaar produceren. Zo melde Douwe Franke uit Burgum me op 16 maart 1980 dat er al een vroeg ei in Garyp bij de Stobbehoek is vastgesteld (zie Leeuwarder Courant 28-3-1980).   De eerste eieren worden meestal al eind maart gevonden en de tot ver in augustus en zelfs in oktober kan men nog ouden met kleine jongen zien. Zo zag Jacob van der Veer uit Koudum op 9 oktober 2002 bij de kerk in Warkum nog een paar met 2 jongen van een dag of acht oud. Erg laat was ook het paar dat op 3 november in De Rottefalle werd gezien met 2 jongen van plm. 7 dagen oud (P. Fennema, Eastermar).

In de winter van 2022-2023 is er nog maar een flinke groep waterhoentjes gezien op 24 -11-2022 in de Heanmarpolder bij Koudum 28 vogels (Jos Hooijmeijer).

Zijn waterhoentjes deze winter (2022-2023) ook op andere plekken gezien?

16-12. Vandaag in het Fermanjebosk in Damwâld een groepje van 3 goudvink, waarvan 2 mannetjes en 1 vrouwtje. Ook daar twee appelvink. Er zijn er nu grote groepen vinken (50), putters (30) en sijsjes, te zien aan het Fermanjepaad. Hier is een bloemenstrook aangelegd. Zaden zijn er dus genoeg. (Jan Andries Wagenaar). In Snits (Sneek) 1 dode houtsnip gevonden als raamslachtoffer (Jantine Brouwer, Winsum). Bij Sint -Anne (Sint Anna Parochie) een groepje van 19 waterhoen (Gerard Westerhuis). Bij Sniksweach (Snikzwaag) 2 groepjes wilde zwaan, 1 x 7 en 1 x 9. Verder 4 velduil en 1 vrouw blauwe kiekendief (Tonny de Jong, Joure). Rond 15.30 uur groepje van 8 watersnippen op talud van het uitstroomkanaal van gemaal de Heining, boven Hallum (Jorrit de Boer, Ljouwert).

Foto © Jorrit de Boer, Ljouwert

16-12-2022. Tijdens winterse kou komen veel watersnippen in beweging op zoek naar voedsel.

 17-12. Bij Feinsum bij de brug een groepje van 14 waterhoen en verder 41 wilde zwaan op bietenkop- resten op het veld. Op 18 december waren er wel 50 wilde zwaan op datzelfde bietenkop veldje (Gerard Mast, Stiens). Vandaag 2 keer een houtsnip op zien vliegen tussen Hitsum en Frjentsjer(Auke van Eck, Hitsum).  Bij Gersleat (Gersloot) aan de Haudmare een knobbelzwaan met gele halsband (PP53) gezien in een groepje van 6 (Marco Hasselaar, It Hearrenfean).

Foto © Marco Hasselaar

17-12-2022. De knobbelzwaan met gele halsband   PP53 werd op 11-8-2017 te Sauwerd (Winsumermieden) in de provincie Groningen geringd al eerste jaar man. In de jaren 2017-2018 is de vogel tot 7 maart 2018 alleen in de provincie Groningen gezien. Vanaf 19 mei 2018 tot heden is deze knobbelzwaan 15 x in Friesland gezien. Vind waarschijnlijk het gras hier lekkerder. 

 18-12.  In Hitsum 1 houtsnip in de tuin (Tjitske van der Meer -de Vries). In Oerterp (Ureterp) een appelvink in de bomen gezien (Ydwine van der Molen). Vandaag deed Herman Postma zijn maandelijkse rondje ganzentellen voor SOVON. Bijna alles was dichtgevroren. Bij de pont naar Langwar (Langweer) was de vaart ’s morgens, voordat de pont ging varen, ook helemaal dichtgevroren, vertelde de pontwachter. De hele vaart lag dicht met dikker ijs en op de route van de pont was dunner ijs, omdat dit elke dag kapot gevaren wordt.  Toen de pontwachter zondagmorgen begon te varen, brak het dunne ijs en na een poosje kwam er een ijsvogel vissen in het door de pont gebroken ijs. Door de pont was er een groot wak ontstaan in de Langweerder Vaart (email; Herman Postma, Toppenhuzen).Gisteren 2 grote bonte specht gezien vanuit onze woning in Achlum.  Leuk om ze vanuit het keukenraam te kunnen volgen (Hendrik en Antje Kikstra). Tijdens het wintertje 1 groep van zeker 25 a 30 grote zilverreiger en enkele blauwe reiger in Dekema State te Jelsum (tuinbaas Wim Hoogendam).

Foto © Wim Hoogendam.

Op de foto een deel van de groep grote zilverreigers en blauwe reigers in het park Dekema State.

19-12.Een groene specht bij de 11 stedenhal in Ljouwert. Hij zat buiten in vrij lang gras voedsel te zoeken (Philip de Vries, Boalserd [Bolsward]).Wij zagen vanmorgen in Himmelum (Hemelum) een gaai op de pindaslinger zitten. Het lukte hem om er eentje af te halen en hij ging op de tuintafel zitten om de pinda goed vast te pakken en vloog ermee weg. (Joke Wolbers). Een watersnip in de tuin in Stiens (Fam. Schaaf). Bij de Potten aan het Snitser Mar (Sneekermeer) 1 goudhaantje gezien (Hiske van Leeningen, Sneek). Te Aldwâld (Oudwoude) twee kepen tussen een groepje vinken (Willem Jonkman).Vandaag de kramsvogel gespot in de sierappelboom in Wynjewâld (Wijnjewoude) bij ons in de achtertuin. Deze keer had hij zich niet verstopt achter de besjes, zodat hij mooi te zien was. Bijzonder is dat hij al een aantal dagen achterelkaar alleen komt. Eerdere jaren verschenen ze altijd in een groep (Riemke en Gerke de Vries).

20-12. Groep van 56 wilde zwaan te Finkum (Gerard Westerhuis). Bij Riis (Rijs) een groepje van 14 waterhoen (Theo de Vries). In Snits (Sneek) groepje van 8 ringmus (Nelleke van der Meer). In It Hearrenfean (Heerenveen) 1 man zwartkop in de tuin (Alie de Jong/Jan de Jong). In Easterwâlde (Oosterwolde) een groepje van 20 sijsjes (Rudi Huiting). Bij It Swin bij Ealahuzen (Elahuizen) twee bruine kiekendief (Marten Wesselius en Rommert Cazemier).

21-12. Aan de Herenwal in It Hearrenfean (Heerenveen) 1 ijsvogel vissend in een vrij grote vijver (mededeling Marco Hasselaar). Bij mij achterhuis in Turns (Tirns) ligt de Joostema ijsbaan, daar had ik vanmiddag twee witte kwikstaarten voor de verrekijker, ze zochten voedsel op het smeltende ijs. Prachtig in winterkleed. Ik heb een paar jaar achter elkaar een paartje in de tuin gehad, ze broedden in een hout hok. Ook hebben ze een keer gebroed achter de zonnepanelen op het dak bij de buren (Karst Tamminga). Tijdens de korte winterperiode waren we de ijsvogel kwijt, maar gelukkig zagen we hem vandaag weer tussen de Luts van Kippenburg naar Balk. Dit is de charme van het op de fiets langs de Luts rijden (Joke en Rinke Koopmans).Een groepje van 12 koperwiek in de tuin te Feinsum (Hielke de Groot).

Foto © Hielke de Groot Feinsum

21-12-2022. Koperwieken kunnen plotseling in de tuin verschijnen in de winter. Vaak zijn ze op zoek naar bessen, doch ze worden ook wel voedsel zoekend op de grond tussen bladeren gezien.

22-12. Bij Minnertsgea (Minnertsga) Een groep van 38 kleine zwaan in Groote Noorderpolder (G. Neijsen). In het Lauwersmeer bij Ezumakeeg 1 roerdomp (Harm Scholten). In Wynjewâld (Wijnjewoude) 1 middelste bonte specht (A. Huitema). Bij de Rotstergaasterwallen te Rotstergaast 2 raaf ruzie makend met buizerds(Koos Jager). Twee roodhalsgans bij Workumerveld (Andries Blom). Twee dwergganzen in de omgeving van Snits (Sneek) op foto vastgelegd (Dick Pruiksma).

Foto © Dick Pruiksma (foto op Facebook).

22-12-2022. Dwergganzen worden maar weinig gezien in Friesland. Let op de gele oogring.

23-12. In Kollum aan de Hameren 1 ijsvogel terug na het wintertje. Onze tuin grenst direct aan een brede sloot, waar de ijsvogel een vaste gast is. Deze sloot was tijdens het afgelopen wintertje helemaal dicht gevroren. Zondag schaatsten we er nog op. Vanmorgen rond half elf hebben we hem weer voor het eerst gezien in een boom aan de waterkant (Hinke Kemper). Vandaag een ijsvogel gezien in de tuin te Joure (Skipsleat). Deze ijsvogel heeft de vorstperiode overleefd (Rob de Geus). Tussen de Morra en de Fûgelhoeke bij Himmelum (Hemelum) langs het Morrapaed 1 ijsvogel gezien (Thomas van der Veer, Warkum).

24-12.  Drie kraanvogels in de Weperpolder (Koert Scholten). In de Bakkeveenster duinen 1 klapekster (Siep Luinenburg). Op de Zuidwaard bij Makkum 1 roerdomp (Ruben Drost). Op Terschelling bij paal 18 een groepje van 14 dwergmeeuw overvliegend (Chris Winter). In de Lemster Polder bij Jistergea (Eesterga) 1 ruigpootbuizerd (Michel Slagter). Een boomkruiper te Hitsum gezien (Auke van Eck).  In Turns (Tirns) 1 ijsvogel gezien en 1 ijsvogel in It Hearrenfean (Heerenveen) boven de Gracht (Roeland Niemarkt, Skearnegoutum (Scharnegoutum).  

25-12. Een koperwiek vliegt tegen raam in Joure en blijft versuft zitten (Joke Leenstra). Bij Eanjum (Anjum) 40 wilde zwaan (Harry K.). Op Snitser Mar (Sneekermeer) bij Griene Dyk 2 dodaars (Johan op den Dries). Bij Eanjum (Anjum) bij de Kolken groep van 90 voedsel zoekende wulpen (Dick Kuipers). Bij de kijkhut de Ral bij Piaam 1 roerdomp (Walter Lemstra).  Bij De Gaastmer (Gaastmeer) 1 koereiger gezien (Sietse Bernardus, Joure). In Aldeholtpea (Oldeholtpade) 1ijsvogel (Ruurd Jelle van der Leij).  In Makkum 1 man zwartkop gezien (Harry Stoelinga). In de Zuidlanden te Ljouwert 1 groepje van 5 ringmus (Olivier Horiot). Drie grote zaagbek (2 man,1 vrouw) in de Feinsumer Feart (Gerard Mast).

26-12. Op Ameland in Polder Nes 3 roodhalsgans (Marco Deenik). Bij Beetstersweach (Beetsterzwaag) in polder De Beets een groepje van 80 stormmeeuw voedsel zoekend (Christiaan de Vries).  In Heech (Heeg) aan de Wegsloot 4 koereiger (Peter van der Weij). Groepje van 5 appelvink in Ljouwert in Westeinde (Roy Verhoef). In Fryske Peallen (Frieschepalen)1 witte kwikstaart (Bert Winters). Groep van 400 scholekster op Vlieland bij Vuurboetsduin (Bart Vastenhout). Groep van 12 nonnetjes te Ljouwert bij Natuurplas & Merriedobbe (Vincent Douwes). Bij de vogelkijkhut in het Easterskar (Oosterschar) bij Sint Jânsgea (Sintjohannesga) groep van 21 nonnetjes (Jan Dreteler). Groep van 19 nonnetjes in It Swin bij Ealahuzen (Fre-Jan de Vries).

27-12. Groepje van 120 kleine rietganzen op Workumerveld (Wietze V.). Twee zwarte zwaan in Wijckelerpolder (Marten Wesselius). Twee zwarte zwaan in Slotmolenpolder bij Sint Nic (Sint Nicolaasga) (Jorrit Zondervan). Bij Aldemardum (Oudemirdum) twee zwarte zwaan in Zuiderfennenpolder (Theo de Vries). Te Aldeouwer (Oldeouwer) 1 zwarte zwaan met enkele knobbelzwanen op weiland (Fokke Stastra).

Foto © Fokke Stastra, Aldeouwer (witte lijn op foto is schrikdraad).

27-12-2022. Steeds vaker zien we in de gemeente De Fryske Marren zwarte zwanen. Vaak zijn ze in gezelschap van knobbelzwanen.

We zijn erg benieuwd waar in 2022 in Friesland zwarte zwanen hebben gebroed. Soms broeden ze nog in december. Laat ons ook vooral weten waar ze gebroed hebben in de afgelopen jaren.

Bij Harns (Harlingen) drie nonnetjes in het Hegewiersterfjild (Klaas Plat, Frjentsjer). Groepje van 45 kievit overvliegend naar west bij Burgum (Wiebe Sjoerd van der Veen). Op Terschelling bij de Rimkeskooi een groep van 230 wulpen (Chris Winter). In Wergea 1 halsbandparkiet (Rob Venderbos). In het Ketlikerskar 1 kleine bonte specht (Jorrit Zondervan). In Feanwâlden (Veenwouden) 1 vrouwtje zwartkop roepend (Erwin Walstra).   Bij Aldeboarn 1 kolgans met een lime groene halsband met inscriptie gezien (Marco Hasselaar).

Foto © Marco Hasselaar, Heerenveen.

27-12-2022. Deze kolgans met lime groene halsband bleek geringd te zijn als volwassen man op 10 augustus 2016 in Rusland te Kolguev in provincie Arkhangelsk. In 2022 is de vogel ook op 6 december in dezelfde omgeving van Aldeboarn gezien door Leo Schilperoord.,

Tegenwoordig is met een goede fotocamera met juiste data en tijdsinstelling en GPS coordinaten gemakkelijk de exacte plek van een vogelsoort met halsband/kleurring of pootring achteraf juist te registreren. Veel vogelsoorten zijn tegenwoordig van gekleurde pootringen/halsbanden of zelfs vleugelmerken voorzien om het individue beter te herkennen zonder deze terug te moeten vangen. De zicht waarnemingen/fotos vormen een wezenlijke bijdrage aan het onderzoek naar de herkomst en de gedragingen van de soort. Dus mocht U fotos hebben gemaakt van een vogel met halsband, gekleurde pootring(en), etc. die niet gemeld zijn bij de betreffende projecten dan kan me ze alsnog bij ons melden. Een originele foto meezenden s.v.p.

28-12. In de polder Oldelamer 1 ruigpootbuizerd (Andries Blom). Groepje van 30 putters aan het Snitser Mar (Sneekermeer) bij Gerbrandygemaal (Jappie van der Pol). Aan het Strand en Noordzeekust bij. Nes op Ameland groepje van 101 zwarte zee-eenden (Merel Zweemer). In het Lauwersmeer bij Kollumerwaard 13 nonnetjes (Koert Scholten). Groep van 300 goudplevier in Anjumer en Lioenssenerpolder (Enno Ebels). Groep van 25 grote zilverreiger op de slaapplek in polder Harich (Fre- Jan de Vries).  Groep van zeker 2000 bonte strandlopers in Anjumer en Lioenssenerpolder (Koert Scholten).

29-12.  Groepje van 13 nijlgans bij Feinsum (Gerard Mast, Stiens). In Jelsum op Dekema State 1 grote bonte specht man bij pindakaas pot (Tuinbaas Dekema State Wim Hoogendam). Groepje van 26 nonnetjes in Groene Ster bij Ljouwert. Op de Natuurplas & Merriedobbe bij Ljouwert nog eens 22 nonnetjes voedsel zoekend (Johan. E). Bij de haven van Harns (Harlingen) een groep van 100 kanoet (Gert Jan van Noord). Bij It Swin bij Ealahuzen (Elahuizen) 17 blauwe kiekendieven op slaapplaats (Fer- Jan de Vries).  Bij de Schaopedobbe bij Elslo (Elsloo) twee boomleeuwerik (Ton Eggenhuizen).   Groep van 600 kramsvogels verspreidt langs Karrepad op Schiermonnikoog (Hein Prinsen). Groepje van 5 ringmus te Wâldsein Woudsend (Jorrit Zondervan).

30-12. De ijsvogel vliegt nog steeds door de tuinen van de eerste Herenwal in It Hearrenfean (Heerenveen). Kijken of die na de jaarwisseling er nog steeds zit (Marco Hasselaar). Te Penjum (Pingjum) een groep van 200 zwartbuikrotgans (F. Zevenberg). In het Lauwersmeer groep van 117 wilde zwaan (Wichard Zuidema). Groep van 2000 bergeend tussen Holwerd-Ameland bij vaargeul tijdens veerdienst (Marco Deenink). Bij de Vogelpolle Ameland groep van 8000 smient (Jan van der Winden).

31-12. Bij de Galamadammen 50 wintertaling (Herman Bruggink).  In het Easterskar bij Sint Jânsgea (Sintjohannesga) 30 nonnetjes (Bauke Sienema). Groep van 5000 scholekster bij Vrijheidsplaat op Ameland (Irene L.).  Groep van 600 steenloper in Banckspolder op Schiermonnikoog (Christiaan Both).

Wilde zwanen bij Feinsum.

Op de valreep van oud en nieuw kreeg ik van Gerard Mast uit Stiens nog een mooi lijstje van de aanwezige wilde zwanen die bij Feinsum tussen 20 en 31 december op een stuk bouwland zochten naar de restjes bietenkoppen. De data: 20-12. 54/ 22-12. 60/ 24-12 0(!)/ 25-12. 60, hiervan vlogen er 20 weg/26-12. 40/ 27-12. 75/ 29-12.63/ 30-12. 75/en 31-12. 14 wilde zwaan. De laatste wilde zwanen op oudejaarsdag waren erg onrustig door het knallen rond de jaarwisseling.

Foto © Ynze Reitsma (Archief Jan de Jong).

Wilde zwanen zijn erg onrustig met de jaarwisseling.

Het blijkt dat eind december altijd veel vogelsoorten onrustig zijn met de jaarwisseling. We zijn erg benieuwd of het elders ook heeft geleid tot opmerkelijke voorvallen en/of excessen. Bekend is dat veel soorten zich veiliger voelen in een grote groep.

Tot zover het vogelnieuws in 2022. Op naar 2023 ,met de wens dat het voor natuur en ons als mens in alle opzichten een beter en mooier jaar wordt. 

Meldingen voor de Nieuwsbrief 31 graag vóór 17 januari 2023 inzenden met vermelding van naam en adres.

Heeft U naar aanleiding van deze Nieuwsbrief nog vragen of bijzondere meldingen dan hoor ik dit graag. Niet alle binnengekomen meldingen zijn (helaas) ook opgenomen.

2 januari 2023.

Jan de Jong, Joure.

Email; j.d.jonglc@home.nl

Vogelkundig medewerker Leeuwarder Courant. (Sinds oktober 1977).

Ringer 403 (Ringstation Rohel 1985-heden) van het Vogeltrekstation Wageningen.

Tel; 0513-414788. 

02-01-2023, 08:03 Geschreven door Jan de Jong, Joure
Reageren (0)

Ringonderzoek op Ierdswel te Heerenveen in 2022.

 Door Jan de Jong

 Sinds 2001 ringt auteur voor het wetenschappelijk onderzoek (RAS project) van het Vogeltrekstation Wageningen in de gemeente Heerenveen oeverzwaluwen in de vaste wand De Ierdswel. Het doel van dit onderzoek is om informatie te verzamelen omtrent overleving, dispersie, leeftijden en conditie. Op verschillende lokaties rondom Heerenveen broeden al jaren oeverzwaluwen in zand en modderbulten. Later kwam daar de vaste broedwand bij van de Ierdswel.  Samen met de Gemeente Heerenveen is er destijds door de Vogelwacht Heerenveen - Oranjewoud en de sponsors in 2004 een vaste wand gerealiseerd waarin vrijwel elk jaar oeverzwaluwen broeden. Een goede en vaste plek om wetenschappelijk onderzoek te doen aan oeverzwaluwen.

Foto © Jan de Jong

Al zeker 18 jaar keren er elk jaar oeverzwaluwen terug uit Afrika naar de vaste broedwand in Heerenveen.

 Wat is het RAS project?

 Het Retrapping Adults for Survival (RAS)-project is een project van het Vogeltrekstation Wageningen dat zich specifiek richt op het meten van de overleving van Nederlandse broedvogels.  Er zijn RAS projecten voor allerlei soorten. Dus ook voor de oeverzwaluw. Het project is gestart in 1998, maar gaandeweg zijn ook oudere gegevens met terugwerkende kracht aan het RAS-programma toegevoegd. Het doel van het project is om zoveel mogelijk terugvangsten of waarnemingen van één vogelsoort binnen een vastomlijnd gebied te verzamelen, die het mogelijk maken om de overlevingskansen van een reeks van vogels te volgen. Het ringwerk voor het RAS project vindt met name plaats gedurende het broedseizoen, en richt zich in de eerste plaats op de volwassen broedvogels en wordt uitgevoerd door ervaren en gecertificeerde vogelringers.

Foto © Jeroen Veeken. Archief Jan de Jong

Volwassen oeverzwaluwen jagen vaak boven kruidenrijk grasland naar insecten voedsel voor hun jongen.

Naast de RAS vogels worden dikwijls ook jonge vogels geringd, omdat een deel van deze vogels later als broedvogel terug kan keren naar hetzelfde gebied. De terugvangsten of waarnemingen van vogels, die in vorige jaren zijn geringd, kunnen worden gebruikt om de overlevingskansen te berekenen. Een hoge graad van plaatstrouw bij broedende adulte vogels maakt het vergaren van ring- en terugvangst gegevens tot een efficiënt middel om de overlevingskansen van adulte vogels te meten en te volgen. Het project is zo eenvoudig en flexibel mogelijk ontworpen zodat het kan worden aangepast aan de specifieke kenmerken van de soort die wordt gevolgd.  Ofschoon de terugmeldingen van geringde vogels al goede inlichtingen verschaffen over de overleving van een groot aantal vogelsoorten zijn er nog altijd veel belangrijke soorten en gebieden waar het Vogeltrekstation niet voldoende gegevens van heeft. Het RAS-project is in het leven geroepen om deze gaten op te vullen. Kennis van de overlevingskansen van vogels is van essentieel belang voor doeltreffende beschermingsmaatregelen (bron; Vogeltrekstation Wageningen).

Wanneer keren oeverzwaluwen terug.

Oeverzwaluwen overwinteren in Afrika en keren hier in de regel rond eind maart/begin april terug.In 2021 werden er op 6 maart al twee oeverzwaluwen gezien bij de Twijzelermieden (Teun IJlstra). Op 29 maart werd een 4-tal bij de kijkhut in het Oosterschar gezien (Johannes en Gea Koster). Op 10 april 2021 ontdekte Martine Huisman er een 10-tal bij de Kavels in Heerenveen. Op 15 april 2021werden er een 100 tal bij de broedwand in het Oosterschar gezien (Wiebe Nijlusing). De eerste oeverzwaluwen in Friesland waren in 2022 wat later terug dan in 2021. Op 8 april 2022 werden in Friesland bij Lutkewierum in de polder de eerste vier gezien door Elsje Koorstra Ham. Op 13 april 2022 werd er door Jorrit Zondervan (e.a.) in het Oosterschar bij Sintjohannesga een groep van max. 50 gezien. Bij Heerenveen (De Kavels) werden op 4 mei door Sietse Brouwer een 10-tal gezien, de volgende dag waren er al twintig! De oeverzwaluwen kiezen vanuit Nederland tijdens de najaarstrek de route via Frankrijk, Spanje en de westelijke Sahara naar de Sahel waar de winter wordt doorgebracht. Een klein deel wordt tijdens of vlak na het broedseizoen in Engeland en Ierland aangetroffen. Dit wijst op dispersie of zwerfgedrag. De voorjaarstrek van in Nederland geringde of terug gemelde oeverzwaluwen loopt deels via Italië en deels via Spanje-Frankrijk (bron Vogeltrekatlas Vogeltrekstation Wageningen).

Foto © (Bron Vogeltrekstation Wageningen).

Verspreiding van in Nederland geringde en teruggevangen oeverzwaluwen (stand 10-9-2022).

Verklaring stippen

Roze= maart-april (voorjaarstrek). Oranje= mei-juli (broedseizoen). Licht blauw= aug.- sept (najaar). Donkerblauw= nov.-febr.) winter.

Ringonderzoek in de Ierdswel in 2022.

In mei is door broedzorg coördinator Jens Tamminga het snel opgroeiende riet voor de broedwand van de Ierdswel verwijderd zodat de oeverzwaluwen er gemakkelijk in en uit kunnen vliegen. Dit jaar waren er zeker een 75 nestgangen open gegraven en bezet door oeverzwaluwen. Massaal keerden ze terug dit jaar. Op een drietal dagen in 2022 zijn er 169 oeverzwaluwen geringd en 18 terug gevangen met en pootring. Naast de oeverzwaluwen heeft er ook aan de oostkant van de wand nog een ijsvogel paartje met succes een broedsel grootgebracht.

Geringde oeverzwaluwen in 2022.

In 2022 zijn er in totaal 169 oeverzwaluwen van een pootring voorzien tijdens drie vangdagen (31 mei,2 juli en 30 juli). Het betreft 45 man, 53 vrouw en 69 jonge vliegvlugge oeverzwaluwen. Oeverzwaluwen die eerder in 2022 geringd of gecontroleerd zijn en terugvangsten uit voorgaande jaren zijn niet meegerekend. Het grootste deel van de oude vogels (75%) is vooral tijdens de eerste vangdag op 31 mei geringd. Op 2 en 30 juli werden nog een klein deel (25%) oude vogels zonder pootringen gevangen. Totaal zijn er iets meer vrouwtjes dan mannetjes geringd, dit komt doordat vrouwtjes vaak nog op het nest zitten tijdens het vangen en mannetjes al vroeg de nestwand verlaten of soms de hele nacht elders buiten verblijven. Het vrouwtje broedt het meest op de 5 a 6 eieren. De broedduur is ongeveer 14 a 15 dagen. Na het uitkomen van de eieren verblijven de jongen zeker nog rond de 22 dagen in het nest of nestopening en worden door beide ouders gevoerd.

* inclusief 2 als volwassen geringd waarvan het geslacht onbekend is.

Tabel 1. Aantal geringde volwassen en jonge oeverzwaluwen in 2022 in De Ierdswel.

Tijdens de vangdagen op 2 en 30 juli zijn er in totaal 69 vliegvlugge jonge oeverzwaluwen geringd. Als de eerste lege eischaal dopjes onder de nestopeningen worden gevonden dan kan je de gemiddelde data wanneer de jongen uitvliegen berekenen.  Jonge vogels worden nadat ze zijn uitgevlogen nog meerdere dagen door beide ouders gevoerd en keren nog regelmatig terug in de wand om er veilig te slapen gedurende de nacht. Ook slapen ze later wel in andere kolonies als ze al voedsel zoekend de omgeving verkennen.

Foto © Archief Jan de Jong

Ook nog buiten het nest in de broedwand worden oeverzwaluwen door hun ouders nog gevoerd.

Terug gevangen oeverzwaluwen in 2022.

In Tabel 2 staat een lijstje met 18 teruggevangen oeverzwaluwen die al een ring droegen uit voorgaande jaren. Ook bij deze gecontroleerde oeverzwaluwen waren meer vrouwen (61,12%) dan mannen (38,88%).

Het totaal van de gevangen oeverzwaluwen in 2022 in de wand de Ierdswel is dan zeker 187 vogels waarvan er zeker 64 vrouwtjes zijn en 52 mannetjes. Gezien de 75 uitgegraven nestholten is dit een goed resultaat.

Tabel 2. Aantal gecontroleerde oeverzwaluwen die al een pootring droegen in vaste wand te Heerenveen.

Bij de 18 terugvangsten waren er enkele leuke meldingen. Een vogel droeg zelfs een Spaanse pootring.

1. ESA. 3Z…86604. Geringd op 24-8-2021 als 1kj te Zuera, Zaragoza in Spanje. Op 31-5-2022 gevangen te Heerenveen als vrouw na1kj. (1290,11 km/280 dagen).

Deze vogel is op de najaarstrek naar Afrika in Spanje eind augustus geringd en mogelijk dus een jonge vogel ergens uit een Nederlandse kolonie.

Foto © Gerard Visser (Archief Jan de Jong)

Jonge oeverzwaluwen kunnen in de laatste week van augustus dus al in Spanje zijn.

1.  NLA. BG…73098. Geringd op19 -6-2017 als 1kj te Lelystand in kunstwand Heembeton. Op 02-07-2022 gevangen te Heerenveen als man na1kj (62,71 km/1839 dagen).

Deze vogel heeft zeker de ring 5 jaar en 13 dagen gedragen.

2. NLA. BR…41695. Geringd op 27-5-2022 als man na1kj te Ane bij Gramsbergen in Overijssel. Op 2-7-2022 gevangen te Heerenveen als man na1kj (61,49 km/36 dagen).

Opmerkelijk dat de vogel als volwassen vogel in een wand bij Gramsbergen is geringd en in hetzelfde jaar zich in Heerenveen terug laat vangen. Veel oeverzwaluwen zwerven na het grootbrengen van het eerste legsel om en zoeken soms een andere partner voor een vervolglegsel. Soms ook slapen ze alleen in een nestgang na lange verkenningsvluchten om zo de nacht veilig door te komen.

 3. NLA. AU…45291.  Geringd op 6-6-2016 als man na1kj in zanddepot te Oudehaske. Op 2-7-2022 gevangen te Heerenveen als man na1kj (3,73 km/2217 dagen).

Deze vogel is mogelijk in 2015 (of nog eerder!) geboren en is zeker ouder dan 7 jaar. Hij heeft de ring zeker 6 jaar en 26 dagen (2217 dagen) gedragen. Behoord dus tot een van de oudste oeverzwaluwen in ons land.

Verder zijn er op 31-05-2022 nog twee oeverzwaluwen teruggevangen die op 23 mei 2020 in dezelfde kolonie in Heerenveen waren geringd als volwassen vogel (1 x man 1 x vrouw). In 2021 is er namelijk niet in de kolonie de Ierdswel in Heerenveen geringd.Van de resterende twaalf geringde oeverzwaluwen (9 vrouw en 3 man) weten we dat ze allemaal geringd zijn in het zanddepot te Oudehaske in 2021 (7 op 2 juni/1 op 14 juni en 4 op 23 juli).

In 2021 broeden er op het zanddepot Oudehaske meer dan 300 paar. In 2022 was er op het zanddepot in Oudehaske geen wand meer beschikbaar waar oeverzwaluwen in broeden, vandaar dat ze in 2022 elders naar een broedplek zochten.

Veel oude oeverzwaluwen in Friesland.

 Er zijn in de loop der jaren in Friesland heel wat oeverzwaluwen van een ring voorzien. Zelf ringde ik in de periode 1985-2022 ruim 7500 oeverzwaluwen in de omgeving van Joure en Heerenveen. Veel oeverzwaluwen werden in de loop der jaren terug gevangen. Mijn oudste oeverzwaluw heeft de ring 2238 dagen gedragen.

NLA. AE…75262. Geringd op 17 juni 2002 in Doniaga als 1kj. Terug op 2-8-2008 Oudehaske (2238 dagen).

Deze vangst staat (voorlopig) ook in de Top 10 oudste oeverzwaluwen in ons land. Daarna toont mijn lijst opvallend genoeg drie oude oeverzwaluwen die in de Ierdswel zijn gecontroleerd.

1. NLA. AU…45291 controle 2-7-2022 Heerenveen (2217 dagen).

           Geringd als man na1kj op 6-6-2016 te Oudehaske zanddepot.

2. NLA. AF…51570 controle 21-7-2008 Heerenveen (1857 dagen).

            Geringd als man na1kj op 21-6-2003 te Nijbeets.

3. NLA. BG…73098 controle 2-7-2022 te Heerenveen (1839 dagen).

Geringd als 1kj op 19-6-2017 in Lelystand in wand Heembeton (1839 dagen).

Dat in Heerenveen dit jaar twee oude oeverzwaluwen zijn teruggemeld is mogelijk toeval maar kan ook te maken hebben met het wegvallen van een grote broedplek bij Oudehaske (zanddepot) waar in de loop der jaren meer dan 3000 oeverzwaluwen door mij zijn geringd. De oude vogels blijven kennelijk wat in de omgeving terugkeren. Reden temeer om nieuwsgierig te zijn hoeveel oeverzwaluwen er in 2023 in de vaste wand De Ierdswel zullen worden aangetroffen en of er ook weer heel oude vogels tussen zitten zoals in 2022.Hieronder nog een tabel van het Vogeltrekstation Wageningen met de top 10 oudste oeverzwaluwen in ons land.

Top 10 oudste vogels in Nederland

* NL05 = Friesland

Stand 10-9-2022 Bron; Vogeltrekstation Wageningen.

  De oudst bekende oeverzwaluw in Europa is een Zweedse vogel die na 10 jaar dood gevonden werd (Euring 2017). De oudste in Nederland geringde oeverzwaluw werd als volwassen vogel in Friesland geringd en na 8 jaar op 23 juni 2009 in dezelfde provincie teruggevangen. Deze vogel werd als volwassen dier geringd zodat de oudste Nederlandse oeverzwaluw tenminste 9 jaar oud moet zijn. Opmerkelijk is dat van de Top 10 oudste oeverzwaluwen in Nederland een groot deel is geringd of teruggevangen in Friesland. Alleen vogels waarvan de vinddatum ook daadwerkelijk de sterfdatum benaderd worden in deze tabel gepresenteerd.

 Slot.

Tot zover eerst de gegevens van het onderzoek in 2022 naar oeverzwaluwen in de vast broedwand De Ierdswel in Heerenveen. Er zou nog meer te zeggen zijn over de conditie van de oeverzwaluwen, de kleden, biometrie, ruigegevens en gewichten. Doch dan zou het verslag echter te groot worden.

Opgemaakt 27-12-2022.

Jan de Jong, Joure

Ringer 403 Vogeltrekstation Wageningen

27-12-2022, 08:51 Geschreven door Jan de Jong, Joure
Reageren (0)