|
Voorwoord Nieuwsbrief 105.
Exoten.
Hierbij de 105e Nieuwsbrief met veel leuke meldingen. Opvallend is dat de zwarte zwaan in Friesland op veel plaatsen zowel in gevangenschap als vrij rondvliegend goed vertegenwoordigd is. Alleen weten we nog weinig van de historie in Friesland. In deze Nieuwsbrief 105 een opgave van de vroegst vrij broedende zwarte zwaan in Friesland. Als we de Vogelatlas van Nederland (SOVON) moeten geloven was het eerste broedgeval in de vrije natuur pas in 1978 in ons land. We blijven graag meldingen ontvangen betreffende exoten. Sinds het 1e nummer van Kijk op Exoten in 2012 zijn er tot op heden al 51 nummers verschenen met daarin zo’n 632 exoten waaronder o.a. 63 (!) vogelsoorten. Kijk op; https://www.ravon.nl/nieuwsbriefexoten
Er zijn opvallend veel vogel exoten bijgekomen in Friesland sinds de uitgave van de drie delen Vogels in Friesland (1976-79). Om maar enkele te noemen; Keizergans, Manengans, Rosse stekelstaart, Kaapse casarca, Grote alexanderparkiet, Heilige ibis, Grote Canadese gans, etc. Het is van groot belang dat waarnemingen van exoten worden gemeld, zodat er in onderzoek, beleid en beheer rekening mee gehouden kan worden. Ook zou er een lijst met exoten soorten die er in de loop der jaren in Friesland zijn ontstaan kunnen worden bijgehouden om zo “een vinger aan de pols” te hebben bij het beleid en beheer. Sommige soorten kunnen in korte tijd explosief toenemen. De Nijlgans is daar een voorbeeld van wat Friesland betreft. Bij exoten gaat het heel vaak om ontsnapte soorten uit particuliere verzamelingen die zich hier weten te vestigen.
Voorjaar in aankomst.
Je zou het bijna niet zeggen. Nu ik dit zit te schrijven op 16 februari ligt hier een laagje sneeuw wat er net in de afgelopen nacht is gevallen. En er bloeien op diverse plaatsen al narcissen en sneeuwklokjes zag ik deze week in Joure. Eerder van de week was het opvallend zonnig. De eerste scholeksters zijn alweer terug in het binnenland van Friesland. De eerste was al op 11 februari bij de Wide Mar in Stiens en op 13 februari zag Dick Pruiksma bij de Grote en Kleine Potten bij het Sneekermeer twee. Op dezelfde dag in Sandfirden ook al een (Kees de Pater) en in Joure zag Valentijn Serge van Bergen er twee scholeksters op 14 februari bij de Sewei in De Ekers. Als de kou straks wat wegtrekt zullen ook de andere weidevogels waaronder de kievit en de grutto ook snel volgen naar hun broedplekken. Op veel plaatsen in Friesland bereiden vogelwachters van de Friese BFVW-afdelingen en landschapsverzorgers (zoals boeren, milieuorganisaties, etc) zich al voor op de komst van deze landschap verfraaiers.
Boerenzwaluw
Ook boerenzwaluwen zijn ondanks de nog winterse omstandigheden dit jaar al in Nederland gezien. De herkomst van deze “winterwaarnemingen” is nog onbekend. In februari 2026 zijn zeker zeven waarnemingen vastgesteld, voornamelijk in Noord en Zuid-Holland.
08-02-2026. Noord-Hollands duinreservaat De Rellen (Rob van Bemmelen).
08-02-2026.Zuidpier IJmuiden NH (Matthijs Broere e.a.).
09-02-2026. Maasvlakte – Slufter ZH (Frank Jellema).
11-02-2026 Kwade Hoek ZH (Ken Kraaijeveld).
12-02-2026. Goedereede Havenhoofd (Dirk van Stralen).
We zijn erg benieuwd waar de komende weken de eerste boerenzwaluwen zullen verschijnen. Vorig jaar werd de laatste in Friesland op 19 november gezien bij het Mirnserklif door Ruud Meurs.
Houd ons op de hoogte van de aankomst van de lentebodes!
Veel leesplezier met deze 105e Nieuwsbrief.
Groeten,
Jan de Jong (75)
Vogelkundig medewerker Leeuwarder Courant.
NIEUWSBRIEF 105.Vogelnieuws Leeuwarder Courant.
Door Jan de Jong
Binnen gekomen nieuws van 1-15 februari 2026.
Appelvink 01-02. Groepje van 6 in het Rengerspark in Leeuwarden (Donald Wolters). 04-02. Tien in Beetsterzwaag (Willem Bosma).
Bokje 05-02. Te Sondel 1 gezien (Harmen van Dijk).
Dodaars 01-02. Drie in de industriehaven te Harlingen (Joop van Eerbeek).
Foto © Henk Terpstra (archief).
De dodaars wordt in de wintermaanden heel vaak aan de kust gezien, weinig in het binnenland van Friesland.
Groene specht 06-02. Vandaag de groene specht achter in de eikenbomen gespot in Oudwoude. Gister een goudhaantje tegen het glas van de schuifpui gevlogen, heeft het overleefd (Willem Jonkman). 12-02. In Sneek 1 bij het zwembad gezien (Jappie van der Pol). 14-02. Bij de Natuurplas en Merriedobbe te Leeuwarden 1 roepend (Jeroen Breidenbach).
Groenling 03-02. In Balk groep van 63 aanwezig (Ale Overwijk).
Grote canadese gans 01-02. Groep van 120 in de Natuurplas Merriedobbe bij Leeuwarden (Jeroen Breidenbach). In Terkaple liep een gemengd ouderpaar, een grote canadese gans en een grauwe gans, met een 6 jongen van vorig jaar. De jongen hadden alle een beetje van beide soorten (Jurjen van der Meer, Terkaple).
Grote gele kwikstaart 04-02. Op het bedrijventerrein De Wierde te Heerenveen 1 gezien (Harm Portijk).
06-02. In de Binnenstad van Bolsward 1 aanwezig (Jeroen Bosma). 10-02. In Stiens 1 gezien (Gerard Mast). 11-02. Te Gytsjerk 1 gezien (Jacob Bosma). 12-02. 1 aanwezig in Fennapark te Drachten (Bouke Roosma).
Grote lijster 08-02. Te Surhuisterveen 1 aanwezig (Wieger Poelstra). 10-02. Drie overvliegend te Kortehemmen (Willem Bosma). 12-02. In Oudeschoot 1 aanwezig (Bauke Sienema).
Grote zaagbek 04-02. Bij de Holle Poarte bij Makkum groep van 26 gezien (René Beekveld). 05-02. Bij de Holle Poarte nu 57 gezien (René Beekveld).
Holenduif 04-02. Groep van 95 in het Harichsterbos (Ale Overwijk). 05-02. In de Parregaaster Polder groep van 64 aanwezig (Rene Beekvelt). 12-02. Bij De Plasjes te Harlingen een groep van 100 (Paul Mentink).
Houtsnip 10-02. Bij de Oude eendenkooi op Vlieland in totaal 36 passerende houtsnippen gezien, waargenomen vanuit de auto (N. Albers).
Klapekster 06-02. In de Alde Feanen bij Reid om ’e Krite 1 aanwezig (Hans Terpstra).
Kleine barmsijs 01-02. Een 20-tal in het Oosterschar bij Sintjohannesga (Johannes en Gea Koster).
Kleine zwaan 14-02. Groep van 100 bij de Makkumer Zuidwaard (Janneke).
Koereiger 11-02. In de polder bij Hilaard 1 aanwezig (Cornelis).
Foto © Cornelis
11-02-2026. Deze winter (nog) geen grotere aantallen koereigers in Friesland gezien.
Kraanvogel 01-02. Groep van 15 op de Delleboersterheide bij De Hoorn (Jeffrey Griffioen). Flinke groep van enkele tientallen in Oost-Friesland dansend (Geert van der Meer, Rotsterhaule). 09-02. Groep van 30 overvliegend te Zwagermieden (Nicolai). 10-02. Vanmorgen rond een uur of 9 overvliegende Kraanvogels bij de zeedijk vlakbij het Kwelder centrum Noorderleech. Ze vlogen van West naar Oost met veel lawaai (Rinse Kuiken, Sint Anna Parochie). Vandaag 22 overvliegend naar zuidoost boven Hurdegarypsterpolder (Peter Tjaden).
Foto © Geert van der Meer.
De dans van de kraanvogels komt in Oost-Friesland weer regelmatig voor.
Kramsvogel 03-02. Sinds zaterdag 31 januari een 30-tal Kramsvogels elke dag in de tuin bij ons in Dokkum in de Malusstruik of boom (rode dikke bessen). Vandaag duikt een Sperwer op een van hen en deed zich tegoed aan deze “pechvogel”. Ook de natuur is hard! (Tjip Oberman, Dokkum).05-02. Groep van 50 te Woudsend (Ciska van Geer). 06-02. 88In het Fochteloerveen op akkers Lycklemavaart een groep van 88 gezien (Marie Anne Bennink). 09-02. Bij de Beamkamp te Sondel groep van 100 aanwezig (Jorrit Zondervan). 13-02. In de Weperpolder groep van 160 gezien (Koert Scholten).
Kruisbek 10-02. In de Bremer Wildernis bij Sondel groep van 12 aanwezig (Rick van den Akker).
Merel 05-02. Waarschijnlijk vanwege de kou hier in Sneek de hele dag veel bezoek van merels en koperwieken op de sierappelboom van de buren (Klaas Haringa, Sneek).
Nonnetje 09-02. De laatste dagen hier in Tjerkgaast steeds nonnetjes in m'n vijver voor de 'pleats'. Vandaag 2 witte mannetjes en 5 vrouwtjes. Mooi gezicht (Marten vd Heide).
Oehoe 31-01. In de Nieuwstand in Burgum is een verzwakte oehoe met ring gevonden en overgebracht door de dierenambulance naar de Fûgelpits in Moddergat waar hij kort daarna overleed. De vogel was als nestjong geringd op 4 mei 2024 te Hoogersmilde op ruim 42,5 km van vindplek. Er schijnt in omgeving van Burgum al een koppel oehoes te zitten die in 2025 ook jongen heeft grootgebracht (Bareld Storm, Sumarreheide). 14-02. Bij de golfbaan te Beetsterzwaag 1 roepend (Wessel te Velde).
Putter 04-02. Bij de Zuidlanden te Leeuwarden groep van 30 (Joop Ouborg). In Balk groepje van 15 (Ale Overwijk). 05-02. 40 op Vlieland in Bomenland (Egbert Eilander).12-02. 15 putters in zandbak voor paarden te Twellegea/Uitwellingerga (Cor van der Meer, Oppenhuizen).
Rosse Grutto 09-02. Bij de Kroonspolders op Vlieland 12.000 aanwezig samen met 2700 wulp, 2200 zilverplevier en 3200 scholekster (René Vos).
Ruigpootbuizerd 09-02. In het Lauwersmeer bij Ezumakeeg 1 aanwezig (Hessel van der Iest).
Scholekster 11-02. Bij de Wide Mar te Stiens al 1 aanwezig (Eirik Kersten). 13-02. Bij de Grote en kleine potten aan het Sneekermeer 2 aanwezig (Dick Pruiksma). Bij Sandfirden 1 gezien (Kees de Pater).14-02. 2 te Joure gezien bij de Sewei en De Ekers (Valentijn Serge van Bergen).
Smelleken 09-02. Bij Aldtsjerk 1 2e jaars mannetje gezien (Piet van de Polder).
Smient 03-02. Grote aantallen Smienten die beschutting zoeken voor de koude oostenwind bij de vogelkijkhut op de Koudeweg nabij Wier (Rinse Kuiken, Sint Anna Parochie) 12-02. Groep van 5000 in de Grootte Wielen te Leeuwarden (Jeroen Breidenbach).
Foto © Rinse Kuiken
03-02-2026. Smienten groeperen zich graag in grote groepen in de wintermaanden. Zoek hier de bergeend.
Sperwer 01-02. Wij hebben hier in Mantgum zeker 3 kwartier naar Sperwer gekeken die op tak van appelboom zanglijster verorberde. (Anna Christien Piebenga). Op vrijdag 30 januari zat er een sperwer bij mij in Joure achter het huis op de schutting (Durkje van der Werf).
Staartmees 05-02. Met de vogeltelling van afgelopen weekend kwamen er 6 staartmeesjes in Joure langs. Vorige week ook 1 goudhaantje gezien en vanmorgen zelfs twee (Johan Schuurman, Joure). 07-02. Bij de Kleine Wielen te Leeuwarden groep van 12 (Henk Hiemstra). In de Deelen 10 aanwezig (Martine Huisman). 12-02. Bij de Kleine Wielen te Leeuwarden groepje van 20 aanwezig (Marc Kuitert).
Steenuil 10-02. In Steggerda 1 aanwezig (Rene Diever).
Sijs 07-02. Groep van 40 bij de Golfbaan te Leeuwarden (Henk Hiemstra).11-02. In het Jelsumer Oudland groep van 21 (Eirik Kersten). 12-02. Groep van 40 bij de Kleine Wielen te Leeuwarden (Marc Kuitert). 13-02. Groep van 50 in het Fochteloerveen op akkers Lycklemavaart (Koert Scholten).
Tjiftjaf 01-02. Vandaag een bij ons in de tuin in Joure in wat oude bloempotten sneupend (Durk Visser).
Torenvalk 01-02. Hier bij ons in Jonkerslân zijn vandaag een echtpaar torenvalk teruggekeerd bij hun nestkast. Het mannetje is deze winter al regelmatig gespot maar hij heeft nu een vrouwtje gevonden. Elk jaar zijn ze er, maar niet zo vroeg! Ben benieuwd hoe het dit jaar gaat, want vorig jarig is het nest geplunderd of door andere oorzaak verlaten (F.K. van der Weg, Jonkerslân).
Veldleeuwerik 06-02. Groep van 100 bij Oostmahorn en Esonstad (Natalie van Arkel).12-02. In de Akmarijpsterpolder (Wouter M.G. Vansteelant). 13-02. Groep van 60 te Nes bij Wierum gezien (Rudy Fopma en Marcel Stienstra).
Velduil 06-02. Bij Ternaard Buitendijks 5 gezien (Jacob Bosma). 09-02. Vijf in de Hollumerduinen op Ameland (Wilma Nap Baukema). 14-02. In Polder de Krûsbrekken in omgeving Sneek 12 gevangen en geringd voor onderzoek (Johannes Ruurd Fokkens).
Foto © Jacob Bosma
06-02-2026. De velduil is deze winter in opvallend grote aantallen aanwezig in Friesland.
Witte kwikstaart 01-02. In Hommerts 1 gezien (Joop van Eerbeek). 02-02. Bij het Van Hall Larenstein in Leeuwarden 1 gezien (Tom Brands).07-02. In Sumar 1 gezien (Jan Bijlsma en Joop van Eerbeek). 14-02. Bij Breezanddijk aan de IJsselmeerzijde 1 aanwezig (Jan Bijlsma).
Witkoppige staartmees 01-02. Wij hebben dit jaar een groep van 12 Staartmezen in en rondom onze tuin waarbij een witkoppige staartmees. Ik woon in Krimpen aan den IJssel maar vogel zat op onze “volkstuin” die ligt op een tuinen complex aan de zuidoost kant van Krimpen aan den IJssel aan de rand van de bebouwing (Peter Tamerus).
Foto © Peter Tamerus.
Deze witkoppige staartmees heeft nog wat grijse veertjes aan de kop en mag daarom niet een witkopmees genoemd worden.
IJsvogel 06-02. Te Akkrum 1 gezien (Ingrid Russchen).
Zwarte roodstaart 06-02. In Sneek 1 bij Harinxmaland (Vincent Faber).07-02. Op de Veerdam te Holwerd 1 gezien (Linda Veeman e.a.).
Zwarte specht 03-02. In Mildam 1 gezien (Ria Schaafsma).
Zwarte zwaan 10-02. Zo’n 3 weken geleden, ik liet mijn hond uit, heb ik hier in Makkum een groep van 5-6 zwarte zwanen gezien. Het was donker, rond 20.00 uur, onder de flat bij de Gedempte Putten. Ik schrok me wezenloos. Ik heb hier verder nog nooit zwarte zwanen gezien. Na deze ontmoeting ook niet meer gezien. (Joop Rinia, Makkum).10-02. Wij wonen in Rottevalle op 'steenworpafstand' van het Hertenkamp waar niet alleen herten in bivakkeren maar ook veel andere soorten dieren. Daarbij zitten al zeker een 10 tot 15 jaar een stel zwarte zwanen die minimaal 1 keer eieren uitbroeden maar meestal 2 tot 3 keer, een jaar uitgezonderd. Toen had men per ongeluk 2 mannetjes aangekocht (Germ Alma, Rottevalle). 14-02. Paar aanwezig in de vijver in Dekema State te Jelsum (Farry).
Opmerking Jan de Jong; Blijft U uw waarnemingen van zwarte zwanen insturen. We willen graag weten waar ze nog in gevangenschap gehouden worden en waar er in het wild paren broeden in dorpen en steden. Verder weten we weinig van de in gevangenschap geboren jonge vogels waar ze heen gaan. Worden ze losgelaten in de vrije natuur of verkocht voor de handel?
De zwarte zwaan wordt op veel plaatsen in de provincie gezien en vermoed wordt dat het aantal in het wild broedende paren de laatste jaren hoger is dan de literatuur wordt aangegeven. Ook blijkt dat door een kleine naspeuring de zwarte zwaan al sinds 1967 aanwezig was in het vogelpark Tropenfauna in Oranjewoud. De zwarte zwaan is een exoot en wordt in gevangenschap gehouden. De vogels wisten echter al vrij snel te ontsnappen en we weten dat er op 11 maart 1975 een paartje op enkele meters van de rijksweg in Heerenveen vrij broedde en drie jongen had (voorpagina Leeuwarder Courant 11-maart 1975). Daarmee is dit “Friese” vroege broedgeval van de zwarte zwaan het vroegste in de “vrije natuur” in ons land. De Vogelatlas van Nederland (SOVON,2018) geeft 1978 voor de zwarte zwaan aan als eerst broedend in ons land.
Foto © Farry
14-02-2026. In Dekema State te Jelsum zwemt een paartje zwarte zwanen rond.
Zwartkop 01-02. Bij de zandwinput te Beetsterzwaag 1 mannetje gezien (Willem Bosma). 02-02. In De Singels te /Drachten 1 mannetje (van der Wal).03-02. In Drachten enkele dagen geleden en vandaag ook nog een mannetje (Remmelt Hoekstra). 04-02. In Oosterwolde 1 vrouwtje gezien (Arjan Haaijema).07-02. In Beetsterzwaag al een mannetje zingend! (Willem Bosma).
Tot zover het overzicht van de eerste heft van februari 2026.
Graag email berichten voor de volgende Nieuwsbrief voorzien van naam en adres. Soms komt er helaas naamsverwarring voor omdat woonplaats en of adres niet vermeld staat in de email berichten.
Nog steeds krijg ik meldingen binnen van correspondenten dat ze de Nieuwsbrief niet ontvangen hebben.
De Nieuwsbrief verschijnt alleen nog maar op mijn Blog. Onderaan de Nieuwsbrieven in mijn Blog staat een pdf van de Nieuwsbrief die men kan downloaden.
Joure, 16 februari 2026
Jan de Jong, E. A. Borgerstraat 66 8501 NG Joure.
Email; j.d.jonglc@home.nl
Vogelkundig medewerker Leeuwarder Courant. (Sinds oktober 1977).
Ringer 403 Ringstation VRS Rohel Tjeukemeer
Vogeltrekstation Wageningen (vanaf 1985).
Tel. 0513-414788 of Mobiel 06-82754279
Bijlagen:
NIEUWSBRIEF 105.pdf (581.3 KB)
|
