Grasduinen in onze Vlaamse geschiedenis aan de hand van de naam Casteleyn


Dit is een werkje dat ikzelf gemaakt heb over mijn voorouders in rechte lijn ( Antwerpen en Hamme ).
Het staat op cd en ik heb het ook laten drukken op eigen kosten.

Inlichtingen: mailen naar:

jan.casteleyn@euphonynet.be

3.2.Oorsprong “ Casteleyn “.

Twee betekenissen van de naam Casteleyn worden algemeen aanvaard, nl.

1. Herbergier: titel voor een bewaarder van een dienstgebouw ( conciërge ) en voor de waard ( stadspachter ) van de vroegere stadslogementen, later algemene benaming voor  een waard, logementhouder, herbergier, tapper.
2. Kasteelheer:  diegene die een kasteel ( castellum )bewoond, de castellanus dus.

Deze persoon is echter niet noodzakelijk de eigenaar van het kasteel.

Om de echte oorsprong van het begrip “ castellanus, castelein “ te achterhalen moeten we terug naar de 10^e en 11^e eeuw in Vlaanderen.

Namens de koning werd in de Karolingische tijd het bestuur waargenomen door een graaf, een comes ( lat.). Later werd deze titel verlaten en ingeruild voor de nieuwe bescheiden benaming van vicecomes ( lat.). Dus letterlijk de vice-graaf van een burcht of kasteel. In Vlaanderen bestonden er in de 10^e en 11^e eeuw verschillende gouwen met hun graafschappen en steden. Zo was er bijvoorbeeld de stad Brugge die ook een burggraaf  en kastelein had.

Deze kastelein voerde het bevel over het garnizoen van de grafelijke burcht, die verdedigd moest worden tegen de vijand. Maar hij trad ook op als politiemacht om, in de nog woeste samenleving van toen, binnen zijn omschrijving orde en rust te handhaven.Verder voerde hij in tijd van oorlog de militie aan die uit de bevolking van zijn gebied werd gelicht.

De bevolking kon door de kastelein worden opgevorderd om gratis karweien uit te voeren voor onderhoud- en bouwwerken aan de grafelijke burcht en aan openbare wegen of waterlopen. Namens de graaf oefende hij rechtsmacht uit en zag er op toe dat diens inkomsten op tijd en naar behoren werden geïnd

In de geschiedenis van die tijd bestaat ook het begrip “ het kasteleinschap “

De oudst bekende kastelein van Brugge wordt vermeld in 1046.

En in een oorkonde uit Egmond van 1083 vinden we de volgende persoon:

“ Adaluuin castelanus ( in het latijn ) en in een 15^de eeuwse vertaling in het Middelnederlands wordt dit: “ Adalwijn casteleyn “.

3.3.         Schrijfwijze.

Dit is een ander paar mouwen!! Er zijn zoveel verschillende mogelijkheden.

De huidige schrijfwijze van onze familienaam is gans anders dan de oorspronkelijk.

Het grote probleem is dat men voor 1800 zijn naam schreef zuiver op het gehoor of de manier van uitspreken..

Voor 1250 is de eigenlijke familienaam slechts sporadisch aan te treffen. En erfelijkheid via de familienaam treedt pas op vanaf de 14^e – 15^e eeuw.

Het ging hem in die tijd vooral om de eerste naam ( wij zouden zeggen: de voornaam ).

En om toch een onderscheid te maken sprak men dan van “ de zoon van “ .

Een voorbeeld uit de coopmansboeken van Oudenaerde, begonnen in 1343.

“ Abraham de casteain fs heer mathys Arends zoene fs Iacops “

Fs en zoene betekenen “ zoon van “.

Ook bij het samenstellen van de zgn. poortersregisters ging het niet zozeer om de juiste schrijfwijze: de vermelding van vader en grootvader was voor hen belangrijker bij de vastlegging van iemands identiteit.

Zo gebeurde het dan ook regelmatig dat één en dezelfde persoon zijn eigen toenaam in verschillende documenten op verschillende manieren schreef.

Dit is dus zeker met onze familienaam ook gebeurd. Er zijn  gevallen bekend waarbij kinderen uit hetzelfde gezin en van dezelfde vader drie verschillende schrijfwijzen hebben van de naam Casteleyn. Dit maakt het opzoekingswerk er dus niet gemakkelijker om.

Toch zijn we er in geslaagd om met één schrijfwijze van de naam ( Casteleyn ) 11 generaties terug te gaan.

Verschillende mogelijkheden die voorkomen:

a.      Frans: Cathelain, nom porté en Picardie et dans le Nord Pas-de-Calais. Variente de Chatelain, qui désigne au 12^e siècle celui qui avait la garde d’un chateau ( souvent le chatelain était un simple militaire chargé par un seigneur plus puissant de garder une petite forteresse ). Ce n’est que plus tard que le mot perdra son sens militaire.

            Autres formes: Castelain, Castelein, Casteleyn, Castelin,   Casteleyns.

b.      Italiaans: Castellani, Castellana, Castellano

c.      Catalaans: Castella

d.      Portugees: Casthano, Castelao.

e.      Engels: Castle, Castlen, Castilayn

f.        Nederlands: Casteleyn, Castelijn, Kastelijn, Kastelein, Kestelijn enz.

HET HUWELIJK

Toen hij bespeurde hoe de nevel van den tijd
in d'ogen van zijn vrouw de vonken uit kwam doven,
haar wangen had verweerd, haar voorhoofd had doorkloven,
toen wendde hij zich af en vrat zich op van spijt.

Hij vloekte en ging te keer en trok zich bij den baard
en mat haar met den blik, maar kon niet meer begeren,
hij zag de grootse zonde in duivelsplicht verkeren
en hoe zij tot hem opkeek als een stervend paard.

Maar sterven deed zij niet, al zoog zijn helse mond
het merg uit haar gebeente, dat haar tóch bleef dragen.
Zij dorst niet spreken meer, niet vragen of niet klagen,
en rilde waar zij stond, maar leefde en bleef gezond.

Hij dacht: ik sla haar dood en steek het huis in brand.
Ik moet de schimmel van mijn stramme voeten wassen
en rennen door het vuur en door water plassen
tot bij een ander lief in enig ander land.

Maar doodslaan deed hij niet, want tussen droom en daad
staan wetten in den weg en praktische bezwaren,
en ook weemoedigheid, die niemand kan verklaren,
en die des avonds komt, wanneer men slapen gaat.

Zo gingen jaren heen. De kindren werden groot
en zagen dat de man dien zij hun vader heetten,
bewegingloos en zwijgend bij het vuur gezeten,
een godvergeten en vervaarlijke aanblik bood.

Rotterdam 1910

Een predikant bidt voor u,
Een soldaat vecht voor u,
Een advocaat pleit voor u,
Een bij werkt voor u.

Het is haast niet te geloven
dat 80% van de bloemen
door de bijen worden bestoven.

Wie zich meer met bijen
en minder met vrouwen
bemoeit, die wordt rijk.

Waar de bij ligt uitgeteld
is het droevig met het milieu gesteld.

Imkers gedicht.

0, imkers van de lage landen
Gij hebt het wonder in uw handen,
Al zijt ge nuchter van nature,
Er zijn toch van die stille uren,
Waarin 't besef opnieuw verrijst,
Dat bijenhouden liefde eist.

Aan mijn moeder

Ik heb gedroomd, o moeder,
dat gij op sterven laagt,
en voor het al te sluiten,
mij lang in d' ogen zaagt.

Gij spraakt van eerlijk blijven,
van recht door 't leven gaan;
hebt toen nog eens geglimlacht,
en alles was gedaan.

'k Wou om vergeving smeken,
waarvoor, ik wist het niet,
en bij u nederknielen;
mijn knieën bogen niet.

Toen wist ik dat 'k u nimmer
nog iets vergelden kon.
Uw stem deed mij ontwaken
in 't klare licht der zon.

Daar blonken grote tranen
van heil en droefenis.
En 'k voelde diep in 't harte
wat eene moeder is.