Mint Autumn

Weetjes over herfst

Dieren krijgen een isolerende winterjas.

Zoogdieren wisselen hun dunne zomervacht in voor een dikkere wintervacht die lucht vasthoudt als isolatie. De hermelijn verandert zelfs van bruin naar spierwit, zodat hij in de sneeuw niet opvalt voor vijanden.

Er is een verschil tussen winterslaap en winterrust

 Dieren zoals de egelhouden een echte winterslaap waarbij hun hartslag en lichaamstemperatuur extreem dalen. Eekhoorns houden daarentegen winterrust en worden op zachte dagen gewoon wakker om van hun verstopte nootjes te eten.

Trekvogels gebruiken een innerlijk kompas

 Omdat insecten in de winter verdwijnen, vliegen vogels zoals de zwaluwen ooievaar duizenden kilometers naar het zuiden. Ze navigeren onder andere op de stand van de zon, de sterren en het aardmagnetisch veld. 

Herfststormen ontstaan door grote temperatuurverschillen.

In het najaar koelt het rond de Noordpool al snel af, terwijl het rond de evenaar nog erg warm is. Doordat warme en koude luchtstromen met elkaar botsen, ontstaan er krachtige lagedrukgebieden en stevige wind.

Hoe ontstaat een berg

Aardplaten botsen: Bergen ontstaan meestal door platentektoniek. Twee grote stukken van de aardkorst (aardplaten) botsen langzaam tegen elkaar. Doordat ze geen kant op kunnen, worden de stenen omhooggedrukt. Grote bergketens zoals de Himalaya en de Alpen zijn op deze manier ontstaan.

Vulkanen: Sommige bergen ontstaan door scheuren in de aarde waar magma naar buiten komt. Na vele uitbarstingen ontstaat er een berg van afgekoelde lava (een vulkaan).

 De hoogste berg ter wereld

Mount Everest (8.849 meter): Dit is de hoogste berg op Aarde gemeten vanaf zeeniveau, gelegen in de Himalaya op de grens van Nepal en Tibet. Wist je dat de Mount Everest elk jaar nog een klein stukje hoger groeit doordat de Indische plaat en de Euraziatische plaat nog steeds tegen elkaar duwen?

Mauna Kea (als je vanaf de voet telt): De Mount Everest is de hoogste vanaf zeeniveau, maar de Hawaiiaanse vulkaan Mauna Kea is gemeten vanaf de bodem van de oceaan tot de top wel over de 10.200 meter hoog. Daarmee is het de hoogste berg ter wereld van onder tot boven.

Dit lichtgevende fietspad werkt op zonne-energie en komt ’s nachts tot leven

Fietsen is niet alleen top voor je gezondheid, maar ook voor de planeet. En in Polen is er nu nog een extra reden om op de pedalen te stappen: een in-het-donker-oplichtend fietspad dat helemaal door zonlicht wordt opgeladen.

Het traject, bedacht door het Poolse bedrijf TPA, krijgt een helderblauwe gloed zodra de zon onder is. De oplichtende strook is gemaakt van een speciaal fosforhoudend materiaal dat overdag zonne-energie opslaat en in het donker tot tien uur lang blijft schijnen.

Blauw licht midden in de natuur

Het eerste stuk van het Poolse pad is ongeveer 100 meter lang, maar TPA wil het concept doortrekken naar langere routes. ’s Nachts licht het pad op in een diepblauwe tint, die prachtig afsteekt tegen de donkere bossen en het water eromheen.

“Het is echt betoverend,” zegt Ruttmar. “Die blauwe gloed past perfect bij de natuur eromheen – de meren, de glooiende heuvels en het platteland.”

Bananen zijn radiatiefactief 🍌

Als je een banaan eet, krijg je een kleine hoeveelheid straling binnen.

Bananen zitten boordevol kalium, een essentieel mineraal voor je lichaam. Een heel klein deel van dat kalium bestaat van nature uit de isotoop kalium-40, die radioactief is.

De hoeveelheid straling is echter zo minuscuul dat het volkomen ongevaarlijk is. Je zou miljoenen bananen achter elkaar moeten eten om een gevaarlijke dosis straling te krijgen.

Dit kun je allemaal doen met je overgebleven pompoen

Het ziet oranje van de pompoenen dit seizoen. Dat is maar goed ook want met pompoen kun je van alles doen. Heb je nog wat overblijfselen van het Halloween feestje? Dan kun je deze heerlijke pompoenrecepten maken:

Zoete pompoentaart
Foodie Miljuschka Witzenhausen heeft haar recept voor haar overheerlijke pompoentaart gedeeld met Albert Heijn. Het is een simpel recept waar je 800 gram pompoen voor nodig hebt. Dit is misschien wel de lekkerste taart voor in de herfst en winter.

Pumpkin spicey latte
Pureer ongeveer 300 gram pompoen door deze in blokjes te snijden en een half uur in de oven te laten roosteren. Pureer met een staafmixer en haal het door een zeef zodat het een gladde massa wordt. Meng 500 ml melk met spicey kruiden die je lekker vindt (kaneel, kardemom, gemberpoeder, nootmuskaat, kruidnagel). Warm dit op in een pannetje samen met de pompoen puree en een beetje suiker. Giet alles in een blender zodat het melk lekker gaat schuimen. Giet er een espresso door en je hebt een heerlijk kruidige pompoen latte.

Pompoensoep
Er zijn diverse recepten te vinden voor pompoensoep. Het is niet alleen lekker en verwarmend maar ook ontzettend gezond. In pompoen zit meer caroteen dan in wortels. Caroteen wordt in het lichaam omgezet in vitamine A en E en is daarmee een natuurlijk vitamine. Als basis voor de soep kun je groentenbouillon gebruiken of een liter kokosdrank, de combinatie is erg lekker als je wel de ongezoete variant kiest.

Hartige taart
Pompoen smaakt ook heerlijk in quiche en hartige taarten of bladerdeeghapjes. Combineer het met stukjes fetakaas en spinazie en maak af met geroosterde pompoenzaden. Voor de liefhebber giet je er een klein beetje honing overheen als het net uit de oven komt.

Koffieweetjes

Koffie is op èèn na 's werelds meest waardevolle verhandelde grondstof (de nummer een is aardolie).
Wereldwijd zijn er dagelijks ongeveer 25 miljoen boeren en arbeiders, verdeeld over meer dan 50 landen, bezig met de productie van koffie.

Oke... niet de (meest) bekende (voormalig president) George Washington. De bedenker van de oploskoffie zou echter net zo bekend kunnen zijn (doordat het zoveel wordt gedronken). De bedenker van oploskoffie was een man van Belgische afkomst (wonend in Guatemala ) die in 1906 oploskoffie bedacht - zijn naam - George Washington.

Een koffieweetje is dat; gelovigen pas veel later van koffie konden genieten als niet gelovigen. Gelovigen mochten ‘pas’ vanaf de 16de eeuw beginnen met het drinken van koffie. Dit kwam omdat deze drank pas op dat moment het zegen van de paus kreeg.

Cappuccino dankt zijn naam aan de monniken van de religieuze orde van kapucijners. Deze drank werd naar hen vernoemd doordat zij (door hun bruine kleding en ‘witte’ haren) gelijkenissen vertoonde met deze drank.

Leuke weetjes van Schotland

De eenhoorn is het nationale dier

Sinds de 14e eeuw is de eenhoorn het nationale symbool en dier van Schotland, aangesteld door koning Robert. In de Keltische mythologie staat dit mythische dier voor moed, onschuld, kracht en zuiverheid.

Schotland heeft meer schapen dan inwoners

Er wonen in Schotland meer dan 5 miljoen mensen, maar het aantal schapen ligt daar aanzienlijk boven. Je ziet de beesten dan ook overal grazen in de uitgestrekte Highlands

Edinburgh had de eerste brandweer ter wereld

In 1824 richtte James Braidwood in de hoofdstad Edinburgh de allereerste officiële gemeentelijke brandweer ter wereld op.

Loch Morar is dieper dan Loch Ness

Hoewel Loch Ness wereldberoemd is vanwege het monster Nessie, is Loch Morar met een diepte van meer dan 300 meter het diepste zoetwatermeer van Schotland. Volgens de legende zwemt hier trouwens 'Morag', het neefje of broertje van Nessie.

De oudste boom van Europa staat in Schotland

De Fortingall Yew (een taxusboom in Perthshire) is naar schatting tussen de 2.000 en 3.000 jaar oud, en sommigen schatten hem zelfs op 5.000 jaar. Hiermee is het een van de oudste levende organismen in Europa.

Zout onder je bed? Dit simpele trucje lost een veelvoorkomend probleem in huis op!

Het lijkt misschien raar, maar een simpel bakje zout onder je bed kan verrassende voordelen met zich meebrengen voor je gezondheid en je huis. Steeds meer mensen proberen deze simpele tip uit voor een veelvoorkomend probleem

Er wordt gezegd dat het een effectieve manier is om vochtproblemen aan te pakken. In huis kunnen vochtige ruimtes zorgen voor condens aan ramen, schimmel en nare geurtjes. Een bakje zout kan deze kwesties aanpakken door het vocht uit de lucht te halen. Vooral in vochtige kelders of slecht geventileerde kamers kan dit een uitkomst zijn.

Ook fungeert deze zoute oplossing als een natuurlijke luchtverfrisser. Zout kan geuren uit de lucht halen en ongewenste luchtjes elimineren. Dit is vooral handig in keukens, badkamers of ruimtes waar huisdieren veel tijd doorbrengen.

Verder kan de luchtkwaliteit ook verbeteren door deze absorberende eigenschappen. Naast vocht en geuren kan zout ook kleine deeltjes zoals stof, pollen en allergenen uit de lucht halen. Dit is ideaal voor mensen met ademhalingsproblemen of allergieën.

Zout onder je bed leggen wordt vaak geassocieerd met een betere nachtrust en ontspanning. Het zorgt voor een kalme omgeving en neutraliseert negatieve energie, wat bevorderlijk is voor je nachtrust.

Wist je dat

Bladeren verkleuren

Bladeren zijn in de zomer groen door de kleurstof bladgroen (chlorofyl). Doordat er in de herfst minder zonlicht is, stoppen bomen met het aanmaken van deze groene kleurstof en trekken ze de voedingsstoffen terug naar de takken. Andere kleuren die al die tijd al in het blad zaten – zoals oranje (caroteen) en geel (xanthofyl) – worden dan pas zichtbaar

Waarom de herfst zo heet

Het woord 'herfst' komt van een oud Germaans woord (harbusta) en het Oudnederlandse hervist, wat letterlijk oogsttijd of oogstmaand betekent. Dit is de periode waarin vroeger het graan en de vruchten van het land werden gehaald

Paddenstoelen zijn eigenlijk de 'vruchten

Wat je boven de grond ziet (zoals de vliegenzwam), is maar een heel klein stukje van de paddenstoel. Het grootste deel zit onder de grond in de vorm van een web van schimmeldraden (het zwamvlok). De paddenstoel boven de grond is er alleen om sporen (soort zaadjes) te verspreiden.

Eekhoorns vergeten de helft van hun voorraad

Eekhoorns en gaaien verstoppen in de herfst enorm veel beukennootjes, eikels en hazelnoten in de grond als wintervoorraad. Ze vergeten vaak waar ze de helft hebben gelaten. Uit die vergeten nootjes groeien in de lente weer nieuwe bomen.

Miljoenen druppeltjes per regendruppel

Voor één gewone regendruppel zijn miljoenen piepkleine wolkendruppeltjes nodig. Pas wanneer deze druppels tegen elkaar botsen en groot en zwaar genoeg worden, vallen ze naar beneden

Vitamine B12 in regenwater

Regen bevat sporen van vitamine B12, afkomstig van micro-organismen en stofdeeltjes in de atmosfeer

Geur na de regen

Die heerlijke frisse geur na een regenbui op een droge dag heet petrichor. Die geur ontstaat door oliën die planten afgeven en door stoffen (geosmine) die bodembacteriën en schimmels produceren wanneer ze nat worden.

Woordherkomst

 Het woord regen stamt af van het Germaanse woord "regna", wat weer verwant is aan het Engelse rain en Duitse Regen

Je zult niet geloven wat er gebeurt als je kaneel toevoegt aan toiletpapier

Witte chocolade is officieel helemaal geen chocolade

Hoewel het in het snoepschap ligt, mag witte chocolade volgens de officiële regels eigenlijk die naam niet dragen.

Echte chocolade wordt gemaakt van cacaomassa (de gemalen cacaobonen). Witte chocolade bevat echter nul procent cacaomassa. Het wordt gemaakt van cacaoboter (het vet uit de boon), suiker en melkpoeder

Omdat het belangrijkste bestanddeel van de cacaoboon ontbreekt, is het strikt genomen een suiker-vetvulling met een chocoladesmaakje.

Waar komt het woord pindakaas vandaan (want er zit toch helemaal geen kaas in)?

Volgens het Instituut voor de Nederlandse taal ligt de oorsprong van het woord in Suriname. “Daar werd in de achttiende eeuw het woord pienda-dokoen gebruikt voor een blokvormige massa gestampte pinda’s. Van dat blok werden plakjes geschaafd, net als bij kaas”, aldus het instituut.

Na de Tweede Wereldoorlog kwam het broodbeleg via Amerika in West-Europa terecht. Het werd uiteindelijk door een Duitse zendeling creatief vertaald in Pinda-Käse. Zo werd het in het Nederlands pindakaas.

In andere landen kreeg het goedje een logischer naam. Zo wordt het in het Engels peanut butter genoemd, in het Duits Erdnussbutter en in het Frans beurre de cacahuètes: pindaboter, dus. Dat wij de naam pindaboter niet hanteren, daar zit ook een reden achter. De productnaam ‘boter’ is in Nederland namelijk beschermd. Alleen als een product tenminste 80% melkvet bevat, mag het boter heten. Halvarine en margarine mogen dus niet de naam boter dragen, laat staan pindakaas.

Wist je dat

Duurste druif ter wereld

 De Japanse Ruby Roman-druif is extreem duur. Er is wel eens een tros van 24 druiven verkocht voor bijna 10.000 euro vanwege de zoete smaak en hoge kwaliteit.

Al 8000 jaar in cultuur

De teelt van druiven begon ongeveer 8000 jaar geleden in het Nabije Oosten. Oude Egyptenaren beeldden druiven al af op hiërogliefen. In de Griekse mythologie bracht de god Dionysos de eerste druivenstok naar de mensen.

 De oudste nog vruchtdragende wijnstok ter wereld staat in Slovenië en is al zo'n 400 jaar oud.

Symbool van vruchtbaarheid

In de oudheid en in kunst stonden druiven vaak symbool voor vreugde en overvloed

Witte druiven zijn eigenlijk groen

We spreken vaak over 'witte druiven', maar deze zijn in werkelijkheid geel of groen van kleur. De naam 'wit' wordt in de fruit- en wijnwereld puur gebruikt als tegenhanger van rood of blauw.

Van grootmoeders groentesoep tot allerhande pilletjes van de drogist, je hebt er alles voor over om van dat gesnotter en gekuch af te komen. Maar wat helpt nu echt tegen een hardnekkige verkoudheid?

Hoestsiroop bespaar je de gang naar de apotheek. Hoestsiroop werkt niet. Je hebt allerlei soorten met bijbehorende claims, maar het is grotendeels een placebo-effect.

Vitamine  C helpt je om gezond te blijven. Als je eenmaal ziek bent, word je er waarschijnlijk niet sneller beter van. Mogelijk helpt het wel om de duur van je verkoudheid te verkorten als je een tekort hebt aan de vitamine.

ZinkZinktabletten worden wel beschouwd als het enige echte middeltje dat ervoor zorgt dat je sneller beter bent. Het kan dus geen kwaad om standaard een pakje zinktabletjes in huis te hebben.

HoningHoning helpt zeker als je keelpijn hebt. Thee met honing zou de hoest verlichten en de keel verzachten, stellen onderzoekers van de Mayo Clinic.

Warme theeWe noemden het net al even, maar een kop hete thee is een goed idee. Warme dranken zorgen ervoor dat vastzittend vocht sneller los komt, waardoor verstopping vermindert. Ook helpt het bij keelpijn.

ChilipepersTeister jezelf niet met chilipepers. Het is een fabeltje dat je er een verkoudheid sneller mee oplost.

Zout de combinatie van warm water met zout helpt om verstopping tegen te gaan en de sinussen te spoelen. Dit is dus een middeltje van grootmoeder dat wél effectief is.

Bomen praten met elkaar via een ondergronds netwerk

Bomen in een bos communiceren en delen voedingsstoffen met elkaar via een enorm netwerk van schimmels onder de grond.

Dit netwerk wordt het mycorrhizanetwerk genoemd (ook wel de "Wood Wide Web"). Schimmels groeien aan de wortels van bomen. Ze ruilen mineralen en water uit de grond voor suikers die de boom maakt via zonlicht

Oudere bomen ("moederbomen") gebruiken dit netwerk om suikers en water te sturen naar jonge boompjes die in de schaduw staan. Als een boom wordt aangevallen door insecten, stuurt hij via dit netwerk een waarschuwingssignaal naar andere bomen, zodat die vast afweerstoffen kunnen aanmaken.

Eenvoudig thuisrecept tegen een verstopte neus

Als je een verstopte neus hebt dan is het verleidelijk om naar de neusspray te grijpen om je ademhalingswegen weer vrij te maken. Zeker neussprays die de stoffen xylometazoline of oxymetazoline bevatten zijn effectief. Deze stoffen zorgen er namelijk voor dat de bloedvaten in je neus zich vernauwen, waardoor de zwelling afneemt en je weer door je neus kunt ademen.

Het gebruik van deze sprays heeft echter ook een keerzijde. Als je ze te veel gebruikt kunnen ze namelijk verslavend werken. Niet in geestelijk maar in lichamelijk opzicht, omdat je lichaam kan gaan denken dat het moet opzwellen als het de stofjes niet binnenkrijgt. Mensen die een dergelijke verslaving aan neusspray hebben moeten hun gebruik dan ook geleidelijk afbouwen. 

Als alternatief kun je je verstopte neus behandelen met het volgende thuisrecept: meng een kwart theelepel zout en een kwart theelepel baking soda in een glas warm water. Breng de vloeistof vervolgens met een spuitje - of een speciale neusreiniger - in een van je neusgaten terwijl je de andere lichtjes dichtdrukt. Laat de vloeistof vervolgens uit je neus lekken en herhaal twee of drie keer voordat je aan je andere neusgat begint.

Honing bederft letterlijk nooit

Je kunt honing die duizenden jaren oud is nog prima eten. Archeologen hebben in Egyptische graven potten honing gevonden van 3000 jaar oud die nog perfect eetbaar waren.

Honing heeft een unieke chemische samenstelling die bacteriën en schimmels geen schijn van kans geeft. Ten eerste bevat het zeer weinig vocht, waardoor micro-organismen direct uitdrogen en afsterven.

Ten tweede is honing zeer zuur (een pH-waarde tussen de 3 en 4,5). Tot slot voegen bijen tijdens het maken van honing een enzym toe (glucose-oxidase) dat zich vermengt met de nectar. Dit enzym creëert een klein beetje waterstofperoxide, een stof die bacteriën doodt.

.

Waarom bananen krom zijn

Bananen groeien niet recht naar beneden, maar buigen tijdens de groei omhoog naar de zon

Dit komt door een biologisch proces dat negatieve gravitropie heet. In het begin groeien bananen aan een zware tros naar de grond toe, met de zwaartekracht mee. Echter, om te overleven en te rijpen hebben de vruchten zonlicht nodig. De hormonen in de banaan zorgen ervoor dat de vrucht tegen de zwaartekracht in naar het licht toe gaat groeien. Omdat de zware tros de banaan naar beneden trekt en de plant zelf naar boven wil groeien, ontstaat de iconische kromme vorm.