lichtmis

Over het Patroonsfeest

Aan de Leuvense universiteit wordt het academiejaar vanouds geritmeerd door een paar grote feesten. Eind september vindt de plechtige opening van het academiejaar plaats, en halverwege is er het Patroonsfeest dat de overgang naar het tweede semester markeert. Als patroon van de universiteit geldt niemand minder dan Maria, de moeder van Jezus.

De Katholieke Universiteit, die in 1834 werd opgericht door de Belgische bisschoppen, werd meteen toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw. De schutsheilige verscheen in de vorm van haar monogram (MR) omringd door leliën en een stralende ster in het zegel van de nieuwe instelling.

Indien de oude universiteit van vóór de Franse Revolutie al een patroonheilige bezat, dan was het ongetwijfeld Sint-Pieter, de stadspatroon van Leuven. Die verscheen ook in het zegel van de universiteit, die opgericht was op initiatief van de stad Leuven en veel meer dan de negentiende-eeuwse confessionele instelling in het stedelijk leven was ingebed.

Wel gold het feest van Maria-Geboorte op 8 september tevens als verjaardag, dies natalis, van de universiteit, die met name op de vooravond van die feestdag in 1426, negen maanden na de stichting op 9 december 1425, van start was gegaan.

 Naar verluidt zou het al in de achttiende eeuw ook Sedes sapientiae, Stoel der wijsheid, zijn genoemd. Met deze aanroeping uit de litanie van Onze-Lieve-Vrouw zou in de negentiende eeuw alvast rector De Ram het beeld in de Sint-Pieterskerk betitelen; aan het beeld had hij trouwens onmiddellijk na de overbrenging van de Katholieke Universiteit uit Mechelen het patroonschap over de universiteit verbonden. Maar de naam Sedes sapientiae geldt ook als benaming voor een welbepaald type van een streng hiëratische voorstelling, waarbij Maria met het Christuskind op de schoot in een strak frontale houding op een troon is gezeten, een type waaraan het Leuvense beeld uitstekend beantwoordt.

Aan het begin van de twintigste eeuw deed een nieuwe traditie opgeld. Bij de viering van het vijfenzeventig jarig bestaan van de Katholieke Universiteit in 1909 werd een nieuw neogotisch zegel in gebruik genomen. De spoelvorm verwees naar het middeleeuwse zegel van de faculteiten maar evenzeer naar de mandorla, het ellipsvormige aureool waarin vaak de madonna is vervat.Voor de centrale afbeelding van de maagd stond effectief de Sedes sapientiae uit de Sint-Pieterskerk model, en daar werd in het randschrift ook uitdrukkelijk naar verwezen. Ter gelegenheid van het vijfde eeuwfeest van de Leuvense universiteit in 1927, werd op de koop toe het beeld plechtig gekroond.

 Het zegel met de Sedes sapientiae maakte opgang als embleem dat overal onmiskenbaar de universiteit oproept, op briefomslagen, kepies, T-shirts en bestelwagens.

Tussen de vele Mariafeesten koos de universiteit voor haar Patroonsfeest één van de oudste: het feest van Maria-Zuivering of Onze-Lieve-Vrouw-Lichtmis gevierd op 2 februari, dit is veertig dagen na Kerstmis, een feestelijke herinnering aan het zuiveringsritueel dat Maria als jonge moeder volgens de Joodse wet (Leviticus 12, 2-4) diende te volbrengen. Lichtmis werd het feest van de Sedes sapientiae, de beschermheilige van de universiteit. De naam Lichtmis heeft betrekking op de kaarsjeswijding en de processie met brandende kaarsen voor de mis, overigens de kerstening van een oud Romeins lichtfeest. In Vlaanderen worden die dag traditioneel pannenkoeken gebakken.

In Leuven gaat op 2 februari geen kaarsjesprocessie uit, maar een professorenstoet, een optocht van togati, hoogleraren in hun ambtskleed. Dit gewaad dat dateert van onder het sobere Hollandse bewind uit de tijd van de Rijksuniversiteit Leuven (1817-1835), is van een vrij eenvoudige snit, in ingetogen zwart, dat enkel wordt onderbroken door een biesje en door lintjes, knoppen en kwastjes in de kleuren van de verschillende faculteiten, Franse franje die pas na de Eerste Wereldoorlog naar het voorbeeld van de Sorbonne werd ingevoerd.
 Pas in het midden van de jaren vijftig werd het traditie om uitgerekend op 2 februari de uitreiking van eredoctoraten te bundelen en de gegadigden ter gelegenheid van het Patroonsfeest tot doctor honoris causa te promoveren.(klik op de stoet voor een link)

ãMark Derez
Universiteitsarchief