De weerlicht der geweren met een klein dondergeluid versmachtte het gerucht van de kogels op de borsten...

Gelukkiger dan de 30 anderen was voor deze 11 de eerste slag ook de genadeslag.”  
  

 

1798 – Op 1 november (Allerheiligen en volop in de opstand) werd een buitengewone

            zitting gehouden van de Willebroekse raad. Onder de aanwezigen was Elige

            Van Der Hulst, adjoint.

            “Pour découvrir les régistres de l’Etat Civil. Ceux de Willebroek ont (été)

            enlèvés de force au nombre d’environ 25 par le citoyen Jean Francois Peersman,

            habitant de Willebroek, (...)

            Celles de la commune de Leest au nombre de 7 ont été pris à la Municipalité par

            le citoyen C. Van Assche d’ apres les ordres des bourgois armés…”

            (WDK,’t Ridderke nr.2, 1998)

 

1798 – Vanaf nu moest men om te huwen naar Willebroek gaan om een eenvoudige

            verklaring af te leggen in het gemeentehuis.. De trouwdagen waren gereserveerd

            op de 10^de, 20^ste en 30^ste van de maand, de nieuwe rust- of zondagen dus.

            Tot dan trouwde men enkel voor de pastoor en in de kerk.

            Ward De Kempeneer vond –in deze periode dat de kerken gesloten

            waren  en er clandestien getrouwd moest worden (1798-1800), te Willebroek,

            slechts 5 huwelijken uit Leest, waarvan er drie echtparen zich al kerkelijk 

            verbonden hadden. Waarschijnlijk wensten die zich wettelijk in orde te stellen.

 

            Matheus De Win, 23 jaar en Anna Marie Mies, 25 jaar.

            Huwelijk op 10 Vendémiaire An 7 en la maison communale (29/9/1798)

            Hij was pachter te Leest en een zoon van Rombout De Win en Marian De Laet,

            pachters te Hombeek.

            Het kerkelijk huwelijk werd op 2 oktober ingezegend in een kapel te Leest door

            onderpastoor Milis van Hombeek.

 

            Christian De Roeck, 35 jaar en Anna Monica Selleslagh, 28 jaar.

            Huwelijk op 20 Vendémiaire, An 7 om 8 uur s morgens. (11/10/1798)

            Hij was herbergier te Hombeek, zij was de dochter van Gille Selleslagh en

            Anne Willems, pachters te Leest.

            Van hen werd geen kerkelijk huwelijk teruggevonden, noch te Hombeek, nocht te

            Leest.

 

            Charles Coeckelbergh, 32 jaar en Anna Catherine Verbruggen, 21 jaar.

            Huwelijk op 30 Prairial An 7. (18/6/1799)

            Hij was landbouwer en zoon van Charles Coeckelbergh en Anna Marie Van

            Assche, landbouwers te Leest.

            Ze waren reeds kerkelijk getrouwd op 6 juni 1799 te Leest door onderpastoor

            Milis van Hombeek.

 

            Guillaume Peeters, 35 jaar en Jeanne Elias, 26 jaar oud.

            Huwelijk op 10 Prairal An 8. (30/5/1800)

            Hij was landbouwer, zoon van Adrien Peeters en Jeanne Van Camp.

 

            Jean Francois Leemans, journallier 28 ans, et Marie Peeters.

            Huwelijk op 10 Prairal An 8 a la salle (30/5/1800)

            Hij was de zoon van Jean Leemans en Jacqueline Bernaerts.

            Zij een dochter van  Adrien Peters en Jeanne Van Camp, dagloners te Leest.

            Er werd geen kerkelijk huwelijk teruggevonden.

 

            De burgerlijke registratie van huwelijken werd na 1800 legio.

            Een kerkelijke trouw volgde kort daarop en werd eveneens geregistreerd.

            Dit bleef tot heden zo voor de personen die ook kerkelijk wensen te trouwen.

 

            Onderpastoor Jan Frans Milis moet een zeer moedig man geweest zijn. Hij

            trotseerde het gevaar om zijn gelovigen bij te staan niet enkel te Hombeek maar

            ook te Leest waar pastoor De Heuck ook verdwenen was.

            Huwelijken van Leest werden ook door Milis ingezegend maar waarschijnlijk

            te  Hombeek. Hoe het er juist is aan toegegaan is niet te achterhalen.

            Waarschijnlijk kwamen ze samen in een hoeve.

            Het gebeurde in het donker en zonder enige ceremonie, zonder verwanten of

            familieleden als getuigen.

            (WDK, ’t Ridderke nr.2,1998)

   1798 - Op 1 november signaleerde commissaris Auger van op de toren te Mechelen een

            zeer aanzienlijk getal opstandelingen langs de kant van Hombeek, Heffen en

            Leest.

            “...Des rassemblements ont toujours lieux dans nos environs, hier et toute la

            nuit. Aussi au moment que je vous écris, ils sont très nombreux du côté de

            Hombeek, Heffen et Leest. Du haut de la tour on voit bien l’ avant-garde

            Armé de fusile au nombre de trente environs.”

            Verder schreef hij nog dat vijftig infanteriesoldaten die vorige nacht van

            Brussel naar Mechelen gekomen waren en op hun weg vier gedoofde vuren

            met nog gloeiende as hadden ontdekt, wat er op wees dat brigands net daarvoor

            op de vlucht geslagen waren. In Mechelen was het wel rustig maar terreur stak

            de kop op. Hij kon er niet genoeg op drukken dat er een sterkere troepenmacht

            in de stad nodig was om vooral tijdens de feesten op te treden tegen de

            heetgebakerde volksmenners. De priesters waren de ophitsers.

 

            In de nacht van 3 op 4 november trokken de Fransen vanuit Brussel naar Kapelle

            op den Bos waar zij de Brigands verrastten.

 

            “De Brigands, die zich opgesteld hadden in de beboste omgeving van de oude

            sluis (Kapelle o/d Bos) langs de oostoever van ’t kanaal, werden door een Franse

            legerafdeling onder het bevel van luitenant Meinzveig, overvallen.

            Tijdens dit treffen werd de leider van de Brigands, F. Verhoeven, ernstig

            gekwetst, wijl de andere opstandelingen wisten te ontsnappen.

            Achtervolgd door de “Sansculotten” zochten enkelen onder hen het oud Brughuis

            als schuilplaats op. Onophoudend werd dit gebouw onder vuur genomen.

            Om aan de kogelregen te ontsnappen hadden al de ingeslotenen zich op de vloer

            gelegd.

            Na een minutenlange beschieting staken de Fransen het gebouw in brand.

            Toen het gans in lichtelaaie stond sloegen ze de weg naar Tisselt in.

            In deze gemeente richtten ze ook grote verwoestingen aan. Hiervan maakten de

            opgeslotenen  -een 25-tal- dankbaar gebruik om langs achter het brandend

            gebouw te verlaten en door de beboste streek naar veiliger oorden te vluchten.”

            (Het Vaartland – nr.4 – 1973)

 

1798 – 3 november :  Volgens een brief van 3 november van Auger aan commissaris

            Leveque te Antwerpen hadden de brigands te Hombeek gepatrouilleerd en

            werd de brug er vernield. Verder schreef hij : velen hebben in diverse rapporten

            meegedeeld dat op dit ogenblik brigands zich ophouden in de streek van

            Hombeek, Leest, Heffen en Willebroek. Ze zijn het onderling oneens over de

            betaling van hun soldaten en bedreigen de rijke pachters hun hoeven in brand te

            steken als ze niet vergoed worden. De bruggen over de Zenne in Hombeek en

            Leest hebben ze afgebroken. Patrouilles en wachtposten van de boeren zijn nu

            op geen tien minuten van de stad verwijderd. Het is nu de hoogste tijd dat een

            afdoende troepenmacht daarnaar oprukt om deze omgeving schoon te borstelen.

            Hoe meer tijd er verloren gaat hoe gevaarlijker het wordt omdat ze dan de tijd

            krijgen om zich beter te organiseren, de dorpen te verwoesten en zich aan te

            passen aan de vermoeienis van de strijd...

 

            De consequenties waren dus duidelijk.

            Afgezien van de toenmalige zeer bedenkelijke socio-economische

            levensomstandigheden van de overgrote meerderheid van onze voorouders, was

            deze wet op de verplichte legerdienst onmiskenbaar de doorslaggevende

            factor die leidde tot de opstand, tot de Boerenkrijg.

            (Francois Van der Jeught, ’t Ridderke nr.2 van 1998)

 

1798 – In het najaar van 1798 kwam het tot uitbarstingen van gewapend verzet die in de

            geschiedenis de naam gekregen hebben van BOERENKRIJG doch waarvan de

            deelnemers door de bezetters als “Brigands” werden bestempeld.

            Het departement van de Twee Neten stond in het centrum van deze kortstondige

            verzetsacties die de Fransen volledig verrastten.

            Een eerste kern van gewapend verzet ontstond in het gebied van Klein-Brabant,

            tussen Schelde, Rupel en het kanaal van Willebroek onder leiding van Emmanuel

            Rollier.

            Jan De Decker daarover in “De Band” 1958 :

            “In de nacht van 20 op 21 oktober 1798 breekt te Bornem de opstand van de

            Boeren los. De stormklok luidt er ’s anderendaags. Het geklep wordt weldra

            beantwoordt door al de torens van Klein-Brabant, tot tegen Londerzeel en

            Dendermonde.

            Emmanuel-Benedikt Rollier neemt te St-Amands het opperbevel van de Brigands

            in handen. Een Frans ambtenaar schrijft vanuit Walem: “Nooit heb ik een rumoer

            gehoord gelijk dat van deze nacht. Men hoorde op drie tot vier mijlen in het ronde

            niets anders dan het geklep der klokken, het geroffel der trommels, het gehuil

            der honden en der mensen en het knallen der geweerschoten. Te Walem bleef

            alles rustig.”

            Rollier zou voor korte tijd Dendermonde veroveren doch moest wijken voor de

            Franse versterkingen aangevoerd door generaal Collaud.

            Op 22 oktober trekt de Franse generaal Béguinot met zijn garnizoen uit Mechelen

            naar het omliggende om daar de rust te herstellen. De Brigands maken hiervan

            gebruik om de stad binnen te dringen. Zij verwaarlozen schildwachten uit te

            zetten en ze worden er door Béguinot, die onvoorzien terugkeerde, verrast.

            ’s Anderendaags doen de Boeren een nieuwe aanval maar zij worden in de rug

            aangevallen door generaal Mazingant en velen vallen in de handen van de Fransen

            die 41 krijgsgevangenen veroordelen tot de kogel. De oudste is 70 jaar en de

            jongste amper 19. De ongelukkigen worden ’s avonds aan de voet van  de Sint-

            Romboutstoren terechtgesteld. Onder hen bevinden zich Pieter Jacobs, zoon van

            Jacob en Anna Maria Meulders, geboren te Leest op 26 oktober 1757 en

            woonachtig te Sint Katelijne Waver en Filip Van Asch geboren te Leest op 5

            september 1731, zoon van Joannes en Anna Bercklaers.

            Volgens een aantekening van pastoor Hermans (pastoor te Leest van 1833 tot

            1854) was Filip Van Asch geen Brigand, maar was hij slechts toevallig te

            Mechelen.

            De anderen waren afkomstig uit Bonheiden, Muizen, Hombeek, Perk, Elewijt,

            Battel, Zemst, Hever, Heffen, Westerlo, Zaventem, Keerbergen, Mechelen..”

            De terechtgestelden werden verplicht hun eigen graf te delven voor ze

            gefusilleerd werden. (MK,blz.271)

 

            Voor outer en voor heerd,

            Een sterke boer die dierf,

            Te bidden overveerd !”

            De latere journalist en schrijver was zo fier als een gieter “iets” over Filip Van

            Elcke (hij verwarde Van Asch met Van Elcke) te mogen schrijven. Iets dat op

            de koop toe werd afgedrukt, bij Robert Lafosse, de Leestse drukker. Al voegde hij

            daar eerlijkheidshalve aan toe, dat hij de verzen zelf moest zetten en drukken...

            (Het Vaartland – nr.4 – 1973)

            Honderd jaar later, op 23 oktober 1898, had te Mechelen de inhuldiging plaats

            van het boetekruis, gedenkteken ter ere van de gefusilleerden van de Boerenkrijg.

 

            “Het Vlaamsch Nationaal Dagblad De Schelde” van woensdag 23 oktober 1935

            daarover :

 

            De Gefusiljeerden van Mechelen

 

Wij herdenken heden de 41 gefusiljeerden van Mechelen die op 23 oktober 1798 vielen voor hun vaderland.

 

Den 23n oktober 1798 werden te Mechelen 41 Vlaamsche mannen gefusiljeerd omdat zij in opstand waren gekomen tegen het Fransche regiem.

De zogenaamde “gelijkheid, vrijheid, broederlijkheid” welke hun op de punt  der Fransche bajonetten werd gebracht door de beschavers van Europa.

Herhaaldelijk poogden zij het juk af te werpen. Telkens werd hun poging in bloed gesmoord. (...)

Een geschiedschrijver zegt van hen : “Wat aan hun opstanden ontbrak, dit waren met intelligentie en omzichtigheid begaafde leiders, keurmannen, die in revolutionnaire omstandigheden de massa door hun gezag, hun karakter en hun wilskracht beheerschen. Onze arme dorpelingen waren totaal aan zichzelf overgelaten, terwijl de bewoners van de steden als door vrees en afschuw bevangen waren en hun sympathie niet durfden te toonen tegenover deze moedige en glorierijke patriotten, die met gevaar voor hun leven de nationale zaak verdedigden. Anderzijds waren het gebrek aan organisatie, munitie en kanonnen een groote oorzaak van minderwaardigheid voor den opstand.”

De opstandige gedachte was nochtans in zeer breede lagen der bevolking doorgedrongen.

De revolutionnaire propaganda werd gevoerd door middel van volksliederen als het volgende :

“Regeerders van dorpen en stee

Nederlanders blijft nu bijeen.

Wij moeten standvastig wezen,

Om te wagen ons lijf en bloed

Voor de Franschen zijn wij te goed.

Om met schelmen en dieven te strijden,

Dat zijn wij niet van zin,

Liever den kogen ofte guillotien.”

 

In Oktober 1798 had een opstand plaats, tezelfdertijd te Duffel, Lier en Mechelen.

Den 22n Oktober had de opstand zich uitgebreid over al de gemeenten van hun kanton. De opstandelingen hadden voor doel Antwerpen te bereiken.
Generaal Desjardin snelde toe met 900 man. Hij slaagde erin de opstand te dempen.

Een joernalist van dien tijd, een half gederacineerde , gedenationaliseerde, (zoals zoovele joernalisten in ons land, ook in onzen tijd) die de verdrukkers naar de oogen zag, en die de opstandelingen “dirot” noemde, verhaalt als volgt wat er na het dempen van het oproer gebeurde :

“Den dag daer naer wesende 23 octobre 1798 (2 Brumaire) vergaederde hier naer middag eenen krygsraed die vonnisten ter dood een-en-viertig van de gene die den gepasseerden dag gepakt waeren en op de bezonderste hoeken van de merkt stond het kanon met kannonniers met brandende lonten ende het garnizoen onder de waepenen, welke ongelukkige des avonds het kwaert naer tien uren de eerste vyftien, van het gevangenen huys gehaelt zyn, tusschen twee linien van soldaeten met brandende tortsen, een wagt voor en achter geleyd zyn naer St-Rombouts Kerkhof, niet wetende dat zy aldaer zouden ter dood gebracht worden, want vele van deze naemen hun brood dat sy hadden mede, niets anders denkende of zy wierden op Antwerpen getransporteerd.

Maer aldaer gekomen zijnde en hoorende dat zij moesten doorschoten worden, riepen om bijstand den hemel aen, en seffens is het teken gegeven en zijn alle aldaer doorschoten. Naer de eerste executie hebben zij wederom vijftien andere gehaelt en dan nog elf.

Welke eenenviertig menschen op eene halve uer daer hun leven gelaten hebben.

Het is niet mogelijk te beschrijven het droevig gehuyl en geschreeuw van deze ellendige.

Onder dezelve was er eenen of twee die ziende hun droevig eynde, hun lieten vallen voor dat de scheuten op hun gelost wierden, deze zijn daar doorschoten, geheel het kerkhof en den omtrek derzelve was afgezet met soldaeten en terwijlen die een en viertig dooden menschen daer laegen, gingen eenige ligte borgers die de fakkelen droegen, met eene wagt van franschen, naer het huys van Pet. Jos Gooris, grafmaker van St-Rombauts, om hem met gewelt te dwingen van die dooden komen te begraeven, hij zeggende, dat indien iemand konde getuygen dat hij dit voor desen gedaen hadde, hij gereed was het te doen en dat den gramaker woonde op het algemeen kerkhof buyten de Stad, en het direct nog indirect zijn werk niet en was ; -hierop zijn zij alle vloekende weg gegaen en hebben onder hun eenen grooten put gemaekt en naer hun alle berooft te hebben van dat zij aen hadden, zijn altemaal in een en hetzelve graf gedompelt, tot schrick en verbaestheyd van alle de inwoners dezer stad is hetzelfde geschied.

Op waerheyd alzoo dit geschreven is.”

George Eekhout, die aan deze gebeurtenis een roerend boek heeft gewijd, verklaard van deze opstandelingen : “GEHEEL ANDERS DAN DE KLASSIEKE SLACHTOFFERS VAN DEN HERTOG VAN ALVA, GINGEN DEZE BARREVOETERS DEN DOOD IN, ZONDER DOOR HET NAGESLACHT VEREEUWIGD TE WORDEN.”

Wij hebben deze tekortkoming tegenover deze helden willen herstellen en plaatsen hier hun namen op dezen verjaardag van hun heldendood, als een ex-voto.

Wij drukken hierbij den wensch uit, dat het comité der Ijzerbedevaart in het Ijzermonument een plaats moge vinden om de nagedachtenis van al onze sublieme “brigands” de eer te schenken welke haar toekomt.

VOOR GOD, VOLK EN  VADERLAND.

 

Noot :  de lijst met 41 namen vertoont een fout : de oudste gefusillieerde, de 67-jarige  Leestenaar Filip Van Asch wordt vermeld als “Filip Vanelcke, 70 jaar Leest.”

 

Een uittreksel uit “Les Fusillés de Malines” van G. Eekhoud over de dag van 23 oktober 1798 te Mechelen :

 

“Mazingant stond gereed om op de noodlottige lijst de namen van Tistiek en Tony uit te schrabben, hij lei de pen neer.

Na een schijn van bespreking, gaf hij lezing van een lang vonnis dat op voorhand gereed gemaakt was en waardoor de 41 “Brigands” veroordeeld werden om neergeschoten te worden.

Het arrest stelde vast dat het vonnis “dadelijk en volledig zijn uitvoering zou krijgen”.

De “Brigands” aanhoorden, zonder veel verbazing te laten blijken, deze ongehoorde veroordeling.

Zij rekenden er op dat hunne vrienden de stad zouden innemen en ze s’anderendaags zouden verlossen. Ze lieten zich gewillig naar het gevang brengen.

Velen namen schikkingen voor de nacht. Afgemat door drie slapeloze nachten en drie dagen van opgewondenheid en vermoeienis sliepen zij weldra in, zo gerust als in hun schuren en afdaken.
Buiten werden midderwijl de voorbereidselen voor hun terechtstelling voltrokken.

Alvorens naar Brussel af te reizen had Béguinot uitvoerige orders gegeven opdat deze terechtstelling met grootse plechtigheid zou geschieden. Om de indruk van terreur nog te verscherpen, moest zij denzelfde nacht nog uitgevoerd worden bij het licht van toortsen en met de medewerking van het garnizoen.

Sedert de zitting van de krijgsraad waren er op de vier hoeken van de Grote Markt kanonnen opgesteld samen met hun bedienaars en met aangestoken lont.

Kwart over tien toog een escouade soldaten naar ’t gevang met opdracht er 15 man te gaan uithalen om ze naar de terechtstelling te voeren.

Men wekte dezen die sliepen en men deed ze opmarcheren zonder hen te zeggen waar men ze naartoe voerde.
De boeren zouden nooit gedacht hebben dat deze weluitgeruste soldaten in staat waren, in koelen bloede, ontwapende vijanden te vermoorden.

Zelfs de beulen bleven werkloos ’s nachts!

Enkele woorden welke zij hadden opgevangen deden hun veronderstellen dat en ze naar Antwerpen wou brengen.

Dus namen ze hun karig reisgoed mee, geknoopt in een halsdoek en de knapzak met bruin brood.

Zij stapten op tussen twee rijen soldaten en toortsdragers. Een afdeling opende de mars  en een andere sloot ze af.

Zo kwamen ze aan op het St.Rombauts-kerkhof. Daar stelde men de 15 mannen op tegen den kerkmuur op ongeveer een meter van elkaar en zes soldaten stelden zich op voor elk der veroordeelden.
Slechts dan kwam de waarheid tot het besef van vele dezer arme drommels die niet meer door den roes van de wapens en het gevecht opgezweept waren, en de reactie deed zich voor. Het gevoelen van zelfbehoud nam de overhand.
Afgrijselijke tonelen speelden zich af. Enkelen vielen op de knieen, aanriepen de hemel, kropen tot aan de voeten van de beulen en trachtten hen de handen te grijpen.

Daar zij geen meedogen konden wekken, riepen zij de hulp in der Mechelaars, die als toeschouwers waren samengeslopen en die nog nieuwsgieriger waren dan laf.

De ruiters hadden er moeite mee deze kijkers op afstand te houden.

De officier welke gelast werd met dit vuile werkje, voelde misschien zijn moed begeven, en om aan deze tonelen een einde te stellen, beval hij plots : “Vuur !”

Man had, om dit afstotelijk werk te volbrengen, slecht-aangeschreven mannen aangeduid, lamzakken, het uitschot van het leger en bovendien slechte schutters.

Tot ongeluk der veroordeelden was er ook nog mist.

De wind blies de fakkels uit of deed hun schijnlicht nog meer beven, wat de soldaten die enig mededogen hadden in de onmogelijkheid stelde goed te mikken.

De ongelukkigen spartelden ten andere als bezetenen en beletten aldus het executie-peloton zijn taak kort en goed te voltrekken...

De geweren gingen af met een geluid van scheurend doek.

Verscheidene boeren waren slechts gekwetst of zelfs maar licht geraakt.

Zij rolden ten gronde en spartelden in wilde stuipen. Een tweede salvo stelde nog geen einde aan deze afgrijselijkheid.

Men hoorde kermen. Ledematen bleven bewegen.
Soldaten kwamen op de stervenden af en met pistool en sabel stelden zij er een eind aan.

De massa der nieuwsgierigen scheen nauwelijks minder roerloos en stil dan de doden.

Een tweede reeks van 15 man wordt aangevoerd.

Alhoewel de officier, teneinde de voorgaande afgrijselijkheden te vermijden, de soldaten dichter bij hun doel had opgesteld, waren zij nog onhandiger en moesten tot driemaal toe herbeginnen, om eindelijk met pistool en sabel, de laatste doodsratel en stuip stil te leggen in die arme lichamen.

Men ging dan de laatste 11 ophalen.

Het waren de beste, de echte, de moedige onder de moedigen : Willem Tuytgen,(Bonheiden) Jan Michiel Van Rompaye, (Bonheiden) Rik Schalenberg,(Bonheiden)  Hendrik Heratens,(Bonheiden)  Jan Baptist Vervloet, (Elewijt) Antoon Van Eylen, (Elewijt) Gillis Bul(Zennegat), Michiel de Golder(Mechelen) en Pieter Bosmans(Keerbergen).

Wanneer zij op het schrikwekkend prieel aankwamen, waar reeds 30 lijken uitgestrekt lagen, konden zij er niet over stappen, zo dicht lagen ze op elkaar. Zij waren verplicht er op te trappen en in hun bloed te polsen.

De waardige jongens, door eenzelfde gevoel van eerbied en medelijden gedreven, lieten hun kloefen bij de ingang van het plein staan om niet te zeer op deze overblijfsels te drukken.
Rik Schalenberg, spotter tot het bittere einde toe, riep de soldaten toe :

“Een ogenblik dat ik plaats make voor uwe kogels !”

En hij ontblootte zich om zich de opperste lust te gunnen de Franse soldaten te behandelen zoals hij hun plakkaten te Bonheiden behandeld had.
De vrienden gaven elkaar den kus en maakten zich gereed om voor hun Rechter te verschijnen.

Zonder tegen de muur te leunen, rechtop en fier, het hoofd omhoog, en voet vooruit om stevig te staan, de hoed in de hand, de blik open en frank op de geweren gericht, stond Willem Tuytgen, de zoon van de burgemeester, alsof hij de dood tegemoet wou gaan.

Met vaste stem riep hij : “Voor God en Vaderland !”

            Doch de Republiek sloeg terug en :

            “Ingevolge een genomen besluit van 18 Vendémiare, VI° jaer (9 oktober 1797)

            werd den cardinael, op vrijdag (20 oktober 1797) om 5u des morgens in

            aenhouding gesteld en vervoerd in de gevangenis der Rekenkamer tot Brussel...

            vanwaer hy, den 23n om 3 u. ’s Morgens weggevoerd is langs Maestricht en

            Gelderland, om volgens zyn verzoek den Rhyn te passeren tot Rees, naer

            Emmerick.”

            Rome keurde het manhaftig gedrag van de Kardinaal goed, verklaarde in

            onbewimpelde woorden dat het niet geoorloofd was de republikeinse eed af te

            leggen en dat zij die de eed hadden gedaan, verplicht waren hem te herroepen, en

            tevens het schandaal te herstellen op de best mogelijke wijze, volgens de

            omstandigheden van tijd en plaats.

            Van de 209 priesters die het kanton Mechelen telde, waren er maar elf die de eed

            zwoeren : onder hen ook aartspriester Huleu.

            Onder de standvastig trouw blijvenden, in het spoor van hunne bisschop, stond

            pastoor De Heuck. Hij viel dan ook onder het gegtal der veroordeelden om

            weggevoerd te worden.

            Hierna vertaald het decreet dat hem en enige zijner buren en vrienden trof :

            “Het uitvoerend Directorie, gezien het verslag van den algemeenen minister en de

            stukken er bij behoorende, waaruit blijkt dat de hieronder genoemden bekend

            staan als de wreedaardigste vijanden der fransche Regeering en de instekers en

            opstokers der dweepzuchtige en oproerige samenscholingen, die op den 19

            Fructidor (5 september 1798) in het kanton Willebroek, departement der

            Twee-Nethen, hebben plaats gehad; en dat zij nu nog niet ophouden al hunnen

            invloed te gebruiken om het volk te verleiden tot ongehoorzaamheid aan de

            wetten en om het vuur van den burgeroorlog aan te steken;

            besluit krachtens artikel 24 der wet van den 19 Fructidor :

            Art.1. De genaamden 1° Guillielm. Luytens, recollect te Mechelen en gehuisvest

            te  Willebroeck.

            2° Jac. Snagels, gewezen pastoor van Ruisbroek en alsdaar gehuisvest.

            3° Franc. Vermeerschen, gewezen pastoor van Ruisbroek en aldaar gehuisvest.

            4° Jan Baptist Arents, gewezen onderpastoor van Ruisbroek.

            5° Matth. Hendrickx, gewezen onderpastoor van Thisselt en aldaar gehuisvest.

            6° SIMON DE HEUCK,  gewezen pastoor van Leest en aldaar gehuisvest.

            7° Claes, gewezen capucien, in Ruisbroek gehuisvest.

            8° Gilb. Jos. De Backer, gewezen pastoor van Hombeek en daar woonachtig.

            9° Jan Frans Milis, gewezen onderpastoor terzelfde plaetse.

            10° Adriaan Ceuppens, gewezen pastoor van Heffen en aldaer woonachtig,

            zullen aangehouden en weggebracht worden.

            Art.2. De Minister van de algemene politie is belast met de uitvoering van dit

            besluit, dat niet zal gedrukt worden.”

            (getekend) Merlin.   

            (Simon De Heuck – pastoor te Leest – Dr.J.Muyldermans)

          

            Pastoor De Heuck vond echter een goed schuiloord in de woning van de bejaarde

            Jonkvrouw Joanna Antonia Josepha Pauli ter Moortere (waar later de woning

            van  Frans Verwerft zou komen in de Vinkstraat) : daar droeg hij de mis

            op, doopte de kinderen en zegende huwelijken in.

 

            De laatste mis die in de kerk van Leest was opgedragen, dateerde van 29

            september 1797.

            “Vanaf 30 september”, schreef hij in ’t latijn, “dragen wij onze H. Mis op in een

            verborgen kamer, ’s morgens vroeg rond drie uur en als het uiterst nodig was

            gingen wij ’s nachts in het geheim de laatste sacramenten toedienen aan de

            zieken.”

            De 31-jarige koster Jan Frans Van Varenberg zou voortaan de kindjes dopen en

            de doden ter aarde bestellen, dit zonder enige plechtigheid.

            De bijkomende doopceremoniën zouden door de pastoor ten gepaste tijde

            aangevuld worden.

 

1797 – Voor de Franse inval in ons land, droegen de huizen geen huisnummers, maar een

            eigen , dikwijls zeer pittige en schilderachtige naam.

            In 1797 werd een eerste nummering van de huizen doorgevoerd, maar nog jaren

            lang bleven de oude benamingen in de volksmond voortleven. (MK)

 

1797 – In het huwelijksregister, achter het huwelijk van 13 september 1797, voegt

            pastoor De Heuck toe :”...bij het zo goddeloos verbod der fransche natie, ons op

            29/9/1797 door de militaire macht meegedeeld, hebben wij ons onthouden van

            alle bediening van de godsdienst en van alle uitoefening van pastorele functie.

            De volgende mijner parochianen (gevolgd door een lijst) zijn dan getrouwd voor

            De Z.E.H. Cornelius De Haen, pastoor van Walem, aan wei tot nu toe voornoemd

            verbod nog niet besteld is...” (DB, nr.2 – 1957)

 

1797 – Op 15 november 1797 richtte commissaris Scheppers zich tot alle kerkmeesters,

            kosters, pastoors,.. van zijn kanton. Hij deed het in het Nederlands in de hoop

            dat zijn boodschap wellicht beter gehoord zou worden :

 

            “Borgers,

 

            De Municipaliteyt is belast uyt krachte van het besluit der Centrale Administratie

            van 14 Brumaire ll. van binnen 10 dagen van den ontfanck van het voorseyde

            besluyt, eenen duydelycken staet over te geven vervattende de kerkckepriesters,

            huysen en kerkgoederen gespecifieerd in het besluyt van het uytvoerende

            Directoie van 5 Brumaire.

            Dus aansoeck ik u borgers om op u verantwoordelijkheid ter griffie der

            Municipaliteyt in te brengen binnen de 24 ueren naer het ontfangen dezer bij

            order van inventaris alle de registers, rekeningen, papieren, archieven,

            documenten en alle andere stukken betrekkelijk tot de kercken, kerckgoederen

            en generalijck alles wat eenige betrekkelijkheid heeft tot de goederen en tot de

            administratie der kercken.

            Degenen welcke niet zullen voldaan hebben binnen de 24 ueren aen de

            tegenwoordigen aenzoekbrief, zullen overgedragen worden aen de openbaren

            beschuldenaer om vervolgt te worden met de gestrengheyd der wetten.

                                     Heyl en Broederschap

                      Ondertekent J. Scheppers, commissaire

                     Voor Coppeye P.L. Driessens, greffier”.  

 

1797- 25 november : De kerken in het kanton werden blijkbaar intussen gesloten zoals

            blijkt uit een brief van 25 november 1797 van commissais Scheppers.

            Daarin verklaarde hij dat hij militairen gestuurd had naar Blaasveld om de

            opgengebroken kerkdeur te herstellen en daarna waren ze naar Leest gegaan.

            Daar was de kerkdeur ook opengebroken en waren kerkmeubelen gestolen.

            (WDK,’t Ridderke nr.2, 1998)            

 

1798 – Op datum van 2 januari 1798 lezen wij in het doopregisterdagboek van pastoor

            De Heuck : “Uit hoofde van die onrechtvaardige wet van de Franse Republiek

            werd de pastoor uit zijn pastorij gezet door een zekere Peeters, die voor deze

            speciale opdracht gedelegeerd was.

            Hij was van deze parochie en verraadde aldus zijn afkomst.

            Hij was begeleid door een soldaat en door agent Jan Frans Beulens en Angelus

            Van der Hulst.

            Slechts drie dagen geleden verhuisde de pastoor naar het landgoed Ter Moortere

            van Jonkvrouw  Joanna Antonia Pauli”.

            Hij nam zijn meubelen mee, want, schrijft hij, “waren die in het voornoemde huis

            gebleven, ze waren met de rest aangeslagen geweest”.

            Pastoor De Heuck was op dat ogenblik 72 jaar oud.

            Hij betrouwde echter de situatie niet, daar verscheidene van zijn collega’s

            aangehouden en gedeporteerd waren naar Cayennes.

            Op aandringen van zijn parochianen “Consuasus per parochianos” verliet hij het

            Hof ter Moortere op 19 januari 1798 om negen uur ’s avonds om zich buiten

            Leest te gaan verschuilen.

            De feiten gaven hem gelijk, want hij werd tot tweemaal toe vruchteloos te  Leest

            opgezocht, “bis frustra requisitus”.

            Hij kwam pas terug naar Ten Moortere op 9 mei 1799, wanneer de lucht wat

            zuiverder  geworden was, om er zijn pastorale functies in het geniep te hervatten.

            Op 17 april 1801 nam hij terug zijn intrek op de pastorij en vanaf 12 juni 1802

            gebeurde de eredienst opnieuw in de kerk. (WLS,blz.27)

 

1798 – Op 20 juli 1798 werd bij de Directoire het wetsvoorstel ingediend om door

            conscritie (dienstplicht) nieuwe manschappen onder de wapens te brengen,

            voorstel dat op 24 september van kracht werd.

            Deze wet, waarbij onmiddellijk 200.000 manschappen zouden worden

            opgeroepen voor het leger, werd reeds op 28 september datzelfde jaar te Brussel

            afgekondigd. Alle ongehuwde Fransen (waaronder dus ook de inwoners van de

            geannexeerde gebieden, dus ook alle Leestenaars) van 20 tot 25 jaar werden

            ingedeeld in vijf klassen: tot de eerste lichting behoorden de jongeren die op

            22 september 1798 twintig jaar zouden worden , de tweede lichting waren de

            jongeren van 21 tot 22 jaar enz.

            In vredestijd duurde de dienstplicht vijf jaar, in oorlogstijd een onbepaalde

            termijn en in  1798 was Frankrijk in staat van orlog.

 

1796 – Leest en alle andere kleine gemeenten met minder dan 5.000 inwoners werden

            samengevoegd en maakten deel uit van de Administration municipal du canton

            de Willebroek.

            In het voorjaar 1796 moet de Municipale Raad van Willebroek samengesteld

            geweest zijn. De vertegenwoordigers van Leest waren  Angelus Van der Hulst

            als agent municipale en M. Coeckelbergh als adjoint.

            Commissaris van de Minicipale Raad was Scheppers, voorzitter was Spiette,

            Chirurgien, gewezen seigneur de Puurs.

            De agents municipeaux en de adjoints moesten in principe wettelijk verkozen

            zijn. Dit was niet gebeurd.

            Deze agenten werden aangeduid en van hen mag men aannemen dat ze door de

            overheid Fransgezind geacht werden. Ze mogen bij hen gerekend worden die

            vroeger het gedachtengoed van de Vonckisten verdedigden en zich keerden

            tegen de oude macht van kerk en adel. Hun aanstelling was engagerend maar er

            stond hen nog een zeer ondankbare taak te wachten.

            De agent en zijn adjoint waren onbezoldigde boodschappers. De vaak repressieve

            en  gehate wetten van de Fransen moest de Agent overbrengen naar de

            plaatselijke verantwoordelijken.

            Het volk werd ervan op de hoogte gebracht door de champetter die ze voorlas en

            aanplakte. De wetten op gebied van belastingen, confiscaties, kerksluitingen,

            verplichte legerdienst etc. gingen ze zelf meer en meer verfoeien.

            Buiten de grote morele druk werden ze door hun medeburgers in de gemeente

            veracht, bedreigd met brandstichting en zelfs met de dood.

            Ze werden het vlug beu en zegden hun moeilijke job op.

            (Ward De Kempeneer  in Boerenkrijgnr van ’t Ridderke, nr.2-1998)

            Ergens kan men Angelus Van der Hulst de eerste burgemeester van Leest

            noemen en dit tot 1800.           

   

1796 – “Dit jaer verbod van processie te doen vanwege de Republiek”.

            (opgetekend 16 mei, 2^e Sinksendag)

            In 1796 begon men in ons land de godsdienstwetten effectief toe te passen.

            De treiterijen naar de gelovigen en naar de kerkdienaars waren reeds legio maar

            in de loop der volgende maanden werd de Franse “vrijheid” een echte vervolging.

            De misvieringen op zondag konden niet bijgewoond worden omdat door de

            nieuwe kalender de meeste zondagen nu ook werkdagen geworden waren.

            Op 4 maart werden verder alle processies verboden en alle uiterlijk vertoon zoals

            bedevaarten of de berechting van zieken en stervenden.

            In april ging men nog een stap verder en alle uiterlijke tekenen van godsdienst

            was uit den boze.

            Het luiden der klokken mocht enkel nog op Franse burgerlijke feesten.

            De pastoor moest er uit zien als een gelijke “citoyen” en werd verplicht gewone

            burgerkleding te dragen.

            De armenzorg mocht niet langer een kerkelijke zorg zijn maar moest bij de

            gemeenteambtenaren komen.

            Het onderwijs moest vanaf nu door de gemeente ingericht worden.

            In juni verschenen de wetten op de Burgerlijke Stand. De pastoors moesten hun

            boeken met doopsels, huwelijken en overlijdens inleveren en de agent

            municipale of zijn adjoint werden nu de verantwoordelijke ambtenaren voor deze

            registraties. In september werden de kloostergoederen in beslag genomen voor

            openbare verkoop.

            (W.De Kempeneer, ’t Ridderke nr.23 van 1998) 

 

1796 – In 1796 verzekerden de tienden van Leest aan de abdij van Kortenberg een

            gemiddelde opbrengst van 3.080 gulden. (DB-1959)

 

1796 – 3 juni : “Lijkmis van Maria Anna Morijn. Zij is het eerste lijk, ’t welck in stilte

            begraven is. O grouwelijke Republiek.” (Notitie pastoor De Heuck)

            (Nvdr : in stilte begraven, zonder priester, zonder kruis. Alleen de koster

            vergezelde de lijkbaar tot aan het graf. Velen zouden volgen).

 

1796 – 3 augustus : “Den greffier van het canton Willebroeck aen den borger Van der

            Hulst, agent municipal van  Leest.

            Borger, Gij sult soo haest doenellijk Ue. begeven bij den heer Pastoor van uwe

            gemeynte ende gy sult hem in den naam van de weth aensoeken, dat hy aen Ue.

            aflevere  alle de registers, de welcke bij hem berusten, rackende de doopen,

            houwelyken  ende sterfdaegen. 

            Gy sult de selve ten Ue. Huyse bewegen, en my daer seffens kennisse van geven,

            opdat ick aen de Heere eenen behoorlyken inventaris can afleveren.

            Indien gy weygering ontmoet, moet gy my daer van onderrighten, opdat ick door

            hooger hand deze weth doen wercken.

            Heyl ende... (getekend) De Amandel, secr.greff. Leest, 17 Thermidor,4^e jaer.”

 

            Dezelfde dag, 3 augustus 1796, werd dit stuk aan pastoor De Heuck besteld :

            “Op ende met het origineel van desen hier voorstaenden brief, heeft den

            eersaemen Angelus Van der Hulst, als agent der parochie van Leest, sig begeven

            den 3n dagh der maent Augusti 1796 ter pastorye van het voorse Leest, en van

            den Pastoor afgeheyst alle de doops-, houwelycks- ende doodsregisters der

            parochie van Leest.

            Ende diensvolgens bekenne de onderschrevene uyt handen van den voornoemde

            Heere Pastoor van Leest geligt te hebben deze vier volgende doopsregisters,

            waarvan den eersten bestaende uyt 24 half bladers in twee gevouwen in dier

            voegen genaeyt in perchement, begonst van den jaere 1599 onder desen titel met

            desen acte “Registrum baptizatorum in parochia Leestensi ab anno 1599

            September 1599 : die 21 hujus baptizatus est infans...” en eindigt met desen acte:

            1654. 6 Decembris baptizatus est...

            Besluyt : 657 doopsels. (Ook andere acten “opgelicht tegen synen wettigen danck

            en  verbintenis”).

            (DB, nr.2-1957)

 

            Het gold hier de toepassing van een wet van 20 september 1792.

            Een wet die ook stelde dat de municipaliteiten voortaan zelf de akten van

            geboorten, huwelijken, overlijdens moesten opmaken en bewaren.

            Vooraleer de kerkregisters werden weggehaald schreef pastoor De Heuck alles

            over wat hij maar kon. Alle doopsels, huwelijken en overlijdens vanaf het jaar

            1599 copieerde hij eigenhandig. Anderhalve maand heeft hij daaraan geschreven.

            (de oorspronkelijke kerkregisters berusten thans in het Staatsarchief te

            Antwerpen, de afschriften van pastoor De Heuck worden bewaard op de pastorij

            te Leest.)

 

1797 – Joannes Franciscus Van Varenbergh volgde zijn vader Judocus op als koster

            te Leest.

            Hij was “custos et ludimagister” schreef de pastoor in het overlijdensregister.

            Koster en evenals zijn vader ook schoolmeester.

            Joannes Franciscus bleef jongezel.

            Nadat pastoor De Heuck door de Franse overheersers uit zijn pastorij was

            gezet en moest onderduiken, was het koster Jan Frans Van Vaerenbergh

            die de borelingskes ging dopen en de doden naar hun laatste rustplaats bracht.

            Dit gebeurde zonder enige plechtigheid. De bijkomende ceremonieën van de

            doop werden achteraf in het Hof Ter Moortele door de pastoor zelf aangevuld.

            Deze situatie duurde tot 1801.

            Toen Jan Frans Van Varenbergh oud en versleten was, hij telde toen 70 lentes,

            schreef hij op 19 oktober 1836, op aandringen van pastoor Hermans, een brief

            aan de aartsbisschop van Mechelen, om zijn ontslag aan te vragen :

            ...”Niet meer bekwaam zijnde door doofheyt en hoogen ouderdom om nog

            langs de plaats van coster, die ik nu reeds meer dan een halve eeuw bediend

            heb, met eer te konnen vervullen, geeve mijne demissie aen zijne

            Hoogweerdigheyd den Aertsbisschop van Mechelen, hoopende dat men

            zoodanige arrangementen ten mijnen opzigte zal nemen, dat ik weynig van mijne

            gewoonelijke inkomsten verlieze, terwijl ik arm zijnde de zelve noodig heb om

            te kunnen subsisteren. Blijve met alle agting, enz...”

            Hij schreef ook een gelijkaardige brief naar de burgemeester van Leest om zijn

            ontslag te krijgen als onderwijzer. Dit ontslag werd hem graag toegestaan.

            Er werd hem ook voldoening gegeven op materieel gebied : hij mocht blijven

            beschikken over een gedeelte van het kostershuis (waar ook het nieuwe

            kostersgezin Moortgat zijn intrek nam) en zijn jaarlijks inkomen (100 frank)

            werd hem uitbetaald.

            Joannes Franciscus Van Varenbergh overleed te Leest op 2 november 1843. 

            (De kosters van Leest, De Band-november 1985)

 

1797 – In 1797 werd van de priesters een eed afgeeist van “haat tegen het koningdom”

            en tegen de regeringloosheid, van verkleefdheid en trouw aan de Republiek en

            aan de grondwet van het jaar III.”

            Tevens werd verklaard dat geen eredienst meer mocht uitgeoefend worden dan

            door geestelijken die beëdigd waren.

 

            Kardinaal de Franckenberg weigerde vlakaf de eed af te leggen en op de

            dwingende uitnodiging van commissaris A. Auger antwoordde hij kalm en

            vastberaden : “De catholieke, apostolieke ende roomsche religie die ik uyt geheel

            myn hert belyde, en van welke ik eenen der eerste herders ben, genoodzaekt

            zijnde het voorbeeld aen andere te geven, verbiedt my positievelyk eenen eed van

            haet te doen hetzy dat dezen haet zig rapporteert aen den persoon van eenen

            koning, hetzydat hy den staet van het koningschap zelf aangaet.”

 

1791 – 1792 : Peter Lauwens, een opmerkelijke getuigenis te Leest

 

            Uit de website van de familie Lauwens/Lauwers www.laurentii.be :

            Van Peter Lauwens is een merkwaardige getuigenis achtergebleven.

            De relatief rustig verlopen 18^de eeuw, op uitzondering van de oorlog (1744-1748),

            werd bij het naderen van de eeuwwisselling door de bevolking eerder nerveus

            beleefd. Het begon reeds te gloeien rond 1789, met de Brabantse Omwenteling,

            waarbij in Mechelen in de Bruul werd geplunderd.

            Allerlei politieke strekkingen werden geboren zoals de vrijmetselaars, de

            Staatsen, de Vonckisten, de Keizerlijken, die allemaal hun eigen herbergen

            hadden.

            In 1792 was er een grote  vechtpartij in de Katelijnestraat, waarbij onder meer

            gebruik gemaakt werd van pistolen en degens. Hierbij was nota bene de concierge

            van het stadhuis betrokken en er viel een dode.Hetzelfde jaar vielen er gewonden

            bij een messengevecht in de ROOSELAER te Leest.

            In hetzelfde dorp bekende een jaar vroeger een man op een volkse manier in het

            openbaar dat hij de dochter van een schepene zwanger had gemaakt.

            De vader en dochter maakten van de aanwezigheid van tal van getuigen gebruik

            om de bekentenis te laten acteren bij een notaris. Hierbij de notarisakte :

 

            “Op heden den 7 february 1791 compareerde voor mij Notaris ondergeschreven

            geadmitteerd in Syne  Majesteyts Groote Raede tot Mechelen residerende present

            de ondergenaemde getuygen Petrus Lauwers oud omtrent de twee en veertigh

            jaren ende Franciscus Verschueren oudt omtrent de ses en twintigh jaeren beyde

            inwoonders van Leest de welcke verclaeren ten versoecke van Maria Catharina

            Van Asch oock inwoondersse van Leest, nochtans sonder inductie ofte juriactie

            van gemaeckt dan alleenelijck in faveur van justitia.

            Eedt biedende der aensoght sytede waerachtigh te wesen dat Jacobus Somers

            oock inwoonder van Leest op sondagh voor Kersmisse van den gepasseerden

            jaere 1791 voor den hooghmisse van het voorseyde Leest welcke gebeurt ten

            thien uren ten huyse van den eersten deponent aen den vader der requirant met

            naeme Matheas Van Asch geswoornen van het meergesegt Leest heeft gesegt

            in woorden : “Uw trien is vol”, daer mede willende denuteren de requrante,

            ik hebbe se oock geket daer mede willende seggen dat hij haer oock vleselyck

            bekent hadden verclaerende de deponenten den inhoude van hunne declaratie

            in de waerheyt te bestieren ende geven voor redenen van wetenschap de gene uyt

            hunne declaratie pretenderende ende het gene voord gehoort alene gedaen ende

            gepasseert binnen Mechelen present D’Heer Jan Franciscus Claes coopman ende

            Philippus Van Assche, als getuigen ten eenen versoght.”

 

            Jaak Somers belandde in ieder geval in de gevangenis van Mechelen, waar er

            melding wordt gemaakt van zijn vrijlating in 1795.

            Zijn moeder had naar het stadsbestuur een smeekbrief gestuurd met deze

            bedoeling. Niettemin moest moest hij binnen de 14 dagen ten behoeve

            van de armen 200 veertelen koren naar het stadsmagazijn brengen.

            We vermoeden dat hij de Leestse Jaak Somers is die op 23 oktober 1797

            te Walem huwde met Marie Katrien Voet.

 

1792 – Franse Overheersing 1792-1815

 

            Tijdens een geweldige en bloedige revolutie werd in Frankrijk de koning

            vermoord en de Republiek uitgeroepen.

            De derde stand had zich van het landsbestuur meester gemaakt.

            Frankrijk verklaarde de oorlog aan Oostenrijk en viel met zijn leger ons land

            binnen.

            Gedurende meer dan een half jaar werd op onze zuidergrenzen gestreden, tot de

            Franse generaal Dumouriez er eindelijk in gelukte de Oostenrijkers bij Jemappes

            te verslaan.

            Op het einde van het jaar 1792 maakten de stad en de Vrijheid van Mechelen

            van nabij kennis met de Franse soldaten van de nieuwe Republiek.

            Van 16 november 1792 tot 24 maart 1793 was Mechelen in de macht van de

            Fransen.

 

            Voor de Fransen waren de Vonckisten een soort vijfde colonne die hen niet als

            veroveraars maar als “bevrijders van de Oostenrijkers” begroetten.

            (De aanhangers van Vonck streefden een regime na dat eerder de macht van het

            volk wilde herkennen. Ze voerden in hun schild “Pro Aris et Focis” –Voor Outer

            en Heerd- waardoor ze klaarblijkelijk de kerk en de bevoorrechte gezagsdragers

            respecteerden. Anderzijds namen ze al te graag de leuze van de Fransen in de

            mond “Liberté, Egalité et Fraternité”! De aanhangers van Van der Noot

            daarentegen wensten duidelijk een herstel van de vroegere macht in handen van

            kerkelijke gezagdragers, adel en notabelen.)

            Er werden nieuwe gemeenteraden samengesteld volgens democratische principes:

            L’Assemblée provisoire du première année de la République Belge.

            Dit gebeurde op 28 november te Mechelen maar ook wat later in de omliggende

            gemeenten. (...)

            In Leest werd deze plechtigheid nog meer luister bijgezet door de aanwezigheid

            van een eredetachement van het leger. Dit vernemen we uit volgend bericht :

            Il est ordonné au citoyen Guilleman, Maréchal de Logis du 20ieme régiment

            de cavallerie de se rendre à Leest avec un détachement ou il assistera a

            l’ élection des réprésentants.

            De nu zogenoemde representanten van het volk werden door den eed bevestigd in

            hun functie. Men kan deze personen die enkel de wil hadden verder te besturen

            zonder de Oostenrijkers moeilijk verdenken van collaboratie.

            Op dat ogenblik was er ook geen directe aanleiding om ze van Jacobijnse

            principes te verdenken. Geen twee maand later volgden de terechtstelling in Parijs

            van Lodewijk XVI en van vele andere edelen, bij ons werden vooral tegen kerken

            en erediensten baldadigheden gepleegd.

            De ogenschijnlijke goedwilligheid van de Fransen hield geen stand.

            De revolutionairen in Parijs gingen zich zodanig te buiten aan de bloedige

            repressie dat hierop internationale weerstand kwam. Met de hulp van de

            omringende landen die zich “de geallieerden” noemden, werden de Fransen uit

            onze gebieden verdreven en de Oostenrijkse keizer regeerde hier terug van maart

            1793 tot juli 1794. (Ward De Kempeneer in ’t Ridderke nr.2, 1998)

 

1794 – In de naam van vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid begon in 1794 voorgoed

            de bezetting en de leegroverij van de Franse Republiek.

            Na de slag van Fleurus verscheen het Franse leger op 12 juli 1794 rond 14 uur

            voor de brug van Leest en viel het de Oostenrijkse bewakingstroepen aan.

            Ongeveer 2 uur lang werd er geschoten uiteindelijk verloren de Fransen

            in deze schermutseling vier man.

            Eén hunner sneuvelde vlak voor de pastorij, het betrof een  Hollander, Piet

            genaamd, in dienst van de Fransen.

            Tot welke religie hij behoorde kon niet achterhaald worden, men begroef hem

            op het kerkhof van Leest.

            De Franse troepen verbleven tot 15 juli te Leest en in de omliggende dorpen.

            Dan bezetten  zij gewapenderhand Mechelen, zonder echter het bloed van burgers

            te  vergieten en tevreden dat ze de Oostenrijkers op de vlucht hadden gedreven.

            Maar steeds zwaarder zou de druk van de Franse bezetter wegen op ons land en

            ons volk.

            Pas was de stad Mechelen door de Fransen ingenomen of “representant” Laurent

            legde een geweldige schatting op aan de stad en het district van Mechelen :

            1.500.000 Franse livres of ruim 816.666 gulden Brabants courant (de toenmalige

            munt in onze gewesten).

            De helft van deze reusachtige som, die dan nog spottend “contributie aea het

            Franse volk” werd genoemd, moest door de geestelijkheid worden betaald, de

            andere helft door de gilden en de rijke burgers.

            Het goud en het zilver van de kerken en de gilden werd onmiddellijk opgeeist

            om die contributie te voldoen.

            Op 17 juli 1794 kreeg Leest een brief van J. Pansius, uit naam “der Wethouders

            der Stadt en Provincie Mechelen” :

            “Wij inthimeren aen Ued. Geswoorne van den dorpe van Leest, geconvoceerd

            door hunnen respectieven mijer ten eynde de selve geswoorne in voldoening van

            het meer gemelde gearretteerde, in handen van mijne voornoemde heeren

            Wethouderen, morgen voor den acht uren voornoen, ten stadhuysen te bewegen

            allen het goud ende silverwerck alsmede allen het numeraire aen hetselve dorpe

            ende gemeynte competerende, waervan in het vervolg de nadere repartitie

            volgens equiteyt sal geschieden, hun prevenierende dat in cas van retard ofte

            wijgering, aen sig selven sullen hebben toe te wijten de onhijlen die uyt dit retard

            oft wijgering zullen volgen.

            Actum Mechelen, den 17 julii 1794”.

 

            Pastoor, kerkmeesters en bestuur van de plaatselijke gilde van de handboog

            werden op 18 juli te Leest opgeroepen.

            “...waerop ick als pastor, op den 19 Julii 1794, ten stadhuysen ben gecompareert,

            alwaer door eenen der schepen, door d’heere Decocq en den mijer Vleminckx

            geordonneert is, nog voor den avont allen het silverwerck der kercke over te

            brengen”.

            De volgende dag leverde de pastoor de zilveren kostbaarheden van de Leestse

            kerk in : een monstrans, een ciborie, een kelk en twee kronen. Ze werden te

            Mechelen in de waag gewogen : alles samen 12 pond zilver.

            Gelukkig kon pastoor De Heuck dit oude en geliefde bezit van zijn kerk afkopen

            tegen 500 gulden, een som die door mejuff. Maria Anna Fierens uit Leest werd

            voorgeschoten.

            “Wij ondergeschrevene Mattheus Van Asch als geswoornenen des dorpe van

            Leest, ende Petrus Selleslagh als kerckmeester van de voorgeschrevene parochie

            van Leest, attesteeren ende declareeren mits dese, op den 19 Julii 1794, uyt

            handen van den Hre. S. De Heuck, pastor te Leest, ontfangen te hebben eene

            silvere remonstrantie...enz... om door hun te transporteren ten stadhuyse der stede

            ende provincie van Mechelen tot voldoening aen de ordonnantie,...”

 

            De contributie legde aan kardinaal de Franckenberg, de aartsbisschop van

            Mechelen, eerst een som van 80.000 gulden Brabants op, later werd deze som nog

            verhoogd tot 112.000 gulden.

            Het kapittel, het seminarie, de kerken en kapellen, de kloosters, de pastoors en

            onderpastoors, ieder moest het hunne bijdragen. In feite werd de geestelijkheid

            voor bijna 4.000 gulden meer dan de helft belast in de opgeeiste schatting.

            Om hun aartsbisschop te helpen deden de gelovigen spontaal al wat ze konden.

            Te Leest ging de pastoor op 7 augustus met de bedelstaf rond en bracht 747

            gulden 18 stuivers en 2 oorden bij elkaar in zijn parochie. Pastoor De Heuck

            tekende daarover het volgende aan :

            “Op den sevensten Augusti 1794, door den Pastor van Leest binnen sijne parochie

            geligt, op het versoeck van het Capittel Metropolitaen tot secours in de

            voldoening der quote van tagentachtig duysent guldens over de contributie,

            door de fransche natie op 17^e Julii laatstleden geëyscht tot laste van Syne

            Eminentie den Aertsbisschop van Mechelen, op intrest tegens vijf guldens courant

            per cento, (dog en is op ’t inbrengen maer vier en thien toegestaen) geld van geld

            ontfangen door den voornoemden Pastor ende uytgedaen vooreerst” :

            waarna hij een lijst opgaf van alle personen die bijdroegen.

            Ieder had het zijne bijgedragen : de ene 200 of 100 gulden, een andere slechts

            enkele guldens of één maar, naar gelang zijn draagkracht.

            Van intrest op deze zogezegde lening wilden velen niet weten : wie leent aan de

            kerk, leent aan God.  

            Voor het eerst kon op kerstmisdag 1794 te Leest de gedurige aanbidding niet met

            plechtigheid worden gevierd : de Franse troepen waren op doortocht.

            Het was een stille kerstmis met een eenvoudige dienst in de kerk. De mensen

            bleven verder rustig bij de haard.

 

1794 – “In 1794 heerste er een wrede hongersnood. Onder de hoofdoorzaken van de

            schaarsheid mag ongetwijfeld het “maximum”, aan hetwelk de granen

            mochten verkocht worden, geteld worden.

            Men wilde ook de onbeduidende aanvoer op de markten toeschrijven aan de vrees

            der landlieden, van hunne paarden en karren door de Fransen te zien aangeslagen

            worden. Doch langs een anderen kant moet de kwaadwilligheid ook haar deel in

            het rijzen der prijzen gehad hebben.”

            (Delafaille, p.184 – MK,p.265)

 

            De winter 1794-1795 was streng. Vele mensen leden honger omdat door de

            schaarste aan voedingsmiddelen een welig tierende zwarte markt ontstaan was.

1773 – 28 december : Benoeming van de  in Brussel geboren Simon De Heuck tot

            pastoor van Leest in  vervanging van de overleden J.F. Van Heymbeke en  op

            voorstel van de abdis  van Kortenberg.

            Weinige parochies bezitten een zo uitgebreid en met zorg samengesteld archief

            als Leest. Dat is in eerste instantie te danken aan pastoor De Heuck.

            Hij was geen kroniekschrijver maar bezat de feeling om zijn parochieregisters

            van interessante en juist gedoseerde aantekeningen te voorzien.

            Bovendien was hij begiftigd met een buitengewone energie en ijver.

            Onmiddellijk na zijn aanstelling organiseerde hij, per wijk, een “nieuwe

            heerdoptelling”.

            Datzelfde jaar, 1773, legde hij een nieuw overlijdensregister aan.

            Zijn grootste verdienste, op dat vlak, lag echter in het kopiëren van alle bestaande

            parochieregisters, toen die bij toepassing van de wet van 20/9/1972 in de loop van

            de maand augustus 1796 werden opgevorderd. Voortaan immers moest de

            burgerlijke overheid zelf de bevolkingsregisters bijhouden.

            De pastoor kopieerde vier doopregisters (aanvang 1599), drie huwelijksregisters

            (aanvang 1592) en drie overlijdensregisters (aanvang 1593).

            Anderhalve maand besteedde hij aan dit monnikenwerk.

            De oorspronkelijke kerkregisters berusten thans in het Staatsarchief te Antwerpen,

            de afschriften van pastoor De Heuck worden nog bewaard op de pastorij te Leest.

            Omdat hij weigerde de eed af te leggen aan de Franse republiek, werd hij, samen

            met zijn collega’s van Hombeek en Willebroek veroordeeld tot verbanning.

            Pastoor De Heuck dook onder en vond een schuilplaats in het Hof Ten Moortele

            in de Molenstraat.

            Drie jaar lang duurde deze toestand : de doden werden door de koster begraven en

            de  doopsels gebeurden in ’t geniep.

            Op 16 november 1800 kon hij, volgens zijn eigen notities, opnieuw in de pastorij

            en  zijn pastorale werkzaamheden hervatten.

            Maar ook nadien werd hij herhaaldelijk op het matje geroepen bij de Napoleon

            gezinde aartsbisschop de Roquelaure, omdat hij het spel van de Fransen weigerde

            mee te spelen.

            Pastoor De Heuck stierf op 28 mei 1812 op de leeftijd van 76 jaar 4 maanden en 29
            dagen.

            In 1948 werd te Mechelen door het Davidsfonds een stoet georganiseerd in het

            kader van 150 jaar Boerenkrijg.  In twee taferelen brachten Leestse verenigingen,

            onder leiding van Alfons Hellemans, hoe pastoor De Heuck uit zijn pastorij werd

            verdreven, een geslaagde evocatie van een stukje dorpsgeschiedenis.

            Kort na de fusie der gemeenten veranderden veel straten van naam, zo werd de

            Mechelbaan van dan af Pastoor De Heuckstraat. 

 

1773 – Wat er allemaal te koop was in 1773.

            Een losse greep uit enkele aanbiedingen die in 1773 gepubliceerd werden in het

            “Wekelyksch Bericht, Aenkondigingsblad voor de stad en de provincie van

            Mechelen”, uitgegeven door drukker Joannes F. Van der Elst.

            “Schoone feyne canten voor manschetten ende coiffuren, oock diensigh voor alle

            priestersgewaet ende kerckelycke ornamenten.”

            “Te koop meubilaire effecten (goederen) , alsmede een buffet, staende horologie

            loopende 10 daegen, kaemerbehangsel,enz.”

            “Een wel geconditioneerde Brusselsche porcelijne kachel te koop : bruyn met wit

            gemailleert.”

            “Te koop seer schoone thulpen met de namen volgens de cataloge, bij Joannes

            Lutter, hovenier in de Meulestraat.” (GVA-15/5/1990)

 

1782 – Het bovenste gedeelte van de kerktoren werd verbouwd in baksteen en witgekalkt.

 

1783 – Bouw van het “Brughuis” aan de Zenne.

            Het huis werd gezet op de plaats waar in 1723 de woning stond van Martinus

            Willox. Die “huysstede” stond toen op 23 roeden (“Figuratief Caertboek” Jan

            Van Acoleyen – Kaartblad 3 Nr.1).
            Martinus Willox was een eerste maal gehuwd met Petronilla Bulens.

            Uit dit huwelijk werd op 17/11/1695 een kind geboren dat onmiddellijk

            overleed. Petronilla Bulens stierf de dag daarop. Martinus Willox huwde

            nadien op 21/2/1696 te Leest met Adriana Moortgat met wie hij 6 kinderen had :

            Catharina Christophora (°18/4/1697), Guilielmus (°12/8/1700), een doodgeboren

            dochter (°18/3/1704), Anthonius (°23/10/1705), Joanna (°13/2/1710) en Anna

            (23/2/1714).

            Op 18 juli 1860 kocht Joannes Franciscus Van Moer (geboren 1835) echtgenoot

            van Anna Francisca Peeters het Brughuis van zijn broer, Philippus Josephus

            Van Moer (geboren 1828 – onderpastoor te Mechelen).

            Op 21 oktober 1908 schonk Joannes Franciscus Van Moer het Brughuis

            aan zijn dochter Antonia Van Moer (geboren in 1863), echtgenote van

            Joannes Huysegoms.

            Op 3 januari 1911 kocht Josephus Albertus Apers het Brughuis van voornoemde

            Antonia Van Moer. Hij werd in 1919 de eerste zaakvoerder van de Boerenbond

            te Leest.

            Op 16 mei 1940 moest het gezin van Josephus Apers-Maria Victoria Neefs op

            bevel van het Belgisch leger het Brughuis verlaten. 

 

            Op 17 mei 1940 heeft het Belgisch leger de brug over de Zenne laten springen.

            Door de afwezigheid van de bewoners viel het Brughuis ten prooi aan plundering

            en liep het ook heel wat schade op door het springen van de brug.

            Een dossier wegens oorlogschade werd dan ook ingediend bij het Commissariaat

            Generaal voor ’s Lands Wederopbouw.

            Na de oorlog 40-45 lag de te herstellen brug op de Zennedijk.

            Hierin werd door o.a. Cesar Albert Apers (1918-1983) en beenhouwer Louis

            Croes (1910-1976) “Brugkermis” gehouden.

            Over de brug werd een dekzeil gespannen en tussen de beide voetpaden werd een

            planché  als dansvloer gelegd. Binnen deze “tent” werd dan een orgel geplaatst.

            Op 27 en 28 juli 1952 werd nogmaals een “Brugkermis” ingericht met o.a. een

            spiegeltent en tevens jazz bij Josephus Apers in de zaal van het Brughuis.

            In februari 1953 deelde het Brughuis in de klappen veroorzaakt door de grote

            overstromingen. De Zenne trad buiten haar oevers en het water liep langs voor

            het Brughuis binnen en langs de achterzijde naar buiten in de beemden.

            Soldaten bouwden toen een tijdelijke dam met zandzakjes (vaderlanderkens).

            Na het overlijden van Josephus Albertus Apers op 10 februari 1956 kwam het

            Brughuis in handen van zijn toen nog ongehuwde kinderen : Frans Lodewijk

            (1912-1985), Francisca Anna Maria (1913-1956)  en Jozef Frans Emiel Apers

            (1923-2002).

            Na het overlijden van hun zuster hetzelfde jaar bleven de beide broers de herberg

            met zaal uitbaten. Tijdens de kermis organiseerden zij zelfs het kermisbal in de

            zaal van het Brughuis. Zo hebben wij weet van o.a. het kermisbal op 21 mei

            1961 (Sinksenkermis).

            In 1961 verhuisde Jozef Frans Emiel naar Battel zodat Frans Lodewijk van dan

            af de enige uitbater bleef tot de sluiting in 1984.

            In 1982 werd een deel van de parking onteigend voor de verbreding van de

            Zennedijk. 

            Op 18 november 1985 werd het Brughuis door Frans Lodewijk en Jozef Frans

            Emiel openbaar verkocht.

            Eddy Apers op zijn website : http://users.telenet.be/eddy.apers/ (23/11/2006)

           

            Het Brughuis was tegelijkertijd herberg, winkel van bloem, veevoeders,

            meststoffen, steenkolen...

            Naast het huis was er  zelfs een klein dok, een inham van de Zenne, langswaar de

            boten de kolen aanbrachten. De deur van dit kolenhok is thans dichtgemetseld.

            Er was ook een feestzaal aan het huis, die fungeerde jarenlang als trefplaats voor

            de Boeren- en de Boerinnengilde, en de B.J.B. tot er te Leest een parochiehuis

            kwam. Het was eveneens in dit Brughuis dat in 1898 de fanfare “Arbeid Adelt”

            het licht zag.

            “...In de herberg met grote ronde tafel, gaven vouwdeuren toegang tot een

            zaaltje met bovenmuurbanken, de vensters met uitzicht op het voorhof en de

            rivier. Een wat smaller maar even lang als de dansvloer, op een meter boven

            kelders was een verhoog met balustrade, door aan de twee zijden langs vijf

            trapkens te bereiken.

            Als de vouwdeuren werden opengesteld, overzag men de hele ruimte van achter

            de tapkast van herberg en feestzaal, met beide een toegang voor koer en keuken.

            Een indeling van toen, folkloris maar met gebruiksvoorwaarde.

            Werd er gefeest, ’t was open en vrij, niet in de mouwen, de sfeer aanstekelijk,

            stijgend gloeiend...”

            (J.A.Huysmans – “Breugeliaans aan de Zennekant”, DB- Augustus 1979)
 

            Het “toponiem” brug vonden we terug :

            1347 -48 :”...item van de Brugghe te Leest te makene...” (SR)

            1366 -67 :”...item janne bogaert ende sine ghesellen van den palen ute te doene

            die int water stoeden voir de brugghe te Leest ende te Heffene...” (SR)

            1377 – “...prope pontem de Leest...” (LGM)

            1380 – “...in Leest prope pontem inte Warandiam et terram dictum Traghel...”

            (GM).

 

1784 – Op 21 februari 1784 stierf Jan-Baptist Verbrugghen, echtgenoot van Anna

            Catharina Van den Brande, in den ouderdom van 40 jaar, 4 maanden en 13 dagen

            “ultimus sepultus in templo” (de laatste die in de kerk begraven werd).

            Er was immers een edict van Keizer  Jozef II (de “Keizer-Koster”) verschenen,

            waarbij streng verboden werd voortaan nog te begraven in kerken of kapellen, in

            bidplaatsen of andere overdekte gebouwen.

 

1786 – Bij de jaarlijkse visitatie van de parochiekerk in 1786 werd geopperd dat de

            biechtstoelen helemaal uit de toon vielen, vergeleken bij de vernieuwde altaren en

            de prachtige preekstoel.

            Zo kregen Joannes en Francois Verreys een bestelling van twee biechtstoelen,

            samen met een houten “boisering of muurbekleding sluitende aen elcke seyde de

            cleyne authaeren alsooc de boisering aen wederseyde het portael soo noghtans

            dat er aen een seyde maer en behoort te sijn eenen toogh met sitting van de

            fabriquemeesters.”

            Deze werken voor een totaal van 730 gulden, kwamen klaar tegen 18 december

            1787. (WLS,blz.24)

 

1788 – De grootste klok in de kerk (uit 1649) barstte op 19 september 1788 bij de

            lijkdienst van Joannes Bulens.

            Ze werd hergoten op kosten van de abdij van Kortenberg bij Andreas Van der

            Gheyn te Leuven, ditmaal zonder discussie met Kortenberg. Het was de

            zogenaamde “Tiendenklok” : Andreas, die gewijd zou worden op 19 januari 

            1790.

 

1789 – In de nacht van 13 december 1789 moesten de Oostenrijkse soldaten uit de stad

            Mechelen vluchten.. Ze werden uit het land verdreven. Een nieuwe staatsvorm

            werd  door de Patriotten uitgeroepen : “de Republiek van de Verenigde

            Belgische Staten.” (Ward De Kempeneer ’t Ridderke nr.2-1998)

 

1790 – De kleine klok “St-Nikolaes” uit 1608, hing gebarsten in de toren toen ze op 19

            januari 1790 door Jacobus Joannes Van de Voerde, Carolus Jozef Peeters en

            Carel Van Asch in ’t geheim werd in stukken geslagen, omdat de pastoor

            weigerde de klok te laten hergieten op kosten van de kerkfabriek. (WLS,blz.28)

 

1790 – In december 1790 namen de Oostenrijkers opnieuw de macht.

            Niet voor lang want in november 1792 overschreed generaal Dumouriez met een

            leger Sansculotten onze grenzen en versloeg de Oostenrijkers te Jemappes op

            6 november. (zie verder)

1751 – 23 januari : Franchoise Huys, Jacob Fierens wonen te Leest, Philip Huys zoon van

            Guilliam x Elisabeth Valkaerts ¼ in huis te Puurs Sauvegard 1 Cornelis Van

            Oostenrijck 2 Sherenstraete 3 Niklaes en Peter Apers 4 Cornelis Van Berckelaer,

            geerft door N°I van ouders Guilliam X Cornelia Staes.

            (Notaris Jan De Cock, Willebroek)

 

1752 – 12 maart : Testament Jacob Van den Brande woont te Leest x Catharina De

            Haen, beiden gezond.

            (Notaris Jan De Cock, Willebroek)

 

1753 – Dat jaar brak er nogmaals brand uit in de kerk. De oorzaak is ons onbekend.

            Achteraf gaf men 8 gulden en 10 stuivers uit aan een “drinkgelacht voor de

            wakers in de kerk nadat den brandt in de kercke geblust was”.

            De schade scheen niet aanzienlijk geweest te zijn, vermits er op dat tijdstip geen

            hoge onkosten in de rekeningen voorkomen.

 

1755 – “Publiek schandaal te Leest 1755”

            Dat de gildebroeders van de boogschuttersgilde “Sinte-Sebastiaen” bijtijds

            hun pintjes verzetten, zal wel niemand verwonderen, vooral als men weet

            hoeveel “staminees” ons dorp toen telde.

            Dat dit soms opschudding verwekte in de “vrome gemeente” bewijst het

            REQUEST OVER DE ABUSEN IN DE PROCESSIE uit 1755, dat we

            Terugvonden tussen de oude Leestse archieven : Heilig Sakramentsdag 1755:

            Traditiegetrouw  gaat die dag de processie uit te Leest, met de gewone

            plechtigheid en eerbied. Nauwelijks uit de kerk gekomen, gebeurde iets

            ongewoons... Maar lezen we liever het origineel relaas van de gebeurtenissen

            in de officiele aanklacht die door een verbolgen pastoor Vanheymbeke na de

            feiten naar het bisdom wordt gestuurd :

            ...” Requestre(nvdr: officiele eis of aanklacht) over de abusen in de processie,

            verthoont ende deponeert met alle behoirlyck respect ende eerbiedinghe J.F.

            Vanheymbeke paster in Leest hoedat op den feestdagh van ’t Hoogweerdighe van

            den jaere 1755 de processie ter eere van het selfde in de kercke van Leest met

            behoirelyke eerbiedigheyt, godtvrugtigheyt ende met goet order begonst synde

            ende uytgaende tot op de plaetse voor het kerckhof door sekeren PHILIPPUS

            FIERENS  geswoornen der parochie van Leest ende vaendrager der gilde van

            Leest te saemen met eenighe gildebroeders syne aanhangers is geturbeert

            (turberen: storen) ende de devotie verstroyt,  mits :

            1. – desen cum suis (nvdr : met de zijnen, met zijn aanhangers) tegen alle

            eerbidigheyt schuldigh aen ’t Alderheyligste is gegaen uyt het order enden den 

            wegh der processie, ende sich van den coninck der gilde ende andere

            gildebroeders den wegh der processie voorderende, gesepareert ende

            gestelt heeft aen den slineke hande van de processie

            2. – staende de draegers van de kerckevaenen niet veer van dien voorscreven

            turbateur (nvdr: stoorder) waerschynelyck door syn commande, buyten het

            order ende wegh der processie.

            3. – dat sommighe van syne aenhangers de gildebroeders in goet order gaende

            in de processie hebben met den arm uyt dat order getrocken

            4. – de vaendraeghers van de kerckevaenen wederom voorgaende de processie

            ende den verthoonder met het  venerabel (nvdr : venerabel : het H. Sakrament

            dat in de remonstrans rondgedragen wordt) den wegh der processie  voorderende

            ende nauwelyckx deze turbateurs gepasseert synde is de trommel geslaghen,

            ende door order van dien principalen oock geluyt de twee andere mindere

            klocken, dewelcke niet en luyden met de groote klock tensy voor de overledene,

            ende dat tot verstroying van het volck mijnende dat het luyde voor iemant die

            overleden was.

            5. – Desen met syn aanhanghers sonder het alerheyligste te vergeselschappen,

            hebben op de plaetse blyven staen lachen ende gabberen de herberghe uyt en in

            loopende tot dat den verthoonder comende weder aen de kerck met het venerabel,

            neder geklient synde syn vaen op syn schouders gehouden sonder met het selve

            eenighe eerbiedigheyt aen ’t Hoogweerde voor hun passerende te bethoonen.

            6. – Terwijlen den verthoonder vervolghde den wegh der processie om de kercke

            soo is dien turbateur ende stoorder der godtvrugtigheyt in de kercke gegaen eer

            den verthoonder met het venerabel in de kerck ginck daer nochtans den coninck

            der gilde met de twee dekens en andere gildebroeders volgens oude gewoonte

            bleven knielen aen den inganck der kercke  gelyck hy volgens de gewoonte oock

            soude moeten doen hebben strijken syn vaen voor ’t Hooghweerdighe en alsoo

            niet voor maer achter het Hooghweerdigh in de kercke te comen...

            (Kerkarchief Leest : 34 f°75 en 76 – R.A.A.)

            Tot hier de aanklacht van de pastoor tegen Philippus Fierens aan het adres van het

            bisdom.

 

            Op 20 november van datzelfde jaar volgde het antwoord van het bisdom, de tekst

            was in het latijn opgesteld : de “zondaar” Philippus Fierens zal publiekelijk aan

            de pastoor vergiffenis moeten vragen voor het bedreven schandaal. Dan zal de

            zaak geklasseerd worden. Onderaan dit document schreef de pastoor : “de copie

            deser is door mij geinsinueert aen Philippus Ferens. Desen...april 1756.”

            (Georges Herregods – DB – november 1981) 

 

1758 – 16 juli : Leest kreeg haar “Biegulde”. (Gijs-Thijs,reg 89,f° 83)

 

1762 – “ In den eerse betaelt aan Zairinus Buelens de somme van 8 guldens in

            voldoeninghe van eenen waegen met drije peerden bespannen gelevert ’t hebben

            om van deze stadt naer Brussel te transporteren op den 11ste ende 12^e november

            1762 de bagagie van Oostenrijksche militaire volckeren van oorloghe ende ditten

            advenante van vier guldens daeghs conforme de publique verpachtinghe daer van

            gedaen, hebbende alsdan gedient twee daeghen uytweysens sijne quittantie

            daer van sijnde dus hier de voorschreve somme van 8-0-0.

            Item betaelt aen den selven sesse guldens voor eenen wagen met twee peerden

            bespannen ten dienste van desen dorpe gelevert ’t hebben op den 19en ende

            20sten november 1762 om naer Brussel de bagagien te vervoeren van eene

            commande der artillerie tot drije guldens daeghs conforme de publique

            verpachtinghe hebbende alsdan gedient twee dagen dus hier bij sijne quittantie

            6-0-0.

            Item betaelt aan Jacobus Buelens de somme van 6 guldens voor eenen wagen met

            vier peerden bespannen gelevert te hebben op den 21en ende 22en december 1762

            om van deze stads naer de gene van Lier te transporteren de...

            Als protecteurs deser stads ende desselfs district bij preallabel ordre ende kenisse

            van mijne heeren wethouderen dien aengaende aen den selven Meijer in Polliceij

            Caemere gegeven. Dus bij bepartitie ende quittantie de somme van...”

            (Generaele Waegenvrachten – onvolledig document van 1762)

 

1765 – 2 mei : Marie-Louise Augustine de Robiano ontvangt van Jan Judocus De Trieu

            en diens echtgenote Maria Magdalena Dorothea De Fraye 4.000 gulden tegen een

            jaarlijkse rente van 160 gulden of  4% bij preciese betaling verlaagd tot 140 g. Of

            3 g. 10 st. Bepand op een hoeve met huizing, schuur, stalling en andere edificiën,

            boomgaard, mestput met het aanliggend land onder Leest ; nog op 12 bunder 45

            roeden land onder Leest en Heffen en op 1 dagwand land “het Beplant Plaatsken”.

            Ze geeft procuratie aan Frans Walravens.

            (Zegels van Andreas Jozef Otté, Rombout Van den Male) (MS)

 

1772 – Tijdens de regering van Keizerin Maria Theresia (onder de Oostenrijkse

            Habsburgers) werd in 1772 een ordonnantie uitgevaardigd waarbij de verplichting

            werd opgelegd meer intensief aan de landbouw te werken en in het bijzonder de

            braakliggende gronden en heiden te ontginnen.

            Dit kwam onze landbouwbevolking zeer ten goede, niet in het minst in de

            omgeving  van Mechelen. Ook Leest zou er wel mee varen. In die tijd immers is

            men in onze streken begonnen met de uitgebreide teelt van de aardappelen.

            De aardappel, thans onmisbaar volksvoedsel, was toen weliswaar in Europa al een

            hele tijd bekend, (in 1580 werden voor het eerst twee struikjes aardappelen in de

            tuin van Pitsemburg te Mechelen geplant) doch verscheen slechts omstreeks 1740

            in grote hoeveelheid op de markten van Vlaanderen.

            Dit gebeurde nog voor de Franse agronoom Antoine Augustin Parmentier

             (1737-1813) de kultuur van de aardappelplant in Frankrijk zo populair maakte.

            Het nieuwe, gezonde en goedkope volksvoedsel kon op de dan ontgonnen

            gronden overvloedig worden gekweekt. Een nieuwe bron van welvaart was

            ontdekt. (Hendrik Diddens in Gazet van Mechelen – Leest in de spiegel van het

            verleden)

 

1773 – Heerdoptelling : de gemeente Leest telde 173 huisgezinnen, met 706

            communicanten (d.i. personen boven de leeftijd van 12 jaar, die dus hun eerste

            communie hadden gedaan) en 271 niet-communicanten of kinderen beneden de

            12 jaar.

            In het totaal waren er dus 977 inwoners te Leest. (Hendrik Diddens – Leest in de

            spiegel van het verleden)

 

1736 – 25 januari : Antoon De Maeyer woont Puurs gewezen voogt der wezen van

            Antoon Peeters x Barbara De Maeyer, Jan Peeters woont te Leest kocht van de

            erfgenaam land te Willebroek.

            (Notaris Jan De Cock, Willebroek)

           

1737 – In 1737 was de pastorij zodanig aan het vervallen dat pastoor Van Heymbeke een

            oproep deed tot de abdij van Kortenberg om de pastorij te laten restaureren.

            Vermits dit klooster de inkomsten van de parochie opstreek, moest het ook

            instaan voor het onderhoud van pastoor, kerk en pastorij. Het klooster hield zich

            echter van de dove. Zo kwam het tot een proces  tussen de pastoor van Leest en de

            abdis van Kortenberg over de kwestie wie de herstelling aan de pastorij diende te

            betalen.

            Dit proces begon aldus :

            “Het pastoreel huys is in zoo slechten staet dat de daeken drijgen in te vallen, de

            gevel drijgen te beswijken ende den kelder des winters vol waeter staet, ende de

            vensters en solders veroudert ende verrot. Daerenboven is het voorseyde huys soo

            cleyn ende vernepen dat den heere Pastor genootsaect is te slaepen onder het

            dack, uytgestelt aen coude, windt ende hitte ende andere ongemacken,...”

            De herstelling werd geschat op 1.600 gulden. De zaak kwam voor de Grote Raad

            van  Mechelen en na lang aanslepen kwam de beslissing op 4 april 1742 : de

            reparaties kwamen op kosten van de abdis van Kortenberg. De pastorij werd

            grondig hersteld en hoger opgetrokken.

 

1739 – De tweede klok (van 1649) barstte in 1739 en werd hergoten door Lambertus

            Franquin uit Mechelen, op kosten van de parochie. Ze werd gewijd op 11

            december 1739 en kreeg de naam Maria.

            Roger W. Borguelmans, meier van het distrikt Mechelen, was peter en Amelia

            Reyntjens, echtgenote van Philipus Fierens was meter.

 

1740 – Leest telde dat jaar 759 inwoners. (DB, nr.11-1958)

 

1741 – In de nacht van 15 op 16 februari 1741 werd er ingebroken in de sacristij.

            De dieven verdwenen met een aanzienlijke buit : een kostbare vergulde zilveren

            ciborie, een zilveren kelk, een zilveren pixis om de communie aan de zieken

            te dragen, een paar zilveren chrismapotjes en al het lijnwaad dat voorhanden was.

            Enkele dagen later kwam de reaktie van het bisdom onder vorm van een brief,

            voor te lezen in de kerk : “Wij komen te verstaan dat abominabele booswichten

            in de sacristije der kercke van Leest ingebroken hebbende aldaer gestolen hebben

            niet alleenelijck alle lijnwaet, maar ook de HH.Vaeten, hebbende met hun

            onsuyvere handen daer uitgestort de HH.Oliën, jae oock   (O schroomelijk

            schelmstuk) het heylich der heyligen...”

            Het bisdom stelde dan verder voor op de eerstvolgende zondag, 18 februari, te

            Leest een publieke biddag te houden met “uitstelling van het sakrament en met

            processie om te vercrijgen dat de goddelijke barmhertigheyt de vreese en

            benautheyt aenjaege aen sulck booswichetelijck gespuys...” Wie de biddag

            meemaakt krijgt veertig dagen aflaat. (WLS, blz.15)

 

1741 – September : 75 sterfgevallen van de rode loop. (Sermoenen van pastoor Joris)

 

1746 – 14 april : Peter Apers zoon van Cornelis woont te Leest sterk voor Elisabeth

            Corens zijn moeder afwezig en voor Adriaan zijn uitlandige broer, huurt van huis

            te Ruisbroek 2 Guilliam De Maeyer 2 de Hoogstraat 3 de kapel van St. Catharina

            en Gerard Verhelst 4 het goed van het gasthuis van Antwerpen.

            (Notaris Jan De Cock, Willebroek)

 

1747 – In de periodiek “De Band” publiceerde Georges Herregods in het nummer van

            december 1981 het proces van Joanna “Jaske” De Ridder uit Willebroek die tegen

            de lamp was gelopen na verschillende geestesbezweringen.

            Zijn bronnen : Kerkarchief  Leest nr.29 – 31 (Rijksarchief Antwerpen),

            Parochie-Archief Leest nr 41 en 42, (Parochieregisters) nr 51 (status animarum)

            en het Kaartboek van Jan van Acoleyn – 1723.

 

 

                                   Een Heksenproces te Leest.

 

“...In deze omtrent de maent van mey in het jaer 1747 in den stal van Berbel Vermeylen weduwe van wijlen Christiaen Lauwens woonende in de parochie van Leest, eene van

haere koyen sieck synde, om te weten d’ oirsaeck van die sieckte heeft doen roepen eene 

sekere vrouwe gemynelyck genaemt de Sias oft Jaske woonende onder de parochie van Willebroeck.

Dese omtrent tien uren morgens aldaer gecomen synde, is gegaen in den stal van de verseide weduwe, ende heeft geseyt dat op die siecke koye eenen geest sagh sittende in de gedaente van een wit konijn : dit geseyt hebbende issy gegaen in huys seggende den geest niet te connen doen spreken tensy ten twelf uren van den dagh oft van den nacht ;

omtrent twelf uren van den dagh is sy wederom gegaen in den stal ter presentie van de voorscreve weduwe, haren soone Gillam Lauwens, Annemi Lauwens haer dochterken, ende Jenna Kauwenbergh.

In den stal synde heeft doen ontsteken de geweyde keersse, doen bybrenghen geweyt water, doen lesen de vrijdaegse en saterdaegse letanien, seggende aen Janna Kouwenbergh leserse der geseyde letanien : siet wel toe dat ge geen woorden van de letanien en mist oft den duyvel sal u den hals breken.

Terwylen dat se in den stal waeren ist geschiet dat de gewyde keerse gebroken is, waerop die Jas geseyt heeft : nu siet ge wel dat hier eenen geest resideert aengesien de keerse breeckt.

De letanien geeyndight synde heeft dese Jas geweyt water geworpen naer de siecke koye ende geseyt dat se den geest , den welcken sy te voren in de gedaente van een wit konyn hadde sien sitten op de koye nu sagh in de gedaente van eenen mensch sonder beenen, ende heeft tot den geest geseyt : syde van Godtswegen spreckt, syde van duyvelswegen wyckt, waarop den geest tot haer (de andere tegenwoordighe niet hoorende spreken) geseyt heeft : ick ben den geest van Christiaen Lauwens den man van de voorseyde weduwe nu overleden elf à twelf jaeren, daer moeten tot Hanswyck gehoort worden 2 gelese missen dry bedewegen gedaen worden naer Heyendonck, twee naer Calfvoert, eenen naar Peuti, eenen naer Brussel in de Savelkercke, drij naer Sinte Rombouts Capelle, ende eenen naer het capelleken van den boom buyten d’Echerspoelpoort alwaer moeten gelesen worden 22 vaderonsen.

De weduwe heeft van deze Jas gevraeght hoeveel sy daer voor hebben moest, dewelcke gevraeght drij per misse schellingen dewelcke haer van de weduwe gegeven zijn.

Twee maendt daernaer omtrent den hoist de weduwe sieck sijnde heeft deselve Jas wederom doen roepen om van de selve te weten welck d’oirsaeck was van haer sieckte, is daer gecomen omtrent elf uren aen het bedde van de voorseide weduwe ende heeft geseyt aen de sone Gillam Lauwens, oft hij den geest van synen vader in de gedaente van eenen man niet en sagh waer op hij antwoorde : nee, waerop sij wederom seyde dat sy hem sagh sitten op het hert van sijne moeder in de voorscreve gedaente. Omtrent twelf uren heeft se de gewijde keerse doen ontsteken, doen lesen de letanien van vrijdags ende saterdags dewelcke gelesen sijnde heeft se weyde water gesproyt ende eenighe woorden gesproken tot den tot den geest die de tegenwoordighe niet en verstonden, ende oock ten lesten geseyt tot den geest : sijde van Godtsweegs spreekt  ende seyde van duyvels weghe wijckt.

In de tegenwoordigheyt van den siecken, van Gillam Lauwens ende Jacobus Bulens, Annemi Lauwens.

Dit geseyt hebbende heeft geantwoordt dat tot Heyendonck moesten geschieden drij gelese missen, ende dat daerom bij haar quamp om van haer geholpen te worden ende dit

gedaen sijnde dat den geest dan saligh was, ende sy heeft oock tot de siecke geseyt, dat nu noch in tijdt was, ende waerthat de siecke voor 24 uren gewaght hadde van haer te roepen, dat er seker soude gesterven hebben. Twee schellinghen.

Omtrent Bamis de tweede koede van Berbel Vermijlen sieck sijnde is de geseyde wederom gehaelt en gecomen omtrent tien uren in huys,ende weynigsken geseten hebbende is gegaen in den stal, ende seyde dat sij den geest sagh in de gedaente van een vrouwpersoon  sittende op de koede gecleedt met grouwt lijfken hebbende verrimpelt aensicht ende brandende ooghen in het hooft dan isse wederom in huys gecomen seggende den geest niet verder te connen spreken als ten twelf uren.

Die uer gecomen sijnde isse naer den stal gegaen daer bij sijnde Gillam Lauwens, Berbel Vermijlen, Anne Mi Lauwens, Cornelis N. Heeft doen ontsteken de geweyde keerse, doen lesen de vrijdaeghse ende saterdaeghsche letanien. De welcke gelesen sijnde begonst sij te lesen ende eenighe woorden te spreken de welcke de tegenwoordighe niet en verstonden ende die woorden gesproken sijnde heeft se geweyt water geworpen naer den geest ende geseyt sijde van Godtweghe etc... ende heeft den geest gevraagt hoe sij hiet, ende  heeft geseyt dat se was de moeder van de weduwe.

Den geest geseyt hebbende wie hij was, soo heeft sij gevraaght tot wat eynde sij daer quamp, waarop den geest geantwoordt heeft, dat se daer elf jaeren geresideert hadde, ende gevraeght sijnde wat sij versocht, heeft geantwoordt datter twee gesonghe missen moesten gehoord worden tot Caffvoert, een gelese misse tot Halle gehoort worden ende den geest heeft geseyt dat dandere kinderen dien last moesten helpen draghen : gegeven twee schellingen...”

 

Deze feiten kregen een staartje : “Jaske” werd opgesloten en veroordeeld tot twee jaar boeteklooster, met nadien de gebruikelijke publieke vergiffenis :

 

“...In de saecke van officie voor ons gevoert ende ongevonnist hangende tusschen den promotor van ons Hof aenklager van den eenen cant, ende Joanna De Ridder verlate huysvrauw (gelijck sij seght) van Joannes Adriaenssens van den anderen cant ;

de acten hier van gesien hebbende, op alles wel gelet sijnde ende rijpelijck alles overwogen hebbende besonderlijck verschijde haere antwoorden ende belijdenissen, ende haere ootmoedighe onderworpinghe soo antwoordende op den beschuldigende boeck van den promotor als op onse verbale ondervraginghe uyt officie gedaen, aenroepen hebbende den naam van Christus, met raet ende toestemminghe der rechtsgeleerde, definitivelijck recht doende, declameren wij, de geseyde gevangene overtuyght te sijn, dat sij van over veel jaeren de siecke menschen ende beesten heeft trachten te exorciseren oft belesen, ende dat sij vermetelyck getal te licht geloovende volck heeft wijs gemaeckt de voorseyde menschen ende beesten van eenighe vremden geest beseten te sijn, ende dat sij haer selven geveynst heeft ende een andere bedrigelijck geseght heeft, dat se dien sagh onder verscheyde gedaente van een conijn, dwijf ende menschen van over lanck gestorven, dat sij dien aensprack ende dat hij haer antwoorde, tot dien eynde misbruyckende de ceremonien ende gebeden der kercke, met een ijdele oplettentheyd van tijdt ende met een groeter ontsteltenisse van haer selven als van het bijstaende volck, ende dit niet alleen in de parochie van Willebroeck alwaer haer wooninghe is, maer oock in de bijgelegene en veer afgelegene parochien : besonderlyck in de parochien van Leest, Heffen, Hombeeck ende Schriecke ;

hierom vonnisse wij de gedaeghde, dat sij provisionelijck van de plaetse haerder gevangenisse sal gebraght worden in ’t Huys van ’t H. Cruys bij de vaert in dese stadt, ende om aldaer over alle haer geseyde uytsporigheden een waere ende oprechte penitentie te doen, ende tot dien eyndesal sij met den eersten aen een geapprobeerden Bichtvader doen een algemijne bichte van altemael haer sonden, sal een geheele maent over ander daghs vasten in het broodt van quelling ende int’ water van droefheyt, ende dat se provisionelijck sal besorghen ende sonder uytstel door den mont van Eerw.Heeren pastoors der geseyde parochien sal doen vergiffenis vraghen van ’t scandaele van haer gegeven, met gelofte van in ’t toecomende diergelijcke saecke niet meer te doen, dat se alle maenden te minsten soo lanck als sij in dat geseyt huys blijven sal, sal doen aen den geseyden geapprebeerden bichtvader eene sacramentele Bicht ende alle vrijdaghen op den tijdt van haer verblijvinge sal herhaelen den vasten in’t broodt van quellinghe ende int water van droefheyt, dat se voor de twee jaeren niet en sal losgelaten worden ende dat op een geen andere conditie als dese dat als wanneer sij sal wederom gekeert sijn naer haere wooninghe, dat sij op den sondagh immediatelijck volgende op gebooghde knien, ende een keerse van geel coleur hebbend in haer handen vant’beginsel der Hooghmisse tot eynde op eene plaetse gesepareert van d’andere sal stellen, ende de vergiffenisse, dewelcke provisionelijck door den mondt van haeren Eerw.Heer Pastoor gevraeght hadde, self tegenwoordigh sijnde met haeren mondt sal hervraghen ende sal bekennen dat sij het al te light geloovende volck met haere superstitien bedroghen heeft, ende dat sij meyt uyt haere parochie op wat pretexe dat het soude moghen wesen, en sal gaen sonder oorlog van haere Heer Pastoor, ende dat sij aen hem ten minste alle maenden sacramentelijck sal biechten ende volgens sijn voorscrijvinghe sal entfanghen het lichaam van ons Heer...”

 

Bij het verlaten van het dorp, op de Tisseltbaan, eventjes voorbij het kapelleke van de Boerinnegilde, stonden in 1747 twee huizekes : het eerste werd bewoond door Gilliam Bradt, het tweede door het gezin Christiaen Lauwens – Barbara (Barbel) Vermijlen. Dit laatste huisje stond ongeveer op de plaats waar later de weduwe Emiel Baetens zou wonen.

In dat boerderijtje vonden deze feiten plaats (geestesbezweringen).

In 1747 was vader Christiaen Lauwens elf jaar gestorven (23/11/1736), hij had zijn vrouw Barbel twee kinderen nagelaten : Guillam en Annemie.

Bij ziekte van mens of vee deed Berbel telkens beroep op een zekere Joanna De Ridder (“Jaske”) uit Willebroek.

Guillam Lauwens huwde nadien met Joanna Van Campion en betrok het naburige huisje van Gilliam Bradt. Dochter Annemie Lauwens trouwde met Jan Steenmans en bleef bij haar moeder wonen. Dit jonge gezin kreeg twee kinderen : Petrus (1766) en Jacobus (1778). Berbel Vermijlen overleed er op 22 januari 1775 op de leeftijd van 77 jaar 7 maanden en 11 dagen.    (Georges Herregods)

 

1713 – Door de overeenkomst van Utrecht  werd Karel van Oostenrijk onze vorst.

            Voortaan sprak men van de Oostenrijkse Nederlanden.

            Dit zou duren tot 1794,  tot aan de bezetting van onze contreien door de Fransen.

           

1721 – Op een lijst  van de schepenen van Mechelen betreffende de terechtgestelde

            personen tussen 1366 en 1795 vonden we in 1721 een Leestenaar terug, een

            zekere Christoffel Roelants. Hij werd veroordeeld tot de galg.

            De reden bleef ons onbekend.

            (Nr.15.688 van de Schoutsrekening – 5 Eeuwen Stedelijk Strafr., L.Th.Maes)

 

1723 – Dat jaar telde Leest 674 inwoners.

 

1723 – Joannes Franciscus Van Heymbeke volgde pastoor Van den Male op en dit tot

            1773. Hij was te Brussel geboren en ligt samen met zijn zuster begraven in de

            rechterzijgang van de kerk.
           Van augustus 1727 tot mei 1728 bediende hij ook de parochie Hombeek.

            Gedurig had hij last met de Kortenbergse abdis om op haar kosten zijn

            Leestse pastorij te laten herstellen. Zo schreef de rentmeester op 21 juli

            1753 aan het bisdom : “Ick verliese mijn couragie als ick hoore dat onse

            Eerweerdighe Mevrouwe soo overvallen wordt, ick vreese dat sy daer

            nogh haeren beck sal in laeten...”

            Toch haalde de pastoor het telkens en bekwam hij zelfs dat er een nieuwe

            pastorij zou komen. Wat met twintig jaar uitstel ook gebeurde.

            De laatste jaren van zijn pastoorschap moest het hoogkoor herbouwd worden.

            Dat hij tegelijk mee het interieur liet venieuwen, was feitelijk onnodig.

            Maar ja, de barok was in...en zo deed men beroep op Pieter Valckx en

            Lambert Jozef Parrant.

            Jan Van Heymbeke overleed te Leest op 12 april 1773.     

            (Wilfried Hellemans, “Pastoors Gevraagd”, ’t Ridderke nr.2, 2004)       

 

1723 – Dat jaar ging landmeter Jan Van Acoleyen, op verzoek van de

            “geswooren der prochie Leest” Hendrick Selleslach en Jan De Laet,

            over tot de “generaele metinghe ende caertboeck der prochie van

            Leest...”

            Dit kaartboek bestaat uit tien kaarten waarop elk huis en elk perceel

            grond aangeduid is met een nummer en een daarbijhorend register

            met de namen van de eigenaars en de grootte van elk stuk grond.

            Dit “Caertboeck” van Leest wordt bewaard in het Rijksarchief te

            Antwerpen, onder Gemeentearchieven van Leest en is getekend en

            geschilderd op perkament. Een zelfde kaartboek, ditmaal samengebundeld

            met dat van Heffen en getekend op papier is te vinden in de Koninklijke

            Bibliotheek te Brussel, bij de Handschriften 5396 nr. 18112.
 

1726 – “...sesse daghwanden landt geleghen onder Leest in den Leestschen Cauter

            genoemd Annekensblock”. (GM)

 

1729 – “Contribueren de parochianen tot het doen maeken van een schoon horologie op

            den toren der kercke, eenieder met de somme die hij zal believen te geven”.

            Eenenzeventig Leestenaars waren goed voor een bijdrage van 254 gulden 19

            stuivers. Wij willen u hun namen niet onthouden :

            Pastoor Van Heymbeke, Jan Peeters, Philippus Fierens, Hendrik De Laet, Pauwel

            Van Fransen, J.F.Elias, Gulliam en Cornelius Puttemans, Gilliam Heeremans,

            Geeraert Fierens, Gulliam Homerese, Niclaes Dekeyser, Jan Gillis, Jacques

            Sleubus, Jan Van Hoof, Jan Van Asch, Jacobus Servranx, Jan Verbrugghen,

            Ferdinand Selleslagh, Peeter De Laet, Peeter Bulens, Sebastiaen Verschuren,

            Romboudt Bulens, Gilliam Buelens, Jan Diddens,Gillis Bogaerts, Mattheus Van..,

            Jacques Elias, Peeter Van Asch, Gilliam De Laet, Adriaen Vercammen, Jan

            Verhoeven, Matthijs De Wit, Anthoon Van Merchtem, Jacques Feremans, N

            Peeters, Ferdinandus Peeters, Jan Wellens, Jan Nieuwlans, Livinus Moirtgat,

            Jacques Peeters, Jan Veruijschen, Martinus Bulens, Jan Coppene, Adam Putters,

            Joos Lauwens, Jan Lauwers, Gisbert Scher, Anthon..., Jan Lambergh, Peeter

            Fierens,  Jacques B..., Andries Diddens, Francies Bulens, Jan Verlinden, Bertel

            Vermijlen, Peeter Vloebergen, Adriaen Lauwens, Mijnheer Caimp, Govaert

            Jacobs, Cannonick Marmillon, Jan Dewit, Francis Bulens, Peeter De Laet en

            Anthon Coekelbergh.  

            Voordien stond er een zonnewijzer op de toren, hij was er geplaatst in 1680.

            Voor de plaatsing van dit kerkuurwerk maakte timmerman Jacobus Van Camp

            op  de zolder van de toren “een huysken voor de horologie”.

            Meester plakker Jan Van Coppenhol mocht bij deze gelegenheid de toren bezetten

            en  witten “met kalck als lackmoes als andersints”. Niet alleen de toren, maar de

            gehele kerk werd dat jaar in het wit gezet.

            (WLS, blz.19)

 

1729 – Regels Broederschap Sakrament des Autaers. Gedrukt reglement van deze

            broederschap. (Kerkfabriek)

            Pastoor Van den Male richtte (ca 1700) de oudste Leestse broederschap op : die

            van het Allerheiligste. Haar gedrukt reglement verscheen zowat drie decennia

            later.

            (Wilfried Hellemans, 2003 – “Negen eeuwen Sint-Niklaasparochie”)

           

1730 – Leest telde 719 inwoners.

 

1733 – 29 december : Niklaas Van Kiel  en zijn echtgenote Catharina De Drijver

            confirmeren voor de schepenen van Mechelen de notarisakte, waardoor ze ter

            rente van het klooster van Leliëndael hebben 1.000 gulden ten penning 16, of in

            geval van preciese betaling tegen 3 g. 10 st. ten honderd, bepalend op 6 dagwand

            beemd “de Halsbergen” onder Leest. (MS)

 

1735 – 21 mei : Vernieuwing van het reglement van de “Gulde vanden

            handbogheschutters binnen den dorpe van Leest”.

            In 1928 vond mevrouw Voet op haar zolder een bestoft, beschadigd perkament.

            Het werd hersteld in het Koninklijk Staatsarchief en thans bewaard op de pastorij.

            Het onderschrift van deze uit 37 artikelen bestaande “rolle” luidde :

            “ Dese voorschreven Rolle ende Ordonnantie is bij mij onderges. als Hooftman

            van de Gulde van den Eedelen hantboghe binnen der stadt van Mechelen naer alle

            oude Costuijmen ende Usantiën alsoo vernieuwt ende aen die van Leest verleent,

            op heden den 21 Mey 1735.

                        P t P Roose, Baron van Leeuw”.

            In het Rijksarchief te Antwerpen is nog een ouder afschrift van dit reglement te

            vinden, zie jaar 1647.

 

1735 – Enkele toponiemen uit het ”Pachtboek van juffrouw De la Rue, Mechelen” over  

            de jaren  1735 – 1785 (origineel eigendom van J.Buts-Heist o/d Berg) en allen

            op grondgebied Leest :

            “...item  stuck lant genaemt het “Leliendaels Bunder”  op den cauter...”

            “...item stuck lant genaemt “de Sesse Dagwanden” op den Cauter...”

            “...item een stuck lant eertijts bosch,genaemt “het Bremken”...”

            “ ...item een stuck lant genaemt “den Hooghacker”...”

            “...item een stuck lant genaemt “den Zelinck”...”

            “...item een stuck lant “het Eerste Duijckensvelt”, tegen den Hoeck...”

            “ ...item een stuck lant genaemt “het Twee Duijckensvelt”...”

            “ ...item een stuck lant geheeten “hetDerden Duijckensvelt..tegens den

            Draeijboom..”

            “...item een stuck lant “den Groenen Wegh”genaemt...”

            “...item een stuck lant genaemt “de Drij Honden” onder Leest...”

1691 – 31 januari – Schepenbrief van Mechelen : Elisabeth Van Hoof, weduwe van Joris

            De Hont ontvangt van Peter De Kegel en Joanna De Hont 200 gulden kapitaal

            tegen een jaarlijkse rente, verzekerd voor het derde deel van het huis “de Drie

            Vriessen” in de O.L.V.straat.

 

1692 – 29 december : “De meyer Jan Bouxstuyns voerbaen soude bedienen de meyerije

            van Heffen, Leest, Hombeeck, Battel, Auweghem ende Geerdeghem”.

            (Geschiedenis van Hombeek, blz.31)

 

1693 – “Omtrent het jaer 1693 is tot Mechelen eerst in gebruyck gekomen het drinken

            van het Lovensche Bier.

            De eerste herberg waer men dit bier tapte was “In ’t Uylenkotje” genaemd, in de

            Onze Lieve Vrouwestraete, alwaer dagelijks vele advocaeten, doctors en andere

            die tot Loven gestudeert hadden, die kwamen drinken.

            De tweede herberg was in het “Vlasch-Bloemeken” en de derde in het

            “LEESTJEN” in de Cathelijne straete. (huisnummer 89)

           Het eerste Lovens bier, dat aldaer getapt werd, was zoo sterk dat de luyden met

            drij pinten te drinken zoo dronken waeren dat men hen thuys moeste voeren.”

            (Mechelse Kronieken)

 

1694 – Joannes Anthonis Van den Male volgde pastoor Gijsens op van april dat jaar tot

            aan zijn dood  op 22 februari 1723.

            Hij ligt begraven in de linkerzijgang van de parochiekerk.

 

 

1699 – 4 april : Willem De Wint bekent dat de Putterie hem 200 gulden heeft

            overgemaakt tegen 12 gulden 10 stuivers intrest op 5 dagwand land onder Leest.

            (MS,nr.4823)

 

1701 –                           De Sint-Jozefskapel

          

            Bouw van de Sint Jozefkapel in de Dorpsstraat. Dit gebeurde grotendeels op

            kosten van pastoor Van den Male en enkele vrijgevige parochianen. (DB-1958)

            In het Mechelse stadsarchief ligt een schets van deze kapel in 1790 met volgende

            tekst :

          “St-Josephs-Kapel. Deze kapel wierd gebouwd omtrent 1690 door den

            Eerweerden Heer Joannes Antonius Van de Maele, pastoor te Leest ; denselve

            die het godshuys van de H.Magdalena in den ham begiftigde.

            De kapel wierd onder het fransch schrikbestuer afgeworpen omtrent 1798.

            Doch is later wederom opgebouwd op de oude fundamenten opde zelve wijze

            bijna als zij te voren was”.

 

            Deze bouwdatum was  foutief vermits deze pastoor Leest vervoegde in 1694...

 

            In Gazet van Mechelen van 18 september 1959 publiceerde J. Uytterhoeven

            volgende bevindingen over de Sint Jozefskapel :

             “Tussen Leest en Tisselt, aan de zoom der oude Romeinse buurtbaan die aldaar,

            en nu nog in de dorpskom van Tisselt Hoogstraat heet, en die niets anders is dan

            het vervolg der Oude Leestse Baan die, over de Warande van Mechelen komt,

            staan er twee oude en schilderachtige kapellen : de Sint Jozefkapel op Leest en de

            Hoflandkapel op Tisselt.

            De St-Jozefkapel is eigenlijk nog gelegen in het dorp Leest zelf, links van de

            steenweg naar Tisselt, op nauwelijks 200 m van de kerk.

            Deze kapel is in baksteen gebouwd, maar alles is beplakt en wit geverfd. Boven

            de ingang komt een arduinsteen voor waarop tweemaal geschilderd werd “Maria,

            help ons in allen nood”, heden schier niet meer zichtbaar. 

            In de rechterzijmuur komt een steen voor met een jaartal dat echter niet meer te

            ontcijferen is, doch waarschijnlijk het jaar aangaf waarin de kapel, na de Franse

            revolutie, gerestaureerd werd.

            Voor de ingang staat een oude linde.

            Van binnen is de kapel geheel gewitkalkt, van weerskanten en tamelijk hoog, een

            getralied venster met negen ruitjes die echter heden bijna tot de laatste door het

            keuteljacht met steenworpen kapot zijn gekegeld. Binnenwaarts is de kapel 3,50

            bij 4,50 m. De oude deur voorzien van een getraliede opening en van een

            offerblok is, aan de binnenkant beslagen met een metalen plaat en sluit met een

            zeer oud slot.

 

            Wanneer men even door de getraliede deur kijkt staat men enigzins verwonderd

            over wat er daar binnen te aanschouwen is. Men ziet daar een houten

            Renaissance-altaartje dat zonder twijfel speciaal voor deze kapel vervaardigd is

            geweest. Het retabel vormt een troontje waarop drie oude gepolychromeerde

            beeldjes staan, de H.Familie voorstellend en het staat vast dat deze beeldjes

            vroeger in de processie gedragen werden.

            Op de altaartafel staan aan weerskanten twee houten verzilverde kandelaars. Op

            de antipendiumplank staat het monogram van O.L.Vrouw geschilderd. Maar op

            de altaartrap staan twee reusachtige en voorzeker oude houten beelden, geheel wit

            geschilderd. Links St-Jozef, rechts St-Niklaas en dit is zo maar geen toeval want

            St-Niklaas is de eerste patroon van de parochie en St-Jozef de tweede.

            Deze beelden zijn alvast geen knoeiwerk, ze hebben een zekere allure en doen aan

            werk van een Fayd’Herbe denken. Beide beelden komen vermoedelijk uit de kerk,

            want voor de kapel zijn ze veel te groot.

            Dit vermoeden wordt alvast versterkt door het feit dat er in een kerkrekening van

            Leest, zo maar uit het jaar 1597, de volgende post voorkomt : item betaelt voor

            Het repareren van een Sint Niclaes, te maken een hant metten staf ende het

            cuypken met de drij kinderkens II gulden VIII stuivers.

            Beide beelden zijn veel te mooi om ze daar langer aan de vernielzucht van het

            keuteljacht prijs te geven, want de kapel schijnt niet meer onderhouden te worden.

            Al wat we weten is dat de kapel er reeds stond in 1702, als blijkt uit een toelating,

            op  23 augustus van dat jaar door aartsbisschop Humberto a Precipiano verleend,

            om in de Sint-Jozefskapel te Leest wekelijks een mis te lezen.

            Er is ook spraak van in een vragenlijst in 1716 voor het kerkvisiet voorgeschreven

            door aartsbisschop Thomas Philipp d’Alsace de Bossu.

            Uit nagelaten nota’s van pastoor J. Van Heymbeke in 1744 en door pastoor De

            Heuck in 1774 blijkt dat de kapel is begiftigd geweest door baron de Spangen en

            vrouwe wwe. de Saint Roman Koninxsteen om er ’s zondags en op de feestdagen

            mis te lezen.” (GvM 18/9/1959)

 

            Op 6 februari 1974 deed pastoor Lornoy bij veldwachter Van Hoof aangifte van

            inbraak en diefstal in de Sint Jozefkapel. Hij ging er van uit de de diefstal werd 

            gepleegd tijdens de nacht van 1 op 2 februari 1974 omdat er toen ook was

            ingebroken in de Sint Annakapel.

            In de St-Jozefskapel gingen de  dieven aan de haal met een zestal houten barokke

            kandelaars en met het gepolychromeerd houten H. Familiebeeldje uit de 17^e eeuw.

            Uit de St-Annakapel ontvreemden ze een 16^e eeuws  houten beeldje.

            Het altaar in de St-Jozefskapel uit 1764 was vroeger een zijaltaar in de

            parochiekerk.

            In de altaarnis staat een gipsen mariabeeldje “seder sapientiae” (stoel der

            wijsheid).

            Met de afschaffing van de processies verdween ook het jaarlijkse onderhoud aan

            kapellekens. Vroeger werd immers bij elke processie de kapel schoongemaakt

            door de buren. Zo werd er ook bij die gelegenheid wit zand gestrooid omheen de

            Sint-Jozefskapel en verse bloemetjes geplaatst op het altaar.

 

            In 1977 stonden de Leestse kapellekens er dan ook armzalig en treurig bij.

            Gelukkig telde Leest onder haar inwoners ene Georges Herregods. De

            aalmoezenier-kunstenaar lanceerde een aktie “Veldkapelleken” en met een aantal

            vrijwilligers zorgde hij voor een prachtige sanering.

            Zo bracht hij boven de toegangsdeur van de St-Jozefskapel, in zijn typische stijl,

            een ploegende Leestse boer aan en op de zijgevel een Romaanse Kristusfiguur,

            twee werken in steengoedklei.
   

            In het kader van deze aktie “Veldkapelleken” gaf de burgemeester van Mechelen

            opdracht om plantsoenen omheen de kapellen van Sint Jozef en Sint Anna aan te

            planten en deze regelmatig te onderhouden.

1647 – 6 april : Gillis Bessems en Mayken Vleesage zijn huisvrouw wonende Leest

            verkopen aan  pastoor Calendries  te Leest voor 170 gulden 6 dachwant land

            gelegen te Leest in de Biest. (Schepenakte van Mechelen,Parochie-Archief Leest)

 

1648 – Petrus Van Hanswijck volgde pastoor Caelendries op tot in 1674.

            Dit gebeurde op voorspraak van de abdis van Kortenberg Maria Blyleven.

 

1649 – Een derde klok

            “1649 : Eén van de twee klokken is gebarsten. Om daaraan te verhelpen, steken

            pastoor Van Hanswijck, met de kerkmeesters Jan Bulens en Cosmas Van Vaecke

            de koppen bij elkaar. Ook Nikolaes Loyes en Jacques Bulens, H.Geestmeesters,

            worden er bij betrokken, samen met de gezworenen Gillis Verbruggen, Jan

            Segers, Antoon Somers en Louis Van Venze.

            Men zal niet alleen de gebarsten klok laten hergieten, men wil daarbij een derde

            klok  laten maken. Daartoe reist men tot zevenmaal naar Antwerpen,want de 2800

            pond “klokspijs” zal geleverd worden voor 1540 gulden door Michaël van Laer

            “cooper in cooper” te Antwerpen. 300 gulden zal men direct betalen. De rest van

            de som wordt afbetaald tegen 5%. De rekening is voor de kerk, maar de gemeente

            zorgt voor de intrest tot het bedrag is afbetaald.

            Deze overeenkomst wordt op papier gezet “ten huyze ende comptoir” van notaris

            Dirk Retgen aan de Veemarkt te Antwerpen. De rest wordt besproken tussen pot

            en pint met Petrus Van den Gheyn “in de Ceulsche Kerre” te Mechelen.

            Hij zal de twee klokken gieten voor 385 gulden.

            De grote klok zal 2.087 pond wegen, de middenklok 1.305 pond.

            Op 18 juli 1653 is alles afbetaald.

            Driedubbel feestelijk gelui ! Op deze nieuwe klokken wordt een stevige pint

            gedronken : “drij tonnen ende drij vierendeelen bier” of 34 gulden 10 stuivers.

            En de pastoor krijgt een vergoeding van 12 stuiver “voor een tenne telloire die

            verloren bleeff op het feest van de clocken”.

            (WLS,blz.15 en 16)

 

            Rekening van het feestmaal op de pastorij gehouden ter gelegenheid van de           

            wijding van de twee klokken :

            “Verteer tot Leest over den maalteyd ten opsigte van het weijden deser twee

            clocken aen terven, corenbrood, aan aberdaen, stockvis, zalm en cabilauw,

            aen groenvisch, boter en caes, pestinaeken en ajuin samen 59 – 14  - 1.

            Aen het dessair, suyckerije, hueren van then, servitten en fruijt, aen den cock

            met  hulper, aen den werckman over ’t clieven van het houd 22 – 15 – 2.

            Aen vierdedeel wijns, over drij tonnen goed Mechels bier “In de Half Maen”

            en  over den accijns 44 – 6 – 0”.

 

1650 – Anthon de Steenhouwer werd aanzocht om : “een colomme te setten inde

            venster uit de sacristy, die aldaer om diefverije met gewelt uitgebroken was”.

            (WLS,blz.13)

 

1650 – 21 mei : “Voor notaris Guill. Van Tongelen verschenen Gillis Moldermans

            coninck, Jonkeer Jan Jeronimo De Clercq heere van Bouvekerke hoofdman,

            Nicolaus Coeckelbercks ende Niclaes Loocx dekens van de Gulde van Sint

            Sebastiaen van den dorpe ende prochie van Leest representerende het corpus van

            de selve Gulde ter eendre ende Jan Verlinden den jongen landtman aldaer mede

            guldebroedere ter andere zijden welcke eerste comparanten hebben verclaert dat

            dat alsoo de voors. Gulde is competerende zekere ledige erffve daer eertijds eene

            huysinge op gestaen heeft gel. In de plaetse van Leest voors. hendt tegens het

            kerckhoff aen de selve huysinge eertijds gedient hebbende ten dienst van de

            voors. Gulde alsdaer inne hunne camer ende vergaderinge gehadt ende gehouden

            hebbende ende dat het haer metten quadentijt niet gelegen is thuys daer van µ

            wederom op te bouwen, zij geraeden hebben gevonden de voors. erve over te

            setten...aen de voors.Jan Verlinden op conditie dat hij de selve sal bebouwen

            ende daer op een nieuw huys stellen, ende dat de groote camer die sal moeten

            gescildert ende gepaveyt worden daer van sal zijn ten dienste van de voors.

            Gulde.”  (Gijs-Thys, reg. Nr.72 f°13)

 

1655 – 4 maart : Marten Hasendonks, pachter Leest – proces tegen Philip Verschueren

            rent – abdij van Grembergen. (Notariaat Sporckmans Verhulst – Mechelen)

 

1655 – 25 mei : Jan Vlemincx zal afkwijten rente tot laste van Jacob Vlminck bezet op ¼

            van bos te Leest.

            Jacob Vleminck priester verkoopt zijn broer Jan ¼ van een Bleckbos gekomen uit

            Scheiding op 14/6/1638. (Notaris Verhulst,Mechelen)

 

1655 – 26 oktober : Maria Van Hanswijck, weduwe van Willem Coop, haar zoon

            Willem Coop, Jaspar Huberti, echtgenoot van Elisabeth Coop, Anna Maria

            Coop, Joanna Verberckt, weduwe van Jan van Hanswijck, Catharina van

            Hanswijck, Hendrik en Willem van Hanswijck, Jan en Maria van Hanswijck

            verkopen aan Bernard Alexander Van den Zijpe en diens echtgenote Isabelle

            Douglas, gezegd Schot, een bunder beemd onder Leest aan de brug, belast met

            een ½ brasp. aan de heer van Mechelen. (MS) 

 

1656 – 26 januari : Jacques Vleminckx priester transporteert Hendrik Brants echtgenoot

            van Maria Gootens 1/8 beemd “de Cleyne Cragels” onder Leest, geërfd van Anna

            Bernaerts, moeder van den comparant. (Notaris Verhulst – Mechelen)

 

1656 – 24 maart : Cornelis Matthijs,Schepene van Leest, 1/2 Barbara Matthijs wwe

            Marten Van Immerseel ½ verhuren beemd aan Niklaes Loycx en Gillis

            Verbruggen , pachters te Leest.

            (Notariaat Mechelen -Sporckmans Verhulst)

 

1656 – 7 mei : Notaris P. Verhulst Mechelen :

            Ontvangst van Bestiael geld door de stad Mechelen. Lijst van 800 personen

            gerangschikt volgens gemeente.

            Leest : Andries Diddens. Bertelmeus Aerts. Adriaan Aerts. Cosmas Van Vaeck en

            Christiaan Van Vaeck tsamen.

            Andries Vermerchten. Anthonis Somers wwe Van Den Broeck.

            Augustijn Dillis. Wwe Diddens. Anthonis Feermans. Wwe Gommar Aerts.

            Adriaan Verlinden. Wwe Verschueren. Gillis de Win. Wwe Marten Martens.

            Gillis de Win. Wwe Jan Buelens. Gommar Aerts.

            Gillis Verbruggen. Gillis Troy. Gerard Coeckelberg. Jan Verbruggen. Jan

            Verlinden. Wwe Maeldermans veracordeert met Gillis Maeldermans.

            Gillis Fierens. Hendrik De Wint. Gerard Sleubus. Jan Vermijlen. Jan Vlemincks.

            Jacob Mollemans. Joeris Van den Bemde. Jan Zegers. Jan Dilis. Jacob Buelens.

            Jan Huysmans. Ingel Verbruggen. Lonijs Vermijlen. Lauwerijs Van Coetsem.

            Lauweijs van Rijmen. Am. Maarten Ruelens. Matheus Peeters.

            Merten Huysmans. Marten Bertels. Niklaas Persoons. Niklaas Loicx.

            Niklaas Coecelberg. Pieter Suys. Pieter Vermijlen. Pieter Huysmans.

            Pieter Lauwers. Pieter Zegers. Pieter De Laet. Wouter Maes.

 

1656 – 13 juni : Maria Goitens = Henri Brants gaan af van koop van 8 paart in beemd

            de clyne cragels onder Leest tegen priester Jac Vleminckx item 1/8 in de

            Karrebeemd Heffen. (Notariaat Sporckmans Verhulst Mechelen) 

 

1656 – 14 juni : Corneel van Laeck gezworene van Muizen, Mathias Van Winghe,

            gezworene van Hombeek, Jaak Mollemans gezworene van Leest, enz... hebben

            hunnen laste aanvaard bastiaangeld. (Notaris P.Verhulst – Mechelen)

 

1657 – 19 februari : Niklaas Neefs x Maria Matheusens ontvangen van Rumoldus Van

            Hoof i.n.v. zijn zuster Elisabeth Van Hoof.

            (Notaris P. Verhulst Mechelen)

 

1658 – 19 oktober : Cornelis de Meyer verhuurt Adriaen Aerts pachter Leest opden

            heffense kauter. (Notariaat  Sporckmans Verhulst, Mechelen)

 

1659 – 30 maart : Niclaes Loicx pachter te Leest  ontv v Bartel van Elsen...

            (Notariaat Sporckmans Verhulst Mechelen)

 

1659 – 22 augustus : Jaak De Wit, gezworene te Hombeek, Ferry Feermans met Francois

            Elias te Battel, Lonijs Vermijlen en Gerard Couckelberg te Leest, Philips

            Quackels Pennepoel akkoord met Gerard De Potter over bestialen.

            (Notaris P. Verhulst, Mechelen)

 

1659 – Jan De Win pastoor in Leest/Hombeek tot 1660 ?

            F. De Ridder schrijft : “1659-1660. Jan De Wint of De Win, pastoor van Leest,

            bediende de parochie van Hombeek als “deservitor”. En tegelijk verwijst hij

            naar een Hombeeks document (van 14 januari 1660) waarin heer Johannes de

            Wint, “pastoor tot Hombeek” wordt genoemd.

            In de rij Hombeekse pastoors situeert F. De Ridder deze Jan De Win(t) tussen het

            overlijden van pastoor A. Steemans (1659) en de erop volgende benoeming

            van N. De Clerck (op 25/9/1660).

            (Wilfried Hellemans, “Pastoors Gevraagd”, ’t Ridderke nr.2, 2004)

 

1660 – 17 september : Catharina Bernaerts transporteert aan Anna Vlemincx,echtgenote

            Jan De Grauwe, al haar goederen bij haar overlijden, te weten een erfelijke

            vleesbank in het vleeshuis, de helft van de beemd “Den Cleynen Burchval” onder

            Heffen, het ¼ deel van “Den Grooten Borchval”, de ½ van de kerkbeemd onder

            Leest, en verder zoveel renten en mobilaire goederen als nodig opdat Anna

            evenveel zou hebben als Jan en Joos Vlemincx. (MS)

 

1662 – 13 mei : Pater...de Buer verhuurt Jan Bullens = C van Broeck hoeve thof ter

            meulen onder Leest.

            (notariaat Sporckmans Verhulst, Mechelen)

 

1662 – 22 mei : Gilles Verbruggen pachter Leest = Guilleam zelve verb. 1 het saefvoet

            blocke te Leest.

            1 carolus daniels erve 2 kinderen.... 3 het kouter...

            (notariaat Sporckmans Verhulst, Mechelen)

 

1663 – In 1663 was er “groten watervloet” te Leest en daarbij moet ook de pastorij onder

            water gestaan hebben want datzelfde jaar werden “de plaetse” en het

            “pastoorsachterhuis” met aarde opgehoogd : Louis Vermijlen gaat met synen

            waghen ende peerden om 20.500 careelstenen, den calck, de savel ende gesaecht

            hout halen voor dat pastoorsachterhuysken”. (Zie ook Kerk en Pastorij)

 

1665 – 24 april : De H. Geesttafel van Sint Rombouts legt beslag op een half bunder land

            “Groot Aerland” onder Leest van Petronilla Burino en Jaspar Theunissen wegens

            vertoef. (MS,nr.1196)

 

1672 – 11 maart : Cornelis Daneels ontleent aan Peter Blondel 2.000 gulden tegen 100

            rijnsgulden intrest. Hij geeft tot onderpand drie bunder land onder Leest, evenals

            de drie bunder land “het Houtenblok” aldaar. (Opene brieven van Karel II van

           Spanje, Charters, H.Geesttafel en Huisarmen, nr.22)

 

1674 – Gerard Van Espen werd pastoor te Leest in opvolging van Petrus Van Hanswijck.

            Hij overleed op 19 janauri 1691 “morto periculoso infectus”, door een gevaarlijke

            ziekte aangetast.

            Pastoor Van Espen ligt begraven in de linkerzijgang van de kerk. Op zijn grafzerk

            staat te lezen : “D.O.M. Sepulture van den Eerweerdighen Heere  GERARDUS

            VAN ESPEN, pastoir alhier den tydt van 17 jaeren, die de gemeynte loffelyck

            gedient hebbende, is gestorven den 19 Januarius 1691 requiefcat in pace”.

 

1677 – Dat jaar werd een “sauvegarde” aangesteld “tot bewachnisse om onze kercke te

            bevrijden door ordre van mijnheer pastoir Van Espen”. (WLS,blz.16)

 

1678 – 20 december : Jan Frans de Roubaix tot meier genoemd van Hombeek, Leest,

            Auweghem en Geerdeghem. Hij volgde Perico Bordel op.

 

            De Meier

            Na de afschaffing van de Leestse schepenbank en tot aan de Franse omwenteling 

            werd Leest bestuurd door Mechelen via een meier en gezworenen. Het recht deze

            meier te benoemen behoorde de stad toe. De meier was haar rechtstreekse

            vertegenwoordiger en stadhouder. Hij zwoer de eed van getrouwheid in handen

            van de schout, ten overstaan van de communiemeesters en schepenen van de stad.

            Hij bekleedde vervolgens zijn ambt meestal tot aan zijn dood.

            Wel kon hij er vrijwillig afstand van doen of mocht om gewichtige redenen

            worden afgezet.

            Het was de meier geoorloofd, naar vrije keuze, de meierijen van verschillende

            dorpen of heerdijen gelijkertijd te bedienen. 

            Voor alles behoorde de meier de rechten van de Mechelse gemeenschap voor te

            staan en te handhaven.

            Hij zat de vergaderingen van de gezworenen voor, gaf hun raad “ende assistentie”

            en als er geld nodig was “tot betaelinghe van eenighe pressante schulden, tsy

            schip ofte waegenvrachten” moest hij de penningen voorschieten een jaar lang en

            zonder intrest.

            Verder had hij de gezworenen de kost te geven wanneer zij de landen van het

            hadden “ghescauwt” ofschoom hem het profijt van “die schauwinghe” eerst geviel

            met Baafmis.

            De eed, die de meier aflegde bij zijn aanstelling, verbond hem “nyet te laeten van

            recht te doene ende die goede lieden te beschutten”. Hij was derhalve gehouden

            “hem dagelijx te bevinden opte velden alomme ende aldaer te verheuden alle

            scade”.

            Dieven en kwaaddoeners, wie die ook waren, moest hij “stoutelec arresteeren”

           en  uitleveren aan de schout van Mechelen.

            Indien er kosten kwamen kijken bij een arrestatie dan mocht hij ze in rekening

            brengen.

            Zo is er terug te vinden in een rekening van Jan Frans de Roubnaix  over 1929-30

            een uitgave van een gulden, achttien stuiver voor  “het verteir van die patrouille”

            die in februari 1729 “gevat hadde eenen voleur domestique, die een gat gemaeckt

            hadde in een leemen wandt”. De inbreker werd gestraft met de “koorde” en in juli

            tererchtgesteld. Om hem naar Mechelen te voeren had de meier een kar opgeeist.

            Hij ontving daarvoor twee gulden extra.

            Krakeel, getwist, vechtpartijen en al wat van die aard in zijn meierij voorviel,

            moest hij eveneens “clachtelyck aen die wet van Mechelen overdragen”.

            Minder zware delicten zoals “bescadinge van der goede lieden vruchten, beemden

            ende houtwas”, mocht hij zelf beboeten. Het stond hem daarbij vrij, “dien hij

            ghecalengiert hadde te panden voor de opgelopen boete”.

            Zulks mocht geschieden “sonder wederseggen van iemandt”, op voorwaarde

            Nochtans, dat “die calengie waere naer geleghentheyt vande saecke ende naer

            uytwijsen van sijnen rollen”. (naar de lijst der strafbare feiten opgemaakt ten

            gerieve van de meier door de wet van Mechelen). 

            In de uitoefening van zijn functie werd de meier bijgestaan door een dienaar die  

            men de naam gaf van “preter, ’s meyers sergeant ofte onderofficier” of ook

            “ondermeier”.

            In de middeleeuwen heette hij algemeen “scutter, scutator, custos agrorum”

            (veldwachter).

            De preter was de onmiddellijke ondergeschikte van de meier: zijn plaatsvervanger

            voor al wat het politiewerk van het dorp aanbelangde.

            De meier liet hem meestal “het goedt regardt” over het naleven van de rol  en

            ontlastte zichzelf helemaal of ten dele van het “dagelyckx bevinden op die

            velden” om eventuele kwaaddoeners te “calengieren”, betrouwend daarvoor op

            “synen preter oft sergeant”.

            (Geschiedenis der gemeente Hombeek, F.De Ridder, blz.30 en volgenden)

 

1680 – “In dit jaer lagen 12.000 hollandsche soldaten te camperen op de Hombeekschen

            Cauter. (MK,F.Berlemont)

 

1690 – 16 september : Notaris Van der Veken, Willebroek : stuk over bekostiging der

            wachten van Heffen, Hombeek, Leest, Blaasveld, Battel, Zemst en Willebroek.

 

1690 – 9 november : Notaris Antoon Van der Veken, Willebroek : stuk over de levering

            van wachten door Grimbergen aan Leest, Blaasveld, Kapelle op den Bos,

            Kampenhout,  e.a.

 

1691 – Michael Gijsens werd pastoor te Leest van juni tot 31 juli 1693, de dag van zijn

            overlijden. Tot er een nieuwe permanente pastoor kwam(april 1694) werd hij

            tijdelijk opgevolgd door deservitor Nikolaus Van Dienant.

1634 –                                  Pest te Mechelen en elders

 

“Mechelen kende, zoals trouwens gans Europa, in het verre verleden eveneens regelmatig weerkerende  pestepidemieën. Vooral bekend is de epidemie van 1634 gebleven waarbij niet minder dan 2600 mensen het leven verloren, een reusachtig getal, als men weet dat de toenmalige bevolking van Mechelen op slechts 20.900 zielen geraamd wordt !

De pest, trouwe volgelinge van oorlogen en ontberingen, was er nadien nog in 1665, in 1666 en in 1669, schrikwekkender dan ooit.

Uit de befaamde pestordonnantie van 1556, nog van kracht tot 1669, volgen hier enkele bepalingen : zodra een huis wordt erkend als besmet, moet het worden gesloten en mogen nog enkel de vensters boven de eerste verdieping worden geopend. Er dienen witte latten geslagen dwars op de deuren, ten teken dat het huis besmet is.

Personen die met een zieke in aanraking komen mogen niet buitenshuis verschijnen dan met een witte stok in de hand ; ze mogen geen voet zetten in lokalen waar eetwaren verkocht worden, noch in kerken of kloosters (tenzij om er de sakramenten te ontvangen).

Wensen ze toch iets te kopen, dan worden de waren hun door middel van een lange stok door het venster van de winkel toegestoken en dienen de kopers hun geld in een emmer water voor de winkeldeur te werpen.

Na het overlijden van de zieke moet al het beddengoed en de klederen ’s nachts gewassen worden. De kamer van de overledene dient vijf à zes weken verlucht te worden, geschuurd en verwarmd.

Met het schuren van besmette huizen worden de Zwartzusters belast.

Paal en perk wordt gesteld aan het vrij langs de straten lopen van varkens. Samenscholingen van buren die kletspraten voor hun deur, worden verboden evenals vergaderingen of danspartijen.

Vrouwen mogen niet meer met hun rok over het hoofd geslagen rondlopen, tenzij bij regenachtig weder... 

Reeds in de 15^e eeuw bestonden er “pesthuizen” in Mechelen. De oudste zouden deel uitgemaakt hebben van het klooster der Zwartzusters aan de gelijknamige vest.

Later werden bij epidemieën, buiten de stadswallen gelegenheidspesthuizen ingericht.

Zo weten we, dat bij de epidemie van 1518 -1519 het Mechelse stadsbestuur extra pesthuizen liet inrichten op de gehuchten Nekkerspoel, Auwegem en Battel...

(Gazet van Antwerpen -21/12/1985)

 

1638 –Op de plaats waar later het Leestse gemeentehuis met aangebouwd schoolhuis

            zou komen werd in 1638 aangevangen met de bouw van het “kostershuis”.

            Het behoorde voor de helft aan de kerk en de andere helft aan de H. Geesttafel.

            Meer info onder 1829 bouw van de jongensschool in de Scheerstraat.

            (DB, November 1985)           

 

1638 – 4 maart : Vrouwe Elisabeth de Clermes, weduwe van wijlen Guilliam Dierickx,

            in zijn leven capitain ten dienst van syne con.maj. geeft aan Geeraert

            Couckelbergh en Jan Bulens, H.Geestmeesters te Leest, ten voordeel van de H.-

            Geesttafel een dachwant land gelegen op de couter te Heffen bij de meulen.

            (Schepenakte van Mechelen – Parochie-Archief Leest)

 

1639 – 24 januari  : Gillis Bessems sone Anthonis, daer moeder aff was Cathelijne

            Peeters, verkoopt aan Franchois Van Orssele, bakker, een erfelijke rente van 12

            gulden 10 stuiver jaarlijks op land en huis van 2 bunderen gelegen te Leest in de

            Biest.  (Schepenakte van Mechelen, Parochie-Archief Leest)

 

1644 – In 1644 werd Gregorius Caelendries pastoor te Leest en dit tot 1648.

            Onder zijn pastoorschap werd in 1647 het timmerwerk van de toren vernieuwd en

            sterker gemaakt teneinde zwaardere klokken te kunnen dragen.

 

1644 – 12 mei : Jan Nagels, pachter te Leest geeft aan Juffr. Willemijns Vanden Venne

            wijlen Adolphs dochter, daer moeder aff was Jouffr. Marie Van Leyen, de 6

            carolus gulden en 5 stuiver erfel. rente op een huis en hof en gronden te Leest aen

            de Heyde. (Schepenakte van Mechelen, Parochie-Archief Leest)

 

1645 – “...stuck lants geheeten Domdach onder Leest omtrent het Scheurcappruyn”.

            Uit akten van de 14^e eeuw blijkt dat de familie Doemsdach er vele goederen

            had.  (AM) 

 

1646 – Na de rustige periode van Albrecht en Isabella laait de oorlog tussen Spanje en

            Holland weer op. Ook de kerk van Leest krijgt daar zoals steeds de weerslag van :

            verscheidene keren worden de kostbaarste “kerckendingen in den noot van

            soldaten”  in allerijl naar Mechelen gebracht “als men gonck vluchten” (1646 en

            1705).

            En in 1677 wordt een “sauvegarde” aangesteld “tot bewachnisse om onze kercke

            te bevrijden door ordre van mijnheer “pastoir” Van  Espen.

            Peeter Van Buxom moet “de muur aan de kerkdeur behoorlijk repareren die de

            soldaten moet geweld gebroken hadden”. Het hout van de  afgebroken deur wordt

            naar Mechelen gevoerd voor verkoop. (WLS,blz.16)

 

1647 – “Ordonnantie vander gulde vanden Handboghe Schutters binnen den dorpe van

            Leest ...opden Sinte Sebastiaen inden Jaer 1647 den 20 january.

            Om goede ende broederlycke liefde te stellen over de gulde van den Handboghe

            binnen den dorpe van Leest ende boghen gesellen ende guldebroeders van deser

            soo syn byden Heere hooftman onderhooftman gesworen dekens andermans

            vandegroote gulde van den edelen handboghe binnen Mechelen naer oude

            costumen gestatuert de poincten ende artikelen hier naer volgende om die inder

            serlver gulden ende by alle die ghene inden Eedt van dyer syn elck in syn regard

            als voordaen achter volgt ende onderhouden te worden tot dat by den voorscreven

            heere hooftman anders hier inne sal geordonneert wesen reserverende den selven

            hooftman syn hondert ende macht om dese selve poincten ende artikelen te mogen

            interpreteren minderen meerderen ende veranderen altyt als het hen goetduncken

            sal amuserende ende doende te niet alle voorgaende ordonnantien ende statuyten

            eertyts der selver gulde verleent ende uytgegeven...”

 

                                              Den Eedt

            Onder dit mennelyck geselschap eendrachtig begere ick vreetsamentlyck te

            verheeren de catholycke kercke warachtich belove ick trouwe, oock de eere weert

            alder eeren der stadt mechelen sal ick vermeeren, geoorsaem onsen coninck heere

            hooftman joeckens mede, Schot ende loten sal ick genen sonder verseeren gelyck

            myne medebroeders naer ander seden discort sal ick verjaghen ende houden

            vreede den edelen handboghe in syn staende pese sal ick eenen in dorpen en

            steden op dat ick niet en verwowe goedts toren zoo helpe my sinte sebastiaen

            syn vriendt vercoren...”

            Ondertekend door J. Bouvekercke “Hooftman van de gulde”

            (Rijksarchief Antwerpen)

 

                                     De Gilde van Sint Sebastiaan

 

            Deze gilde van Sint Sebastiaan schijnt de oudste vereniging van Leest geweest te

            zijn want deze rol verwees naar een nog ouder  reglement : “ze deed teniet alle

            voorgaande ordonnantien ende statuyten eertyts der server gulde verleent ende

            uytgegeven”.

            In 1650 bestond het bestuur uit hoofdman  Jonkeer Jan Jeronimo De Clercq, heere

            van Bouvekerke, “coninck” Gillis Moldermans en dekens van de gilde  Nicolaus

            Coeckelbercks en Niclaes Loocx.

            Hun lokaal lag “tegens het kerckhoff” en werd bewoond door Jan Verlinden.

            (Gijs-Thys,reg. Nr.72 f°13)

            Als aansluitingsgeld betaalde men 15 stuiver en bij die gelegenheid legde men

            ook “den Eedt” af.  Wilde iemand de gilde vaarwel zeggen, dan kostte hem dat

            6 gulden (art.18).

            De schuttersgilde was trouwens enkel voor welstellenden, want wie “van den

            arme genoot”, werd niet aanvaard (art.32). Dit artikel werd echter later uit de

            statuten geschrapt.

            Eenmaal per jaar was het “Koningsschieting”, dan hing de hoofdman “naer oude

            costuymen” de “breucke” om de hals van de koning. Deze “breucke” ging elk jaar

            naar een ander. Ze werd door de koning gedragen bij alle officiele evenementen

            zoals het teerfeest, processies, enz.

            Op de dag van de koningsschieting betaalde elke gildebroeder zes stuiver, of hij

            schoot of niet, “tot profijte vanden coninck die alsdan den papegaey afgeschoten

            sal hebben, waer voren den coninck gehouden zal wesen te geven een tonne

            goet bier.” (art.20)

            De gildeleden stapten op in de processie van Sinte-Nicolaes op de ommegangsdag

            “met gespannen boech ende pijl”. (art.11)

            Ze gingen ook mee, op straffe van 12 stuiver boete, in de processies van Hombeek

            en Heffen (art.10).

            Was er een schutter gestorven dan waren het de zes dichtstbijwonende

            gildebroeders die hun makker naar de kerk en naar het graf droegen. Daarvoor

            kregen ze achteraf een “pot goet bier”. (art.30)

            De feestdag van Sint-Sebastiaan, 20 januari, was hun jaarlijkse “Teerdag”.

            Men begon met eerst “eerelycke ter kercke te gane ende de misse te hooren ende

            te  offeren de silveren penninck”(art.12).

 

            Na de mis werd eens goed gegeten, gedronken en gedanst.

            Oudere dorpsbewoners weten nog te vertellen hoe die dag ook de vrouwen van de

            partij waren : zij schoten op de hoge wip die voor de gelegenheid midden in het

            dorp was geplaatst. Wie “koningin” schoot moest de koffie betalen.

            Daarna volgde de koningsschieting van de mannen, dit alles werd opgeluisterd

            door een harmoniemuzikant en trommelaars.

            De laatste staande wip stond op de Tisseltbaan, achter het “Wiphuis”.

            Daar werd nog geregeld geschoten tot aan de Eerste Wereldoorlog. Nadien werd

            de schuttersgilde opgedoekt.

            De “breucke”(of “breuk” was een soort met goud en zilver belegde hermelijnen

            kledingsstuk)  werd verkocht aan een antiquair uit Brussel. Pogingen om die terug

            te bekomen liepen op een sisser uit.

 

            In 1928 vond mevrouw Voet op haar zolder een bestofte perkamenten rol : het

            was het reglement uit 1735, bestaande uit 37 artikelen van de “gulde vanden

            Handbogheschutters binnen den dorpe van Leest”. Deze rol wordt thans bewaard

            op de pastorij.

            Het onderschrift van deze uit 37 artikelen bestaande “rolle” luidde :

            “Dese voorschreven Rolle ende Ordonnantie is bij mij onderges. als Hooftman

            van de Gulde van den Eedelen hantboghe binnen der stadt van Mechelen naer

            alle oude Costuijmen ende Usantiën alsoo vernieuwt ende aen die van Leest

            verleent, op heden den 21 Mey 1735.

                       P t P Roose, Baron van Leeuw”.

 

            Albert Huysmans publiceerde in De Band van juli 1979 een lijst met  locaties en

            jaartallen  alwaar de schutters zich konden uitleven:

            vaste staande wip : 1785 Tisseltbaan, liggende wip : 1889 Sint Sebastiaen, 1919

            In den Boerenhandel, 1930 Belle Vue. Op doelen : 1839 Het Knippershol, 1845

            Winkelstraat, 1850 Zennebrug en 1854 Huis ten Halven.

            Sint Sebastiaen bezat ook nog een bollebaan onder een rieten afdak, met in de

            lemen vloer aan beide uiteinden een pollepel holte, waarin een halve bol met een

            cirkel  van 15 cm pastte. Twee groepen trachtten met een rollende of schuivende

            buiging het grootst aantal halve bollen bij de tegenstrevers te scoren.

            

            Na W.O.I werd te Leest enkel nog geschoten op de liggende wip en op doelen.

            Schuttersverenigingen waren nog : “Ons Vermaak”, met lokaal bij Huybrechts in

            de Dorpsstraat (zaal Sint-Cecilia) en “De Vrijschutters”, in de zaal Boerenhandel

            bij Petrus (Pirreke) Van den Eede. Beide verenigingen overleefden de tweede

            wereldoorlog niet.

 

            “...Leest had eens een wip ! Op sommige zondagnamiddagen was het daar een

            vrolijke wemeling. Dan kwamen behalve onze eigen mannen, de scherpschutters

            af van de omliggende dorpen : Londerzeel, Breendonk, enz..

            Geen bleke slungels maar stoere joviale kerels...

            De schutters spanden de pezen op hun boog. In trui of hemdsmouwen met leren

            armbekleedsel, schaarden ze zich in gelid onder de wip.

            Zie nu even naar die schutters, bekijk er zo eentje terwijl hij mikt : de lippen zijn

            dun en toegenaaid van wilskracht. Zijn open oog is als een patrijspoort

            gebrakeerd op de gaai.Zijn flamingohals rekt zich, mede de kin agressief scherp

            de hoogte in spiesend, energie voor drie, en zo vol inwendig vuur dat het is of zijn

            wezen zelf vonken schiet. Er spannen zich levende, trillende draden van hem naar

            de hoogvogel... De pijlen snorren door het gekruif en gestreuvel van de

            vederweelde daarboven, stevig vastgespitst op het takkenrif van wat we

            (in de vlastijd zaliger) de “strijp” noemden. Daar prijkte, schitterend plechtig,

            soeverein, de koningsvogel, de heerlijke reuzengaai, links en rechts onderaan

            geflankeerd door fiere vleugeladjudanten : de zijvogels, en dezen zelf door twee

            kadetten : de wuivende kallen ; en deze laatste dan geëscorteerd door heel het

            kakelbont gehummel van de kleine vogeltjes.

            Pijlrapers zwermden lustig toe op het lokaas van een cent of een solleken, de

            behendigsten vingen zelfs de pijlen rechtstreeks op in hun vlucht : heerlijk !

            Gekneusde koppen en neuzen belandden bij ons. Moeder gaf hun elk een warm

            badje, en plakte er een pleistertje op en...klaar was kees voor nieuwe dekoraties...

           O ! Daar gaat plots een juichkreet op. Iemand heeft, in een supreem koningsschot,

            de gaai afgeschoten ! Een kostelijk topmoment ! Eerst nadat de geestdrift wat

            geluwd is, gaat het spel voort naar de andere spijlen, tot zijvogels, kallen, klein

            grut, tot alles kaal en eraf is.

            En dan worden de helden van de dag gevierd. De koning wordt in de hoogte

            gestoken en onder zoveel triomf en tralala rondgedragen, dat zelfs een

            boogscheut verder, de kikvorsen op het vijversvlak komen aandansen, hun wijde

            bruine kaken opensperren en kwakwakend mee kermissen op hun manier, want nu

            wordt het een gonzend gezellige verbroederingsavond, waarop de wip, en de

            blauw-stralende hemel erboven, blij neerblikken...”

            Zuster Melanie (Christine De Laet) in De Band – december 1957)            

 

            “de Cleyn Traegel” 3 dagwand te Leest, grenst 1. beemd “de Geroote Traegel”,

            daaraf het meestendeel de koper toebehoort, 2. de Zenne alomme.

            (Notaris Van de Venne, Mechelen, nr.2399)

 

1606 – 15 juli : Lanceloot van Gottignies, echtgenoot van Anna Van der Laen, Niklaas en

            Jan Van der Laen, erfgenamen van Jan Van Brancion, verklaren dat het klooster

            van de Augustijnen de 40 carolus gulden erfelijke rente hebben gekweten, die

            geheven werd op een huis met hof, plaats en grond in de Koestraat over de laatste

            brug. Deze terugkoop werd gedaan met de gelden van de verkoop van 19 g. 15 st.

            op de Kloosterhoeve onder Leest, ten voordele van Elisabeth Van den Brande.

            (MS)

 

1607 – 30 mei : Magdalena Oistermans geeft aan de H.Geesttafel van O.L.V. over de

            Dijle haar deel van een erf met huis onder Leest, een blok land aan de Lyckstraat

            en een half bunder bos bij de Leesterheide. (MS, nr.1908)

 

1610 – 20 december : De proviseurs van het godshuis van de H.-Drievuldigheid, Jonker

            Jacob van Cranendonck en Jonker Reynier Keeremans, beiden schepenen,

            bekennen dat de proost van Leliëndael Pieter van Spoelberch een erfpacht van 4

            veertelen corenrente uit 7 veertelen, met kapitaal en intrest heeft afgekweten zoals

            die waren bezet op het Coeman Blok te Leest, tussen het goed van Leliëndael en

            het land van Laureijs van Ranst en op een bos van 1 bunder, De Dwaesheijt,

            tussen wijlen Jan vander Linden en Jan van Holse.

            (IFL,blz.110 nr.460) 

 

1615 – 10 juni – Schepenbrief van Mechelen : Maria Lelieboom treft een minnelijke

            schikking met Andries Huens omtrent geleende gelden : 13 carolusgulden van de

            25 gulden op het huis “de Ram” in de Guldenstraat, 18 gulden 15 stuivers op een

            grond in de Biest, bij de kruisweg onder Leest.

 

1615 – Grensscheiding Thisselt, Blaesvelt, Heijndonck met Heerlijkheid Mechelen

            Op 6,7,13, 14 en 15 oktober verschenen voor notaris De Coster jonkheer Philips

            Snoye, oudburgemeester en daarna tresorier van de stad Mechelen samen met

            Heer Jacques Bernaerts oudschepen en dan gezworene van de dekenij van

            Mechelen. Ze hadden als opdracht “het ondersoecken ende exclarisseren de

            Paellen ende Limiten der Jurisdicxtie van Hombeeck, Leest ende Heffen,

            landen ende dorpen der Jurisdictie der voirn.Stadt”.

            Door Rombault Taels, meier van de genoemde dorpen hadden ze in Hombeek

            een vergadering belegd.

            …

            Vertrekkend vanuit Hombeek werd de grensscheiding met de palen beschreven

            tussen het Mechels rechtgebied en de aangrenzende gebieden zoals Smal

            Brabant en Kapelle-op-den-Bos. In dezelfde richting gaan ze de grens tussen

            Leest en Tisselt langs en zo verder door.

            De oorspronkelijke tekst na het verlaten van de scheiding tussen Leest en

            Kapellen-op-den-Bos :

            “…Comende alsoo vuijt het voirs. Bosch Lancx het Beecxken Inde Thisselstraet

            daer het beecxken over Loopt ende vande zelve straet commende in eenen Bosch

            groot drij daghwant toebehoorde de Vrouwe Inden hertshoren Paellende tzelve

            teghen het hofflandt toebehoorden Goemer(?) Maes Liggende onder Thisselt,

            ende daer neffens aende Leester zijde Leet een hoffstede metten hove groot een

            halff bunder, toebehoorende Anthonis Besseman Paellende achter aen tvoirs.

            hoplandt wesende onder Thisselt ende daer neffens Leest franchois vanden Zande

            met een halff Dachwant Bosch onder Leest, Commende alsoo voorts achter aent

            bosch vande kercke van Ste. Rombauts, ende daer neffens mr. Peeter Blondel, met

            een stede groot een half bunder, oijck al op de beeck gelegen, over de beeck

            van Thisselt leet het Clooster vande SieckeliedenBosch, ende daer neffens Leet

            een bosken groot drij dachwant toebehoorende de vrouw Inden Hertshoren

            Liggende achter teghen de voirschreven Sieckeliedenbosch Wesende Thisselt

            Ende voir al neffens de heijde daer neffens leet eenen Bosch genaempt  Sieckelien

            Bosch, daer de Beeck deur Loopt zijnde het deel ter zijdeweert Leest ende over de

            Beeck Thisselt ende daer neffens eenen gbosch groot daer de Beeck oijck

            deurloopt toebehoorende de kinderen Cornelis Matthijs sijnde insgelijcx op de

            zijde vande heijde Leest ende over de Beeck den zelven Bosch met het ander deel

            Thisselt, Ende naest het voirs. bosch Leet den scherpen horick Bosch

             toebehoorende  derffgenaemen Bouxhorincx wesende onder Leest Paellende

            achter aen tzelve Bosch ender daer neffens leet eenen Bosch die oijck onder Leest

            is groot drij bunderen toebehoorende als oijck daer naest leet eenen Bosch groot

            3 ½ Bunderen toebehoorende mijn heer Moriencourt geheeten Kerremans Bosch

            onder Leest, paellende achter aent goet vande Wed.e Peeter opde Beeck met

            eenen Bosch groot Seven Bunderen ende is onder Thisselts goet, Ende naest den

            voirschreven Moriencourts Bosch Leet een Bosch Groot omtrent Seven Bunderen

            toebehoorende Hugo de Burger ende is onder Leest Paellende achter over de

            Beeck tegen Zijnde over sulckx de voirs, gesworene hunne vercleren ende

            depositie Opden voirschreven Xiii Octobris anno voirnoempt, 1615”.

 

            Vergelijken we deze beschrijving met de Popp-kaart van Leest dan begint deze

            aan de Thisselt straet. Op de stafkaart Boom (23/3) van 1936 is dit Moerstraat.

            De beek die nog door of langs verschillende bossen loopt is de Zwarte Beek.

            Ze vormt de scheiding tussen Tisselt en Leest en verder nog een stukje tussen

            Tisselt en Heffen.

            (Leon Bernaerts in Vaertlinck contact nr. 1 van 2011)             

 

1617 – De kerk krijgt nieuwe banken. Stoelen waren toen nog niet voorzien. De vrouwen

            zaten links, de mannen rechts. Jacob Ballemans en Zacharias Van de Perre waren

            schrijnwerkers van dienst. Deze laatste zorgde een jaar later ook voor een nieuwe

            biechtstoel. (WLS, blz.13)

 

1620 – Op het kerkhof van Leest plantte men 47 appelaars.

            (DB-1/7/1957)

 

1621- 26 januari : Karel van Bouvekerke geeft aan Anna Schooff 25 carolusgulden

            erfelijke rente op een hoeve met 30 bunder “Het Hof te Moirtere” onder Leest.

            (MS,nr.1177)

 

1621 – “Den heerlycken chyns van Hertendrecht tot Heffene.

            ...

            -Den H. Gheest van Leest, tsiaers xii den.lovens ende ii capp

             valet vi stuyvers van den H Gheests landt, gelegen te Moere : vi stuyv.

            -De weduwe ende kinderen Jans van Haeften, Nicolaes sone was, tsiaers

             v.stuyvers van eenen bosch, den Cleyn Heyde genaemt gelegen tot

             Leest : v stuyv.

            -Anthonis Bessems, bij coope van Jan de Meyer, backer, tsiaers ii st.

             xii muyten van huys ende hoff tot Leest aende Heyde, ii st. Xii.

            -Heer Johan Bauwens, raedt vand rekencamer in Hollant, residerende tot

            Ruremonde, tsiaers xxvy stuyv. ½ blanche van sesse bunderen landt, gelegen

             tot Leest : XXVY st. ½ bl.

            -Deserve Heer Johan Bauwens, tsiars xi st. vi mijten van andere syne

             goederen, gelegen ook onder Leest.

            -’t Gasthuis van sinte Catherine, alhier tsiaers xiiii penn. lov. twee

             cappuynen min een halff vierendeel van eene cappuyn valet iii

             stuyv., een blanche ende xii myte van den gasthuys goederen gelegen

             onder Leest.

            -Jan Saffoet, den ouden, tsiaers xxxix penn. lov. ende vier cappuynen valet

             xii st. van vijff stucken lant, gelegen tot Leest aen de Dwaesheyt.

           -Lancen Lanceloits, tsiaers ii blancken ende iii myten van drije dachwant

             landts, gelegen onder Leest, reste kersmisse 1574”

            (“Hertendrecht”, Mechlinia nr 11 maart 1932)    

 

1622 – Ordonnantie op de wacht door die van Heffen en Leest langs de Zenne.

            (Gijs-Thys, reg 69,f°2)

 

1624 – Joos Blieck volgde Willem Van Achelen op als pastoor van Hombeek en

            bedienaar van de parochie Leest.  (tot 1645 in Hombeek en 1627 in Leest)

            Deze man, licenciaat in de theologie, was pastoor van Zemst en tegelijk

            bedienaar van Weerde –ook daar een dubbele bediening- toen hij in

            Hombeek en Leest benoemd werd.

            De landdeken verklaart van hem dat hij een geleerd en hartelijk man was,

            wijs en voorzichtig, die al zijn zorgen wijdde aan het heil van  zijn parochie.

            In Hombeek bleef hij pastoor tot 1645 en werd dan elders benoemd.

            De zorg van de Leestse parochie liet Joos over aan zijn broer Frans Blieck,

            eveneens priester. Daar werd vooral verder gewerkt aan de verfraaiing van

            de kerk.

            Met goedkeuring van pastoor Joos Blieck hadden de Leestenaars aan de

            aartsbisschop dit verzoek gericht : mag de parochiale dienst in Leest in de

            toekomst door de pastoor van Heffen in plaats van door de Hombeekse

            gebeuren ? Hiervoor hadden ze vier argumenten.

            Zo zegden ze dat de Hombeekse pastoor door ouderdom en ziekelijkheid

            niet altijd de mis kan komen opdragen. Tweedens stelden ze dat de afstand

            van Hombeek tot Leest  “een groote half ure” is en die van Heffen tot Leest

            maar “een clijn quartier ure”. Bovendien is er daar een koster die kortelings

            priester wordt en dan mee kan inspringen om de vroegmis op te dragen in

            Heffen of Leest. En ten vierde staat er dat de Hombeekse pastoor zelf

            verklaard had de inkomsten van Leest niet nodig te hebben “om te leven”

            -hij was inderdaad van rijke komaf- en akkoord ging met het verzoek van de

            Leestenaars. Met hem willigde ook aartsbisschop Jacobus Boonen de vraag

            in van de Leestenaars.

            Toen Frans Blieck overleed (1/2/1627) werd hij twee dagen later te

            Hombeek begraven op het hoogkoor.

            (Wilfried Hellemans, “Pastoors Gevraagd”, ’t Ridderke nr.2,2004) 

           

            Pastoor Blieck bemoedigde van in den beginne het bijwonen van de

            catechismuslessen. Hij gaf aan de kinderen die er naartoe kwamen  met

            “nieuwjaersmisse pontkoecken”. Met halfvasten kregen zij “hunnen greef”.

            Van tijd tot tijd in de loop van het jaar deelde hij prijzen uit, die bestonden in

            “schoonicheden, beeldekens, paternosters,enz.”

            Te Hombeek verliet hij de parochie in 1645. Naar de gewoonte van die tijd, mits

            een jaarlijks pensioen van 200 gulden, verwisselde hij Hombeek tegen Kapelle

            o/d Bos.  (GPH, Blz.35 en volgende)

 

1624 – 14 juni : Jan Dielis wijlen Nicolaes sone wonende te Leest verkoopt aan Jan

            Nagels en Catherine De Bruyne zijn huisvrouw wonende te Leest een jaarlijkse

             erfelijke rente op een huis en hof te Leest aan de Heyde.

            (Schepenakte van Mechelen, Parochie-Archief Leest)

 

1627 – Bartholomeus De Winne volgde pastoor Joos Blieck op tot einde december 1629.

            Als enige Heffense pastoor combineerde Bart De Winne zijn pastoorschap daar

            met een korte bediening in Leest. Ook hij handtekende wel eens met het

            verlatijnse “Winnius”.

            In zijn periode kwam er (in 1627) een soort kerststal in de Leestse kerk maar

            vooral werd er (in 1628) weer een pastorij of “pastoreel huys” gebouwd, nog

            zonder verdieping. Want de Leestenaars hadden aan hun aartsbisschop immers

            nog twee bijkomende vragen gesteld. Eén : mogen we lenen om een pastorij te

            bouwen ? Twee: krijgen we als die pastorij er staat, een eigen pastoor ?

            En ook op deze twee vragen had aartsbisschop Jacob Boonen “ja” geantwoord.

            Waardoor Nicolaus De Clerck (in 1630) de opnieuw eigen pastoor van Leest

            werd, de eerste in een opeenvolgende rij van achttien.

            (Wilfried Hellemans, “Pastoors Gevraagd”, ’t Ridderke nr.2, 2004)

 

1627 – Nadat de Leestenaars op hun verzoek toelating hadden bekomen “tot het maecken

            van een pastoreel huys”, togen ze onmiddellijk aan de slag.

            De rekeningen uit die tijd vermelden een uitgave van 31 gulden betaald aan R

            Fruytiers “voor een schip gruys op oudt Leliëndael, met vragt tot de  

            fundamenten”.

            179 kisten kalk aan de prijs van 107 gulden werden gekocht “aen den coopman

            van Doornick”.

            82.000 “carreelstenen”, 8.000 “thiggelen” en 4.000 “paveeystenen” werden

            besteld bij C. Somers voor een totaal bedrag van 439 gulden.

            Dit alles werd gedeeltelijk aangebracht per schip langs de Zenne en gedeeltelijk

            paard  en kar want er werden 37 gulden uitgegeven “aen den schipper en de

            voerlieden”.

            Het metselwerk kostte 400 gulden en voor het timmerwerk betaalde men 500

            gulden.  Daarbovenop kwamen nog 43 gulden die aan schrijnwerker C.

            Soetemans werden betaald. Het “eysenwerck ende het slotwerck” werd uitgevoerd

            door L. Back aan de prijs van 249 gulden.

            Verder werden nog 33 gulden uitgegeven aan P. Van Eyck voor de ruiten en 78

            gulden “voor eenen watersteen” en “het decken van de tack”.

            Er werd 23 gulden betaald “aen drinckenbier voor de wercklieden” en 52 gulden

            “aen verteer door de kerckmeesters met de meesters metser, timmerman en

            slotmaeker”, bij de aanbesteding, het leggen van de eerste steen, het planten van

            de meiboom, enz...

            Alles samen kostte de pastorij  2.010 gulden.

 

1630 – Pastoor Nicolaus De Clerck was de eerste pastoor die de nieuwe pastorij betrok

            en enkel Leest had te bedienen. Hij deed dat van 1630 tot 1644. Toen werd hij

            verplaatst naar Hombeek waar hij overleed.

 

1632 – Jacques Elias werd koster te Leest. Hij was een ingeweken Leestenaar.
            Hij werd geboren in 1611 en overleed op 25 augustus 1692 op 81-jarige leeftijd.

            Elias werd begraven in de kerk, op zijn kerk staat te lezen : “I.H.S. Sepulture

            Van de Eersaemen Jacques Elias coster deser kerck omtrent 61 jaeren,

            gestorven den 25 augusti 1692 oudt 81 jaeren ende Jenneke Lepaige syne

            wettighe huysvrouw gestorven den 29 january 1669 ende Peeter Elias synen

            sone oock coster den tydt van 47 jaeren, oudt 72 jaeren, sterft den 17 juli

            1722. Bidt voor de zielen...”

            Het kosterschap zou gedurende vijf generaties in deze familie blijven.

            (De Kosters van Leest, De Band-november 1985)

 

1634 – Dat jaar legden de pastoor van Hombeek en de abdis van Kortenberg “alsulcken

            different neer als tusschen hen geresen ware ten aensien van sesse meukens

            corens  uyt diewelcke den pastoor van Leest hem pretendeerde te competeeren

            drye veertelen corens uyt die thiende van Sinter Nicolaes”.

            Kortenberg met de pastoor van Leest beweerde dat de pastoor van Hombeek die

            drij veertelen jaarlijks betalen moest aan zijn collega van Leest, maar den 31

            januari werden daar peismeesters opgesteld : “den eerweerdighen heer canoninck

            Jan van Wachtendonck ende Gerardt Smidts, licenciaet inde rechten”.

            Na een ernstig onderzoek bleek, dat de St Nikolaes tiende uitging op een land

            gelegen bij een molen. Die molen was ofwel de kloostermolen onder Hombeek,

            ofwel de Steinenmolen onder Leest. Bij welken van beide molens lag het land ?

            Men gelukte er niet in dit uit te maken.

            Zo werd dan op 8 juni 1641 verklaard dat de abdis van Kortenberg en de pastoor

            van Leest onvoldoende bewijzen hadden aangebracht en dat de drij veertelen dus

            niet ten laste van de pastoor van Hombeek konden gelegd.

            (Kerkarchief Hombeek, T.3 – GPH- De Ridder)