1878 – 13 november : “REGLEMENT VAN POLICIE DER GEMEENTE LEEST, alsoo

            gedaan en vastgesteld door den gemeenteraad van Leest, in zitting van 13

            november 1878 :

            Artikel 1 – De openbare plaatsen, alwaer men drank verkoopt zullen van den 1

            november tot den 31 meert alle dagen worden gesloten ten 9 ure ’s avonds, en ten

            10 ure van den 1 ste april tot den 31^ste october.

            Artikel 2 – Telken dage zal de klok een kwart uurs voor degene hiervoren bepaald

            worden geluid, ten einde een ieder van die sluiting te verwittigen.

            Echter zal de burgemeester in geval van feesten, openbare verlustigingen of in

            buitengewone omstandigheden dit uur mogen verschuiven, of zelfs bevelen dat de

            aftochtsklok niet geluid worde.”

 

            Hst.IV – Algemeene gezondheid, zuiverheid der straten, voorzorgen ter

            voorkoming van besmettelijke ziekten, verkoop van drogerijen.-

            ...

            Artikel 30 – Het is verboden op de straat iets te werpen of neder te leggen dat

            stinkende uitwasemingen zou kunnen veroorzaken of luchtgezondheid benadeelen,

            behalve het mest en het vet voor den landbouw bestemd, hetwelk denzelfden dat

            moet vervoerd worden.

            Artikel 31 - ...

            Artikel 32 – Alle uitverkoopers van drank, in volbouwde straten wonende, zijn

            gehouden pissijnen te maken, in dier voege dat de waters niet afloopen op den

            openbaren weg. Die pissijnen zullen bijtijds worden gezuiverd om geenen stank

            te veroorzaken.

            Artikel 33 – Het is verboden binnenshuis konijnen op te voeden...

            Artikel 36 – De karren met drekachtige stoffen geladen, behalve degenen bestemd

            om onmiddellijk op het land te worden vervoerd, mogen bij dag niet blijven staan

            op de straten...

 

            Hst. V – Openbare Veiligheid.

            Artikel 57 – Het is verboden, steenen, sneeuwballen of andere stoffen op peerden

            te werpen, dezelve door aflossen van geschut of onbetamelijk kletsen met de

            zweep te verschrikken. Het spel met reepen of vliegers, in openbare straten of

            wegen, is stellig verboden.

 

            Hst.VII – Verscheidene bepalingen.

            Artikel 81 – Het is verboden zich naakt te baden ; en zelfs met kleedsel is dit

            verboden , in de nabijheid van woningen of van openbare wegen.

            Artikel 83 – Het is aan verminkte of aan gebrekkelijke personen verboden in

            straten of wegen hunne gebreken of wonden te toonen om het medelijden der

            voorbijgangers te verwekken...

 

            Alsoo gedaan en vastgesteld in uitvoering van artikel 78 der gemeentewet van

            30 Meert 1936, door den gemeenteraad van Leest, in zitting van 13 november

            1878. De Secretaris Sebrechts, de Burgemeester Leopold de Meester.”

 

Bij dit reglement vonden we een lijst met de hebergen van Leest, gedateerd op 31 december 1878 :

 

Straat                          Benaming                               Herbergier

1. Mechelbaan          In ’t Brughuis                         Van Moer Jan Frans

2. Dorp                       Bellevue                                 Van den Heuvel Th.

3. Dorp                       In Thisselt                               Vermeeren Frans

4. Dorp                       In den Rozelaer                      Verlinden Antoon

5. Dorp                       Estaminet                               Wwe. Teughels J.B.

6. Dorp                       In de Kroon                             Fierens Jacobus

7. Dorp                       In Sint Sebastiaen                   De Vleeshouwer J.

8. Dorp                       In de Groene Linde                Wwe. Van Hoof J.B.

9. Dorp                       In den Sleutel                         Huysmans J.B.

10. Dorp                     In de Zwaan                           Wwe. Baerts Corn.

11. Dorp                     Estaminet                               Diddens Josephus

12. Dorp                     In Roomen                              Symons Petrus

13. Dorp                     Het Keizershof                        Patteet Frans

14. Dorp                     In den Nieuwen Buiten          Huysmans Jacobus

15. Koeistraat             In de Wandeling                     Kerremans Joannes

16. Koeistraat             In de Kantin                            Ravyts Carolus

17. Tinneschuurstr     Herberg                                  Absillis Joannes

18. Thisseltbaan         Op het Bergsken                    De Ruysscher Aug.

19. Thisseltbaan         In de Groene Weide               De Greef Carolus

20. Thisseltbaan         In de Passant                          Van Kerckhoven J.

21. Thisseltbaan         Het Nieuwhuys                       Huysmans Guill.

22. Thisseltbaan         A la Station                             Steenmans Petrus J.

23. Thisseltbaan         In de Wijngaert                      De Muyer Jan Frans

24. Thisseltbaan         In Frascati                              Van den Brande Frans

25. Thisseltbaan         In het Hoefijzer                      Van Looy Melchior

26. Thisseltbaan         Het huis ten Halven               Wwe. Van Win

27. Capellestraat        Herberg                                  Van den Brande Petrus

28. Kleinheide            De Vlasbloem                         Geerts Antoon

29. Kleinheide            In de Warande                        Maes Joannes

30. Kleinheide            In de Koeisteert                      Geerts Frans A.

31. Kleinheide            In den Nachtegaal                  Geerts Victor

32. Capellebaan         In den Boomgaert                  Meysmans Joannes

33. Alemstraat            In den Boer                            Van den Heuvel Ph.

34. Alemstraat            In Roomen                              Schaerlaken Egid.

35. Alemstraat            Jagersrust                               Spoelders Joannes

 

Een lijst van 1887 vermeldt 47 en één van 1895 vermeldt 52 herbergen.

In 1930 waren er 30 herbergiers in de gemeente.

1867 – Petrus De Maeyer werd burgemeester van Leest. 

            Hij was te Leest geboren op 14 december 1809 en overleed te Mechelen op 12

            Februari 1891.

            Petrus De Maeyer was gehuwd met Monica De Blezer.

            Zij was geboren te Puurs op 2 augustus 1807 en overleed te Leest op 31 december

            1861.

 

1867 – “Het is nu reeds voor den vierden maal, beminde christenen, dat de cholera ons

            komt bezoeken : in 1832, in 1849, 1859 en nu in het ongelukkige jaar 1867.

            Die onzichtbare vijand klopt aan onze deur, treedt in onzen woningen binnen, zet

            zich neder bij onze slaapsteden, en hoopt slachtoffer opslachtoffer...”

            (Sermoenen van pastoor Joris – Parochie-Archief 57 Leest)

 

1867 – 2 mei : De gemeente opende een avondschool voor volwassenen. (DB-mei 1958)

 

1868 – 12 februari : Stichting van de maatschappij “van den Heiligen Vincentius a Paulo,

            den schamelenden armen bedeelende.”  

 

1869 – “Aen Hunne Majesteiten den Koning en de Koningin der Belgen.

            Sire, Mevrouw,

            Het is dan waar dat de onverzoenbare dood het duurbaar kind aan Uwe

            teederheid komt te ontrukken en dat alle Uwe pogingen, alle uwe zorgen, dien

            wreeden slag niet hebben kunnen verwijderen.

            Dit onmeetbaar ongeluk welke het Vaderland van zijnen Erfprins berooft, in

            wiens toekomst wij allen onze hoop stelden, heeft ons, evenals de gansche

            Belgische familie smartelijk getroffen. Mochte het diepe medegevoel, ons door dit

            treurige verlies ingeboezemd, Uw lijden enigszins verzachten, mochte de

            betuiging onzer onwrikbare verkleefdheid eenige leniging aen Uwe smarten

            toebrengen, dit ware de vervulling van onzen vurigsten wensch in deze droeve

            omstandigheid”.

            (Motie van de Leestse gemeenteraad – 30 januari 1869)

 

1871 – Leopold de Meester nam de burgemeestersjerp over van Petrus De Maeyer.

            Leopold was een zoon van Pieter Jan de Meester (eveneens burgemeester te Leest

            en te Hombeek) en van Catharina Geelhand de Merxem.

            Hij werd geboren in 1825 en huwde met Anna Rachel de Coussemaeker.

            Leopold de Meester was eeerst schepen te Hombeek (1856), daarna burgemeester

            te Leest en nadien provincieraadslid van Antwerpen.

            Hij woonde op een kasteeltje op de weg naar Hombeek.

            Het was zijn zoon Henry de Meester de Ravenstein die het Hof ter Haelen

            verkocht aan Emiel Verschueren. Henry werd later burgemeester te Zandhoven.

            Leopold de Meester overleed in 1885.

            Hij was ook de grootvader van de laatste burgemeester van Hombeek.

 

1872 – 10 november : Die dag overleed te Leest Edmondus De Smedt, geboren te

            Hombeek op 4/6/1837, landbouwer en wonende te Hombeek. Hij was gehuwd

            met Anna Gertrudis De Smet en zoon van Joannes Baptist en Maria Anna De

            Roy.

            Hij werd op 10 november om 19u38 gevonden op de spoorlijn

            St-Niklaas-Mechelen tussen de barelen 3 en 4.

            (Burgerlijke Stand Leest, overlijdens 1872, akte 37)

 

1873 – Jan Baptist Bauwens werd benoemd tot veldwachter.

            “Bij beraming van den12 april 1900, heeft de gemeenteraad van Leest aanvraag

            gedaan tot het bekomen der Medalie van 1^e Klas voor den heer Jan Baptist

            Bauwens, alsdan veldwachter te Leest, voor dezes goede diensten van meer dan

            35 jaar veldwachter, en tot heden is er geen gevolg aan gegeven.

            Aangezien d’heer Bauwens, alsnu op pensioen gesteld is, zoo nemen wij de

            vrijheid door deze, onze vroeger gedane vraag te herinneren...”

            (Brief van het gemeentebestuur tot de arrondissementskommissaris van

            Mechelen, gedateerd 21 november 1901)

 

1875 – 5 mei : Gemeentesecretaris Sebrechts kwam in dienst. Hij verving de overleden

            Fremie. (DB-mei 1958)

 

1876 – Stand der bevolking genoteerd op 31 december 1876 :

            Blaasveld : 1078, Breendonk : 1828, Heindonk : 581, Hombeek : 1799, LEEST :

            1410, Tisselt : 1830, Willebroek : 5125.

            (’t Vaartland nr.3 – 1977)

 

1877 – “Het proces-verbaal der verpachting van het gras, groeiende langsheen  de wegen

            van de gemeente, leert ons dat de opbrengst ervan 168,50 fr en de onkosten

            16,55 fr bedroegen.

 

1877 – A. Luytgaerens uit Mechelen werd veearts van het district dat bestond uit de

            gemeenten Blaasveld, Heffen, Heindonk, Hombeek, Leest, Mechelen en

            Willebroek.

 

1877 – In de provincieraad van 3 augustus werd de provinciale bouwmeester Blomme

            belast met de plans en bestekken voor het bouwen van een meisjesschool te Leest.

            In dezelfde raad werd A. De Meester gemachtigd om op zijn eigendom te  Leest,

            de  Bosbeek te verleggen.

 

1877 - In de provincieraad van 21 november kreeg de gemeente Leest een toelage van

            tweederde van 2341,89 fr, dit als aandeel voor het leggen van de steenweg van

            Tisselt naar Oxdonk.

            (’t Vaartland nr.3 – 1977)

 

1877 – Op 21 november dat jaar kreeg de gemeente Leest toelating van de Provincieraad

            voor een buitengewoon krediet van 40 fr ten titel van loon aan de

            lantaarn-ontsteker.

 

1877 – Op 3 december 1877 stemde de provincieraad een buitengewoon krediet van 65 fr

            ten titel van vergoeding aan de heer De Keersmaecker, voor het vervaardigen van

            de nieuwe bevolkingsregisters, alsmede 575 fr als drukkosten der

            opstellingsbulletins.

1866 – “Les chaussées de Hombeeck à Leest et de Heyst-op-den-Bergh à Hulshout

            sont achevées.”

            (Rapport Général – Arrondissement de Malines pour l’ année 1866)

            Het toponiem Kouter vonden heel vroeg terug :

            1366 : “...in Leest supra locum dictum Coutere.” (LGM)

            1391 : “..Comansbloc sit in Leest supra Coutere…” (GM)

            1399 : “Johannes Massijs ...juxta Couterstrate...” (GM)

            1421 : “..in Leest supra locum dictam Coutere..” (GM)

            1431 : “...ad molendium Walteri de Voisdonc sitam...” (GM) enz.

            Op de gemeenteraad van 6 mei 1935 kwam de “Lijnrichting van de Kouter”

            aan de orde :

            “...gezien deze weg een der schoonste is van gansch de gemeente. Gezien het

            veel verkeer dat er op dezen weg plaats heeft, daar hij de rechtstreeksche

            verbinding is met Hombeek Statie en ook met Mechelen, besluit :

            Een lijnrichtingsplan zal opgemaakt worden voor gezegden Kouterweg, van in

            het Dorp tot aan de grens van Leest (weg nr.21 plus gedeelte van weg nr.2).

            Het College zal het plan laten opmaken mits de volgende punten in acht te

            nemen :

            1. De weg zal overal dezelfde breedte moeten hebben van in het Dorp tot aan de

            grens. Waar hij nu smaller is, zal hij later verbreed worden, met dien verstande

            echter dat men steeds zal werken om den weg rechter te maken en om gevaarlijke

            punten, hoeken of draaien te doen verdwijnen.

            2. Daar waar de weg recht is en het breedst, zal men een punt vaststellen, om die

            breedte over gansch de lengte van den weg uit te breiden.

            3. Geen gebouwen, herbouwingen, afsluitingen of beplantingen zullen mogen

            opgericht worden op een afstand minder dan 3,50 meter van de grens van het

            aldus opgemaakte lijnrichtingsplan. Zoodra het plan zal opgemaakt zijn, zal het

            samen met de braadslaging aan de goedkeuring der bevoegde hoogere overheid

            onderworpen worden.”

            

 

1865 – “Aan Zijne Majesteit Leopoldus II, Koning der Belgen, Sire, Het is ons een

            droevige en tevens eene heilige plicht aan de voeten Uwer Majesteit de betuiging

            der innige deelneming te komen nederleggen, met dewelke de bevolking der

            gemeente Leest zich aansluit bij den algemeenen rouw des lands.

            Koning Leopoldus I de doorluchtige Vader Uwer Majesteit, is tusschen ons

            midden door de onverbiddelikjke dood weggerukt als een aangebeden

            familiehoofd met zich dragende de algemeene jammerklachten van dankbare

            kinderen, de grievende treurnis van een gansch volk bij het afsterven van den

            weldoener des Vaderlands.

            Overtuigd, Sire dat Uwe Majesteit het voorbeeld des doorluchtigen overleden

            Vorsten wil navolgen, en inniglijk verzekerd dat Haar niets zo zeer ter herte

            ligt dan de welvaart, de vrijheid en de onafhankelijkheid van ons duurbaar

            België, aarzelen wij niet en stond aan Uwe Majesteit en Haar doorluchtige

            gade en vorstelijke kinderen, de hulde onzer liefde en onveranderlijke

            getrouwdheid toe te brengen.

            Sire, wij zijn met den allergrootsten eerbeid van Uwe Majesteit de zeer nederige

            dienaars.” (GR-30/12/1865)

 

1865 – Mattheus Edward Buelens werd burgemeester van Leest maar hij zou datzelfde

            jaar, op 10 april, overlijden, hij was slechts 35.

            Mattheus Buelens was afkomstig uit Hombeek. Hij werd er geboren op 16 april

            1830 als zoon van Peter Buelens en van Joanna Maria Smets.

            Mattheus Buelens huwde te Leest op 26 november 1856, met de weduwe Marie

            Louise Wouters, oudste dochter van burgemeester Carolus Wouters.

            Haar eerste man Jaak Somers, pachter op de Rendelbeekhoeve, was tien maanden

            voordien overleden (14/1/1856).

            Mattheus Buelens liet vier kleine kinderen achter :

            -Jan Constant (geboren 1857, overleden in 1865),

            -Theofiel (geboren 1859, was gehuwd met Pelagie Steemans),

            -Henri Augustinus (geboren 1861, overleden 1876) en

            -Marie Theresia Leonie (geboren 1865, overleden 1873).

            Na de dood van haar man trouwde Marie Louise Wouters een derde maal, in

            1866, met Jan Theodoor Bogaert, die later burgemeester werd van 1879 tot 1881.

            Ze overleed in 1875.

            Ze was de dochter geweest van een burgemeester en de echtgenote van twee

            anderen.

            Tot 1867 zou Bonifacius Lauwers te taak van burgemeester overnemen.

            (De Band-1959)

 

1866 – “Amélioration de l’école avec acquisition ou construction d’une habitation

             d’instituteur, et construction d’une école de filles avec habitation

            d’institutrice.”

            (Rapport Général – Arrondissement de Malines pour l’année 1866)

 

1866 – In het dorp werd een bareel aangebracht.

            (DB-maart 1958)

“Wanneer ik in 1864 tot pastoor van Leest wierd benoemd,” schreef hij, “heb ik eene schoone verbreede kerk gevonden, doch zonder meubilair.”

Hij zou dat kort nadien in orde brengen.

Hij begon (1869) met “den nieuwe authaer gothiek van O.L.Vrouw” (1700 fr.).

Het jaar daarop kreeg ook Sint-Cornelius zijn altaar (1600 fr.) en in 1875 zou het groot altaar (3600 fr.) geplaatst worden.

Pastoor Vandercruyssen wou de kroon op het werk zetten, toen hij in 1875 zijn kerkraad kon overhalen om brandramen in de kerk te plaatsen:

“Daer ik jaarlijks uit hoofde van gezondheid eenige weken te Aken moet verblijven heb ik het geluk gehad kennis te maken met de zeer vermaarde glasschilder Schmitz van Aken, welkers voortbrengselen in de hoofdkerk en stadhuis geplaatst, dagelijks de vermaardste kunstenaars uitlokken om dezelve te gaan bewonderen. Hoorende dat hij genegen was om in België de eene of andere kerk door zijn schilderkunst te verluisteren, niet zozeer om er aan te winnen dan om zich meer en meer te laten kennen, heb ik hem uitgenoodigd onze kerk te komen afzien en te willen laten weten wat wij zouden te betalen hebben om de ramen te vervaardigen.

Ter plaatse gekomen heeft hij aan de leden van het kerkfabriek in het bijzijn van de schepenen de utlegging gedaan van de tableau (Laatste Avondmaal) die hij wilde plaatsen in de bijzonderste der vijf vensters der koor, terwijl hij de vier naaststaande in grizaille met zinnebeeld der evengelisten zoude vervaardigd hebben voor de prijs van 2.828 franken.

Deze voorstel is aanstonds in zitting van de eerste zondag van july 1875 met eenparige stemmen aangenomen geworden.

De kerk heeft slechts 1.628 franken, prijs der groote raam betaald.

De andere 1.800 frank zijn door milde giften betaald geworden, gelijk ook de twee ramen met altaren en een capellen van O.L.Vrouw van Lourdes en van de gelukzalige Joannes Berchmans door weldoeners van de kerk zijn geschonken geworden...”

De brandramen in het koor vielen zo in de smaak, dat men terstonds de 16 andere vensters uit de kerk aan de Heer Schmitz toevertrouwde.

Deze vensters waren kleiner dan die van het koor en kostten evenveel : 300 frank per raam. Deze glasramen zouden de eerste wereldoorlog niet overleven.

(WLS, blz.36 en 37)

 

1865 – De pastorij,  ruim 90 jaar oud, had dringend behoefte aan een restauratie.

            Het werd een van de eerste verwezenlijkingen van pastoor Vandercruyssen te

            Leest.

            In 1865 liet hij veranderingswerken uitvoeren die de pastorij vooral binnenin

            totaal vernieuwden : de vloer in de hal en in de keuken liet hij uitbreken en een

            nieuwe kelder uitgraven. Hij liet ook een paar binnenmuren van gelijkvloers en

            eerste verdiep afbreken. In de voorkamer, in de eetplaats en in de kamers op het

            eerste verdiep werd telkens een zware balk gestoken van 0,30 op 0,25 m om de

            roosteringen te dragen en in vervanging van de uitgebroken muren.

            Er kwam een nieuwe keldertrap in klompsteen en een nieuwe boventrap in

            beukenhout, van gelijkvloers tot de zolder.

            Keuken en washuis kregen “rode boomse geschuurde plaveyen”.

            De “zaal”, de voor- en eetkamer werden van drie nieuwe “dobbeldeuren” 

            voorzien.

            De beide buitendeuren van de pastorij kregen de nodige reparaties met aan de

            vooringang een nieuwe stoep in “papensteen”.

            De oude stoep die er vroeger lag verhuisde naar de achtergevel.

            Bij deze reparatie werd ook de voorgevel van de pastorij bezet met “doorniksche

            kalk  en scherpzand”.

            Alle  nodige herstellingen werden uitgevoerd aan het schaliedak en aan de

            slagvensters van  de ramen. Al deze ramen kregen nieuwe onderdorpels.

            Het “gemak” dat aan de zijgevel stond van de pastorij, werd afgebroken en nieuw

            gezet. Er werd ook een regenput uitgegraven en gemetst.

            In het washuis van de pastorij, tegen de buitenmuur, kwam een dubbele pomp met

            “koperen bek en sloten”.

            Tenslotte kreeg de pastorij nog een nieuw inkompoortje en op een lengte van

            18,90 m werd de sluitmuur langs de straat vernieuwd.

            Deze hele restauratie kostte 5.500 frank. Een heel bedrag in die tijd.

            Deze kosten werden gedeeltelijk gedragen door de staat (916,66 fr.) en door de

            provincie (916,66 fr.), gedeeltelijk ook door de kerkfabriek (1.500 fr.).

            Het grootste part werd echter door de gemeente bijgelegd (2.166,68 fr.).

1864 – Donderdag 17 maart  :

 

                                 INHULDIGING PASTOOR VAN DER CRUYSSEN

 

“Men schrijft ons uit Leest : Ll. Donderdag heeft alhier de plegtige inhuldiging plaets gehad van onzen nieuwe pastoor, den eerw. Heer Van der Cruyssen, voordezen onderpastoor in O.L.V. van den Bystand te Brussel.

Rond 2-1/2 ure namiddag bevond zich de eerw. hrder, vergezeld van de zeer eerw. heer deken, den eerw. heer Segers, zijn gewezenen pastoor, den eerw. heer Van Cauwelaert, pastoor van St-Nikolaes en eenige brusselsche vrienden in dry rytuigen, aan de Adeghempoort te Mechelen, waer hen een vijftigtal ruiters afwachtten, die de eerewacht moesten vormen en hem tot aen de kerk begeleid hebben.

 

Op de grenzen der parochie werd de nieuwe pastoor verwelkomd door onzen achtbaren burgemeester en, na hem, door de meisjes der kongregatie van O.L.V. die hem, de eene in naam der gemeente en de anderen in dengenen der kongregatie de hertelykste gelukwenschingen toestierden na hem, den eerewyn aangeboden te hebben.

Vandaer begaf zich de stoet naar het dorp te midden van eene ontelbare menigte, die zoodanig opeen was gedrongen, dat men er bijna niet door kon.

Hij was samengesteld uit de harmonie van Heffen, die ons met de grootste bereidwilligheid hare medewerking verleend heeft en niet weinig heeft bijgedragen om de plegtigheid op te helderen;

zes maegdekens te peerd, het kollegie van burgemeester en schepenen, de eerewacht, die ik hooger gemeld heb en de rijtuigen van onze eerweerden herder en vrienden ;

en de ganschen weg van aen Battelbrug tot aen de kerk was op het prachtigste versierd met boomkens, draperyen en vlaggen.

 

Aen de pastory werd onze nieuwe herder onthaeld door M. den onderpastoor omringd van al de priesters der konferentie, die heer stierde hem op zijne beurt eene welgepaste redevoering toe en een der zes maegdekens steeg van haar peerd om hem nogmaels den eerewyn te schenken en hem op de teederste wys geluk en welkom te wenschen.

De achtbare pastoor toonde zich zeer gevoelig aen al die heilwenschen en heeft er in zeer bevallige en diep gevoelde woorden op geantwoord.

Onmiddellijk daerna begaf zich de eerw. heer Van der Cruyssen, vergezeld van eene talryke klergie in roket naer de kerk, waer de inleidingsplegtigheid moest plaets grijpen.

Onzen schoone nieuwe tempel was opgeschikt op het beste en heeft aller verwondering ontsteken; en de zeer eerw. heer  Deken heeft ter dezen gelegenheid eene hertroerende aenspraek gedaen, waarin hij de verdiensten van zynen ouden leerling in de vleyendste kleuren heeft afgeschilderd en den iever voorspeld heeft, dien onze nieuwe pastoor in het uitoefenen zijner bediening zal aen den dag leggen.

Die redevoering zal langen tyd in het geheugen van al de parochiaenen geprint blyven.

 

Na de plegtigheid is men wedergekeerd naar de pastory waer de eerw. herder andermael de gelukwenschingen van de klergie, den gemeenteraad, het kerkbestier, de armmeesters en zyner talrijke vrienden heeft ontvangen.

De armen werden by deze gelegenheid niet vergeten.

Ieder huisgezin heeft eene milde aelmoes in brood en geld ontvangen.

 

Des avonds was onze gansche parochie op het luisterrykste verlicht en men heeft in den hof der pastory een prachtig vierwerk afgestoken ;

ook was het zeer laet vooraleer de ontelbare vreemdelingen, die van Mechelen en uit

de naburige parochiën dit schoone feest waren komen bijwonen, onze gemeente verlieten.”

(Gazet van Mechelen 20 maart 1864)

 

Jan Frans Vandercruyssen zou tot 1891 de pastoorsfunctie te Leest waarnemen.

“Geeft uit hoofde van ziekelijkheid zijn ontslag op 22 juni 1891”, staat er op zijn doodsprentje. Hij overleed kort nadien te Mechelen op 27 juli van datzelfde jaar.

Zoals zijn twee voorgangers besteedde pastoor Vandercruyssen zijn beste krachten aan de kerk.

 

            te Leest en 2^e door die van M. Busschot en door degene van M. Selleslags, landbouwers
            te Leest.

            1^ste prijs voor het trekveulen van de weduwe De Laet en 1^ste prijs voor het

            tweeslachtigveulen van den heer Van Roey te Leest.

            Hoornvee : 1^ste prijs voor M. Scheers uit Leest...”

            (GvM-26/7/1857- 1^ste jaargang nr.3)

 

1858 – Louis Voet werd burgemeester te Leest. Hij was te Hombeek geboren op 10

            februari 1813 als zoon van Pieter Antonius en van Anna Maria De Keyser.

            Hij was gehuwd met Petronella Paulina Eugenia Lenaerts (geboren te Mechelen

            op 10 mei 1796) .

            Louis Voet was geneesheer te Leest en de bouwer van het kasteeltje op de Kouter,

            waar later de familie Moyson in zou komen.

            Dokter Voet overleed op 31 mei 1864.

 

1859 – Leest geteisterd door cholera.

 

1859 – Ignatius Wagram werd gemeente-ontvanger en dit tot 1889.

            (Provinciaal Archief Antwerpen, PAA 598)

 

1860 – Op 31 december 1860 telde ons land 4.431.957 inwoners. Dat jaar stierven er 9

            honderdjarigen en vielen er 55 echtscheidingen te noteren, waarvan 11 te Brussel.

            (GvM-27/10/1861)

 

1861 – Onder pastoor Joris werd op kerstdag 1861 een klok gewijd. Ze kreeg de naam

            “Jozef”.

            Willem Devens uit Antwerpen was peter en Petronilla Lenaerts, vrouw van

            burgemeester Voet, was meter.
            Deze klok werd gegoten bij Van Aerschot te Leuven.

 

            Gazet van Mechelen 22 december 1861 :

            “Morgen 23 december zal er te Leest eene fraeije godsdienstplegtigheid plaets

            hebben, namelijk de wijding eener nieuwe klok van 700 pond.

            De zeer eerw. Heer deken van Mechelen zal, ten 11-1/2 ure, de klok wijden,

            die M. Devens, koopman in wijn te Antwerpen, en Mme Voet, voor peter en meter

            zal hebben.”

 

            Dezelfde krant in de editie van zondag 29 december :

            “Laetstleden maendag 21 dezer, heeft ten 11-1/2 ure de plegtige wijding plaets

            gehad der nieuwe klok met name St Joseph, in de kerk van Leest.

            De klok hangt in het midden der kerk ; eene groote menigte volks wachtte het

            uer af.

            De zeer eerw. Heer Van der Linden, Deken, omringd van zijne assistenten,

            de eerw. Heeren pastoors en onderpastoors der Konferentie, was voor de klok

            gezeten. Nevens dezelven bevonden zich de peter M. Devens en meter Mme Voet.

            Met de grootste aendachtigheid werd die belangrijke plegtigheid die sedert 1806

            niet meergebeurd was in deze kerk, van al de parochianen aanschouwd.

            Opschrift der klok : SANCTO JOSEPHO Patriae Patrono ac Secundario de Leest

            Sacrata, fusa fui 1861 Rev. Dno Augustino Joris, Pastori, Devens Antwerp. Et

            Dna Petron. Paula Eugenia Lenaerts conjux Dni Lud. Voet, Med.Doct.

            Ac Consulis de Leest. Regnante Leopoldo I. Severinus Van Aerschot me fudit

            Lovanii.”.

 

1862 – 26 januari – Gazet van Mechelen :

            “Er heeft te Leest eene groote plegtigheid plaets gehad, die lang in het geheugen

            der inwoners zal blijven.

            Het was het 25^e jaer der instelling der Gedurige Aenbidding, alsmede de

            vernieuwing der zending van 1837.

            De voorbereiding begon woensdag 15 dezer.

            Ieverig werden de onderwijzingen en sermoonen bijgewoond, die des morgends,

            en ’s avonds plaets hadden, door den Eerw. Pater Maximinus, minderbroeder van

            het klooster te Antwerpen ; ook omringde het volk zedig en ingetogen in menigde

            de biechtstoelen, want verscheidene biechtvaders waren er aenzocht.

            Zondag 19 dezer, dag der Gedurige Aenbidding, was de schoone kerk van Leest

            op het prachtigste versierd, de goddelyke diensten werden met plegtigheid en

            luister gedaen, en drukkend van de parochiaenen bijgewoond, was de kerk des

            morgends 4 mael opgepropt om het H. Sakrifice der Mis bij te woonen dat alle

            uren werd opgedragen, en onder he zingen van den Ps. 102 Benedic anima mea

            Domino werd de H. Kommunnie ten 6  ure uitgereikt alsook geheel den morgend,

            zoo dat er 1000 tot de H.Tafel naderden.

            Ten 10 ure was de plegtige hoogmis, waeronder sermoon.

            Ten 2 ure de vespers, waerna het lof en sermoon.

            ’s Avonds ten 6 ure na eene korte onderrigting werd den Pauselijken Zegen

            gegeven en zoo eindigde dien schoonen dag met den hertroerenden lofzang

            Te Deum Laudamus onder het luijden der grote klok en het geven der benediktie

            met het Allerheiligste Sakrament des Autaers.”

 

1864 – 14 februari 1864 – Gazet van Mechelen :

            “Een Koninklijk Besluit van 4 februari benoemt M. Buelens, schepene te Leest.

            De Eerw. Heer Joris, pastoor te Leest is aldaer ll. Maendag overleden in den

            ouderdom van 58 jaren.”

 

1850 – In de vergadering van 1 mei 1850 van de Geneeskundige Kring van Willebroek,

            werd dokter Voet uit Willebroek verkozen tot adjunct-secretaris.

            Voordien was hij daar schatbewaarder.

            Deze kring gaf, zowel nationaal als internationaal, voordrachten over

            geneeskundige onderwerpen.

            Zo bracht dokter Voet in een vergadering van 1851 : “Opération Césarienne

            avec succès, malgré que la femme se débattait fortement.”

            (‘t Vaartland, nr.3 – 1974)

 

1850 – 24 oktober : De Leestse gemeenteraad stuurde volgend rouwbeklag aan

            Leopold I, bij het overlijden van Maria-Louisa van Orleans :

            “Majesteyt, Den Gemeenten Raed van Leest, in name van alle de inwoonders,

            vertoont met de grootste Eerbiedigheyd aen Uwe Majesteyt, de uitdrukking der

            hevige droefheyd met welke de Gemeente is aangerand geworden, wanneer de

            betreurende Dood van Hare Majesteyt de Koninginne, den troost der bedrukte

            ende Weldoenster der armen, is bekend geworden.

            God geve, Majesteyt, dat den Rouw van gansch Belgenland eenige troost aan

            Uw droefheyd en aen diegene van uw famielie mag toebrengen.

            Majesteyt, dit is den wensch van Uw oodmoedigste en dienstwilligste Dienaren.

            Leest, 24 October 1850.

            Den Burgemeester C. Wouters

            De schepenen  L. Voet, C. Coeckelbergh

            De Raadsleden J.B. Dierckx, De Maeyer, Wagram, Selleslagh, A. Wauters.

            Ter ordonnantie, Den Secretaris, Aug. Fremie.”

 

1850 – 9 november : Le Conseil, vu la circulaire de Monsieur le Gouverneur de la

            province du 20 septembre dernier, contenant la décision du Conseil provincial

            concernant l’ usage des langues  arrête:

            1) a dater du 1 janvier 1851 toutes les Ecritures de la commune seront tenues

            en flamand;

            2) l’ autorité superieure est invitee à répondre dans la meme langue à toutes

            les pieces qui lui seront transmises par l’ autorité communale.”

            (DB-1957)

 

1851 – 1 januari : Vanaf nu zullen alle geschriften van de gemeente in het Vlaams

            gehouden worden en verwacht men van de Hogere Overheid antwoorden

            in dezelfde taal. (Gemeenteraad Leest)

 

1852 – 17 januari : (vertaald uit het Frans) “De Gemeenteraad besluit:

            Gezien de kerk van Leest in een toestand is die de veiligheid van de bewoners

            zwaar in opspraak brengt;

            Gezien de kerk daarenboven veel te klein is voor de actuele bevolking van de

            gemeente;

            Besluit : er zal voorzien worden in de som van 3.000 frank om het aandeel van de

            kerkfabriek aan te vullen alsmede dat van de gemeente bij middel van 2.000 frank

            aan vrijwillige giften.

            De gemeente levert het kosteloos vervoer van de bouwmaterialen.”

 

            De kerk stond echt op invallen.

            Een grondige inspectie van haar gebinte had uitgewezen dat alleen nog de voorste

            en de twee achterste dwarsbalken in goede staat waren.

            De vijf andere balken waren rot, één ervan was zelfs half verkoold,veroorzaakt

            door de brand  van 1753.

            In een spoedtempo werd de aanbesteding gedaan en toegewezen aan

            “entrepeneur”  De Goeyse uit Kapelle o/d Bos.

            De totale uitgaven werden geschat op 1.800 frank.

            Onder leiding van de provinciale bouwmeester Berckmans werden volgende

            werken uitgevoerd :

            “De kerk wordt vergroot door de aenbouwing van twee zijbeuken op de geheele

            lengte van de kerk en toren. Zoo dat de werken, die het doel dezer aenbesteding

            uitmaken, de volgende zijn, te weten : het opbouwen van 2 rijen kolommen

            dragende aen ieder zijde, zeven ogivale bogen, waervan de muren, de voeten der

            gebinten aen beide zijden gaen ondersteunen, dit verrigt zijnde, zal men de oude

            kerkmuren afbreken en de nieuwe buitenmuer  en frijten met de oude gekuiste

            steenen fonderen en optrekken met nieuwe brikken, eenen nieuwen arc-doubleau

            aen de choor maeken, de zijbeuken aentimmeren, om met de middenbeuk onder

            een dak te komen, daerna de balken en roostering met plancher wegenemen en

            welfsels van gotische vorm, in timmering en plafonering in geheel de kerk

            maken...”

 

            Dat jaar werd ook aan de toren gewerkt : hoogzaal en torenzolder werden

            afgebroken en verhoogd. De facade van de toren werd “afgekapt” en kreeg een

            nieuw venster met “ogevale boog om licht te brengen op het ocsael”.

            Er kwam ook een nieuwe kerkdeur van 234 frank 17 centiemen.

            Datzelfde jaar 1852 werden de grote werken aangepakt : eerst werden de

            “twee uitspringende zijden waer de biechtstoelen staen”, afgebroken en op die

            plaats “het dak desnodigs ondersteund om in ’t droog te blijven.”

            De gehele oppervlakte van de kerk, buiten het koor, tot op een meter buiten de

            nieuwe zijmuren, werd “afgegraven op eene algemene diepte van eenen meter

            en des noodigs op 1,20 in de middenbeuk”.Daar werkten ze met vijfentwintig

            tot dertig man aan gedurende tien weken.

            “Een gedeelte van de choor en geheel de sacristijn hetwelk door dit afleegen van

            het kerkhof geen fundamenten meer had, werd in witten gekapten steen

            ondermetst”.

            Rondom de kerk werd “312 m kassey gelegt”.

            Achteraf werd de nieuwe vloer gelegd met de trappen van koor en altaar, door

            J.P.Peeters uit Antwerpen. Ook met de rest werd flink opgeschoten :

            schaliedekker J.F.Hens uit Duffel, metser Vloebergh, timmerman J.B.Teughels en

            smid J.J.Verlinden (Vander Linden) allen uit Leest waren van de partij.

 

            Een koninklijk besluit gaf ook de toelating tot het bouwen van een nieuwe

            sakristij. Zo kwam er in 1859 een tweede sakristij.

            Vloebergh herstelde de kerkhofmuur in 1863 en August Van Aerschot uit

            Herentals plaatste de “nieuwijzeren grille aen de inkom der kerk”.

            (WLS, blz.34 en 35)

 

1854 – August Joris werd pastoor benoemd, dit tot 1864.

            “Zeer waekzame herder van deze gemeente die hij negen jaar loflijk bestierde”,

            zo vermeldt zijn grafsteen tegen de buitengevel van het kerkkoor.

            Hij stierf te Leest op 8 februari 1864.

 

1855 – In 1855 werd de steenweg van Battel naar Leest gelegd en de houten

            graanwindmolen van de familie Lauwers in de Juniorslaan gebouwd.

            (P.J.Lemmens – Overzicht van het arrondissement Mechelen van 1830 tot heden)

 

1855 – In 1855 verleent kardinaal Sterckx 40 dagen aflaat aan de litanielezers...

            (Wilfried Hellemans, 2003 – “Negen eeuwen Sint-Niklaasparochie”.)

 

1856 – Willem Lipkens werd benoemd tot “ondermeester”. (DB-maart 1958)

 

1856 – Leest telde 1436 inwoners . (Wikipedia)

 

1857 – “Patrimoniele schoone Handwerkerstede met hof gestaen en gelegen onder Leest,

            te Mechelen te koop.

            Den notaris P.F. Van Meerbeeck te Mechelen residerende, zal ten overstaen van

            den  heer Vrederegter van ’t zuyd kanton van Mechelen, met gewin eener premie

            van 1 ten honderd publiekelijk verkoopen :

            Eene schoone in steen gebouwde Handwerkerstede met stal, schuer, dorsvloer,

            hof rondom in zijne hagen en verdere erve, te samen groot 5 aren 13 centiaren

            gestaen en gelegen in de Alemstraet te Leest, geteekend wijk C nr.37 aenpaelende

            1^e de Alemstraat, 2^e de straet genaemd het straetjen, 3^e Petrus Joannes Selleslagh,

            en 4^e d’Heer Zech.

            In gebruik bij de weduwe Judocus Meeus tot 15 meert 1857.

            De inmijning zal plaats hebben op dynsdag 20 january 1857 en de definitieve

            verkooping op dynsdag 3 february daerna, ’t elkens ten 3 uren namiddag, ter

            herberge het Damberd, buyten de Gendsche poort te Mechelen.

            Conditien en titels van eigendom berusten ten kantore van voornoemden notaris

            Van Meerbeeck te Mechelen op de Wollemarkt n° 22.”

            (Mechelsch Berigt van 11/1/1857)

 

1857 – “Eyke en Olme strunken, dienstig voor billen te Leest te koop. Wegens M. Den

            ridder Du Trieu de Terdonck senator, op syne landen afhangende van zijn

            pachthof bewoond door J.V. Scheers onder Leest...”

            (Mechelsch Berigt van 11/1/1857)

 

1857 – 31 januari : “Verpachting van den halven bareel van Leest op den kasseiweg van

            Mechelen naer Capelle-op-den-Bosch.

            Het kollegie van Burgemeester en schepenen der stad Mechelen maekt kenbaar

            dat er op zaterdag den 31 dezer maend ten 11 ure voormiddag in de benedenzaal

            van het stadhuis te Mechelen zal overgegaan worden tot de openbare verpachting

            van den halven bareel van Leest, nabij het brugsken op de Steinebeek, op den

            kasseiweg van Mechelen naer Capellen-op-den-Bosch, zulks voor den tijd van

            3 jaren die zullen aenvang nemen den 1 meest aenstaende en eindigen den 29

            february  1860, en dat het kohier van lasten en voorwaerden op de stadssecretary

            te Mechelen en op het gemeentehuis van Leest ter inzage berust.

            (Mechelsch Berigt, 25 januari 1857)

 

1857 – 30 maart :  “Bij uitscheiding van handel, MEUBELEN, geit, landbouwers,

            herbergiers, timmermans en smidsgereedschappen, veel oude en nieuwe

            ijzerwerken, gerieven, nagelen, enz. TE LEEST TE KOOP.

            Den notaris Dams te Mechelen residerende zal op maendag 30 meert 1857, te

            beginnen ten 9 uren voormiddag ingevolge autorisatie verleend door het bestier

            der gemeente Leest den 19 dezer loopende maend, openbaerlijk van wege en

            ten woonhuize van PETRUS JOANNES STEVENS, herbergier en hoefsmid in de

            Thisseltbaan onder Leest, bij uitscheiding van handel, verkoopen eene partij

            meubiliaire effecten en herbergiers-gerieven zoo goed als nieuw, zulks als

            schoone olme kleerschappraei, beddebakken,, canapeeën, 5 tafels, 25 stoelen,

            engelschen biliard, 4 groote en fraeije geecadreerde printen, spiegel, veel liters

            en halve liters, extra schoonen verlekbak, 2 koperen engelsche lampen, partij

            kopere kranen, schoone en goede herbergiersstoof, bier-stelling, uithangberd,

            grooten ijzeren balk met balancen en gewigten volgens nieuw model, kleinen

            ijzeren balk met balancen  en verscheide kopere gewigten, meelbak, vleesch en

            beer-vat, drink- en waschkuipen, kinderkarken, schoone en goede geit, kruiwagen,

            zolder-leder, erwtreis, boon en brandhout, ledige flessen, enz.

            Item eene groote partij timmermans-gereeschappen, zoo als kort- en andere zagen,

            Bytels, schaven, trektangen, hamers, eggers, dissels, 2 slijpsteenen met deszelfs

            toebehoorten, alsmede alle de hoefrsmidsgereedschappen, bestaende namentlijk in

            grooten en kleinen blaesbalk, schoonen aembeeld van 250 kilos, spaerhaek, 3

            bankvijzen, boormachine met 2 zwongen, leest voor stoof-kolonnen te maken,

            machine voor ronde buizen te ploeyen, veylen, voor- en andere hamers, goede

            oude engelsche sleutels, 3 engelsche moeyer-ijzers met hunne tappen, waer onder

            een groot voor assen te moeyeren, moeyerstaak, veel oud ijzer en andere

            voorwerpen.

            Te meer eene grote quantiteit nieuwe ijzerwerken en gerieven, zulks als 4

            volmaekte ploegen, 15 spuein en schuppen, 15 rieken, 10 gaffels, 6 mesthaken,

            8 kapmessen, 2 bijlen, 2 roeiakken, 40 ijzeren ketels, 10 ijzeren verlakte

            casserollen, 2 gegote moors, 2 nieuwe tooven, 2 ijzeren honillie-bakken, 5

            potten voor stooven, 50 kilos nieuw ijzer, 4 lattenbeslag voor wielen, 60 nieuwe

            hoefijzers, 30 kilos hoefnagels, 70 kilos andere nagelen, 5 nagelbakken, 12 zware

            lighaken met oogen voor poorten, 20 paar kleine lighaken met oogen, 25

            grendelbuizen met grendels en 1 engelschen sleutel.

            Op tijd van betaling mits stellende goede bekende borgen en voorts volgende

            conditien  ter plaetse voor te lezen...”

            (Mechelsch Berigt – 22 maart 1857)

 

1857 – 31 mei : “Extra schoon Hooi-gras van vlooibeemden onder Heffen en Leest

            te koop, ter directie van den notaris Fris te Waelhem.

            Onder Leest – Van wegen Jonkheer De Cannaert d’Hamale het hooigras in zijne

            vlooibeemden genaemd de Halsbergen, groot 3-1/2 hectaren, gelegen onder Leest

            tegen de Senne in de Molenstraat tussen de Molen van Heffen en het dorp van

            Leest.” (Mechelsch Berigt 31 mei 1857)

            Het toponiem “Halsbergen” vonden we terug in 1816 : “...beemden aen de brug..”

            (WB-1816)

 

1857 – 14 juli : “Landbouwers-vergadering van het vijfde landelijke district der provincie

            Antwerpen. Kampstrijd van 1857.

            De landbouwers-vergadering van het 5^de landelijk district der provincie

            Antwerpen heeft dit jaer zynen prijskamp voor het vee per sektie gegeven, zoo

            dat er maer drij of vier gemeenten met elkanderen kampten.

            De 14^e dezer heeft de jury, onder het voorzitterschap van den heer ridder Du Trieu

            de  Terdonck, zijne werkingen begonnen te Leest en te Willebroek.

            In de eerste dezer twee gemeenten, die de sektie uitmaekte van Mechelen,

            Hombeeck, Leest, Thisselt en Heffen, heeft men allerschoonste koeijen en stieren

            van hollandsch ras aengeboden, als ook allerbeste trekpeerden en schoone

            tweeslachtige peerden van eerste croisering.

            De prijzen zijn behaeld als volgt : voor het peerden ras :

            1^ste door den hengst van M. Steemans, landbouwer te Leest en door dengenen

            van M. Keulers, landbouwer te Heffen.

            1^ste door de veulen-merrie van de weduwe De Laet t

1850 –                                     POSSE LEEST

 

           Sinds mensenheugnis was Tweede Sinksendag de grote kermisdag te Leest.

            In 1599 vonden we de oudste vermelding van de Sinksen-kermis :

            “...betaelt aen den maeltheyd des maendags in de Sinxerdagen, wesende onse

            kermisdag, voor den pastor en de andere priesters die den dienst in de kerck

            helpen doen, met den coster en andere sangers, kerckmeesters en meijer en over

            26 potten bier alsdan gedroncken...”

            (’t Vaartland nr.3 van 1977, ook Kerkrekening, DB 1959)

            Buiten Sinksen-kermis waren er nog de kermissen met Pasen en Sint-Niklaas.

            Van wanneer de St Niklaaskermis dateert hebben we tot dusver nog niet kunnen

            achterhalen. In de lijst van de “vrije dagen” (voor de school) geeft men op de

            gemeenteraadsvergadering van 31/7/1915 aan: “...maandag en dinsdag van de

            kermissen Sinksen en St-Niklaas,...”

            De kermis op Paasdag schijnt te bestaan van 1933. Op de raadsvergadering van

            6 maart 1933 werd er voor gestemd : 5 stemmen voor en 4 tegen...

 

            Vermoedelijk rond 1850, kwam daar de begankenis van Sint-Cornelius

            bij. Dan zag de gemeente telkens zwart van ’t volk : van kilometers uit de omtrek

            kwamen mensen naar hier tot met hun kinderen. Ze kwamen beewegen tegen de

            kinderstuipen.

            De bedegangers liepen biddend driemaal rond de kerk, en drumden dan samen

            de  kerk binnen, waar onder het gejank van wenende kinderen en troostende

            woorden van hun moeders de missen elkaar opvolgden : zes uur, zeven, acht,

            negen, tien, elf en twaalf uur.

            Er werd eindeloos aangeschoven om de relikwie te kunnen kussen en de stuivers

            rolden rond het uitgestalde corneliusbeeld.

            Sommigen brachten zelfs een levend kieken mee, of een konijn of een halve

            varkenskop.

            Daar stond een mooie Gotische kevie achteraan in de kerk. Daarin werden de

            beestjes geofferd. Bij regelmatige tussenpozen werden deze levende offergaven

            publiek verkocht buiten het kerkportaal op “de steen van de garde”.

            Gewoonlijk kocht de eigenaar zijn eigen kip terug en nam ze mee naar huis.

            Voortaan was dat een “heilige” kip, de “Cornelius” op het neerhof, ze kon er

            oud worden : men bleef er af.

            Sinds 1953 werd deze kermisdag verlegd naar Tweede Paasdag.

            Het werd op de raadsvergadering beslist met vijf stemmen tegen vier.

            Nog steeds is Tweede Paasdag te Leest de hoogdag van het jaar.

            Onder de bezieling van het Davidsfonds kreeg dit feest de laatste jaren een

            nieuwe glans”. (Leest Geweest, blz.201)

 

        

            Jos De Keersmaecker in “het Vaartland” 1975 :

            “In Klein-Brabant en het Vaartland waren vooral Leest en Sint-Amands bekend

            als de bijzonderste begankenissen tot Sint-Cornelius.

            Buiten de “Seskens” waren deze plaatsen in het bijzonder bekend voor “vallende

            ziekte”.

            Kleine beewegen maar minder bekend waren ook  Eikevliet, Ruisbroek,

            Mechelen en Hellegat.

            Evenals te Diegem werd te Leest de H. Cornelius bijzonder aangeroepen tegen de

            stuipen en de vallende ziekte.

            De 2^de Paasdag is de grote begankenisdag. Vanaf 5 uur ’s morgens stroomde het

            volk reeds toe. De Hoogmis is om 10 uur.

            Eerst gaat men bidden voor het beeld van de heilige –dat bij die gelegenheid

            middenin de kerk ter verering opgesteld wordt.

            Zoals op vele andere plaatsen deed men hierna drie maal al biddend de

            ommegang rond de kerk, dan driemaal rond het kerkhof. Daarna ging men te

            Vanaf 1992 werd er nieuw leven geblazen in “Posse Leest”, er kwam een Posse

            Leest comité met een hoop nieuwe initiatieve : oude ambachten, een planten- en

            bloemenmarkt, straatanimatie...

 

            zegenen in de kerk.

            Rond het beeld stond er een ijzeren grille. Binnenin bevond zich de pastoor en hij

            bood  de relikwie ter verering aan.

            Het volk werpt de blauwe briefjes binnen in de afsluiting en deed zelfs de

            nikkeltjes boven het hoofd van de priester rinkelen.

            Ex-voto’s werden niet geofferd, wel levende kippen en duiven, evenals

            varkenskoppen en hespen. Gedurende de hoogmis werden de offergiften

            achteraan in ’t gestoelte van de kerkmeesters geplaatst : de dieren in de houten

            kevie, die nog te zien is.

            Op 2^de Paasdag 1935 werden slechts 2 kiekens en een koppel duiven geofferd,

            vertelt J.Geussens. Na de mis bracht de koster de geofferde kippen en duiven

            buiten het kerkportaal en vroeg : “Zijn er nog liefhebbers voor den offer ?”

            Een boer gaf 5 frank, kreeg de kip of de duif even in de hand en gaf ze terug.

            Hij offerde op die manier.

            En vijf boeren offerden op dezelfde wijze achtereenvolgens dezelfde kip tot dat de

            boer die ze eerst geofferd had, er 20 fr. Voor bood en de kip terug mee naar huis

            nam, waar ze, zoals hij later vertelde, al de andere tegen de kwaal moest

            vrijwaren. Al drie jaar offerde hij dezelfde kip.

            Een zeer oud en merkwaardig gebruik dat nog in onze kinderjaren bestond was

            het  volgende : kreeg een kind de stuipen, dan liep men, terwijl de kleine in een

            bad gestoken werd (gewoonlijk de marmit), en zijn voetjes met doeken vol

            mosterd omwikkeld, vliegensvlug naar een beroepsbedevaardster, die daarvoor

            bekend stond. Bij ons was dat o.a. Mie van Leires.

            Men huurde er langs de straat of in de dorpsschool negen kleine jongens die de

            beeweg moesten meemaken. (er waren ook 9 soorten seskens)

            In de school zater er in die tijd soms wel veertig en meer in één klas, daarom was

            men wel eens kontent er van enkele af te zijn, en men merkte dat zo niet.

            Onder geleide van het vrouwmens trok de bende op –in de zomer gewoonlijk

            barvoets. Wellicht berustte deze geplogendheid op de opvatting dat er van

            onschuldige kinderen een grotere heilkracht uitgaat dan van volwassenen.

            Bij de terugkeer kregen de kleine mannen dan gewoonlijk een paar koperen

            centen.

            Boeten en beloften doen, behoorden eveneens tot een der geplogendheden.

            Met Paasmaandag eveneens begint de novene en kan men speciaal gewijd water

            bekomen.   

            Over de oorsprong en de oudheid van de Cornelius-devotie te Leest hebben we

            weinig bijznderheden. Wel vonden we op de pastorij nog een resterend exemplaar

            van de “Litanie ter eere van den Heiligen Paus en Martelaar Cornelius,

            bijzonderen patroon tegen de stuipen, jichtigheden en vallende ziekte, wiens

            relikwieën met grooten toeloop  en devotie geeërd worden en wiens bijstand

            vuriglijk aanroepen wordt in de parochiale kerk van de H. Nicolaus te Leest.

            Tot troost van degene die aan de stuipen zijn onderworpen en bevangen met

            lammigheid of vallende ziekte en voor eeneigelijk om door de voorspoed van den

            Heiligen Cornelius geholpen en behoed te worden.”

            Het stuk is van 13 januis 1855, goedgekeurd en aanbevolen en met 40 dagen

            aflaat begunstigd door de Kardinaal-Aartsbisschop van Mechelen.

            Het spreekt vanzelf echter dat die devotie  en de toeloop heel wat ouder is.

            Dat de toeloop tijdens de jaarlijkse begankenis de 2^de Paasdag inderdaad zeer

            groot was, blijkt uit een brief van 21 maart 1905 van een jaarlijkse Mechelse

            bedevaarder. Hij heeft het nl. over die grote toeloop van gelovigen, die problemen

            schiep voor het drukke verkeer op de dorpsplaats. Maar vooral aan de ingang der

            kerk, die te nauw was om die massa ineens door te laten in het begin of bij het

            eindigen der goddelijke diensten.

            Er moet daar telkens zulk “onmenschelijk” gedrang geheerst hebben dat er

            ongelukken moesten van komen.

            Het was evenmin stichtend met het “geschreeuw der kinderen en gehuil van

            grooten menschen, ja zelfs grove woorden en verwenschingen, welke niet

            stichtend zijn in het portaal eener kerk”. “

 

            Mogelijk lag de oorsprong van “Posse Leest” in 1841 toen pastoor Hermans

            het beeld van Sint-Cornelius aankocht bij de Mechelse beeldhouwer Jan Peter

            Tambuyser (1796-1859).

            Rond 1970 kreeg “Posse Leest” een nieuwe impuls. Het Davidsfonds Leest

            begon toen met zijn indrukwekkende Posse Leest tentoonstellingen in de

            parochiezaal zoals de publiektrekkers “Leest Geweest”, “Afrikaanse Kunst”,

            “Oude Ambachten-Kunstambachten”, “Fruit uit heel de wereld”, enz...

            In 1977 vond, in de gemeenteschool, de eerste tentoonstelling plaats van de

            Leestse kunstkring “Voetspoor”, met werken van Karel Soors, George Herregods,

            Flor Meyers en Friede Willems.

            Er zouden nog veel exposities volgen.

            Vanaf 1980 werd “Posse Leest” verrijkt met de jaarlijkse stand van de Leestse

            kleinveebond  “Het Rijke Nest”, een populaire stand met kippen, geiten, konijnen,

            sierduiven, enz.

            In die jaren nam het succes van “Posse Leest” steeds toe.

            Steeds meer verenigingen namen er aan deel. Een tweede kunstkring “Kwak”

            dook op met tentoonstellingen in “De Drij Gapers” met werk van Paul Van Roy

            (kunstfotografie), Georges Herregods en Hans en Stefaan De Laet.

            De gepensioneerden verschenen in het parochiaal centrum “Ter Coose” met hun

            hobbytentoonstelling en hun wafels en pannenkoeken. Volksdansgroep Korneel

            trad op het voorplan en de Chiro manifesteerde zich met hun bar “In ’t zesde

            gebod” en hun Posse-TD’s.

            Ook de Koninklijke Fanfare Sint-Cecilia droeg al die jaren bij om met een

            muzikale noot het succes van “Posse Leest” te verzekeren.

 

             In 1992 werd er nieuw leven geblazen in “Posse Leest”.

            Onder impuls van de Mechelaar Willy De Nies werd er een Posse Leest Comité

            opgericht waarvan hijzelf voorzitter werd.            

            Willy De Nies, uitbater van het Delhaizegrootwarenhuis in het centrum van Leest,

            was afkomstig van de Antwerpsesteenweg en bracht als kind veel tijd door bij zijn

            grootouders in de Elzestraat te Sint-Katelijne-Waver.

 

 

                       Zijn sympathie voor het buitenleven was dan ook groot.

            Volgens hem was de sterkte van Posse Leest, de sterkte van de groep.

            De organisatie vergde immers enorm veel van een groot aantal vrijwilligers.

            Meer dan een half jaar op voorhand  zaten de leden van het comité samen voor

            de planning. Sponsors werd gezocht, mensen gecontacteerd, aanvragen gericht tot

            de stad Mechelen, administratie...een enorme organisatie.

            Het comité stimuleerde de jaarmarkt door o.m.de invoering van een

            ambachtenmarkt, een planten- en bloemenmarkt, dieren als kijkspektakel,

            oldtimertractoren, drank- en eetstandjes...en de nieuwe aanpak loonde.

            In 2002, bij de 11^de hernieuwde editie, telde men ruim 30.000 bezoekers.

            Het Posse Leest Comité zag er in het jaar 2003 als volgt uit :

            Willy De Nies voorzitter, Paul Smits secretaris,Carl Clissen kassier, Willem

            Van Linden Webmaster & Technische ondersteuning.

            Ward Leemans Verantwoordelijke van de dierenmarkt.

            Ronny Jorssen Verantwoordelijke optredens & animatie.

            Paul Van Roy drukwerk, reportages, fotografie.

            Louis Vloebergh coördinator.

            Mark Janssens Verantwoordelijke marktkramers & klokkenwerpen.

            Ernest Nuytkens Verantwoordelijke materialen en Gauthier Clerens en Robert

            Verbruggen medewerkers.

            E-Mail : info@posseleest.be 

            (LG,Website Posseleest,Gazet van Mechelen diverse nummers, Het Vaartland)

1845 – Jaak Steemans werd gemeente-ontvanger en dit tot 1860.

            (Provinciaal Archief Antwerpen, PAA 598)

 

1846 – Dat jaar ondersteunde het “Bureel van Weldadigheid” 27 gezinnen.

            Die vertegenwoordigden 148 personen. (DB, nr.11, 1958)

 

1846 – In 1846 volgden 95 jongens en 87 meisjes het lager onderwijs. Drie Leestenaars

            kregen les in het hoger middelbaar. Leest telde 1475 inwoners. (Wikipedia)

 

1847 – 5 juni : Toen hij de werken ging inspekteren aan de baan Hombeek-Kapelle o/d

            Bos, stierf Pieter Jan de Meester schielijk in zijn koets, op een honderdtal meter

            van zijn kasteel. Op die plaats werd nadien een kapelletje gebouwd.

            Pieter Jan was burgemeester te Leest van 1818 tot 1836.

 

1847 – 28 juli : Die dag schreef pastoor Hermans een brief naar het Bisdom bestaande

            uit één zin : “Humillime peto permissio nem fossam horti mei inplendi terra ex

            coemeterii”. (Heel nederig vraag ik toelating om de gracht rond mijn hof te

            mogen opvullen met grond van het kerkhof)

            Dit werd hem per kerende post met even weinige woorden toegestaan.

            De gracht rond de pastorij werd dus in dat jaar toegeworpen.

            (DB-1981-“De Pastorij”)

 

1849 – Leest opnieuw geteisterd door cholera.

            (Sermoenen van pastoor Joris – Kerkarchief Leest)

 

1850 – “De steenweg van Leest dorp naar “de Knip” tot de grens van Thisselt is gelegd

            bij gedeelten in de jaren 1850-1864, in zandsteen, op 2m50 breedte.”

            (GA-23/8/1928)

“Den Briat” ging tot hoge leeftijd mee, zekere dag was het verschrikkelijk heet en velen werden onpasselijk van de warmte. Laatstgenoemde  heeft dan al de pakken van die “zieken” samengebundeld en op zijn schouder gebonden. Hij heeft ze kilometerslang zwetend als een paard meegezeuld...

Zo was “den Brioen” elk jaar op post aan ’t kapelletje te Bonheiden, hij was een uitstekend zanger.

Jozef Brion ging in 1943 voor de zestigste maal mee, zo ook Frans Van Den Broeck uit de Elleboogstraat (geboren 7/8/1882 en broer van de honderdjarige Stanne). Hij haalde dat aantal in 1958. Frans was 16 bij zijn eerste voettocht.

Bij de terugkeer van de bedevaart in 1960 (8 mei) vernamen de Leestse bedevaarders, ze zaten aan de soep te Keerbergen, het overlijden van hun voorzitter Frans Van Den Broeck.

Frans kreeg een prachtige uitvaart omringd door de getrouwen van de Kompagnie.

“...Beste vriend Frans, geachte familie, het is voor ons een droeve plicht en een harde taak de beste van de onze te vergezellen naar zijn laatste rustplaats.Als ik zeg, de beste uit de onzen, dan weet niemand wat zulks betekent vriend Frans. Wij bedevaarders, pelgrims van O.L.Vrouw, wij weten het maar al te best, wij weten wie we verloren hebben. 62 jaar hebt gij aan het hoofd onzer Compagnie gestaan, 62 jaar hebt gij u geofferd voor ons, uw kinderen, want voor u waren wij uw bedevaart-kinderen. Steeds stond gij paraat om moed in te spreken, zelfopoffering aan te moedigen wanneer de vermoeidheid zich van een pelgrim meester maakte. Met uw vrolijke verschijning, uw vaderlijk gemoed, hebt ge steeds onze Compagnie weten hoog te houden.

Wat een harde pijn en zware beproeving was het niet voor u, toen wij verleden jaar voor het eerst een “geestelijke leiding” mede kregen van uit dit dorp, en gij weerhouden waart door ziekte van uw zuster, en dus niet kon mede vertrekken.

Met welken moed en vast vertrouwen hebt gij een vol jaar gewerkt en gezwoegd, van links naar rechts gelopen om alles weer in orde te maken voor de grote tocht ; hoe verlangend was uw hart neit ook onder een geestelijke leiding te mogen gaan.

Helaas, het heeft niet mogen zijn, O.L.Heer en O.L.Vrouw verkozen u, de bloem was te schoon om hier op de wereld te verwelken, daarom is O.L.Vrouw ze komen plukken, terwijl wij met hart en ziel met u verenigd waren, is zij de Hemelse Moeder met u meegegaan.

De slag was hard, maar als bedevaarders moet men alles kunnen verdragen, zelfs de zwaarste onder alle slagen...”  

 

Een andere legendarische figuur was Louis Van Den Heuvel uit dezelfde straat.

Louis deed in 1940 aan ’t front een belofte : als hij heelhuids uit de oorlog kwam, zou hij te voet naar Scherpenheuvel gaan zolang hij kon.  In 1984 ging hij voor de zestigste maal! Die tochten verliepen niet altijd rimpelloos. Zo verbrandde hij in 1926, bij een ongeval op zijn werk, één zijner voeten. Het gebeurde in de week van de tocht.

“Ne goeie windel rond, niemand die dat wist en onderweg regenen, regenen. Maar het schoonste van de zaak : na acht dagen was mijne voet genezen !”

Nadat te Leest de jaarlijkse voetgangers-bedevaart was afgeschaft ging Louis enkele keren moederziel alleen, later vervoegde hij de bedevaarders van Tisselt.

Deze mannen huldigden hem bij zijn 60-ste bedevaart. Bij die gelegenheid kreeg Louis een tinnen schotel van “het logement”, een medaille van het bedevaartoord en een brandglasraam met O.L.V van Scherpenheuvel van de bedevaartgroep uit Tisselt.

 

In 1960 namen 47 bedevaarders deel aan de tocht “te voet naar Scherpenheuvel”, waaronder 13 vrouwen. De jongste was de 11-jarige Marcel Van Hoof uit de Scheerstraat. In 1961 noteerden we er 55, waaronder 16 van het vrouwelijk geslacht en in 1965 namen  45 wandelaars deel.

1968 gaf een eerste dieptepunt : slechts 14 deelnemers, die dag viel weliswaar samen met

de eerste kommuniedag, maar toch was de fut eruit, want het jaar nadien werd de  

bedevaart afgelast.

Als reden vermeldde De Band dat er twee voorstellen waren : de bedevaart laten doogaan te voet heen en te voet terug of te voet heen en terugkomst met een vervoermiddel. Omdat het tweede voorstel een jarenlange traditie afbrak werd besloten de tocht af te blazen.

 

In 1970 was Louis Van Den Heuvel de enige van de kompagnie die te voet ging, vijftien “bedevaarders” gingen met de autobus...

In de periodiek van Milac De Band vonden we het bestuur uit 1954 terug :

Voorzitter : Frans Van Den Broeck.

Bestuursleden : Gust De Prins (Juniorslaan), Viktor D’Hondt, Jan Keulemans, Modest Van Steenwinkel, Jan Spruyt, Phil. De Prins, Fr. Bruggeman en Louis Van Den Heuvel.

Kruisdrager was Modest Van Steenwinkel.

De trouwste bedevaarders waren toen Frans Van den Broeck (met 54 bedevaarten achter zijn naam), zijn broer Ivo, Marie Symons, Louis Spruyt en Louis Van Den Heuvel.

Louis D’Hondt vergezelde die periode jaarliljks de processie met zijn wagen.

(DB, diverse nummers van 1955 tot 1984)

 

In 1990 kregen de Leestenaars volgende folder in hun bus :

 

Beste Leestenaar,                       Voetbedevaart Scherpenheuvel 1990.

 

Twintig à vijfentwintig jaar geleden ging men ook al jaarlijks van uit Leest te voet naar

SCHERPENHEUVEL.

Op initiatief van enkele parochiale verenigingen zouden wij die bedevaart terug willen invoeren en wel de 2^de zondag voor O.H.Hemelvaartdag.

Konkreet betekent dat in 1990 : vertrek vrijdagavond 11 mei te 22 uur en terug te Leest op zondag 13 mei te 15 uur.

Bij het organiseren van zo’n bedevaart komt heelwat kijken.

Om vooraf zeker te zijn van een voldoend aantal deelnemers – wij denken aan mnstens een 20 à 30-tal – vragen wij aan diegenen die wensen mee te gaan dat ze hun naam en adres zouden opgeven aan één van onderstaande initiatiefnemers.

Het zal u niet verwonderen dat dergelijke bedevaart ook enige kost met zich meebrengt : er moet worden verzekerd, de slaapgelegenheid meot betaald, enz.

Nadere gegevens in verband met bedevaart en onkosten krijgt u na inschrijving.
GA MET ONS MEE, EN BELEEF DE DEUGD VAN SAMEN OP WEG TE ZIJN.

Beste groeten,

 

Inschrijven tot 15 januari bij :

De Wit Marina, Kouter 13.

Leemans Alfons, Blaasveldstraat 24.

Plaskie Rosa, Aland 7.

Peeters August, Tisseltbaan 15.

Van Lanen Leo, Kerkenblok 10.

Vloebergh Louis, Winkelstraat 28.

 

En de trein was opnieuw vertrokken…

 

“Op zaterdag 12 mei 2001 op een onmenselijk uur (namelijk 4 uur ’s morgens) stonden er 51 bedevaarders klaar om naar Scherpenheuvel te vertrekken.

Na een tocht van 47 km onder een bloedhete zon kwam Scherpenheuvel in zicht, waar de pastoor ons opwachtte.
Hierna volgde nog de kruisweg en een eucharistieviering onder de schaduw van de bomen.

Na een verkwikkende douche en wat verzorging kon iedereen de inwendige mens gaan versterken, voor de ene tot in de vroege uurtjes, voor de andere om na een paar uur al onder de wol te kruipen. Zondagmorgen om 5 uur was iedereen weer paraat om de terugtocht richting Leest aan te vatten. Na een laatste verfrissing begeleidde de fanfare opgewekte en keuvelende bedevaarders naar de kerk, waar nog een bezinning plaatsvond. Hoewel moe en misschien voorzien van een paar blaren was iedereen tevreden over het verloop van de tocht.

Misschien mogen wij dan ook aan iedereen zeggen tot 27 en 28 april 2002.

(Website Leest,19/3/2004)

 

1843 – Vanaf 1843 staat in de boeken te Scherpenheuvel voor de eerste maal een

            bedevaart van Leest vermeld. (J.D.D. – DB – 1954)

            Naar aanleiding van het overlijden van Judocus Van San (°Leest 30/9/1824,

            +Mechelen 17/1/1872) werd op dinsdag 30 januari 1872 een derde lijkdienst

            georganiseerd, “wegens het Broederschap  van O.L.V van Scherpenheuvel in de

            kerk der H. Joannes Baptist” dixit zijn doodsprentje.

            In “De Band” van juli 1959 schreef  Jan De Decker dat men “beweerde” dat

            de “Kompagnie van Scherpenheuvel”  te Leest zou bestaan sinds 1743. Hij

            heeft daar nooit een bewijs van teruggevonden.

 

 

                          De Kompagnie van Scherpenheuvel

 

Volgens Modest Van Steenwinkel (DB-1960) bestond de “Kompagnie van Scherpenheuvel” uit een groepje mensen die jaarlijks, in naam van gans de parochie, te voet op bedevaart gingen.

Ze hadden geen ledenlijstenm en wie een paar maal meeging werd vanzelf als lid beschouwd.

De meeste Leestenaren gingen al eens mee, sommigen hielden het jaren vol.

Elk jaar werd een omhaling gehouden om de algemene onkosten van de bedevaart te dekken. De rest van het geld werd besteed aan enkele missen voor de overledenen en de zieken van de parochie. Ook werd er jaarlijks een grote mooie kaars geofferd “die hield dan gans het jaar wacht : als stille getuige van onze liefde, bij het beeld der Lieve Vrouwe want O.L.Vrouw van Scherpenheuvel draagt de kenspreuk : ik bemin die mij bemint !”

De kompagnie was ook vertegenwoordigd in de Leestse processies, daarvoor werd in 1953 nog een prachtig houten  Mariabeeldje  aangekocht, 30 cm hoog en met de hand uitgesneden. Het droeg een brocaat zijden kleed en mantel, een massief zilveren kroontje en scepter, en  een gouden ketting en kruisje, dat laatste was een gift van één van de leden. Louis De Hondt vervaardigde een speciale draagbaar.

Traditiegetrouw werd de bedevaart gehouden acht dagen voor Sinksen.

Men vertrok om 4 uur ’s morgens aan de St-Annakapel. De meeste bedevaarders hadden in de parochiekerk dan al een mis bijgewoond.

Een eerste maal werd halt gehouden te Bonheiden (aan de Sint Annakapel aldaar) waar de eigenlijke processie gevormd werd.

Rond acht uur bereikte men Keerbergen alwaar koffie werd gedronken.

Volgde een kort oponthoud te Tremelo, Betekom, het middagmaal te Aarschot en Rillaar.

Rond 16 uur werd Scherpenheuvel bereikt waar ze processiegewijs werden opgehaald door de geestelijkheid van de basiliek.

Godsdienstige oefeningen volgden : lof, beeweg in de kerk, rozenkransweg, kruisweg, enz. tot 18 uur waarna de vermoeide bedevaarder zich kon gaan verfrissen, eten en rusten.

Jarenlang waren “In de Lindeboom” en “In ’t Wit Huis” de vaste logementsplaatsen, soms kwam daar “De Sleutel” nog bij.

Rond 3 uur in de morgen stonden de bedevaarders op, woonden een mis bij aan een zij-altaar van de basiliek en de lange terugtocht kon worden aangevat.

Ontbijt te Aarschot, middagmaal te Keerbergen, met meestal een bord soep(heel vaak van asperges) of een glas bier naar keuze, op kosten van de kompagnie.

Onderweg werd gebeden voor de zieken en de overledenen van de parochie, ook voor de geestelijkheid, voor de soldaten, voor de jeugd en voor allen die om een gebed hadden gevraagd.

 

Aan elke kapel die ze tegenkwamen werd even een halte gemaakt.

Te Bonheiden werd de kampagnie traditiegetrouw bijna altijd met een regenbui bedacht.

Ondertussen waren reeds heelwat familieleden van de bedevaarders  en dikwijls ook de

Chiro de kompagnie tegemoet gekomen.

Rond 17 uur kwam gewoonlijk de Sint Annakapel in zicht alwaar de bedevaarders werden opgewacht door pastoor en onderpastoor met een woord van dank en proficiat aan al de tochtgenoten.

In de parochiekerk werd de zegen gegeven met het H. Sacrament en tot slot een danklied aan Maria gezongen.

Zo’n bedevaart was vroeger jaren een heel avontuur.

Zo moest er in Keerbergen, bij gebrek aan een weg, een uur lang door het mulle zand gemarsjeerd worden en bij warm weer kon men zich alleen beschutten door zoveel mogelijk de schaduw op te zoeken van plaatselijke dennenbomen, want de huizen waren zeer schaars.

Het is ook gebeurd dat iemand met stukgelopen voeten op stokken moest meegesjouwd worden, niet te vergeten dat elke bedevaarder ook zijn eigen ransel op de rug moest meedragen.

Na de eerste wereldoorlog werden de bedevaarders gevolgd door paard en kar. Dit gespan voerde dan al de bagage mee.

“Fons van Stienes” was het die de eerste jaren voor het vervoer instond, uit dankbaarheid omdat hij tijdens de Duitse bezetting zijn paard mocht behouden. Na Fons werd Frans Piessens(“den Blokmaker”)  bereid gevonden.

Wegens het immer stijgende aantal bedevaarders volstond een gewone kar niet meer voor de talrijke pakken. De familie Van der Hasselt (Ferdinand en Frans) stelde zich graag met een “landbouwcamion” ter beschikking. Meestal werd die  voortgetrokken door de paarden van Victor Verschueren en Sus Van den Brande.

Later begeleidde “Louis van Jonker”(L.De Hondt) de bedevaarders met zijn “automobiel”.

“Figuren” uit de bedevaart waren : Toon Leemans die een vijftigtal bedevaarten lang het processiekruis meedroeg.

1836 – In 1836 werd Carolus Wouters burgemeester. Hij zou dit 22 jaar blijven.

            Carolus Wouters werd op 25 april 1797 te Hombeek geboren als zoon van Louis

            en  van Anne Marie Jacobs.

            Hij trouwde te Leest in 1824 met Anna Catharina Huysmans, die weduwe was

            gebleven van J. F. Steenmans. Ze woonde op het Hof ter Halen.

            Carolus verbleef op die hoeve tot aan zijn dood op 21 juni 1858.

            Zijn oudste dochter Marie Louise huwde een twee maal met Mattheus Buelens

            die in 1865 burgemeester werd.

            Een andere dochter, Marie Virginie hertrouwde eveneens met een burgemeester

            nl. Jaak Bernaerts.

 

            De gemeenteraad bestond uit de schepenen Jean B. Scheers en J.Fr. De

            Keersmaecker en de raadsleden M.J. Moortgat, Charles Coeckelbergh,

            Dominique Busschot, Guillaume Sellslagh, P.J. Verhoeven en Jean Baptiste

            Dierckx.

            In 1840 werd Englebert Verschueren als raadslid geïnstalleerd en hetzelfde

            overkwam Jacques Steenmans in 1843.

 

1836 – Martinus Jozef Moortgat volgde Jan Frans Van Vaerenbergh op als koster te

            Leest. Op het ogenblik van zijn aanstelling was Martinus reeds een tiental

            jaren orgelist van de kerk “un homme vertueux et jouissant d’une bonne

            réputation, très instruit...” stond in het verslag van zijn benoeming.

            Martinus Moortgat was gehuwd met Joanna Coeckelbergh die te Leest geboren

            was op 5 april 1804 als dochter van Karel, landbouwer en van Anna Catharina

            Verbruggen.

            Martinus Moortgat zelf kwam van Steenhuffel, geboren op Allerheiligen 1807.

            Hij schonk Joanna Coeckelbergh 9 kindjes :

            -Gillis Louis (29/8/1829) werd schoolmeester te Leest en overleed op zijn

             25-ste op 3 maart 1854.

            -Pauline (6/12/1833)

            -Karel (5/1/1835)

            -Gaspar August (30/3/1837) ontgroeide de wieg niet en stierf op 21 juni datzelfde

             jaar.

            -Clotilde (17/4/1838) stierf op 7 juni 1862.

            -Jan Baptist (19/8/1840)

            -Francisca Victoria (10/12/1842)

            -Euphemia Maria (15/10/1845)

            -Amelie (30/11/1848)

            Joanna Coeckelbergh overleed te Leest op 13 april 1876. Haar man Martinus

            Moortgat leefde toen nog. Van zijn overlijden vonden wij geen spoor te Leest.

            (De kosters van Leest – De Band, november 1985)    

 

1837 – 2 januari : inhuldiging te Mechelen van de spoorlijn Mechelen-Dendermonde en

            voor de Leestenaars de eerste trein die hun dorp aandeed.

            (DB-september 1959)

 

1837 – 28 september : de spoorlijn tot Gent werd door Koning Leopold I ingehuldigd.

            De inhuldigingstrein uit Gent passeerde het grondgebied van Leest tussen

            12 en 13 uur.

            De locomotief heette “Karel V” en sleepte 16 wagens.

            In 1935 verzochten de buurtbewoners van Steinemolen om een stopplaats. Ze

            kregen geen voldoening. (DB-september 1959)  

 

1839 – Adrianus De Wit werd de opvolger van veldwachter Meuldermans.

            Hij was geboren te Mechelen in 1804 als zoon van Jakobus en  was

            gehuwd met Coleta Verbruggen. 

            Hij had vier kinderen : Clara Virginie (1831), Jan (1840), Hendrik (1843) en

            Desiré (1849).

 

1840 – In 1840 kocht pastoor Hermans van Tambuyser twee beelden : een Sint-Cornelis

            en een Sint-Markoen.

            “Geplaetst in onze kerk op verzoek van de kerkraed en met toestemming van den

            heerweerden Heer landdeken”. 

            Voor die beelden betaalde hij 290 frank 24 centiemen en hij liet ze schilderen

            en vergulden door Loos voor 73 frank en 73 centiemen.

            Voor de twee “consolen” van die beelden betaalde hij 127 frank 62 centiemen.

            Dat jaar ontstond waarschijnlijk de begankenis voor Sint Cornelius te Leest.

            Tot deze heilige man nam men zijn toevlucht tegen de “stuipen” of andere

            kinderziekten.

            Sint –Markoen of  Marculphus’ hulp riep men in tegen kliergezwellen.

            Om deze heilige aan te roepen trokken de mensen van hier vroeger naar

            Wezenbeek.

            Het is niet verwonderlijk dat deze beide heiligen zo’n succes kenden, als men het

            aantal “kinderoverlijdens” ziet.

            Een derde van de sterfgevallen waren kinderen. Daarbij kwam de gesel van de

            besmettelijke ziekten : de pest (1467-1472, 1571-1574), de koepokken

            (1515-1522), de rode loop (75 sterfgevallen te Leest in september 1741) en

            cholera (1832,1849,1858,1859,1867).

 

1842 – Dat jaar werd het “Kasteel van Moyson”  in de Kouter gebouwd.

            Het “kasteeltje”  werd er gezet door dokter Louis Voet, de latere burgemeester.

            Zijn broer Joannes Voet bezat een grote boerderij op de grens tussen Leest en

            Hombeek en die zou een bijna gelijkaardig herenhuis neerpoten te Hombeek

            rechtover de kerk.

            Na de dood van dokter Voet, werd het kasteel opnieuw door een geneesheer

            betrokken : dokter Van den Broeck.

            Rond 1896 kwam de familie Moyson zich daar vestigen. Vader Moyson was een

            neef van dokter Voet.

            In 1902 werd Frans Moyson er geboren. Hij werd onderpastoor te Mol en later

            aalmoezenier van het bejaardentehuis van Bornem.

            De indrukwekkende beuk aan de straatkant heeft een omtrek van 4,25 m.

            Hij zou geplant zijn in 1840.

 

 

 

            - Louis HELLEMANS, gehuwd met Victoria Teughels.

            Na de dood van zijn vader in 1885 werd Louis koster te Leest.

            Hij was te Kraainem geboren op 30 december 1871 en huwde in 1897 met

            Victoria Teughels, de jongste dochter van Petrus en van Monica Van Hoof.

            Ze woonden rechtover zijn deur en hij ging daar inwonen.

            Na de dood van Louis zou Victoria dat huis aan de kerk verkopen en het werd

            officieel het kostershuis. Dat huis werd enkele jaren geleden afgebroken en

            vervangen door de huidige Raffeisenkas.

            Victoria was te Leest geboren op 23 februari 1861.

            Louis schonk haar 4 kinderen.

            Hij overleed te Leest op 25 februari 1916.

 

            - Jozef RHEINHARD, gehuwd met Elisabet Diedens.

            Hij was voordien koster in St Jozef Coloma te Mechelen en gaf ook les in

            Gregoriaanse zang aan de seminaristen.

            Hij was te Mechelen geboren op 23 februari 1879 en er getrouwd in 1902.

            In 1916, na de dood van Louis Hellemans, kwam hij naar Leest om er de

            volgende 30 jaar het kosterambt waar te nemen.

            Elke dag na de missen nam hij de trein naar Brussel waar hij werkzaam was

            als bediende.

            Zijn vrouw Elisabet Diedens was eveneens te Mechelen geboren op 17/3/1880.

            Het echtpaar kreeg 8 kinderen.

            Jozef Rheinhard woonde met zijn gezin achtereenvolgens in de Vinkstraat (de

            toenmalige Koestraat), in het huis van meester Moons, de latere woning ook van

            Peer Spruyt. Rond 1920 nam hij zijn intrek in het huis op de Dorpsplaats, waar

            zijn voorganger Louis Hellemans had gewoond. Een paar jaren nadien ging hij 

            wonen op de Kouter nr 6, in het huis van de familie Wouters (Moyson).

            Jozef Rheinhard was ook componist. Hij gaf een bundel liederen uit op teksten

            van René Declerck.

            Hij stierf te Leest op 14 april 1947.

 

            - Tony TEUGHELS trad in dienst toen Jef Rheinhard nog in leven was, dat was in

            1946. Hij bleef koster tot in 1952.

            Tony was te Leest geboren op 13 maart 1927 als zoon van Door Teughels uit “de

            Roozelaar”  en van Emma Blommaert.

            Hij overleed op 24 mei 1985 bij de zusters Franciscanessen in de Katelijnestraat.

 

            - Edward FIERENS was te Hombeek geboren op 2 oktober 1930. Hij was koster

            te Leest van 1952 tot 1956. Toen werd hij koster te Rijmenam waar hij in 1960

            trouwde met Lina Van Cauwenbergh uit Zaventem.

 

            - Freddy PEIRS was afkomstig van Zulte. Bleef niet lang in de parochie.

 

            - Luc DE KEERSMAKER was de zoon van een dokter uit Kapelle o/d Bos, hij

            werd geboren op 8 april 1914.

            Hij aanvaardde de job van koster omdat hij op dat ogenblik zonder werk zat en

            een hekel had aan stempelen. Hij kwam elke dag over en weer van Kapelle.

            Luc vond Leest wel “een klein dorpke met een oud kerkske met schone

            meubeltjes in”, maar toch gaf hij er de voorkeur aan naar Brussel te gaan werken.

            Zo liet hij in 1965 zijn kosterij vallen en verdween hier uit de cirkulatie.

            Luc bleef heel zijn leven jonggezel en woont nog steeds in Kapelle o/d Bos.

 

            - Luc PLASQUI, de huidige koster van Leest, is drukker van beroep en kwam in

            dienst in 1965. Hij is getrouwd met Maria Philippo.

            Het echtpaar heeft vier kinderen.

            Zijn broer is koster te Hombeek, een ambt dat zijn familie al meer dan een eeuw

            in die gemeente waarneemt.

 

1830 – Leest telde 1291 inwoners. (Wikipedia)

 

1831 – “Tot in 1702 lag er in Leest geen enkele kasseiweg en kon men slechts over een

            houten paalbruggetje naar de Warande en zo langsheen de beemden bij de

            Battelse Bergen naar Mechelen.

            Of langs de Bleukensweg in de Kouter van waar men te voet of met kar en paard

            bij laag tij over de harde bedding van de Zenne Stuivenberg kon bereiken.

            In 1760 werd van uit Battel op de toen nog niet uitgegraven Bergen een kasseiweg

            gelegd tot aan de Kouterbaan.

            In 1831 werd die doorgetrokken naar Tisselt, met gevolg dat er voor de herberg

            “In den Barreel” genoemd naar een daar te draaien afsluiting om bij hun

            toekomen in, of wegrijden uit Leest, van alle voertuigen uitgezonderd

            landbouwers van Leest en Warande, een tolgeld van 1 cent te innen als

            vergoeding  voor het gebruik van dit kasseitje.

            De bazin liet soms bij wat meer verkeer het barreeltje open, met het gevolg dat ze

            sommige geniepige ontduikers roepend moest achternahollen om na de te betalen

            jaarpacht, aan die job te verdienen.

            In 1890 werd de Zenne met minder bochten en van dijken voorzien, met een

            ijzeren brug overspannen, en het tolgeld afgeschaft.

            De Zennewerken werden uitgevoerd door merendeels Hollanders, huizend in

            barakken of schuurkens.

            Aan den overkant der herberg “In de Kroon” staat er nu 1978 nog een

            gevelbergplaats , die toen verdeeld was in vier huisjes, 2,5 m op 5 m, met

            vuurhaard, tafel en bank, muurlegbanken en achteraan stapelbedden.

            Drinkwater bezrogde vredige buren.

            Enkele van die Hollanders zijn hier als  Belgen ingeburgerd gebleven.

            (J.A.Huysmans – DB, april 1979)

 

1832 – Dat jaar werd Leest geteisterd door cholera.

            (Sermoenen van pastoor Joris – Kerkarchief Leest)

 

1833 – Gabriel Hermans kwam naar Leest op 20 september, hij werd de opvolger van

            pastoor Van de Put. Hij was afkomstig van Veerle alwaar hij geboren was op

            19 mei 1798.

            Op 23 december 1820 werd hij tot priester gewijd.

            Datzelfde jaar was hij professor in het aartsbisschoppelijk college te Mechelen.

            In 1822 werd hij onderpastoor in de  O.L.Vrouwe parochie te Tienen.

            Vier jaar later in O.L.Vrouwe Mechelen. In 1830 wer hij professor benoemd

            van het Klein Seminarie.

            Pastoor Hermans overleed te Leest op20 september 1854.

 

            “Pastoor Hermans was een gewetensvol en sekuur priester. Met zijn heel klein

            geschrift bracht hij orde in de fundatiemissen en liet de nagelaten nota’s en

            geschriften van pastoor De Heuck inbinden.

            Hij schonk ook meer aandacht aan de versiering binnen de kerk. Zo kocht hij in

            1833 voor 191 frank 15 centiemen schilderijen “voor het vercieren der Kerck”.

            Dat waren geen nieuwe doeken, want hij liet ze terstond restaureren voor het

            bedrag van 53 frank en vroeg aan Van De Voorde om “Twee lijsten te maecken

            ende twee spieraemen” voor 10 frank 69 centiemen  en voor  “het vergullen van

            die twee lijsten” betaalde hij 20 frank aan Bernaerts.

            Deze rekeningen vermelden echter niet van wie deze schilderijen werden

            gekocht, noch aan wie ze werden toegeschreven.

            Wanneer hem een paar jaar later (1835) vanwege de “heeren gedeputeerde

            Staten van Antwerpen” gevraagd wordt, op te geven welke kunstwerken 

            de kerk bezit met vermelding van auteur en onderwerp,  is zijn antwoord

            heel lakoniek “dat er in de kerk deezer parochie niets aanmerkensweerdig

            existeert, als den predikstoel door Van Gheel en twee schilderijen verbeeldend

            het lijden van den Zaligmaker door Cousins.”  (WLS,blz.29)   

 

            Uit Ellectanea Mechliniensia 1949, nr. 1, artikel Mechelse eerstemisgedichten in

            de jaren 1810-1829, door F.Prins :

            “...Op 31 december 1820 droeg E.H. Gabriel Hermans “leermeester der tweede

            school in het aartsbisschoppelijk college te Mechelen”, zijn Eerste Mis op te

            Veerle.

            Het was toen de gewoonte, de Eerste Mis tot een bijzondere intentie, die van op

            den predikstoel meegedeeld werd, op te dragen.

            Hermans droeg de zijne op “tot voorspoed der katholieke lering”.

            Het eregedicht werd opgesteld door zijn “vriend en medemeester” F.G. van

            Aerschodt, van Leuven. Hij komt er in uit, naar een nota duidelijk uitwijst, tegen

            den zo pas verschenen almanak van Tot nut en Vermaek , te Antwerpen

            uitgegeven, die licht van zeden schijnt. Maar vooral gaat het om de lering.

            Hij legt den Godsdienst de klacht in den mond:

            “Ja, ‘k heb ook Belgica in mijnen schoot ontvangen...

            maar onlangs, gans verslaafd aan koningsmoorders wetten,

            gedoogt het nu een rot, mjn laatste lid te pletten...”

            En den neomist laat hij bidden : “Spaar toch, spaar toch uw volk, geef dat de

            Belg weer achte uw lering die weleer ontstak zijn heldenmoed.”

            In nota tekent hij hier bij aan : “Men wilde ons Nederlanders in plaats van

            Belgen noemen. Een vaderlands lied herstelde dien eerroof”.

            Maar welk Belgisch vaderlands lied hij bedoelt, weten we niet.

            Opmerkelijk is ook hoe de jonge geestelijkheid van het Mechelse – want onze

            Dichter behoort tot deze – partij trekt voor het herstel der Jezuïetenorde.

            Zo luidt het hier :

            “Richt u dan naar het snoer dat ons is voorgetrokken

            in dees opvoedingstaak door d’eel Loyola’s stam”.”

 

            “...item nog heeft de kerk samen met de H. Geest een huys met hofken tot Leest

            aen de Plaetse, wordt bij den koster bewoont en bij promissie hem gegund, mits

            zijnen dienst weldoende is...” (Rekening kerkfabriek en H.Geesttafel 1639,1640.)

            In totaal kostte het huis 304 gulden 16 stuyver, daarvan werd 222 gulden betaald

            door de kerk, de rest door de H.Geesttafel.

            “Cette maison appartient donc à l’église et aux pauvres”, schreef pastoor Hermans

            op 19 juli 1834 in een brief aan de aartsbisschop Engelbertus, “et le clerc l’a

            occupée après comme avant la révolution francaise..” (de koster heeft er in

            gewoond zowel voor als na de franse revolutie)

            Dezelfde brief vermeldt ook dat dit huis in 1829 in twee werd verdeeld, het ene

            gedeelte liet men aan de koster, het andere deel werd gebruikt als gemeentehuis,

            omdat men er toen van uitging, aldus de pastoor, dat het gemeengoed was.

            Vermits de koster terzelvertijd ook schoolmeester was, deed de woning van de

            koster bijgevolg ook dienst als huis van de schoolmeester. (voor het

            schoolgebouw er stond gaf de koster schoolonderricht in het kostershuis zelf)

            Om later moeilijkheden te vermijden wees pastoor Hermans de gemeenteraad, aan

            de hand van de rekeningen van de kerkfabriek, op de ware eigenaars van deze

            grond, en hij komt met hen tot een overeenkomst “à l’ amiable”.

            Zo wordt op 23 maart 1846 de grond waar het gemeentehuis en de school op

            staan  (1 a 14 ca) overgegeven aan de gemeente.

            De gemeente van haar kant zal jaarlijks een eeuwigdurende rente van 15 frank

            betalen, de helft aan de kerkfabriek en de helft aan het bureau van weldadigheid.

            Dit wordt ondertekend door notaris  Premie, burgemeester Carolus Wouters, de

            schepenen J.P. De Keersmaecker en Carolus Coeckelbergh, pastoor Gabriel

            Hermans, kerkmeesters Engel Verschueren en Petrus Demaeyer,  en de

            administrateurs van het bureau van weldadigheid August Premiesen, J.Steenam

            en B. Dierckx. Getuigen waren herbergier-landbouwer Johan Selleslagh en

            veldwachter Adriaen De Wit.

            Koster Martinus Moortgat mag het kosterhuis blijven bewonen, op voorwaarde

            dat hij “de kinderen van de ouders staende op den arme gratis zal onderwijzen.”   

 

            In 1879 kwam de schoolstrijd. Meester Dumont vestigde zich te Leest als

            onderwijzer van de gemeenteschool.

            In 1882 kwam er een nieuw gemeentehuis met schoolhuis, dat in ’t vervolg door

            de gemeenteschoolmeester zal worden bewoond : eerst meester Dumont, na hem

            meester Moons en meester De Leers.

            De nieuwe koster Petrus Jozef Hellemans, die terzelfdertijd onderwijzer werd in

            de Parochieschool, nam zijn intrek in het huis op de Dorpsplaats waar later zijn

            kleinzoon Alfons Hellemans zou vertoeven.

            Koster Louis Hellemans woonde eveneens in de Dorpsplaats, in het huis van

            Victoria Teughels  dochter van Jan Baptist, met wie hij getrouwd was. Toen dit

            huis, na beider dood, in 1919 verkocht werd aan de kerk, zou het nog een tijdje

            een kostersfamilie herbergen : het gezein van Jozef Rheinhard.

            In 1978 werd dit huis door de kerk verkocht aan Jos De Smedt.

            (DB – November 1985)  

 

            Onmiddellijk na de beroerten van de 16^e eeuw was één van de

            hoofdbekommernissen van de geestelijkheid de herinrichting van het onderwijs,

            vooral op het platteland.

            Reeds in 1570 beval het provinciaal concilie van Mechelen de bisschoppen dat zij

            parochiescholen dienden herop te richten.

            Na de intrede van Albrecht en Isabella drong de geestelijke overheid krachtig aan

            op de uitvoering van dat bevel. In het aartsbisdom Mechelen wilde zij volstrekt

            zo spoedig mogelijk een school voor iedere parochie.

            Op de dorpen, waar men niemand vond die voldoende bekwaam was om les te

            geven, werd de taak van schoolmeester opgedragen en opgelegd aan de koster van

            de parochie.

            “De landdekens kregen de taak, jaarlijks bij hun kerkvisiet te vernemen en te

            onderzoeken, hoe het in de parochie gestaan en gelegen was met de school...

            Die van Leest beloofden in 1596 uit de inkomsten hunner H.Geesttafel jaarlijks

            drij veertelen koren te betalen aan den schoolmeester, op voorwaarde nochtans,

            dat de H. Geestmeesters van Hombeek ook drij veertelen zouden geven.

            Leest werd toen nog bediend door de pastoor van Hombeek.”

            (Geschiedenis der Parochie Hombeek – F.De Ridder, blz.96 en volgenden)

 

            In De Band van november 1985 publiceerde Georges Herregods een lijst met

            de namen van alle Leestse kosters die hij kon terugvinden. Het waren uiteraard 

            niet allemaal onderwijzers :

 

                                            Kosters te Leest

 

            -Anthonis van Enere : “jaar1573, Anthonis van Enere, coster van Leest,

            wordt gestraft met een bedevaart naar O.L.Vrouw te Hal om met een gaffel

            gestoken te hbben Peeter Guedens.”

            (J.Judicature Echevius 5 II nr.2)

 

            -Pieter VAN BROUCKE : zijn naam kwam voor onder de disgenoten bij de

            inwijding door aartsbisschop Hovius  van de herstelde kerk in 1599.

 

            - Bertelmies VAN GHIJSEL (Van Gijssele): geboorteplaats en datum onbekend,

            hij huwde te Leest op 29 augustus 1604 met Katrien Keysers (De Keyser).

            Bertelmies Van Gijssele overleed te Leest op 20/8/1629. Als koster genoot hij het

            voorrecht onder de kerkvloer te worden begraven.

 

            -Jacques ELIAS (Ilias) :  was een ingeweken Leestenaar. Geboren in 1611 werd

 

            hij reeds op jonge leeftijd koster te Leest, want bij zijn overlijden op 25/8/1692,

            hij had toen de leeftijd van 81 jaar bereikt, schrijft pstoor Michael Gijsens in zijn

            overlijdensregister : “Jacobus Ilias custos hujus paroeciae per 64 annos, aetatis

            81 annorum, sepultus est in ecclesia nostra prope altare B.M.B.”

            (Jacobus Ilias gedurende 64 jaar koster van deze parochie, 81 jaar oud, hij werd

            begraven in onze kerk dichtbij het altaar van O.L.V.)

            Op zijn zerk staat:” I.H.S. Sepulture van de Eersaemen Jacques Elias coster deser

            kerck omtrent 61 jaeren, gestorven den 25  augusti 1692 oudt 81 jaeren ende

            Jenneke Lepaige syne wettighe huysvrouw gestorven den 29 january 1669 ende

            Peeter Elias synen sone oock coster den tydt van 47 jaeren oudt 72 jaeren sterft

            den  17 juli 1722. Bidt voor de zielen...”

            Jacques huwde nog een twee maal met Katrien De Bleser.

            Het kosterschap van Leest zou gedurende vijf generaties in de familie Elias

            blijven.  

 

            - Peeter ELIAS,geboren 6/9/1649, zoon van Jacques trouwde met Katrien De

            Lathouwer en bij het overlijden van laatstgenoemde met Katrien Van

            Regenmortel. Hij zorgde voor een kroost van 12 kinderen.

 

            - Franciscus ELIAS,geboren 16/3/1685, zoon van Peeter, trouwde te Leest

            met Petronilla Koeckelbergh. Ze kregen vier kinderen.

            Franciscus stierf op 79-jarigel leeftijd, op 4 december 1764.

 

            - Judocus VAN VARENBERGH, schoonzoon van Franciscus Elias, hij was

            gehuwd met Anna Teresia Elias.

            Judocus was te Dieghem geboren op 19 mei 1715 en hij overleed te Leest

            op 19 maart 1801.

 

            - Joannes Franciscus VAN VARENBERGH, zoon van Judocus, was “custos et

            ludimagister” schreef de pastoor in het overlijdensregister : koster en evenals zijn

            vader ook schoolmeester.

            Joannes Franciscus bleef jonggezel.

            Na 29 september 1797, datum waarop pastoor De Heuck door de Franse

            overheersers uit zijn pastorij werd gezet en moest gaan onderduiken, was het

            koster Jan Frans Van Varenbergh die de borelingskes ging dopen en de doden

            naar hun laatste rustplaats bracht. Dit gebeurde zonder enige plechtigheid.

            De bijkomende ceremonieën van de doop werden achteraf in het Hof ter

            Moortere door de pastoor zelf aangevuld. Deze situatie duurde tot 1801.

            Toen Jan Frans Van Varenbergh oud en versleten was, hij telde toen 70 lentes,

            schreef hij op 19 oktober 1836, op aandringen van pastoor Hermans, een brief

            naar de aartsbisschop van Mechelen, om zijn ontslag aan te vragen :

            “...niet meer bekwaam zijnde door doofheyd en hoogen ouderdom om nog

            lange de plaats van coster, die ik nu reeds meer dan een halve eeuw bediend heb,

            met eer te konnen vervullen, geeve mijne demissie aen zijne Hoogweerdigheyd

            den Aertsbisschop van Mechelen, hoopende dat men zoodanige arrangementen

 

            ten mijnen opzigte zal neemen, dat ik weynig van mijne gewoonelijke inkomsten

            verlieze, terwijl ik  arm zijnde de zelve noodig heb om te kunnen subsisteren.

            Blijve met alle agting,enz...”

            Hij schreef ook een gelijkaardige brief naar de burgemeester van Leest om zijn

            ontslag te krijgen als onderwijzer.

            Dit ontslag werd hem graag toegestaan. Er werd hem ook voldoening gegeven op

            materieel gebied : hij mocht blijven beschikken over een gedeelte van het

            kostershuis (waar ook het nieuwe kostersgezin Moortgat zijn intrek nam) en zijn

            jaarlijkse inkomen (100 frank) werd hem uitbetaald.

            “de cette manière”, vermeldt het verslag van de kerkraad, “le vieux papa pourra

            terminer honorablement sa carrière...”

            Op dezelfde zitting benoemden de kerkmeesters met voltalligheid van stemmen

            de nieuwe koster Marten Jozef Moortgat die reeds een tiental jaren orgelist was

            van de kerk, “un homme vertueux et jouissant d’une bonne réputation, tres

            instruit...” zo bescheef hem ditzelfde verslag.

            Joannes Franciscus Van Varenbergh overleed te Leest op 2 november 1843.

 

            - Martinus Jozef MOORTGAT, op het ogenblik van zijn officiele aanstelling tot

            koster van Leest was Martinus reeds 8 jaar gehuwd met Joanna Coeckelbergh.

            Ze was hier ter plaatse geboren op 5 april 1804 als dochter van Karel, een

            landbouwer, en van Anna Catharina Verbruggen.

            Martinus Moortgat was te Steenhuffel geboren in 1807.

            Hij schonk Joanna Coeckelbergh 9 kindjes.

 

            - Petrus Jozef HELLEMANS was gehuwd met Stephanie Mannekens.

            Hij was te Ganshoren geboren op 27 maart 1838 als zoon van Jan Philippe en van

            Anna Marie Verhaegen.

            Petrus Jozef was eerst onderwijzer te Kraainem, maar bij de schoolstrijd kwam

            hij in 1879 naar Leest waar hij een parochiale vrije school begon.

            Toen deze school later meisjesschool werd, ging hij als onderwijzer over naar de

            gemeentelijke jongensschool van meester Dumont..

            Het echtpaar kreeg zes kinderen.

            Petrus Jozef Hellemans overleed te Leest op 19 november 1885.

 

 

1828 –                                       Erin geloot…Eruit geloot

 

“De Franse Revolutie, de sansculotten, de Boerenkrijg, de conscriptie, de loting…

Iedereen heeft er in de geschiedenisles over gehoord en er later waarschijnlijk nog iets over gelezen.

Om het leger van voldoende soldaten te voorzien werd op 5 september 1798 de wet op de recrutering van kracht. De jongeren van het mannelijk geslacht tussen 20 en 25 jaar werden op een lijst opgeschreven, vandaar de naam “conscriptie” .Voor de leeftijdscategorie ingedeeld in klassen werd via loting bepaald wie in dienst moest. Voor een beperkt aantal groepen zoals bijvoorbeeld gehuwden en weduwnaars werd vrijstelling verleend. Vrijwillige dienstname zoals vroeger was natuurlijk nog mogelijk.

De loting verliep als volgt. De namen van de “conscrits” werden elk afzonderlijk op een briefje geschreven, afgelezen, in een hoesje gestoken en in een trommel gelegd. In een andere trommel werden zoveel witte briefjes en evenveel briefjes met “Militaire partant” gelegd. Alles werd goed door elkaar gemengd. Een kleine jongen trok uit de eerste trommel een naam gelijktijdig met een andere jongen die een briefje uit de andere trommel trok. Werdeen wit briefje getrokken, dan was de persoon waarvan men gelijktijdig de naam had getrokken, uitgeloot. Had men een briefje “Militaire partant” aan zijn been, dan was men erin geloot en moest men vertrekken. Na een medische keuring nadien werd de conscrit eigenlijk in het leger ingelijfd.

In onze gewesten was die loting natuurlijk niet geliefd. Voor de betrokkene en zijn familie hingen er zware gevolgen aan vast. Hendrik Conscience beschrijft in zijn boek “De Loteling” zijn eigen ervaringen tijdens zijn  diensttijd van 1831 tot 1836, dus reeds tijdens de Belgische periode.

Het systeem van die militaire loterij onder de dienstplichtigen met toelating van vervanging tegen geld bleef naast de vrijwillige dienst bestaan tot 21 maart 1902.

In 1909 bleef een vervanging tegen geld mogelijk, maar de loterij werd afgeschaft en de dienstplicht ingevoerd.

Vervanging tegen geld, uitkopen dus, bleef tot 1909 dus mogelijk. Een goede zaak voor wie erin geloot was, maar over voldoende kapitaal beschikte om een verganger te betalen. Zijn vege lijf kon hij zo veilig stellen en mogelijk beroepshalve meer verdienen dan hij moest betalen. De vervanger zal ook wel zijn voordeel voor ogen gehad hebben. Zijn minder goede sociale positie of geldnood kon wel een rol spelen bij de aanvaarding. Dus een win-win situatie op het ogenblik van de overeenkomst. Voor de laatste partij was dit in de toekomst niet altijd een zekerheid ! Hoe zo’n dienstplichtige zich uitkocht en een contract sloot met zijn vervanger leert ons dit voorbeeld uit het jaar 1928 :

 

Op 18 april 1828 trok Joannes Franciscus Teugels, landbouwer te Heindonk, naar notaris Joannes Baptista De Keersmaecker te Mechelen. Zijn zoon Engelbertus had geloot en het nummer drie getrokken. Voor de Loting voor de Nationale Militie voor de lichting van het lopend jaar waren in het kanton Willebroek de gemeenten Heffen en Heindonk verenigd.

Willem TROCH, handwerker of dagwerker, geboren te Leest als zoon van Joannes Troch, wonend te Leest en van de te Leest overleden Anna Catherina Smets, die ook al 6 jaren te Heindonk woonde, was getrouwd met Maria Francisca Van Campenhout.
Ook hij stapte naar de notaris. Willem verklaarde zich aan te bieden als plaatsvervanger van Engelbertus Teugels en in zijn plaats te willen dienen bij de Nationale Militie. Volgens zijn signalement was hij 1 el en ? palmen lang, had een rond aangezicht, breed voorhoofd, dikke neus, grote mond en ronde kin. Zijn haar en wenkbrauwen waren licht bruin. Verder vertoonde hij geen andere tekens.
Beide mannen toonden de notaris een certificaat van de militieraad te Mechelen met de goedkeuring van Willem Troch om als plaatsvervanger te fungeren. Ook een kwijtschrift van de ontvanger “der regterlijken akten” te Mechelen werd bovengehaald waaruit bleek dat Engelbertus Teugels een som van 25 guldens had gestort.

De notaris wees op hun verplichtingen waaraan ze zich wederzijds moesten houden.

Hij maakte hen attent op de wet van 8 januari 1817 (artikel 97, 105-108) en van 27 april 1820 (art. 29-32) waarna volgende overeenkomst werd gesloten :

-Willem Troch verbindt zich als plaatsvervanger van Engelbertus Teugel, die bij de Nationale Militie is opgeroepen, “alle zijne verplichtingen in den dienst voor hem te voldoen”.

-Als beloning hiervoor verbindt Joannes Franciscus Teugels zich voor zijn zoon te betalen aan de echtgenote van Willem Troch :

1) een som van 50 nederlandse guldens op de dag van zijn vertrek. Dit om haar een melkbe(drijf?) te verschaffen en hierdoor haar kostwinning zo veel mogelijk te verzekeren.

2) een som van 38 guldens 60 cent, in 4 maal te betalen. Het eerste vierde moet op 1 mei 1829 voldaan worden en zo verder van jaar tot jaar tot gehele voldoening.

-Verder verbindt Joannes Franciscus Teugels er zich toe de echtgenote van Willem Troch en haar kinderen gratiste laten wonen in een huis van hem. Dit huis met stalling en verdere toebehoorten, ca. 30 nederlandse roeden erve, in de “beenhouwersstraet” te Heindonk is reeds in gebruik door haar en vanaf half maart nog voor een termijn van 5 jaar. De huurwaarde wordt geschat op 30 nederlandse gulden per jaar. De echtgenote Troch moet de grondlasten dragen. Het onderhoud van het huis moet door de eigenaar gebeuren.

-De comparanten verklaren verder dat er buiten wat hier boven staat in het contract niets is gegeven of genoten en dat er gedurende de diensttijd ook niets zal gegeven of genoten worden.

Als getuige traden op Cornelius Scheffenmeyer, meester schoenmaker en Joannes Baptista Van Den Eijnde, winkelier, beiden te Mechelen wonend.
Willem Troch kon niet schrijven. De Militieraad van het Distrikt Mechelen heeft het contract gezien op 12 april 1828.

 

Engelbertus Teugels was geboren te Heindonk op 7/11/1809 en nu bevrijd van de Nationale Militie kon hij rustig voor priester studeren. Hij werd gewijd te Mechelen op 28/8/1835, werd onderpastoor te Heffen en daarna op 19/2/1935 directeur van het klooster te Willebroek waar hij aan de pokken overleed op 2/5/1861.

De plaatsvervanger Willem Troch was te Leest geboren op 23/2/1794 en huwde te Heindonk op 27/11/1820 waar hij later als landbouwer, dagloner ging wonen, Wijk A, nr.5. Hij leefde nog tot 21/11/1878, datum waarop hij te Heindonk overleed.

Met zijn vrouw Francisca Van Campenhout, geboren Heindonk 12/1/1798, dagwerkster, er overleden op 18/6/1893, kreeg hij 7 kinderen. Vier ervan werden na zijn dienstname geboren : 1829, 1832, 1838 en 1842.

 

De wet van 8 mei 1847 die van kracht werd op 1 januari 1848 bepaalde dat de jongelingen voortaan slechts zouden opgeroepen worden tijdens hun twintigste levensjaar. Dit betekent tussen de 19 jaar en hun 20-jarige ouderdom.
De loting werd in 1938 afgeschaft en iedere jongeman werd voortaan opgeroepen om de militaire dienstplicht te vervullen.

De dienstplicht werd later volledig afgeschaft zodanig dat het leger nog enkel bestond uit vrijwilligers of beroepsmilitairen.”

        (Leo Bernaerts – Vaertlinck contact nr.6 2010)

 

1829 – Bouw van de jongensschool in de Scheerstraat (nu Ten Moortele).

            De werken werden toevertrouwd aan Hendrik Vloebergh uit Leest en Petrus

            Joannes Van Moer uit Willebroek voor 1850 gulden.

            (GA – Repertorium der akten)

            De school werd oorspronkelijk in twee delen gesplitst : een deel dat dienst deed

            als schoolgebouw, het ander deed dienst als wachtlokaal met politiekamer voor de

            militairen.

            Voor het schoolgebouw er stond, werd er les gegeven in het kostershuis, de koster

            cumuleerde immers zijn ambt met dat van schoolmeester.

            Dat kostershuis stond vroeger op de plaats waar thans het gemeentehuis met

            aangebouwd schoolhuis staat. Het werd gebouwd in 1638 op een stuk grond van

            64 roeden. Het behoorde voor de helft aan de kerk en voor de helft aan de H.

            Geesttafel (het werk van de armen, na de Franse Revolutie werd dat het

            Weldadigheidsbureau, het toenmalig OCMW).

 

1819 – Cornelius Meuldermans werd veldwachter (tot 1838).

            Een kepie, een kenteken, een uniform. Iedereen op de buiten kende de “garde” en

            de   “garde” kende iedereen.

            Sommigen menen dat de kolfdragers uit de 16^e eeuw de voorlopers waren van de

            sjampetters.

            De structuur van de landelijke politie werd vastgelegd in de wetgeving van einde

            18^e eeuw. Het decreet van 14 december  1789, met betrekking tot het oprichten

            van gemeenten, voorzag in artikel 50 dat één van de bevoegdheden van het

            gemeentegezag er moest in bestaan “de inwoners het voordeel verschaffen van

            een politie, met het oog op de netheid, de gezondheid, de veiligheid en de rust op

            straat, openbare plaatsen en in de openbare gebouwen.”

            Het ambt van veldwachter dateert van 1791 :   “om de eigendommen te

            beschermen en  de oogsten te bewaken, zouden veldwachters moeten aangesteld

            worden in de gemeenten die onder de rechtsmacht van de vrederechter en onder

            het toezicht van de gemeente-officieren staan.”

            Die maatregel was echter facultatief. Het decreet van 20 messidor 1803 legde aan

            de  gemeenten de verplichting op veldwachters aan te stellen. Een besluit van

            25 fructidor 1809 raadde de gemeenten aan de veldwachters te kiezen uit

            oudgedienden of oud-soldaten.

            Die richtlijnen volstonden echter niet om een perfecte organisatie van het

            veldwachterskorps te verzekeren. Daarom vaardigden ook de provinciale

            autoriteiten een aantal richtlijnen uit zoals het vaststellen van weg- en

            jachtovertredingen, het opzoeken van gevluchte militairen, enz.

            Later werd de veldwachter benoemd door de provinciegouverneur uit een lijst

            van twee kandidaten voorgedragen door de gemeenteraad (de burgemeester mocht

            een derde kandidaat aan de lijst toevoegen). De gouverneur mocht echter vrij een

            kandidaat benoemen en was op geen enkele manier gebonden aan de rangorde van

            de voordracht. Alhoewel de veldwachter door de gouverneur werd benoemd, was   

            hij een gemeenschappelijk agent en maakte hij deel uit van het

            gemeentepersoneel  , er werd alleen door beoogd hem zoveel mogelijk

            onafhankelijk te maken van het plaatselijk gezag.

            Alhoewel hoofdzakelijk benoemd om te waken over het behoud van

            eigendommen, oogsten en vruchten te velde, kreeg zijn ambt een drievoudige

            bevoegdheid : officier van de gerechtelijke politie maar met beperkte

            bevoegdheid, agent van de openbare macht en agent van de administratieve of

            gemeentelijke politie.

            In 1840 telde ons land 3.257 veldwachters, in 1970 2.254.

            Na de samenvoeging van de gemeenten en het verder verdwijnen van het landelijk

            karakter in de dorpen daalde het aantal veldwachters gevoelig.

            (Driemaandelijks tijdschrift Gemeentekrediet van België, nr.105 – juli 1973.

            GVA-13/4/1978, 29/11/1982, 25/3/1990)

 

            Op 1 april 1987 ging de laatste veldwachter van Leest met pensioen.

            Victor Van Hoof had er toen 35 jaar dienst opzitten.

            Na de fusie der gemeenten werdVictor Van Hoof veldwachter-inspecteur en hij

            kreeg meteen een forse loonsverhoging.

 

            Cornelis Meuldermans was geboren te Leest in 1778 en geheuwd met

            Isabella Franckx uit Heffen.

 

1819 – Karel Van Luffen werd gemeente-ontvarger en dit tot 1831.

            (Provinciaal Archief Antwerpen – PAA 598)

 

1822 – “De Vlaamsche taal wordt altijd gebruikt in de vergaderingen van Gemeenteraad

            en Schepencollega en in de andere handelingen en geschriften des Bestuurs.

            Dit gebruik is in voege sedert 16 januari 1822.

            Het Vlaamsch is ook de voertaal  in de school, voor de leerlingen der hoogste

            afdeling wordt er weinig Fransche taal aangeleerd...”

            (Uit een brief van burgemeester Bernaerts aan “den heer Zivil Kommissaris te

            Mechelen “van 15 februari 1917)

 

1823 – Philippus Jacobus Van de Put volgde pastoor Vertongen op.

            Hij werd geboren te Kontich op 17 juni 1775 en was eerst onderpastoor in de

            O.L.V. parochie te Mechelen.

            In 1808 werd hij onderpastoor te Putte en in 1813 pastoor te Boortmeerbeek.

 

            Pastoor Van de Put stierf te Mechelen op 17 juli 1847.

            (MC-19/11/1882)

 

1825 – Overlijden 100-jarige

            Op 27 maart, om acht uur ’s avonds, overleed te Leest Maria Anna Van Asch,

            weduwe van Karel Coeckelberg.

            Ze had die dag de leeftijd bereikt van 100 jaar en 17 dagen.

            Maria Van Asch was geboren te Leest op 10 maart 1725 als dochter van Petrus

            en Maria Rijntiens.

            (DB,september 1980)

 

1815 – Het Koninkrijk der Nederlanden  (1815-1830)

           

            Door de overwinnaars van Napoleon werd in 1815 op het Congres van Wenen

            besloten benoorden Frankrijk een sterk land te vormen. Het moest zo nodig het

            gewantrouwde Frankrijk kunnen weerstaan. Daartoe werden Holland en België

            in één koninkrijk verenigd.

            Willem I, de Hollandse vorst, werd koning over het nieuwe rijk.

 

1815 – Onder pastoor Vertongen kreeg de kerk van Leest een orgel. Voordien was er wel

            een zangkoor dat elk jaar zijn “maalthijt” of tenminste een “recreatie voor

            degeenen die het gehele jaar in de choor comen singhen in de Hoochmisse” kreeg.

            Het orgel werd gefabriceerd in 1815 door de orgelmaker J.Stephanus Smets voor

            1000 gulden.

            Het werd betaald in twee “payementen” 700 en 300 gulden.

            De orgelkast werd gemaakt door J. Ghijs voor 381 gulden 17 stuivers 3 oorden.
            Om aan al dat geld te geraken werd een omhaling gehouden.

            Deze “ommegang voor den orgel heeft 255 gulden opgebragt”.

            Bij de verbouwingswerken van de kerk in 1853 werd de originele orgelkast

            afgedankt zoals de rest van de kerkmeubels en aangepast aan de neo-gotische

            woede van die tijd.

            Ze werd vervangen door een nieuwe orgelkast (de huidige) gerealiseerd door Vijt.

            Deze orgelkast kostte 1.250 frank.

            “De oude is vermemeld”, zo luidde het in het kerkbudget, “de nieuwe is in eik en

            gotische stijl”.

            Het orgel zelf werd sindsdien 4 maal gerestaureerd. De eerste maal in 1873 door

            orgelmaker Vermeersch uit Duffel, een tweede maal werd in 1891 door de

            kerkfabriek 600 fr voorzien voor een volledige restauratie, een derde maal in

            1918, na de schade veroorzaakt door de beschieting. Toen werden de

            herstellingswerken  uitgevoerd door Jos Stevens uit Duffel.

            In 1926 werd aan het orgel een vierde beurt gegeven door Victor Van de Loo uit

            Rotselaar. (WLS, blz.29)

 

1816 – Leest telde 1106 inwoners (Wikipedia)

 

1817 – Ontslag van veldwachter Brion.

            Wegens “slechte dienst en luiheid” werd veldwachter Guillielmus Brion

            ontslagen.

            Cornelius Meuldermans zou hem opvolgen.

            (Archief Prov.Antwerpen E50 B/29)   

            Guillielmus Brion was een zoon van Pierre en van Maria Anna Verbeeck.

            Hij was geboren te Leest waar hij op 8 september 1761 in de Sint-Niklaaskerk

            gedoopt werd. Hij overleed op 1 augustus 1830 te Leest.

            Hij was gehuwd met Anna-Maria Houthuys die hem drie kinderen schonk.

 

1818 – Pieter Jan de Meester werd burgemeester van Leest tot 1836.

            Daarna nam hij dat ambt waar te Hombeek van 1836 tot 1847.

            Pieter Jan was de zoon van Gaspar-Antoine de Meester die advokaat was bij de

            Grote Raad van Mechelen en onder de Franse bezetting voorzitter van het

            noordelijk kanton van Mechelen, en van Jeanne Francoise du Trieu.

            De familie de Meester was o.a. eigenaar van het Hof ter Halen en van het Expoel

            kasteel te Hombeek.

 

            In 1824 huwde Pieter Jan de Meester Catherine Geelhand de Merxem, die hem

            twee zonen zou schenken : Leopold en Althanase.

            Leopold zou later burgemeester van Leest worden. Hij was een begaafd

            plantkundige die o.a. de aangelegde Franse tuin van het Expoel domein

            omtoverde tot een Engels park met onnoemlijk veel boomsoorten, golvende

            terreinen, vijvers en kronkelende weggetjes.

            Leopold zorgde ook voor de oprichting van de gemeenteschool in Ramsdonk.

            Athanase was senator van Antwerpen en een befaamd jager. Rond de jaren 1880

            hield hij op de domeinen in Leest en Hombeek regelmatig grote jachtpartijen.

            Daarbij werden dan zo’n 350 hazen en patrijzen buitgemaakt.

            Tijdens het burgemeesterschap van Pieter J. de Meester werd de gemeenteschool 

            van Leest gebouwd. De gedenksteen werd bij de verbouwing van de school in

            1937 naar het kasteel te Hombeek gebracht.

            Pieter Jan de Meester woonde te Hombeek en is er ook begraven.

            Hij stierf schielijk in zijn koets, op een honderdtal meter van zijn kasteel, toen hij

            op 5 juni 1847 de werken ging inspekteren aan de baan Hombeek – Kapelle o/d

            Bos. (die weg werd op dat ogenblik rechtgetrokken)

            Op de plaats van zijn dood werd een kapelletje geplaatst.

            Het wapenschild van de Meester : in sabel negen aaneengesloten bollen van goud.