Gids : Kathleen JORIS
Het is een
tentoonstelling die tot stand is gekomen door de samenwerking met drie andere
Antwerpse musea : het KMSKA, het M HKA en het Museum Plantin-Moretus.
De volledige 3de
verdieping van het MAS werd hiervoor ingericht.
Bedoeling was vooral
een beeld te krijgen van hoe Antwerpen zijn invloed uitgeoefend heeft en nog op
de wereld.
Het thema is vooral in functie van het BEELD de stad als een CULTUURSTAD te erkennen. (16de
Eeuw)
Bij de intrede in de
zaal werden we “ontvangen” met een MONTAGE (niet direct te ontdekken) van aan elkaar “geplakte beelden en geluiden
van een viool”. Dit zou ons moeten doen nadenken
wanneer we beelden en geluiden zien en/of horen. Het lijkt op een GEHEEL doch
het is een aaneenschakeling van aparte beelden en geluiden, en als dusdanig
valt dit niet op.
De volgende ruimte
toont ons de MACHT IN GOUD. Vooral de
goddelijke verering en de onvatbare blijde intredes van vorsten (bv. munten van
Alexander de Grote). Het was vooral door
Rubens dat de stadsdecoraties werden aangebracht.
Beelden van grote
landvoogden werden gemaakt van dure steensoorten (zoals witte marmer)
Contrasterend hiermede
heeft onze JAN FABRE met zijn groene juweelkevers (uit Thailand) een beeld
willen scheppen van de MENS ten opzichte van de KEVER. De mens met zijn zachte buitenkant en harde
binnenkant (botten, knoken) en de kever met zijn harde buitenkant en zijn
zachte binnenkant. Door die harde groene
kevers in de vorm van een mensbeeld te creëren, maakt hij als dusdanig ook een
menselijk beeld met een harde buitenkant.
Ook de dweil met de
belgische driekleur en de tekst doet ons nadenken, filosoferen over bvb. ons
vorstenhuis. Hij noemt dit “opneembare” kunst.
Jan (zonder namen te noemen) merkte direct op : “Voor België is dit effectief
dweilen met de kraan open…”.
Vervolgens gaan we
over naar een volgende episode in de schilderkunst (ikonenschilders) nl. de
Byzanthijnse schilderkunst. Die uitte zich
vooral in het schilderen op goudkleurige achtergronden. Het zijn nadien de vlaamse primitieven die een nieuwe visie in de schilderkunst
brengen (nemen dus afstand van die gouden achtergronden) en dit vooral onder
impuls van Rogier Van der Weyden. Het
werk van deze vlaamse primitieven werd vooral beïnvloed door de brabantse
mystiek nl. het contact met God via het eerbiedige aardse.
Er is de zin voor
realiteit doordat men ervan uitgaat dat alles door God is geschapen. We
bevinden ons dan in de 14-15de eeuw. In die werken zit vooral veel
symboliek zoals bvb. een schilderij waarin vooral de lente te zien is, geeft
ons symbolisch hoop.
Het is hier dat voor
het eerst de schildertechniek met transparante OLIEVERF wordt toegepast met
name door de uitvinder Jan Van Eyck.
(Door verschillende transparante lagen op elkaar aan te brengen, krijgt
men donkere tinten.)
Zo komen we dan
dichter bij de hedendaagse kunst. Pop art, Andy Warhol : bekend bij de
hedendaagse kunstliefhebber, doch blijkbaar zou Vlaanderen hier niet echt van
houden.
Het is echter door de boekdrukkunst (16de eeuw)
dat Antwerpen terug op het voorplan treedt. De verspreiding over de wereld van
vooral prenten gebeurde door de jezuïeten.
Het was vooral Jeroen
Cock die zich als een soort “manager/uitgever” van de prenten manifesteerde.
In de ruimte “KAMERS
EN KASTEN VOL WONDEREN” is een ruime verzameling te zien van schilderijen, die
bvb. ingelegd zijn in een kast met vakjes, deurtjes en schuifjes (“wonderkabinet) of een verzameling van
schilderijtjes in een schilderij. Dit
soort kunstkamers is exclusief ontstaan in Antwerpen met name door Frans
Francken. Zijn schilderijen zijn meestal van een klein
formaat (kabinetstukken) .Veel van zijn werken zijn met allegorische of
bijbelse thema's met de nadruk op de menselijke figuur.
Op het einde van de 16de eeuw
krijgen we de opkomst van het protestantisme (in hun leer staat : Vereer geen
beelden) en met het gekende gevolg : de beeldenstorm.
Het is dan ook in 1585 dat de val
van Antwerpen zich afspeelde. Onder
andere tol betalen om via de Schelde Antwerpen te bereiken enz…
Het is pas begin 17de eeuw dat er
terug een opleving is gekomen voor Antwerpen, door het zogenoemde 12-jarig
bestand tussen de noordelijke en zuidelijke Nederlanden. Voornamelijk het vrijmaken van de Schelde was
het hoofddoel.
Door het schilderen van allegoriëen of beeldraadsels
(Een allegorie betekent in de beeldende
kunst een voorstelling waarin één of meer personificaties en/of meerdere
personen of figuren zijn verwerkt die met elkaar in interactie kunnen zijn). Dit
zou geholpen hebben om het verdrag kracht bij te zetten bij de ondertekening.
Het is Rubens die dat alles te horen krijgt en zodoende krijgen we terug via de
schilderkunst de macht van het beeld.
(Als dusdanig wordt dan ook het protestantisme
geweerd).
Het is ook van toen dat de KUNSTHANDEL IN DE
SCHILDERKUNST veranderde. Voorheen
maakte men een schilderij in opdracht van iemand en voor een afgesproken
prijs. Dit veranderde in het maken van
een stock in schilderijen, welke dan in bvb. het beursgebouw werden
verhandeld. Tussen haakjes : op een van
de schilderijen is te zien waar vroeger het HANZEHUIS OF OOSTERSHUIS stond. Het
is op exact deze plaats dat nu het MAS staat.
Onze wandeling eindigt bij een werk van Luc Tuymans. Het is hij die aan de voet van het MAS het
museumplein met de 1600 m² grote mozaïek ‘Dead Skull’ heeft laten uitvoeren. De antwerpse kunstenaar grijpt daarvoor terug
naar een gelijknamig schilderij uit 2002. Dat was op zijn beurt gebaseerd op de
gedenkplaat voor Antwerpenaar Quinten Metsys (1466-1529) op de
gevel van de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal. Metsys was schilder en oprichter van
de schildersgilde. Oprichter van de Antwerpse school en een van de laatste
belangrijke vertegenwoordiger van de vlaamse primitieven.
‘Dead Skull’ legt een link tussen schilderkunst uit de Gouden
Eeuw en een hedendaags Antwerps icoon. Het verbindt ook twee Antwerpse torens:
het MAS en de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal. Het is het eerste publieke werk van
Luc Tuymans dat permanent zichtbaar is.
Deze 1.5 uur durende rondleiding heeft naar mijn mening ons
allen geboeid en dit vooral door de zeer goede gids, die ons via een chronologische
opbouw(evolutie) in de geschiedenis het beeld
in Antwerpen (vooral schilderkunst) heeft
leren ontdekken.
Uw chinese vrijwilliger Achiel.




