17/7 De leer van de Kerk over zelfmoord: alles wat je moet weten - Lifesitenews
Wat leert de katholieke kerk over zelfmoord – en waarom?
Zelfmoord is volledig te voorkomen, ook al voelt de persoon met zelfmoordgedachten dat anders. Depressie en psychische problemen kunnen worden aangepakt. De persoon met zelfmoordgedachten moet geholpen worden te begrijpen dat hij waardevol is, zowel op zichzelf als voor de maatschappij. Hij is geschapen naar Gods beeld en gelijkenis, wordt door Hem bemind en door Hem geroepen tot eeuwige vreugde, vrede en verlichting in de hemel – als hij maar bereid is om Gods wil nog een korte tijd hier op aarde te volgen. Daarna zal hij beseffen dat “de lijden van deze tijd niet opwegen tegen de heerlijkheid die komen zal.” (Romeinen 8:18)
Decennialang is de traditionele leer van de Kerk over diverse onderwerpen – waaronder zelfmoord – vertroebeld geweest. Het is niet onredelijk om te denken dat sommige mensen die zelfmoord hebben gepleegd (of een abortus hebben ondergaan, of andere immorele keuzes hebben gemaakt) dit niet zouden hebben gedaan als ze de traditionele leer van de Kerk hadden gekend.
Het is te verwachten dat een uiteenzetting van deze leer pijn zal doen bij mensen die dierbaren door zelfmoord hebben verloren. Hoewel dit te verwachten is, is het niet de bedoeling: de bedoeling is om een bolwerk te helpen herbouwen en andere kwetsbare personen te beschermen tegen het maken van dezelfde keuzes als hun dierbaren.
Laten we daarom de disclaimer van het begin van dit essay herhalen:
Lezers moeten hun eigen oordeel kunnen vellen.
De traditionele leer van de Kerk over zelfmoord
In dit artikel verwijst de term zelfmoord zowel naar de daad van het doden van zichzelf als naar de persoon die deze daad begaat.
Het vijfde gebod – of het zesde, volgens de protestantse nummering – luidt: Gij zult niet doden. De Kerk interpreteert dit gebod als betrekking hebbend op een breed scala aan zaken die verder reiken dan de directe en opzettelijke moord op een mens. Zo beschouwt zij zonden van woede, haat en tongzonden als verboden onder dit gebod; zij is ook van mening dat het de doodstraf of dodelijk geweld in proportionele zelfverdediging niet verbiedt.
De Kerk heeft altijd geleerd dat zelfmoord een schending van het gebod is. De Catechismus van het Concilie van Trente leert:
Het gebod verbiedt ook zelfmoord. Niemand heeft zoveel macht over zijn eigen leven dat hij vrij is om zichzelf van het leven te beroven. Vandaar dat het gebod niet zegt: Gij zult een ander niet doden, maar eenvoudigweg: Gij zult niet doden.
Augustinus, die ook door Thomas van Aquino wordt aangehaald, leert het volgende:
De woorden ‘Gij zult niet doden’ hebben betrekking op het doden van een mens, niet van een andere mens ; daarom ook niet op het doden van uzelf . Want wie zichzelf doodt, doodt niets anders dan een mens .
Hoewel zelfmoord een zonde is volgens het vijfde gebod, is de verleiding tot zonde helemaal geen zonde (tenzij de persoon ermee instemt); hetzelfde geldt voor depressie. Beide onderwerpen zullen hieronder verder worden besproken.
Twee Dominicaanse moraaltheologen, paters McHugh en Callan, onderscheiden verschillende vormen van zelfmoord. We zullen hun tweedelige werk uit 1958, Moral Theology: A Complete Course Based on St. Thomas Aquinas and the Best Modern Authorities , als leidraad gebruiken: het is een standaard naslagwerk en vertegenwoordigt de gangbare stellingen van vóór het Tweede Vaticaans Concilie.
Laten we eens kijken naar de afbakening die zij geven, die gangbaar is onder andere theologen.
1. Vrijwillige en onvrijwillige zelfmoord
Het onderscheid tussen vrijwillige en onvrijwillige zelfmoord wordt als volgt uitgelegd:
Het is vrijwillig of onvrijwillig, al naar gelang het voortkomt uit kennis en keuze, of al naar gelang het wordt begaan zonder zich te realiseren wat er wordt gedaan of zonder de bedoeling de dood te veroorzaken.
Voorbeelden van dat laatste zijn iemand die ontoerekeningsvatbaar is en niet vrij kan handelen, of iemand die per ongeluk handelt (bijvoorbeeld, doet alsof hij zichzelf ophangt en sterft als gevolg van een ongeluk). We zullen de kwestie van ontoerekeningsvatbaarheid hieronder verder behandelen.
2. Directe en indirecte zelfmoord
De theologen leggen vervolgens het verschil uit tussen directe en indirecte zelfmoord:
* Zelfmoord is direct wanneer de handeling ‘van nature neigt tot de dood van de persoon die haar pleegt’ – zoals zichzelf door het hoofd schieten, gif innemen of van een gebouw springen. Het kan worden begaan door een positieve handeling of door een nalatigheid (zoals het weigeren om te eten).
* Er is sprake van een indirecte beslissing als de aard van de handeling of het nalaten wijst op een andere uitkomst: bijvoorbeeld, iemand gaat naar een leprakolonie om voor de leprapatiënten te zorgen in plaats van om aan lepra te sterven; of iemand verricht gevaarlijk werk op een dak als onderdeel van zijn of haar levenswijze, in plaats van om te pletter te vallen.
“Indirecte zelfmoord” – zelfs als deze vrijwillig is – is geen zonde, “als er een evenredig zwaarwegende reden” is voor de handeling of het nalaten, ondanks de dood die daarop zou volgen. Dit is een voorbeeld van het principe van het dubbele effect , en redenen die als voldoende kunnen worden beschouwd, zijn onder meer het algemeen belang, het welzijn van een ander in extreme geestelijke nood, iemands eigen hogere goed (d.w.z. de uitoefening van deugd, zoals het afstaan van zijn plaats in een reddingsboot) of bepaalde tijdelijke goederen (zoals gevaarlijk maar noodzakelijk werk).
Zonder voldoende zwaarwegende redenen is "indirecte zelfmoord" even strafbaar als directe zelfmoord.
Wat de Kerk leert over de moraliteit van zelfmoord
Hieruit concluderen de theologen het volgende:
Vrijwillige en directe zelfmoord is altijd een zeer ernstige zonde (...)
Zoals we hebben gezien, kan zelfs "indirecte zelfmoord" onder bepaalde omstandigheden in wezen hetzelfde zijn als vrijwillige en directe zelfmoord.
De Dominicanen voegen echter aan de bovenstaande conclusie toe: “indien gepleegd zonder de vereiste bevoegdheid (d.w.z. het bevel van God).”
Wat dit laatste punt betreft, geeft de Katholieke Encyclopedie de volgende toelichting:
Omdat God de meester van ons leven is, kan Hij met Zijn eigen toestemming alles wat de wanorde ervan vormt, uit de zelfmoord verwijderen. Zo rechtvaardigen sommige autoriteiten het gedrag van bepaalde heiligen, die, gedreven door het verlangen naar het martelaarschap en vooral om hun kuisheid te beschermen, niet wachtten tot hun beulen hen ter dood brachten, maar het op de een of andere manier zelf zochten; niettemin moet de goddelijke wil in elk afzonderlijk geval zeker en duidelijk geopenbaard zijn.
Augustinus schijnt te hebben geloofd dat dit het geval was voor Simson en bepaalde vrouwelijke heiligen die hun kuisheid wilden bewaren, en Thomas van Aquino lijkt hem in een paar van zulke uitzonderlijke gevallen te hebben gevolgd.
Zoals we hierboven al zagen, erkennen McHugh en Callan de mogelijkheid dat God instemt met zelfmoord, maar ze betwijfelen of dit ooit daadwerkelijk is gebeurd, of dat gevallen zoals de eerdergenoemde (bijvoorbeeld diegenen die hun kuisheid willen bewaren) verklaard moeten worden door een beroep te doen op onoverkomelijke onwetendheid.
Een dergelijk uitzonderlijk geval kan zeker niet zomaar worden aangenomen – zeker niet als dat gebaseerd is op lijden en een terminale ziekte. We mogen aannemen dat "de toestemming van God" op een onfeilbaar zekere manier kenbaar wordt gemaakt, en niet op basis van onze eigen gevoelens of oordelen.
Bovendien is de veronderstelling dat God zelfmoord toestaat om een einde te maken aan iemands lijden, of om "waardig te sterven", in strijd met de kern van het Evangelie, namelijk het kruis en het lijden dat uit liefde voor God wordt doorstaan .
Maar waarom beschouwt de Kerk zelfmoord als een zware, ofwel een 'doodzonde'?
De redenen die de Kerk aanvoert om zelfmoord als kwaad te beschouwen.
* De voornaamste reden voor de zondigheid van directe en vrijwillige zelfmoord is dat het een overtreding is tegen God en Zijn rechten. McHugh en Callan leggen dit beknopt uit:
Het is een ernstige schending van de rechten van God, want het usurpeert Zijn gezag, weigert Hem de dienst die Hij verlangt, verwerpt de gave die Hij heeft geschonken, onteert het beeld van God (Gen. 9:6) en vernietigt Gods eigendom: “U, o Heer, hebt de macht over leven en dood” (Wijsheid 16:13).
Gods soevereiniteit is echter niet de enige reden waarom zelfmoord een ernstige zonde is. Sint Thomas van Aquino behandelt zelfmoord in het kader van moord en legt uit dat het, behalve een overtreding tegen God, ook een overtreding tegen de gemeenschap en de natuur is.
* Het is een zonde tegen de maatschappij, leggen McHugh en Callan uit, om de volgende redenen:
De gemeenschap heeft recht op de vruchten van het leven van haar leden.
Het is een bron van groot verdriet en schande voor de familie van de zelfmoordenaar.
Het is een schandaal dat een "demoraliserend effect" heeft op anderen (bijvoorbeeld door zelfmoord te normaliseren, waardoor het "makkelijker" wordt om hetzelfde te doen).
De twee Dominicanen anticiperen op mogelijke bezwaren tegen een aantal van deze punten:
Het feit dat de dood van deze of gene man niet als een verlies wordt ervaren door een familie of de staat, maar eerder als een opluchting, is geen argument; want als zelfmoord aan menselijke beslissingen zou worden overgelaten, hoeveel fatale fouten zouden er dan wel niet worden gemaakt! Mensen die waardevol waren voor de samenleving zouden zich roekeloos van het leven beroven, uit angst, in een depressieve bui, dat ze waardeloos waren; anderen die materieel gezien niets konden bijdragen, zouden zichzelf vernietigen en hun medemensen een voorbeeld van standvastigheid ontnemen, of op zijn minst de mogelijkheid om naastenliefde en barmhartigheid te tonen aan de behoeftigen.
* Ze leggen vervolgens uit waarom zelfmoord ook een zonde tegen de natuur is – en een ernstiger zonde dan moord zelf:
Directe en vrijwillige zelfmoord is een zonde tegen de diepste natuurlijke neiging, want zelfbehoud wordt de eerste natuurwet genoemd, en ook tegen die zelfliefde die de naastenliefde vereist.
Omdat zelfliefde een grotere verplichting is dan naastenliefde, is zelfmoord een ernstiger zonde dan andere vormen van doodslag. Ook wordt het niet gerechtvaardigd door het verlangen naar een of ander goed voor zichzelf. De zelfmoordenaar verbetert zichzelf niet door zijn daad, want aangezien hij zijn plicht in dit leven niet heeft vervuld, wat kan hij dan in het hiernamaals verwachten? Hij ontkomt aan de mindere kwalen van lichamelijk leed of morele verleidingen, maar hij loopt de grotere kwalen van lichamelijke dood en van morele lafheid en nederlaag op de hals, om nog maar te zwijgen van zijn straf in het hiernamaals.
* McHugh en Callan voegen eraan toe dat degenen die meewerken aan de zelfmoord van een ander – dat wil zeggen, “zij die een ander aanzetten tot, adviseren, bevelen of helpen bij het plegen van zelfmoord” – zelf “schuldig zijn aan morele moord”. De toepassing van dit oordeel op moderne euthanasieprogramma's – zoals het nieuwe Franse regime en de Canadese “Medical Assistance in Dying” (MAiD) – is evident. De zelfmoorden van terminaal zieken of mensen die ernstig lijden, zijn net zozeer een schending van Gods rechten en de natuur als elke andere zelfmoord; maar hoewel ze gerechtvaardigd worden op grond van het verlichten van de last voor de samenleving , ontnemen ze de gemeenschap in feite de mogelijkheid om voor de lijdenden en terminaal zieken te zorgen, en de vele voordelen die met dergelijke zorg gepaard gaan.
Afgezien van het zeer reële gevaar van dwang – vooral wanneer de maatschappij zulke personen als een last beschouwt in plaats van een aanwinst – ontnemen deze euthanasieprogramma's de lijdende persoon ook de mogelijkheid om een waardige dood te sterven en zijn ziel te redden, de zonden van zijn leven te boeten, zich te verenigen met de gekruisigde Christus, God te verheerlijken en grotere glorie en geluk voor zichzelf in het Paradijs te verdienen.
Dit is de leer van de Kerk. Het is niet mogelijk deze te ontkennen, noch te reduceren tot een betekenisloze formule (door te proberen de termen en woorden van de leer te behouden, terwijl de betekenis of interpretatie ervan wordt veranderd).
'Suïcidale gedachten': Verleidingen tot zelfmoord
Zoals reeds vermeld, zijn noch depressie noch een neiging tot zelfmoord ("suïcidale gedachten") zondig. Hoewel het spirituele aspect niet verwaarloosd mag worden, is het doorgaans een vergissing om depressie te "spiritualiseren" (bijvoorbeeld door het te behandelen als een spiritueel of moreel probleem, door te veel de nadruk te leggen op spirituele oplossingen voor wat normaal gesproken een medisch of emotioneel probleem is, enz.). We hebben elders al geschreven over de verschillende manieren waarop depressie door goedbedoelende katholieken verkeerd kan worden geïnterpreteerd.
Dergelijke verleidingen vormen echter wel degelijk een spiritueel probleem, ook al worden ze vaak veroorzaakt door depressie of psychische problemen, die dan door professionals op dat gebied behandeld zouden moeten worden.
Het is ironisch dat sommige mensen met goede bedoelingen depressie willen 'spiritualiseren', terwijl anderen de verleidingen tot zelfmoord juist willen 'naturaliseren'.
Een verleiding tot zelfmoord is niet zondig, tenzij iemand ermee instemt of zich er op een andere manier vrijwillig in wentelt.
Dergelijke verleidingen zijn ook te onderscheiden van de wens om dood te zijn , of het nadenken over de verlichting van het huidige fysieke of mentale lijden die de dood zou kunnen brengen – hoewel het niet raadzaam is om bij zulke gedachten stil te staan, en het is gemakkelijk in te zien hoe ze zondig zouden kunnen worden.
Iemand kan zich gevangen voelen in een maalstroom van depressie en verleidingen tot zelfmoord, zonder enig licht aan het einde van de tunnel te zien – maar tenzij hij de zelfmoorddaad pleegt of toegeeft aan de verleidingen daartoe, bevindt hij zich slechts in het oog van de storm en begaat hij geen zonde. Als hij niet toegeeft aan de gedachten of ermee flirt, verzet hij zich er in feite tegen ; het enige wat hij hoeft te doen is Gods hulp zoeken en in die staat, met God, blijven terwijl de storm om hem heen raast. Uiteindelijk zal het voorbijgaan of afnemen. Als dergelijke verleidingen moedig worden bestreden, kunnen ze zelfs een gelegenheid zijn voor genade en deugd.
En zelfs als zo iemand in deze kwestie slechts een innerlijke zonde begaat, moet hij de hoop niet opgeven, maar zich onmiddellijk tot God wenden en vergeving vragen van Gods oneindige liefde en barmhartigheid.
Praten over verleidingen tot zelfmoord
Het artikel van het aartsbisdom Chicago noemt het idee om het 'stigma' rond zelfmoord te bestrijden of weg te nemen, net als de vijfjarige zelfmoordpreventiestrategie van de Britse overheid . Hoewel deze formulering een verlangen suggereert om zelfmoord te normaliseren , lijkt het eerder te verwijzen naar het normaliseren van het praten over suïcidale gedachten , in ieder geval met vertrouwde personen of professionals.
Naast het bieden van de gelegenheid voor medische behandeling van mogelijke oorzaken van de suïcidale verleidingen, biedt een dergelijk "gesprek" een leerzame parallel met traditioneel spiritueel advies over het omgaan met verleidingen. Sint Franciscus van Sales schrijft:
Een uitstekend middel tegen allerlei verleidingen, groot of klein, is het hart te openen en zijn suggesties, voorkeuren en afkeuren bloot te leggen aan je spirituele leider; want, zoals je wellicht opmerkt, is de eerste voorwaarde die de Boze aan een ziel stelt wanneer hij haar wil verleiden, stilte. Net zoals een slechte man, die een vrouw wil verleiden, haar vader of echtgenoot opdraagt te zwijgen over zichzelf, terwijl God altijd wil dat wij al Zijn ingevingen bekendmaken aan onze meerderen en leiders.
Moderne programma's ter preventie van zelfmoord kunnen mensen met zelfmoordgedachten weliswaar helpen de druk van hun verleidingen te verlichten, maar ze beschouwen de kwestie vaak als een slechte keuze in plaats van als een zonde . Ze zien zelfmoordgedachten misschien als een 'verleiding', maar dan als een verleiding tot de slechte keuze van zelfmoord , en niet tot zonde.
Dit is niet bedoeld om het idee te kleineren dat men met anderen praat over de verleidingen tot zelfmoord, iets wat velen nuttig hebben gevonden – en sommigen leven er vandaag de dag nog door. Maar dergelijke methoden ontberen een eenvoudig en noodzakelijk instrument in het arsenaal van zelfmoordpreventie: de duidelijke mededeling dat zelfmoord de situatie voor de suïcidale persoon niet zal verbeteren; het zal de situatie oneindig veel erger maken.
Om deze reden benadrukken dergelijke programma's wellicht de negatieve gevolgen van zelfmoord voor de nabestaanden, maar houden ze geen rekening met de gevolgen van een dergelijke keuze voor de ziel van de suïcidale persoon zelf in het hiernamaals.
Ook al is deze leer van de Kerk controversieel en verontrustend voor nabestaanden, sommige mensen met zelfmoordneigingen hebben aangegeven dat het besef van de eeuwigheid en de eeuwige straf de ultieme bescherming tegen zelfmoord is geweest en doorslaggevend bij het overwinnen van hun situatie.
Laten we deze fundamentele kwestie eens nader bekijken.
Het eeuwige lot van zelfmoordenaars
In zijn epische gedicht De Goddelijke Komedie beschrijft Dante Alighieri de zielen van de zelfmoordenaars als veroordeeld tot de hel. Hun zielen, zo legt een van de verdoemden uit, vallen in een specifieke kring van de hel; als een zaadje ontkiemt het tot een boom, die vervolgens door harpijen wordt verscheurd.
De verdoemde ziel legt uit dat, wanneer de doden op de laatste dag herenigd worden met hun lichamen en naar de hemel of de hel gaan, alleen de zelfmoordenaars niet zullen worden toegestaan hun lichaam te "dragen":
Net als de anderen zullen we terugkeren om ons lichaam op te eisen,
maar nooit meer om het te dragen – het is verkeerd
voor een mens om weer te bezitten wat hij ooit heeft afgeworpen.
We zullen ze hierheen slepen en, langs dat treurige
bos, zullen onze lichamen voor eeuwig blijven hangen,
elk een doorn in zijn eigen vreemde schaduw.
Hoewel Dante's gedicht een literair werk is en geen theologisch werk, getuigt het van de ideeën die in de tijd van het geloof heersten; in dit geval brengt de unieke situatie van de zelfmoordenaars de afschuw over die katholieken voelden voor de daad van zelfmoord.
Het brengt ook de overtuiging over dat degenen die vrijwillig zelfmoord plegen, verdoemd zijn . De reden hiervoor is eenvoudig: zoals hierboven beschreven, is zelfmoord een "zware" of "doodzonde".
Doodzonde is een overtreding waarbij iemand een geschapen goed zozeer verkiest dat hij zich volledig van God afkeert en zo de verdoemenis verdient. Het is de ultieme verwerping van God als het soevereine goede en de wetgever van de schepping: Sint Bernardus leert dat het gelijk staat aan een schepsel dat zich tegen God verzet en Hem wil doden, of wenst dat Hij ophoudt te bestaan of God te zijn. Wie een doodzonde begaat, verliest de genade van God en blijft in vijandschap met God – tenzij hij vóór zijn dood in Zijn vriendschap wordt hersteld.
Als iemands laatste daad zelfmoord is , en als hij schuldig is aan deze daad, dan sterft hij in een staat van doodzonde en vijandschap met God, en is hij noodzakelijkerwijs gedoemd tot de hel.
Maar wat als de zelfmoordpoging niet de laatste daad van de persoon was?
Kunnen zelfmoordenaars zich bekeren – en kunnen we hopen of aannemen dat ze dat gedaan hebben?
Verderop in dit artikel zullen we ingaan op de vraag of iemand die zelfmoord pleegt, beschouwd kan worden als "niet bij zijn volle verstand" en dus niet schuldig aan een doodzonde. Maar laten we ons nu eerst richten op de volgende vragen:
Wat als de zelfmoordpoging niet de laatste daad van de persoon is?
Wat als hij tussen de daad en zijn eigen dood berouw krijgt?
Mogen we hopen dat dit het geval is?
Wat zijn de gevolgen van dergelijke ideeën voor de zelfmoordcijfers?
Laten we allereerst duidelijk zijn: als de handeling die tot iemands dood leidt niet zijn laatste daad is, en er enige tijd verstrijkt, dan kan die persoon inderdaad Gods barmhartigheid zoeken en vinden .
Dit lijkt uitgesloten te zijn voor iemand die zelfmoord pleegt op een manier die onmiddellijk de dood tot gevolg heeft. Sint Thomas van Aquino schrijft:
Bovendien is [zelfmoord] uiterst gevaarlijk omdat er geen tijd meer overblijft om het door berouw goed te maken.
Men zal tegenwerpen dat God, die buiten de tijd staat, op manieren kan handelen die wij misschien niet begrijpen. Een anekdote uit het leven van Sint Johannes Vianney wordt vaak aangehaald ter ondersteuning van die hoop. Bisschop Robert Barron gebruikte die anekdote onlangs om te suggereren dat zelfs Judas gered had kunnen worden.
1. De anekdote van Sint Johannes Vianney, pastoor van Ars
Een zekere pater Guillaumet ontmoette een vrouw die kort na de zelfmoord van haar man een bezoek bracht aan de heilige Johannes Vianney. De biograaf van de heilige, abt François Trochu, beschrijft de ontmoeting als volgt:
Plotseling verscheen de pastoor van Ars, nog steeds in zijn soutane. Hij stopte voor de dame in het zwart, die, in navolging van de menigte, op haar knieën was gevallen. Hij boog zich over haar heen en fluisterde in haar oor: "Hij is gered!" De vrouw schrok. De heer Vianney herhaalde: "Hij is gered!" Een ongelovig gebaar was het enige antwoord van de vreemdeling.
Daarop herhaalde de heilige, elk woord benadrukkend: “Ik zeg u dat hij gered is. Hij bevindt zich in het vagevuur, en u moet voor hem bidden. Tussen de balustrade van de brug en het water had hij tijd om een daad van berouw te verrichten. Onze Lieve Vrouwe heeft die genade voor hem verkregen. Denk aan het altaar dat u in de maand mei in uw kamer hebt opgericht. Hoewel uw echtgenoot beweerde geen religie te hebben, deed hij soms mee met uw gebeden; dit heeft hem op het laatste moment de genade van berouw en vergeving opgeleverd.”
Hoewel deze anekdote ontroerend is en de kracht van Maria's glorieuze voorspraak en trouw aan haar volgelingen illustreert, laat ze in feite slechts de mogelijkheid van dergelijk berouw op het laatste moment zien, en geeft ze één voorbeeld van hoe die mogelijkheid werkelijkheid kan worden. Ze biedt geen aanleiding tot sentimentele hoop dat dit voor alle (of zelfs maar enige ) andere zelfmoordenaars geldt.
2. Wat is een doodzonde en wat is volkomen berouw?
Berouw is op zichzelf een genade van God, en niemand van ons mag veronderstellen dat we deze genade zullen ontvangen. We hebben er geen recht op, en God heeft niet beloofd dat Hij die zal schenken in de momenten tussen de zelfmoordpoging en de dood. We hebben daarom geen reden om te verwachten dat dit wel het geval zal zijn. Anders handelen kan de zonde van overmoed onthullen .
Bovendien is het, om iemand buiten de doop of het sacrament van de biecht vergeving te verschaffen voor doodzonden, onvoldoende om slechts spijt te hebben van zijn daden. Het is noodzakelijk dat hij volkomen berouw heeft.
Om te begrijpen waarom, moeten we de aard van de doodzonde in herinnering brengen als een vrijwillige rebellie tegen God. Ze staat haaks op de theologische deugd van de bovennatuurlijke liefde – de bovennatuurlijke liefde van God boven alles . Zowel doodzonde als liefde vernietigen elkaar in een ziel, en daarom vergeeft het volmaakte berouw de doodzonde van nature. Zulk berouw is een droefheid over al iemands zonden, primair gebaseerd op liefde ; het veronderstelt daarom vanzelfsprekend ook de theologische deugd van het geloof , en ten minste een impliciet verlangen naar het sacrament van de boete. Deze droefheid houdt ook een haat tegen de zonde in, en de intentie om nooit meer een doodzonde te begaan.
Het idee dat iemand die ervoor kiest een doodzonde te begaan, daarop een daad van volkomen berouw zou kunnen volgen, is niet onmogelijk; wat wel onmogelijk is, is te veronderstellen dat hij dat ook daadwerkelijk zal doen. Zoals Sint Alfonsus zegt:
“Ik zal mij hierna aan God overgeven.” Zie de valse hoop van zondaren, die hen ertoe brengt in zonde te blijven tot de dood, en die hen van de dood naar de hel leidt! Wie bent u die zegt: ‘Ik zal mij hierna aan God overgeven’? Maar wie, vraag ik, belooft u dat u tijd zult hebben om u aan God over te geven, en dat u niet plotseling zult sterven, waardoor u uit deze wereld wordt weggerukt voordat u zich aan Hem hebt overgegeven? ‘Hij,’ zegt Sint Gregorius, ‘die vergeving heeft beloofd aan berouwvolle zondaren, heeft geen morgen beloofd aan zondaren.’ (Hom. xii. in Ev.) De Heer heeft vergeving beloofd aan allen die zich bekeren van hun zonden; maar aan hen die in zonde willen volharden, heeft Hij geen tijd voor bekering beloofd.
Zonde maakt het ook moeilijker om deugdzame daden te verrichten, en gemakkelijker om verdere zonden te begaan en in een staat van zonde te blijven. Zoals het spreekwoord zegt: "Een boom valt om zoals hij helt." Iemand die willens en wetens een doodzonde begaat, kan er geenszins zeker van zijn dat hij zelfs de genade van onvolmaakt berouw zal ontvangen, laat staan volmaakt berouw.
Dit alles verklaart waarom men niet zomaar op Gods genade kan vertrouwen, noch voor zichzelf met betrekking tot zelfmoord of een andere doodzonde, noch voor iemand die reeds zelfmoord heeft gepleegd.
3. Het praktische belang van nadenken over de eeuwigheid
In feite is het juister en bevorderlijker voor het algemeen belang om het tegendeel te veronderstellen over degenen die zelfmoord hebben gepleegd. Hoewel dergelijke ideeën ongetwijfeld veel pijn zullen veroorzaken bij de nabestaanden, vormen ze een belangrijk afschrikmiddel en daarmee een groot goed voor de samenleving en voor individuen. Pater Aloysius Ambruzzi, SJ, legde het belang uit van een levendig besef van de mogelijkheid van eeuwige verdoemenis als een krachtig middel om die te vermijden:
Wij zijn geschapen om God in dit leven te kennen, te dienen en lief te hebben, en om Hem voor eeuwig te genieten in het hiernamaals. De liefde voor God, onze Schepper en onze Vader, zou de gewone drijfveer van ons handelen moeten zijn. Er zijn echter momenten in ons leven waarop we worden overvallen door de meest verleidelijke verleidingen, waarop alle ideeën over goed en kwaad, die anders zo helder zijn, vaag en onzeker worden, waarop zelfs God ons lijkt te verlaten en ons voor een moment blootstelt aan de aanvallen van onze bittere vijanden. De gedachte aan de hel zal in zulke tijden het meest behulpzaam blijken.
Daarom waren de heiligen ermee vertrouwd; zelfs zij die het meest uitblonken in de liefde tot God. Door aan het vuur van de hel te denken, verwierpen veel martelaren de verleidingen van tirannen en leden zij kwellingen, gevangenschap en de dood omwille van Christus. Door vaak aan de hel te denken, weerhouden veel christenen zich van zonde te midden van gevaren en verleidingen. ‘Het is de hel die de hemel bevolkt,’ zei Pascal.
Daarentegen zouden we kunnen zeggen dat de hel bevolkt wordt door het te ontkennen of te negeren ervan, en door de veronderstelling aan te vallen dat degenen die zelfmoord plegen daar terechtkomen.
Dit is geen gebod voor suïcidale personen om al hun tijd te besteden aan het nadenken over de hel – zeker niet als het hun toestand verergert. Er zijn ook groepen mensen (bijvoorbeeld scrupuleuze mensen) die over het algemeen wordt afgeraden om te veel tijd aan dergelijke zaken te besteden; sommigen zouden er meer baat bij hebben om na te denken over Gods grote liefde voor hen. Waar het hier om gaat, is het bewustzijn van de hel te behouden, de realiteit dat vrijwillige zelfmoord een doodzonde is die een plaats daar verdient, en de andere realiteit dat God voldoende genade schenkt om te voorkomen dat alle mensen daar terechtkomen.
Zoals reeds vermeld, zijn er suïcidale personen die hebben aangegeven dat het besef van de eeuwigheid, verdoemenis en de hel hen soms als enige ervan weerhield om zelfmoord te plegen. Het ontkennen van de zondigheid van zelfmoord, het minimaliseren van de gevaren van de hel en de overdreven nadruk op de mogelijkheid van berouw op het laatste moment, creëren sociale omstandigheden waarin het voor kwetsbare personen gemakkelijker is om het voorbeeld van de overledene te volgen en zelf zelfmoord te plegen.
Het is ten slotte absurd om een privé-openbaring van Sint Johannes Vianney over een uitzonderlijk geval te nemen en deze als algemene regel te presenteren; het is ook volstrekt harteloos en roekeloos om dit te doen ten koste van kwetsbare, suïcidale personen, enkel om de nabestaanden te troosten. De emotionele behoeften van de nabestaanden mogen het welzijn – zowel het eeuwige als het aardse – van zulke kwetsbare personen niet in gevaar brengen door het voor iemand gemakkelijker te maken om voor zelfmoord te kiezen.
De traditionele praktijk van de Kerk met betrekking tot zelfmoord
Wat we hierboven hebben gezien, is de rationale achter de traditionele benadering van de Kerk ten aanzien van zelfmoord en degenen die een zelfmoordpoging doen, ongeacht of die poging slaagt of niet. Laten we nu eens bekijken hoe de praktijk van de Kerk – die tegenwoordig als controversieel wordt beschouwd – in de afgelopen eeuwen ook een effectieve vorm van zelfmoordpreventie is gebleken.
McHugh en Callan beginnen met een bespreking van de canonieke straffen voor een zelfmoordpoging. Ten eerste wordt er bij een zelfmoordpoging sprake van "onregelmatigheid":
1861. Canonieke straffen voor zelfmoord.—(a) Degenen die een zelfmoordpoging doen, zijn onregelmatig ex delicto (Canon 985, n. 5).
‘Onregelmatigheid’ is een ‘voortdurende belemmering’ die iemand ervan weerhoudt de heilige wijdingen te ontvangen of deze uit te oefenen (bijvoorbeeld het opdragen van de Mis, enz.). "Onregelmatigheden ex delicto " verwijst eenvoudigweg naar een dergelijke belemmering die is veroorzaakt door een ernstig zondige daad, en niet door een ander gebrek waarvoor men niet schuldig is.
De Dominicanen vervolgen:
(b) Als ze sterven, krijgen ze geen kerkelijke begrafenis, tenzij ze vóór hun dood tekenen van berouw hebben getoond (Canon 1240, n, 3), en als ze herstellen, zijn ze onderworpen aan verschillende straffen (Canon 2350, Sectie 2).
Het ontzeggen van een kerkelijke begrafenis betekent dat de stoffelijke resten van de overledene niet naar de kerk gebracht kunnen worden; er kunnen geen uitvaartrituelen plaatsvinden en ze kunnen niet op gewijde grond begraven worden. Dit verbod is zeer oud en werd al genoemd op het Concilie van Braga in 563. Hoewel dit verbod gewoonlijk begrafenis in een apart deel van een kerkhof toestaat, werden de stoffelijke resten in vroegere perioden vaak op een manier verwijderd die de ernst en de schande van wat als zelfmoord werd beschouwd, benadrukte. Het Kerkelijk Wetboek van 1983 heeft de specificiteit van deze beperking weggenomen; sommige conservatieven beweren wellicht dat deze in de minder specifieke bewoordingen van Can. 1184 §3 – hoewel de duidelijkheid van een dergelijke interpretatie discutabel wordt door acties zoals die van het aartsbisdom Chicago – vooral als het Vaticaan daar geen toezicht op houdt.
De praktijken uit het verleden zouden door velen tegenwoordig als wreed worden beschouwd, maar we kunnen niet anders dan vaststellen dat zowel die wreedheid als de gruwel die ze teweegbrachten een krachtige afschrikwekkende werking hadden op mensen die zelfmoord overwogen. Zelfs als individuen persoonlijk niet in de eeuwige verdoemenis geloofden, zal het besef van de sociale situatie van hun familie door de eeuwen heen vele handen zijn binnengegaan.
Zelfs met deze maatregelen gaf het kerkelijk recht de overledene echter het voordeel van de twijfel:
(c) Indien er twijfel bestaat of een persoon zelfmoord heeft gepleegd of daarvoor verantwoordelijk was, wordt de twijfel in zijn voordeel beslist, mits er geen schandaal dreigt.
Dit is bovendien niet alleen een modern fenomeen. Het is echter mogelijk dat dit 'voordeel van de twijfel' verder wordt uitgebreid dan gerechtvaardigd is – niet alleen in praktische beslissingen over hoe om te gaan met een overleden persoon hier en nu , maar ook in principe . Het wordt met name uitgebreid door de veronderstelling dat iemand die zelfmoord pleegt, als moreel onschuldig kan worden beschouwd vanwege een geestelijke stoornis.
Dit kan rampzalige gevolgen hebben voor zowel de samenleving als individuen.
Zijn zelfmoordenaars niet in staat om hun vrije wil uit te oefenen?
De Chicago Tribune meldt het volgende over de woorden van een vrouwelijke rabbijn die aanwezig was bij de onthulling van het monument ter nagedachtenis aan zelfmoordslachtoffers :
De moeder zei dat ze tot het inzicht is gekomen dat zelfmoord niet het resultaat is van een weloverwogen keuze of een rationele beslissing.
"Een gezond brein plant zijn eigen ondergang niet," voegde ze eraan toe.
Een dergelijk idee lijkt iemand in staat te stellen de leer van de Kerk in principe te belijden, terwijl deze in feite wordt gereduceerd tot een betekenisloze formule.
McHugh en Callan waren zich bewust van dit idee; zij en andere schrijvers van vóór het Concilie erkenden de plausibiliteit van verminderde schuld in “een groot percentage” van de gevallen.
Een vermoeden van verminderde schuld moet echter niet te ver worden doorgetrokken. Dr. Alok Kanojia, een Amerikaanse psychiater en YouTube-persoonlijkheid, vertelde Steven Bartlett van The Diary of a CEO het volgende:
… Vijftig procent van de mannen die zelfmoord plegen, heeft geen voorgeschiedenis of bewijs van een psychische aandoening. En ik geloof deze statistiek in mijn klinische praktijk, omdat ik weet hoe depressie eruitziet, ik weet hoe een bipolaire stoornis eruitziet, en minstens de helft van de mannen met wie ik heb gewerkt, is in werkelijkheid niet psychisch ziek.
Kijk, een psychische aandoening betekent een pathologie van de geest, oftewel een gebrekkige werking van de geest. Bij de meeste suïcidale mannen met wie ik werk, is er geen sprake van een gebrekkige werking van hun geest. Ze hebben echt een leven dat niet meer de moeite waard is. Ze bekijken de situatie objectief en beseffen dat er geen uitweg meer is, dus kiezen ze voor zelfmoord.
Ik weet dat het een nogal controversiële uitspraak is, maar ik denk dat mijn klinische praktijk dat heeft aangetoond, en er is zelfs enig onderzoek dat dat ondersteunt.
Dr. Kanojia lijkt het wat losjes te formuleren: niemand heeft "echt" een leven dat niet meer de moeite waard is. Elk leven is de moeite waard . Maar het punt dat hij maakt is leerzaam: deze mensen met zelfmoordneigingen maken een keuze op basis van een verkeerde inschatting van de situatie, in plaats van dat ze het gebruik van hun verstand of wilskracht zijn kwijtgeraakt. Een deel van de oplossing voor zulke mensen is hen de betekenis te laten zien die ze missen – en het eerste en meest fundamentele onderdeel hiervan is de kennis uit de Catechismus , dat God ieder van ons heeft geschapen "om Hem te kennen, Hem lief te hebben en Hem te dienen in deze wereld en om voor eeuwig gelukkig met Hem te zijn in het hiernamaals."
De algemene punten die hij aanhaalt, worden echter bevestigd door overheidsstatistieken. De vijfjarige strategie van de Britse overheid voor zelfmoordpreventie noemt de volgende factoren als de belangrijkste risicofactoren voor zelfmoord:
Lichamelijke ziekte
Financiële moeilijkheden en economische tegenspoed
Schadelijk gokken
Middelenmisbruik
Huiselijk geweld
Sociale isolatie en eenzaamheid
De CDC noemt ook een aantal vergelijkbare factoren. Het is daarom niet terecht om de veronderstelling van verminderde schuld in veel zelfmoordgevallen, vanwege een psychische aandoening, door te trekken naar een zekerheid in alle gevallen . McHugh en Callan schrijven het volgende:
Het zou een vergissing zijn om te zeggen dat niemand die zelfmoord pleegt vrij is, maar ongetwijfeld is een groot percentage van degenen die zichzelf van het leven beroven niet verantwoordelijk voor hun daad.
Deze "fout", die zij aanhalen, zou in feite neerkomen op een verdere reductie van de traditionele leer van de Kerk tot een betekenisloze formule, gebaseerd op de onbewezen en volstrekt ongefundeerde aanname dat iedereen die zelfmoord pleegt krankzinnig is of handelt zonder vrije wil. Hoewel dit in veel situaties het geval kan zijn, maakt het benadrukken ervan het voor iemand noodzakelijkerwijs gemakkelijker om zelfmoord te plegen, omdat het de samenleving en haar individuele leden een heilzame bescherming tegen zelfmoord ontneemt.
Conclusie
Zoals aan het begin al gezegd: Zelfmoord is volledig te voorkomen, ook al voelt de persoon met zelfmoordgedachten dat anders. Depressie en psychische problemen kunnen worden aangepakt. De persoon met zelfmoordgedachten is waardevol, zowel op zichzelf als voor de maatschappij. Hij is geschapen naar Gods beeld en gelijkenis, wordt door Hem bemind en door Hem geroepen tot eeuwige vreugde, vrede en verlichting in de hemel – als hij maar bereid is om hier op aarde nog een korte tijd Gods wil te volgen.
De verleiding of het verlangen om zelfmoord te plegen zijn op zichzelf geen zonden, en degenen die hiermee te maken krijgen, moeten er moedig tegen strijden en daarbij gebruikmaken van zowel bovennatuurlijke als natuurlijke middelen ter voorkoming van zelfmoord.
Maar we kunnen en mogen niet instemmen met het moderne dogma dat zelfmoord moreel onverschillig is, of dat niemand die zelfmoord pleegt moreel verantwoordelijk is voor die daad, noch ideeën promoten die het voor iemand gemakkelijker maken om zelfmoord te zien als de "oplossing" voor zijn problemen. Als er iets zelfmoord bevordert, is het wel de afwijking van de leer van de Kerk die deze benaderingen vertegenwoordigen .
Gebeden van de H. Gertrudis de Grote