17/4 Oorlog, gerechtigheid, en het Kruis - Hoe zouden Katholieken hier nu over moeten denken? - Pillars of Faith - met dank aan Martine
Mijn geliefde broeders en zusters in Christus,
We leven in een tijd waarin de wereld voor onze ogen lijkt af te brokkelen. Naties keren zich tegen naties. Conflicten escaleren. Stemmen worden luider, bozer en meer verdeeld. En zelfs onder Katholieken – onder hen die verenigd zouden moeten zijn in de waarheid van Jezus Christus – zien we verwarring, spanning en soms zelfs vijandigheid.
Op zulke momenten vragen veel mensen zich af: "Wie heeft gelijk? Welke kant moet ik kiezen? Welk standpunt moet ik innemen?"
Maar voordat we die vragen stellen, is er een diepere en belangrijkere vraag die eerst beantwoord moet worden: "Denken we met de geest van Christus... of met de geest van de wereld?"
Want als we elke vraag over oorlog, rechtvaardigheid en conflict beantwoorden met een wereldse denkwijze – zelfs als we geloven dat we iets goeds verdedigen – riskeren we iets veel belangrijkers te verliezen dan welke aardse overwinning dan ook. We riskeren onze innerlijke helderheid te verliezen. We riskeren onze naastenliefde te verliezen. We riskeren Christus Zelf te verliezen.
Er is een vraag die de afgelopen dagen opnieuw is opgedoken – een vraag waar veel mensen mee worstelen en die eerlijk beantwoord moet worden. Het is de vraag naar geweld in de geschiedenis van Gods volk. Mensen kijken naar het Oude Testament en zien oorlogen, geboden, veldslagen. En ze vragen zich af: hoe rijmen we dit met Jezus Christus?
We moeten begrijpen dat God Zichzelf geleidelijk heeft geopenbaard in de heilsgeschiedenis. In het Oude Testament werkte Hij binnen een specifiek volk, een specifiek verbond, een specifieke tijd. Er waren momenten waarop oorlog was toegestaan, zelfs geboden, binnen dat zich ontvouwende plan. Maar die momenten waren nooit een universele toestemming voor geweld. Ze waren geen model dat in alle tijden en op alle plaatsen nagevolgd moest worden.
En dan, in de volheid van de tijd, komt Jezus Christus. En alles wordt tot zijn volheid gebracht. Alles wordt verhelderd. Alles wordt geoordeeld in het licht van Hem. En wat zien we?
We zien geen koning die overwint met het zwaard. We zien een Koning die overwint door het Kruis. We zien de Zoon van God voor Zijn vijanden staan – niet door legioenen engelen te roepen, niet door hen neer te slaan – maar door Zich te laten bespotten, geselen en kruisigen.
We horen Zijn woorden in de Hof van Gethsemane, wanneer een van Zijn eigen volgelingen Hem met geweld probeert te verdedigen: "Steek uw zwaard weer in de schede, want ieder die het zwaard opneemt, zal door het zwaard omkomen" (Matteüs 26:52).
En we horen Hem voor Pilatus zeggen: "Mijn koninkrijk is niet van deze wereld. Als mijn koninkrijk van deze wereld was, zouden mijn dienaren er zeker voor strijden dat Ik niet aan de Joden zou worden uitgeleverd; maar nu is mijn koninkrijk niet van hier" (Johannes 18:36).
Dit is het keerpunt. Dit is de lens waardoor alles nu begrepen moet worden. Christus overwint niet door Zijn vijanden te vernietigen. Hij overwint door voor hen te sterven. Hij verspreidt Zijn koninkrijk niet door overheersing. Hij verspreidt het door opoffering.
Laten we daarom heel duidelijk zijn: elk gebruik van religie om haat, wreedheid of de ontmenselijking van anderen te rechtvaardigen, is verraad aan Jezus Christus – ongeacht wie het doet en ongeacht de reden die men aanvoert.
Tegelijkertijd heeft de Kerk, geleid door waarheid en rede, altijd erkend dat we in een gevallen wereld leven. Zonde bestaat. Kwaad bestaat. Er zijn momenten waarop ernstig onrecht moet worden beteugeld. Dit is waar de Kerk spreekt over wat de traditie van de 'rechtvaardige oorlog' is gaan heten.
Maar we moeten hier voorzichtig zijn.
De Kerk leert niet dat oorlog goed is. De Kerk verheerlijkt oorlog niet. De Kerk tolereert oorlog onder zeer strikte voorwaarden, wanneer het noodzakelijk is om ernstig kwaad te beteugelen en de onschuldigen te beschermen.
Zowel Augustinus als Thomas van Aquino hebben dit benadrukt, waarbij ze stelden dat zelfs wanneer oorlog is toegestaan, deze altijd moet worden beheerst door rechtvaardigheid en gericht moet zijn op vrede.
De Catechismus van de Katholieke Kerk leert dat het gebruik van geweld aan zeer strikte voorwaarden moet voldoen: er moet een rechtvaardige reden zijn, het moet een laatste redmiddel zijn, er moet een redelijke kans op succes zijn en de gebruikte middelen moeten proportioneel zijn. Maar zelfs als aan al die voorwaarden is voldaan – en dat is een hoge lat – blijft er iets heel belangrijks waar.
Zelfs als een oorlog rechtvaardig is, is haat nooit rechtvaardig. Zelfs als geweld is toegestaan, is wraak dat niet. Zelfs wanneer een natie zichzelf verdedigt, moet de ziel van de christen geworteld blijven in naastenliefde. En hierin schuilt het werkelijke gevaar voor ons vandaag. Want in tijden van conflict is het heel gemakkelijk om dit uit het oog te verliezen.
Het is heel gemakkelijk om tribaal te worden. Om ons volledig aan één kant te scharen – niet alleen in rechtvaardigheid, maar ook in geest. Om over anderen te spreken, niet als mensen die naar Gods beeld zijn gemaakt, maar als vijanden die veracht moeten worden. Om houdingen, woorden en zelfs verlangens te rechtvaardigen die niet van Christus zijn. Het grootste gevaar in oorlog is niet alleen wat er op het slagveld gebeurt. Het grootste gevaar schuilt in het menselijk hart.
Een Katholiek kan zijn ziel verliezen terwijl hij verdedigt wat hij als juist beschouwt... als hij de naastenliefde verliest. Een Katholiek kan spiritueel blind worden terwijl hij beweert op te komen voor gerechtigheid... als hij de waarheid en barmhartigheid verloochent. Daarom moeten we steeds weer terugkeren naar het Kruis. Want het Kruis staat boven elk conflict. Het Kruis oordeelt over elke natie. Het Kruis ontmaskert elke zonde – aan elke kant. Aan het Kruis zien we de volle gruwel van de zonde. En we zien ook de volle diepte van Gods barmhartigheid.
We zien dat Christus niet alleen stierf voor degenen met wie we het eens zijn. Hij stierf voor iedereen. Voor elke natie. Voor elk volk. Voor elke ziel. Dus, als we op de juiste manier willen nadenken over oorlog, over gerechtigheid, over de conflicten van onze tijd, moeten we aan de voet van het Kruis staan. Niet aan de ene of de andere kant, zoals de wereld het definieert. Maar met Christus. Alles bekijkend door Zijn ogen.
En vanuit die positie kunnen we beginnen te begrijpen hoe we geroepen zijn om te leven. We zijn geroepen om te bidden – niet alleen voor degenen met wie we ons identificeren, maar voor allen die lijden. We zijn geroepen om haat te verwerpen – zelfs wanneer we woede voelen. We zijn geroepen om de waarheid te zoeken – niet propaganda, niet manipulatie, niet emotionele reacties. We zijn geroepen om te vasten en boete te doen – want de strijd is niet alleen uiterlijk, maar ook geestelijk.
We zijn geroepen om trouw te blijven aan de sacramenten – aan de biecht, aan de Heilige Eucharistie – want zonder genade kunnen we niet geworteld blijven in Christus. En we zijn geroepen om te onthouden dat onze uiteindelijke loyaliteit niet uitgaat naar een natie, een politiek systeem of een aardse macht. Onze loyaliteit is aan Jezus Christus.
In tijden als deze bestaat de verleiding om ons door de wereld te laten leren hoe we moeten denken, reageren en voelen. Maar we moeten die verleiding weerstaan. Laat de wereld je niet leren hoe je over oorlog moet denken. Laat Christus je dat leren.
Laat woede je hart niet vormen. Laat het kruis je hart vormen. Laat angst je gedachten niet leiden. Laat de waarheid je gedachten leiden. Want Christus is niet afwezig in deze tijd. Hij regeert. Hij is Koning – niet ondanks de chaos, maar juist daarin. En Zijn koningschap is niet zoals het koningschap van deze wereld.
De wereld wint door macht. Christus wint door opoffering. De wereld zoekt de overwinning door overheersing. Christus openbaart de overwinning door de liefde die op het Kruis is uitgestort. En daar moeten wij staan. Aan het kruis. Altijd aan het Kruis.
Want als we ergens anders staan – als we staan in trots, in haat, in blinde trouw, in wereldse gedachten – zullen we uiteindelijk niet alleen van Christus verwijderd raken, maar tegen Hem ingaan. Laten we bij Hem blijven. Laten we trouw blijven. Laten we geworteld blijven in waarheid en liefde. En laten we niet vergeten, hoe donker de wereld ook mag lijken: Christus heeft de overwinning reeds behaald. En die overwinning werd niet behaald met het zwaard, maar met het Kruis. En mijn lieve broeders en zusters, als we eerlijk zijn, dáár ligt de echte strijd.
Het is niet alleen op de slagvelden, niet alleen in de beslissingen van naties, niet alleen in de strategieën van leiders. De echte strijd vindt plaats in het mensenhart.
Want lang voordat een wapen wordt geheven, is er al iets in de ziel geworteld. Lang voordat er geweld uitbreekt in de wereld, is er een afwending van God, een verharding, een verlies van naastenliefde, een bereidheid om een ander niet te zien als een broeder of zuster, geschapen naar Gods beeld, maar als iets minderwaardigs. En juist hier moeten we waakzaam zijn.
Want het is heel gemakkelijk om naar de wereld te kijken en te zeggen: "Daar is het probleem. Daar is het kwaad. Daar is het gevaar." Maar onze Heer roept ons steeds weer op om eerst naar binnen te kijken. Hij zegt in het Evangelie: "Want uit het hart van de mens komen boze gedachten voort, overspel, ontucht, moord, diefstal, hebzucht, boosheid, bedrog, wellust, een boze blik, godslastering, hoogmoed, dwaasheid" (Marcus 7:21-22).
Oorlog begint niet op het slagveld. Oorlog begint in het menselijk hart. Dus als we over rechtvaardigheid willen spreken, als we over wat rechtvaardig is willen spreken, dan moeten we beginnen waar Christus begint: met de bekering van het hart.
Augustinus schreef, reflecterend op de realiteit van oorlog en vrede, dat ware vrede niet simpelweg de afwezigheid van conflict is, maar de 'rust van de orde'. En die orde begint wanneer de ziel op de juiste manier op God is gericht.
Als de ziel in wanorde verkeert, als ze wordt beheerst door woede, trots, angst of haat, dan kan zelfs wat een rechtvaardige zaak lijkt te zijn, verdorven raken.
Daarom heeft de Kerk er altijd op aangedrongen dat zelfs wanneer geweld wordt gebruikt voor legitieme zelfverdediging, dit niet alleen moet worden bepaald door externe omstandigheden, maar door een innerlijke gezindheid geworteld in rechtvaardigheid en naastenliefde. Want zonder dat raakt alles verstoord.
We beginnen te rechtvaardigen wat nooit gerechtvaardigd zou mogen worden. We beginnen te verontschuldigen wat nooit verontschuldigd zou mogen worden. We beginnen te spreken op een manier die niet het Hart van Christus weerspiegelt, maar de geest van de wereld. En dit moeten we heel duidelijk zeggen: geen enkele politieke zaak, geen enkel nationaal belang, geen enkel aards doel – hoe ernstig ook – kan ons ooit toestemming geven om te haten. Haat is nooit gerechtvaardigd.
Verachting voor de waardigheid van een ander is nooit gerechtvaardigd. Vreugde scheppen in het lijden van anderen is nooit gerechtvaardigd.
En toch, als we niet oppassen, kunnen we beetje bij beetje, woord voor woord, gedachte voor gedachte, die kant op drijven. Daarom moeten we dicht bij het Kruis blijven. Want aan het Kruis wordt alles gezuiverd. Aan het Kruis zien we wat zonde werkelijk doet. Aan het Kruis zien we wat liefde werkelijk is. Aan het Kruis worden we eraan herinnerd dat ieder mens – ieder mens – iemand is voor wie Christus Zijn Kostbaar Bloed heeft vergoten.
Niet alleen degenen met wie we het eens zijn. Niet alleen degenen die tot ons land behoren. Niet alleen degenen die onze overtuigingen delen. Maar iedereen.
En dit betekent niet dat we de waarheid verlaten. Het betekent niet dat we doen alsof het kwaad niet bestaat. Het betekent niet dat we weigeren onrecht te erkennen of de noodzaak om ertegen te strijden te erkennen. Maar het betekent wel dat we het kwaad bestrijden zoals Christus deed. Met waarheid. Met helderheid. Met moed.
Maar nooit met haat. Nooit met een gebrek aan naastenliefde. Nooit met een geest die de waardigheid van de menselijke ziel vergeet.
Mijn lieve broeders en zusters, één van de grootste gevaren van onze tijd is dat mensen meer gevormd worden door de constante stroom informatie om hen heen dan door het Evangelie zelf. We horen de hele dag stemmen – nieuws, commentaar, analyses, meningen – en dat begint vorm te geven aan hoe we denken, hoe we reageren, hoe we oordelen. En als we niet oppassen, kunnen we op de gebeurtenissen in de wereld gaan reageren, niet als katholieken, maar als deelnemers aan een wereldlijk conflict.
We beginnen de taal van de wereld te spreken. We beginnen te denken in categorieën die niet geworteld zijn in Christus. We beginnen te reageren zonder gebed, zonder reflectie, zonder onderscheidingsvermogen. En langzaam, bijna zonder het te beseffen, drijven we af. Daarom moeten we doelgericht zijn. We moeten weloverwogen te werk gaan. We moeten ervoor kiezen om geworteld te blijven in Christus.
Dat betekent gebed – echt gebed, niet alleen woorden, maar tijd doorbrengen met God. Dat betekent de sacramenten – de biecht, waar onze harten gereinigd worden; De Heilige Eucharistie, waar we verenigd zijn met Christus zelf.
Dat betekent vasten en boetedoening – want we mogen niet vergeten dat de strijd die we in de wereld zien ook van geestelijke aard is.
De H. Paulus herinnert ons eraan: "Want onze strijd is niet tegen vlees en bloed, maar tegen overheden en machten..." (Efeziërs 6:12).
Als we dat vergeten, zullen we alles verkeerd begrijpen. We zullen mensen als de ultieme vijand gaan beschouwen. En dat is nooit waar. De vijand is de zonde. De vijand is de verwerping van God. De vijand is de duisternis die probeert te verdelen, te vernietigen, zielen weg te trekken van de waarheid en van de verlossing.
En dus moeten we strijden – maar we moeten op de juiste manier strijden. We moeten strijden als Christenen. We moeten strijden met de wapens die Christus ons heeft gegeven: gebed, waarheid, naastenliefde, offer en trouw.
En bovenal moeten we Hem trouw blijven. Want wat er ook in de wereld gebeurt – hoe instabiel de dingen ook lijken, hoe hevig de conflicten ook worden – deze waarheid blijft onwrikbaar: Christus is Koning. Hij is geen afstandelijke toeschouwer. Hij is niet afwezig. Hij regeert. Zelfs nu. En Zijn overwinning is reeds behaald.
Niet door geweld. Niet door overheersing. Maar door het Kruis.
En daarom reageren we niet met angst. We reageren niet met haat. We reageren niet door onszelf te verliezen in de chaos van de wereld. We reageren door dichter tot Hem te naderen. Door standvastig te blijven in de waarheid. Door geworteld te blijven in de liefde. Door te weigeren dat iets – absoluut niets – ons scheidt van de gedachten en het hart van Jezus Christus.
Want uiteindelijk is dat wat telt. Niet welke kant we kozen in een werelds conflict. Maar of we Christus trouw zijn gebleven. Of we liefhadden zoals Hij liefhad. Of we bij het Kruis stonden. En daar bleven.
Moge de Almachtige God u zegenen, in de naam van de Vader, en van de Zoon, en van de Heilige Geest. Amen.
Bisschop Joseph E. Strickland
Emeritus-bisschop
19/4 De bijbel in het Witte Huis: De ultieme bliksemafleider? - Niburu
