Voorbije week

Het vervolg op deel 1 van gisteren (25/09/2005) over het Realistisch schilderen en of realistische schilders iets bijbrengen aan de schilderkunst. Om een goed idee te hebben waar het over gaat lees je best ook deel 1. 

Je zal mij nooit horen beweren dat een schilder die, doormiddel van  enkele zwarte of rode punten en deze punten te flankeren door dito strepen en klodders verf  en dan zegt dat hij sneeuw heeft geschilderd, niet naar de werkelijkheid kan tekenen of schilderen. Met een aantal neuten op zou ik daar zelfs zwarte sneeuw in kunnen zien . Dus verkondigen dat Modernisten niet kunnen tekenen uit waarneming, zou een zeer bekrompen mening zijn, daar ik niet eens weet wat die man of vrouw werkelijk als tekenaar of als schilder waard is.
Maar evenzeer vind ik het een domme stelling te  zeggen dat het naar Realiteit schilderen minder kunstig is aan het schilderen van een hervormde  en eigen interpretarie van de realiteit. Want hoe weet je waar de schilder zich bevond op het ogenblik dat  hij een  boompje of dat model of dat landschap schilderde. Was hij wel op die  plaats waarvan jij denkt dat het geschilderde een voorstelling is, of was hij in zijn atelier of  op een andere locatie. En als hij al op locatie aan het schilderen was, heeft hij dan niet nieuwe composities, nieuwe kleuren en kleurarrangementen gemaakt van de bestaande toestand. Door eventueel objecten  weg te laten en ander dingen toe te voegen kan hij een totaal nieuwe realiteit gemaakt hebben waar geen enkele toeschouwer achteraf weet van heeft. 
Er bestaat zoiets als dichterlijke vrijheid in het maken van gedichten,en de vrijheid die een schilder heeft bij het maken van schilderijen laten we die dan de  schilderlijke vrijheid noemen. Of denk jij mischien beste Ludo dat ik letterlijk alle stillevens zelf uitstal en opzet en dan alles netjes overteken en schilder. En indien ik dat doe, dan nog maak ik de compositie (samenstellen van het stilleven) zelf en zelfs jij zal begrijpen dat het niet perse een compositie is die je  in de natuur vindt. Neen dat onderwerp heb ik dan zelf samengesteld en zelf gemaakt, dat is iets wat ik zelf creëer. En door het realistisch te schilderen laat ik achteraf de toeschouwers, via mijn schilderij, mee genieten van iets dat eigenlijk een kortstondig leven heeft gehad.
Neen mijn beste vriend, en vergeef mij de ironie, ik heb redelijk wat stielkennis opgedaan in de afgelopen 25 jaar als schilder, veel van deze zogenaamde realitische schilderijen komen voor een gedeelte of soms helemaal voort uit mijn fantasie. Ik weet hoe het licht reflecteert in een fles of op glas, ik weet dat een schaduw indien het licht van rechts komt  zo en niet andersom achter een welbepaalde schaal ,of op een achtergrond valt. Een schaal of  achtergrond die  ik dikwijls zelf bedenk, die ik zelfs niet in mijn bezit heb of dacht je dat ik honderden houten achtergronden en evenveel doeken en andere objecten bezit die ik in mijn schilderijen gebruik.
Zelf heb ik zeker niet de wijsheid in pacht ook niet als het over schilderen of  kunst in het algemeen gaat, maar ik verzeker je, en dat weet ik uit ervaring dat de toeschouwer slim genoeg is en voor zichzelf bepaalt wat kunst is.
Voor de een is dat super realisme voor de ander Naïve kunst voor weer een ander is dat een Visionistisch schilderij en voor nog andere is dat het Kubisme of Surealisme of Modernisme met al hun onderverdelingen.
Eigenlijk zou ik je willen vragen wat is kunst?
Wel mijn menig hierover geef ik morgen en ik ben benieuwd om de jouwe te kennen.
Lees ook de tekst bij de foto hieronder voor iets meer inzicht in mijn redenering

Naar aanleiding van een artikel dat ik gelezen heb op het blog van een van onze medebloggers, ben ik bijna achterover gevallen van verbazing. Volgende uitspraak werd gedaan: Schilders die een realistisch werk afleveren fabriceren iets klakkeloos zonder zelf een eigen inzicht toe te voegen of een specifieke eigen zienswijze te geven aan het geschilderde.  En zodoende  geen enkel extra gegeven bijdragen aan hetgeen ze schilderen.  Wel deze uitspraak is een  kunstenaar onwaardig. Ik heb dan ook onmiddelijk een reactie gegeven via het dagboek van de schrijver. Tevens wil ik hier mijn eigen menig geven en even rechtzetten en uitleggen waarom ik zulke uitspraak dom en weinig respectvol vind. In de eerste plaats wil ik u de mening van deze schrijver-artiest zeker niet onthouden: Realisme

Waarom zouden beeldende kunstenaars zich beperken tot het slaafs nabootsen van de realiteit als die toch al bestaat? Is het dan niet veel boeiender om een eigen beeld te creëren. Maar het aangaan van die uitdaging schrikt duidelijk velen af. Tekenen betekent dus niet het afbeelden van wat ik zie, maar "wat zie ik er in."  Wat kan de kunstenaar toevoegen aan de realiteit omdat die boom of dat landschap of dat model, zijn boom, zijn landschap of zijn model wordt.

Om het op een beschaafde toon te zeggen ben ik het niet helemaal eens met deze stelling.

Realisme of superrealisme of schilderen naar de werkelijkheid (realiteit) is in de eerste plaats het streven om de behoefte die ontstaat bij een schilder, om een deel van de visueel waarneembare werkelijkheid, zo in een plat vlak af te beelden, dat de kijker de illusie heeft de realiteit zelf te zien.  Deze behoefte bestaat al duizenden jaren en is zeker zo oud als het schilderen zelf,  mischien wel zo oud als dat de mensheid (denk aan de grotten van Altamira waar de toenmalige mens reeds de dingen die hij interessant vond op de wand tekende. Door te tekenen of tenminste te proberen iets gelijkend op weer te geven en gelukkig voor ons kende hij toen nog niet het Modernisme, heeft hij ons een inzicht gegeven in de toenmalige wereld of in de Realiteit van toen. Door de eeuwen heen is het schilderen naar model en naar de realiteit een academisch gegeven geweest om het zogenaamde "metier of vak" van schilder onder de knie te krijgen. Want laten we eerlijk zijn het Modernisme heeft zijn oorsprong in de 19de en 20ste eeuw waar een aantal artiesten een verhaaltje wisten te vertellen bij enkel strepen, vegen en dergelijke meer en hierdoor een aantal snobs wisten te overtuigen van hun kunnen. Dus waarom zouden de werken van een "kunstenaar" die de drang en de behoefte heeft om te schilderen naar wat hij ziet of van objecten die hij in zijn verbeelding ziet en die wonderwel gestalte  geven aan een aantal realistische  en hedendaagse dingen. Voor de toeschouwer  is er  geen verhaaltje nodig om het schilderij te begrijpen omdat de dingen herkenbaar zijn.Maar waarom deze schilderijen van minder belang of minder kunstig zouden zijn dan de werken van iemand die de werkelijkheid vervormt blijft mij een raadsel. Toch niet omwille van dat verhaaltje hoop ik, want en dat is het mooie van de zaak, je kunt dat verhaaltje nergens vastknopen aan wat je op dat doek of blad ziet. Ik persoonlijk denk dat je een toeschouwer niet hoeft te vertellen of iets moet wijsmaken over wat hij dient te zien in je werk. Ik denk dat een toeschouwer slim genoeg is om te zien wat er op het doek staat als het tenminste duidelijk is wat je werk voorstelt en dat dat is even belangrijk laat de toeschouwer zelf invullen wat dit of andere tekening voorstelt..  Om deze tekst niet te lang te maken en je de kans te geven om zelf eens na te denken en eventueel commentaar te geven over wat je net hebt gelezen (via mijn gastenboek of e-mail) komt morgen een tweede deel. Ook wil ik je vragen goed het bovenstaande schilderij te bekijken en aandachtig de uitleg te lezen. Vriendelijke dank.

Vandaag wil ik een lans breken voor mijn meest geliefde medium bij het tekenen en schilderen namelijk het  "Pastelkrijt".
Waarom pastelkrijt?
Wel eigelijk is dit een appart verhaal .
Van in mijn jeugd had ik reeds een voorliefde  voor tekenen met potlood en pen. Ik kende het pastel als medium toen nog niet.
 Later in mijn academie tijd Bilzen kwam ik bij momenten in aanraking met pastel, dit medium werd niet specifiek onderwezen, het kwam wel  aan bod maar meer als hulpmiddel bij het snel kleurschetsen.
Na mijn academie tijd heb ik een hele tijd op mijn eentje als kunstenaar bezig geweest waarbij ik nog weinig in contact kwam met andere kunstenaars liefhebbers.
Tot ik op een bepaald moment de kans kreeg om aan te sluiten bij de Kunstkring Alkanna. Daar leerde ik Gerard Tullemans kennen een Kunstenaar in de echte zin van het woord een kunstenaar  in hart en ziel die als kleine bijverdienste de leden van de kunstkring de kneepjes van het vak als het ware bijbracht (de meeste waren en zijn nog steeds autodidact).
Wel van die man leerde ik op enkele maanden meer dan de vijf jaren in de academie. Gerard was een pracht kerel zowel als artiest maar zeker als mens. En hij bracht me eigenlijk op het spoor van Pastelleren omdat zo zei hij ik veel aanleg had voor tekenen en schilderen met een droge techniek waarmee hij niet bedoelde dat ik een droog stoppel was (althans dat hoop ik toch niet) maar eerder zoals hij het uitdrukte had ik iets in mijn vingers dat het beste tot uiting zou komen als ik me specialiseerde in tekenen met krijt (zo noemde hij het pastel).
Om mij te overhalen (want toen was olieverf en aquarelle het van het maar het liefst tekende ik toch met de pen) nam hij me mee naar een tentoonstelling in Maaseik van Jef van Grieken.
Hetgeen ik daar zag was voor mij een ware openbaring, wat kon die man tekenen MET PEN en wat maakte die man mooie etsen en ook prachtige schilderijen met  ............ .
Ik moet eerlijk bekennen dat de pentekeningen mij meer aanspraken dan al de rest maar toen we achteraf samen een pint gingen drinken vertelde Gerard mij dat die Jef van Grieken prachtige pentekeningen maakte en dat het pastel schilderen daar zo goed bij aansloot  en langs zijn neus weg zei hij dat zou jij ook eens moeten proberen Pierre.
En na verschillende pinten, en heel wat uren late,r was ik zelf ook overtuigt dat ik dat pastel schilderen ook eens moest  proberen.
Ik moet nu zeggen ik heb mij die beslissing niet beklaagt want als je het pastel weet te gebruiken  zoals het hoort  met het juiste gevoel  en ""Zacht" dan geeft het je onder de vorm van subtiele maar toch zeer intense kleuren die een fantastische gloed tentoon kunnen spreiden je een enorme respons van kracht en gloed terug.
Morgen iets meer over het pastel zelf.

Als voorlopige afsluiter van dit hoofdstuk  "atelier"  wil ik vandaag nog enkele atributen bespreken die ik gebruik bij het buiten schilderen of bij onze 14 daagse samenkomsten van  onze kunstkring..
In de eerste plaats wil ik mijn schilderskoffertje voor pastel aan u voorstellen (foto 1). Het is niks speciaals maar wel super handig; Je zult je mischien afvragen vanwaar komt dit onding wel het is een make-up koffertje dat ooit zeer goedkoop werd verkocht in de grootwaren huizen, de makeup artikelen werden naar de vuilbak verbannen en het koffertje werd als schilderskoffer (pastel ) ingebruik genomen. Ook gebruik plastiek dozen gevuld met rijst om mijn pastels in op te bergen als ik op verpaatsing ga schilderen. (zie foto) Dit is zeer handig omdat je de kwetsbare krijtjes op die manier zeer goed beschermt en ten tweede deze dozen perfect in mijn koffertje passen.
Voor met olieverf te werken heb ik zelf een kistje gemaakt (foto2) in het begin dat ik academie ging volgen (reeds meer dan 22 jaar geleden) en deze kist al is  het niet meer zo frequent als in de tijd dat ik vooral met olieverf schilderde.
Een atribuut dat zeer belangrijk is als ik buiten ga tekenen is een plooibare werktafel (pastel). Het is zoals je kan zien drie keer niks maar wel handig om op je gemak te gebruiken (foto3) als je buiten zit te tekenen. Het is weer zelf ontworpen en gemaakt en deze tafel heeft al  zeer vele uren dienst gedaan.
Als laatste hulpstuk in de rij kan ik een werktafeltje voorstellen dat ik gemaakt heb om in de club op mijn gemak te kunnen werken (zie foto 4. Het is een tafeltje dat ik van afval hout in elkaar geknutselt heb, en dat enorm handig is bij het tekenen. Vooral omdat ik zoals ik reeds eerder meldde ik zelden of nooit aan een ezel teken maar steeds op een tekentafel die iets schuin staat. Op dit tafeltje staat het werkblad (van afval laminaat planken gemaakt) onder de zelfde hoek als mijn tekentafel. Het blad heeft een afmeting van 80/80 cm en daar kan ik al een redelijke tekening op kwijt. Om je een idee te geven hoe dit er allemaal uitziet als we aan het werk zijn ga ik volgende week maandag enkele foto's nemen in ons clubatelier . Dan kan je zien hoe wij werken en hoe dit tafeltje zelf dienst doet. Aan de zijkant heb ik een kleine tabletje gemaakt voor mijn tekenspullen op te plaatsen zodoende neem ik als ik bezig ben niet meer dan 1m ruimte in en ik heb alle nodige materialen kort bij de hand. 
De volgende dagen wil ik nog wat uitleg geven over pastelkrijt zelf en hoe men er mee werkt.

Vandaag ga ik het hebben over alles wat te maken heeft met een gerieflijke teken- en schilderhoek.
Veel tekenaars en schilders werken aan een ezel, ik zelf doe dat meestal niet, ik werk aan een zelf ontworpen tekentafel.
In een vorig leven was ik technisch tekenaar van beroep en bracht zodoende uren en dagen door aan de tekentafel. Hoewel het stresserend was (steeds tegen de tijd werken ) had dit beroep zoals alle beroepen denk ik, zijn positieve kanten en één van deze kanten was en is nog steeds dat je heel veel verbeelding gekoppelt aan een grote realiteitszin moet hebben. Door lange dagen aan de tekentafel door te brengen ging ik zoeken om op de meest comfortabele manier te kunnen tekenen.
Aan de hand van die bevindingen heb ik zelf een tafel gemaakt die voor mij de ideale werkhouding (zowel zitten als staan) heeft, en deze tafel gebruik ik nog steeds als mijn tekentafel.(foto 1).
Toen ik mijn atelier ben beginnen in te richten en nood had aan kasten om mijn tekenmateriaal op te slaan vond ik een ontwerp voor het bewaren van pastels.Aan de hand van dat ontwerp ben ik beginnen verder te borduren om enkel specifieke en nuttige opbergruimte te combineren, met als uitkomst mijn huidige pastelkast (foto2).
Op het eerste zicht niets bijzonders maar als je nader toekijkt zul je zien dat er wel enkele onderdelen aan zijn die je niet in de handel (zelfs niet in de vakhandel) kan vinden..
Tenslotte heb ik ook nog een aantal ander gebruiksvoorwerpen (in functie van pasteleren) ontworpen. Deze voorwerpen zijn even eenvoudig als doeltreffend voor op verplaatsing (buiten of op de club) geriefelijk te kunnen werken, maar daar wil ik een latere keer nog iets over kwijt.
Mijn tekentafel is eigenlijk vrij eenvoudig maar heeft een aantal eigenschappen die ik zelf zeer goed kan gebruiken bij het tekenen en schilderen
- zij is in de hoogte verstelbaar door een zeer eenvoudig systeem
-heeft een tekenblad dat gemakkelijk kan aangepast worden aan de omstandigheden
-heeft een aantal opbergmogelijkheden die gemakkelijk zijn voor het tekenen met krijt
- is gemaakt uit een natuurlijk product (hout) wat ik zelf zeer belangrijk vind.
Mijn tekenkast bestaat uit twee grote onderdelen waarvan een gedeelte een opbergfunctie heeft,  voor al mijn benodigdheden voor pastel, teken en schilderatributen.Het ander gedeelte heeft specifiek een opberg- en rangschikkingsfunctie voor mijn pastelkrijtjes.
Over hert eerste gedeelte van deze kast kan ik kort zijn het is een kast zoals zoveel kasten met een schuif en een aantal opbervakken.
Het gedeelte waar ik mijn pastelkrijtjes in bewaar is in die zin uniek dat ik een aantal functies heb samen gebracht:
-opbergen van krijtjes
-rangschikken van krijtjes, in toon en in kleur
- onderhouden van zuiverheid van krijtjes
- en het deksel kan dienen als een prikbord voor verschillende wetenswaardigheden.
Aan de hand van de verschillende foto's kan je deze onderdelen zien.
Morgen wil ik als laatse onderdeel van dit hoofdstuk mijn atributen voor op verplaatsing te schilderen tonen en een kleine uitleg geven over  wat pastelkrijt is en welke mogelijkheden er bestaan om met dit medium te werken.