Den Grooten Oorlog in Retie (10)

Concert van 4-tune o.l.v. Bert Verdonck & Manteliusensemble o.l.v. Jos Cuppens

op zondag 21 december 2014

om 16 uur

in de Sint-Martinuskerk Retie

De 11-11-11-actie van dit jaar is gericht tegen de voedselverspilling.

1/3 van alle voedsel wordt verspild terwijl 1 mens op 8 honger lijdt.

Met uw steun pakt 11.11.11 dit onrecht aan.

U kan de actie van 11.11.11 steunen door

-een overschrijving; voor een gift vanaf 40 euro krijgt u eind maart 2015 automatisch een fiscaal attest;

-uw bijdrage in de enveloppe te stoppen die in alle brievenbussen werd gedeponeerd; de vrijwilligers -u herkent ze aan het 11.11.11-naamkaartje- komen de enveloppe ophalen.

Na de Eerste Wereldoorlog werd door de bisdommen aan de parochies gevraagd een verslag over de oorlogsgebeurtenissen in te sturen. Die oorlogsverslagen worden bewaard in het Rijksarchief. Ook van de parochie Sint-Martinus is er een uitgebreid met de hand geschreven verslag. In een aantal artikels zal ik het verslag, in de spelling zoals het geschreven werd, online plaatsen.

-----------------------------------------------------------

(De verslaggever verwijst naar een 'verslag ingeleverd in 1915 (17), en voegt volgend 'Bijvoegsel' toe:)

De soldaten die in R. gemoord, gebrand, enz. hebben den 22 Oogst 1914, waren Uhlanen (18), aangevoerd door commandant Von Kaiser.

Het meisje dat doodgeschoten werd, Maria Elisabeth Van Herck, oud 15 jaar, stond voor het venster binnen in huis, en werd door 2 kogels getroffen: de dood was oogenblikkelijk.

De huizen, door de D. in brand gestoken, stonden op de 4 hoeken van de kruisstraat van het dorp (19), rond de Kerk. Ware er wind geweest, geheel de kom ware in brand geraakt. (Zie lichtprent (20). Rechts 3 huizen, links één afgebrand op den steenweg naar Turnhout. - Zie ook bijvoegsel)

--------------------------------

17. Verslag ingeleverd in 1915: Vermoedelijk heeft de pastoor het verslag over de gebeurtenissen op 22 augustus 1914, goedgekeurd door de gemeenteraad op 26  augustus 1914, doorgestuurd naar de kerkelijke autoriteiten.

18. Uhlanen: Duitse ruiterpatrouilles werden tijdens de Eerste Wereldoorlog over het algemeen 'U(h)lanen' genoemd.

19. Kruisstraat van het dorp: Kruispunt van de wegen naar Arendonk, Turnhout, Geel, Mol op de Retiese markt.

20. Lichtprent: Foto.

------------------------------

Na de Eerste Wereldoorlog werd door de bisdommen aan de parochies gevraagd een verslag over de oorlogsgebeurtenissen in te sturen.

Die oorlogsverslagen worden bewaard in het Rijksarchief. Ook van de parochie Sint-Martinus is er een uitgebreid met de hand geschreven verslag.

In een aantal artikels zal ik het verslag, in de spelling zoals het geschreven werd, online plaatsen.

-------------------------------

4. De eerste weken algemeen neerslachtigheid onder de bevolking. De landbouwers hadden geen moed om de akkers te bezaaien: 'het zal alles plat geloopen en vernield worden' zegde ze. Stilaan werd de hand aan 't werk geslagen.

De sacramenten werden zoo druk ontvangen, dat wij op gewone zondagen een Kanunnik der Abdij van Postel (8), moesten bijvragen om de biecht te helpen hooren, (hetgeen vroeger slechts den 1en zondag der maand nodig was voor de leden van den Bond van het H. Hart (9).

De Eerwaarde leeraars Aug. Graulus (10), prof. te Vilvoorden, en Joz. Smets (11), id. te Ukkel, hielpen ook onder het verlof biecht hooren. Zelfde drukte aan den biechtstoel, als er een algemeen communie gevraagd was door Zijne Eminentie , onzen Beminden en Onverschrokken Kardinaal (12). De Mis werd goed bijgewoond, velen zelfs gingen in de week ter Kerke. Des avonds in de week had er een Rozenkrans plaats in de Kerk voor het dorp en de omliggende huizen (13); op de gehuchten werd dit gebed 's middags vericht voor de inwoners, die aan een Beeldje van OLV samen kwamen; op vele gehuchten zelfs 's avonds een tweede maal. Na de plundering en brandstichting van 22 Oogst 1914 (14) dierf het volk 's avonds niet naar de Kerk komen; de geburen vergaderden ondereen, en baden den Rozenkrans aan de deur hunner woningen.

Het getal communieën is in 1914 met 4500 vermeerderd.

------------------------------------

8. Kanunnik der Abdij van Postel: Een der Postelse norbertijnen die geregeld in Retie assisteerde was Ludolphus Van Genechten, Geel 1867-Postel 1935.

9. Bond van het Heilig Hart: Succesrijke religieuze vereniging die het maandelijks communiceren propageerde en organiseerde.

10. Aug. Graulus: August Graulus, priester, 1882-1965.

11. Joz. Smets: Jozef Smets, priester, 1883-1982.

12. Kardinaal: Kardinaal Mercier, 1851-1926.

13. Dorp en omliggende huizen: Bedoeld wordt: de Markt en de centrumstraten.

14. 22 Oogst 1914: Op de dramatische gebeurtenissen van 22 augustus 1914 wordt later in het verslag nog teruggekomen.

------------------------------------

Na de Eerste Wereldoorlog werd door de bisdommen aan de parochies gevraagd een verslag over de oorlogsgebeurtenissen in te sturen.

Die oorlogsverslagen worden bewaard in het Rijksarchief. Ook van de parochie Sint-Martinus is er een uitgebreid met de hand geschreven verslag.

In een aantal artikels zal ik het verslag, in de spelling zoals het geschreven werd, online plaatsen.

-------------------------------------

1. Rethy ligt ongeveer halverwege op den steenweg van Turnhout naar Moll. Het dorp behoort aan het kanton Arendonck, aan het arrondissement Turnhout, provincie Antwerpen, dekenij Moll.

2. In 't begin van den oorlog heeft de Burgemeester (1) doen aanplakken, en de Pastoor (2) op den predikstoel afgekondigd, dat geen burgers, slechts soldaten of leden der burgerwacht, een kenteeken dragend, aan de vijandelijkheden mochten deelnemen, om den vijand geen aanspraak te geven op plundering en moordenarij. Ook alle geschut, geweren, karabiens, revolvers, zijn op bevel van den Burgemeester ingeleverd op het gemeentehuis. Ook heeft de geestelijke overheid de burgers gewezen op hunne plicht, de soldaten desnoods te herbergen, de gekwetsten te verzorgen, hun , zelfs den vijanden, alle diensten van christene naastenliefde te bewijzen. Eene klas der Zusters Penitentienen (3) was in ziekenzaal veranderd; daar hadden de burgers bedden en slaapgerief heengebracht.

In 't begin van Januari 1915, is op de pastorij (4) eene ziekenzaal voor Duitsche licht gekwetsten ingericht, en heeft omtrent 3 maanden gediend. Daarna voor inkwartiering der D. soldaten. Van einde December 1914 tot 16 November (5)1918 , heeft de Pastoor aanhoudend minstens twee soldaten in kwartier gehad, buiten die, soms 2 of 3 ander voor eenige dagen ; en 3 tot 5 paarden in een magazijn in stal veranderd, tot begin van den zomer 1918.

3. De soldaten zijn met geestdrift naar het leger vertrokken; doch de getrouwden, 31 in getal, met de droefheid in het hart. Acht (6) vrijwilligers zijn onder den oorlog binnen gegaan. Totaal soldaten van Rethy (7): 106 (8).

----------------------

1. Burgemeester Alois Van Gansewinkel. Burgemeester van 1895 tot 1920.

2. Pastoor Augustinus Raeymaekers. Pastoor van 1912 tot 1928.

3. Zusters Penitentienen: Zusters Franciscanessen hadden zich in 1816 in Retie gevestigd en stichtten er het klooster Sint-Annadal in de Laarstraat.

4. Pastorij: De oude pastorie op de Pas, gebouwd in 1696.

5. 16 november: De wapenstilstand was 11 november. Ofwel vergist de verslaggever zich van datum, ofwel gaat het na 11 november om geallieerde soldaten.

6. Acht: Geschrapt 'zeven'.

7. Rethy: Bij besluit van de ministerraad van 11 juni 1931 werd aan de openbare besturen opgelegd voortaan de moderne spelling van de Vlaamse gemeentenamen te gebruiken. Rethy werd dus Retie.

8. 106: Geschrapt: '103'.

Het bezoek van een dochter van een Amerikaanse soldaat die tijdens de operatie Market Garden in Retie sneuvelde, heeft het onderzoek van Chris en Lydie Nuyts, Maria Van Gestel en Willy Thijs naar de oorlogsgebeurtenissen in Retie op 17 en 19 september 1944, nieuwe impulsen gegeven.

Bij dat onderzoek worden ook de laatste nog in leven zijnde ooggetuigen of hun kinderen betrokken en de belangstelling is ook van die zijde groot.

Op 2 november bezocht Jef Adriaensen (85), afkomstig van Werbeek, na zeventig jaar de plek waar een der Amerikaanse vliegtuigen neerstortte. Ze is gesitueerd ter streke Aberg, in laaggelegen, moerassig gebied, aan de Retiese kant van de Werbeekse Nete, vlak tegen het bruggetje aan, waarover je de Boshoek in Dessel kan bereiken.

Jef Adriaensen zag  als 15-jarige heel wat vliegtuigen en zwevers over Werbeek, richting Hodonk-Groene Bemd en Koninklijk Domein (Werbeekse Horst- Zanddijkdreef) vliegen. Een ervan crashte op de bezochte plek, andere stortten neer langs de Groenedijk en ten noordoosten van de Zanddijkdreef.

Al vlug na de crash won de nieuwsgierigheid het van de angst, en de wrakken werden door de mensen van Werbeek, Hodonk, Brand en de Boshoek in Dessel bezocht en met volharding gestript. Want alles kon in die dagen gebruikt worden. 

Retie doorgelicht (5)

(Foto: wooncomfort in de heraangelegde Groenstraat)