Rolf Falter

eerste en laatste oordeel

 

geen dag begint of

die dreun slaat aan:

keur mij, keur mij goed

zeg dat ook deze mens

het recht heeft te bestaan

 

je moet met handen in

de aarde graven, van

onder verborgen lagen

komt die stem

 

lippen moet je aan een

kaaksbeen kleven, een tong

bewegen in een schedelgat

 

die zal voorwaar van een

woedende vader zijn, een droeve

moeder kan - een echo kreunt

 

van ’s morgens vroeg: zeg

voor één keer, het is wel niet

helemaal maar toch al

goed genoeg

 

 

 

(Psychoanalytisch gezegd: de Wrekende God, het Oog dat alles ziet en niets vergeeft, is de gestorven vader die in je leeft. Elk streven naar succes is een verlangen naar goedkeuring vanwege die archetypische vader.)

Kapellestraat

 

soms loop je als een dode

en geen levende kan je

aanspreken om de weg te vragen

 

een rechte streep van kerk

naar Oud Kerkhof, hoe lang

al heet dit ons Tweebruggen-

plein: geen spoor van water,

geen dukdalf van een brug

 

een kapel waar gebeden werd

voor een zielenrust, een opgebroken

tramlijn waar een spelend meisje

een voorarm en wat vingers verloor

 

een fruithandel met Anatools

opschrift en schuins daartegenover

een hoge leeuwenvlag en nog een

koperen plaat, een tandarts van vroeger

 

een leegte, een braakveld volgepropt

met auto’s: toen kwamen er fietsers

uit, een schaftzak op de rug

 

van hout de letters aan een gevel

waar nog steeds een zaak van

ijzerwaren is: ga eens  naar

Marie van Sint Annen

om 100 gram nagels van vier

 

het klonk als een heiligverklaring

geen waarmerk op een zaagblad

of mes kan zo staan voor

deugdelijk en gedegen

als die bijnaam van een mollige

vrouw: Marie van Sint Annen

 

je ziet haar blanke armen,

een schort met bloemen,

je hoort een stem die spijkers

afweegt alsof er rozen aan groeien

 

soms loop je met je hoofd

tegen een naam, is een straat

een ingestorte tunnel onder de tijd

 

vandaag dinsdag
Dit is geen dagboek, maar toch is er een onrust die me verplicht om over vandaag te schrijven.
Deze namiddag was ik in mijn geboortedorp Hamme aan de Durme om een aantal exemplaren van het nieuwe boek te deponeren in een  paar winkels. Vrienden in het dorp stuurden me naar een  natturwinkel in de Kapellestraat waar naast allerlei kruiden en biologisch gekweekte groenten ook boeken worden verkocht.
De verkoper vertelde me dat hij er na 18 jaren mee ophoudt: zijn zaak staat te koop. Ik had de neiging om te vragen of er dan zo weinig Hammenaars bekommerd waren om hun voeding, maar zei heel opportunistisch:
- ik hoop dat je het nog een tijdje volhoudt.
Een mooie deerne met bijna etherische ogen leidde me verder door het straatje dat zoals de naam het zegt loopt van de decanale kerk naar de kapel van het Oud  Kerkhof (nu heet dat Tweebruggenplein wat al even historisch en ondoorzichtig is).
Zo kwam ik langs een groentenwinkel met een Turkse naam en aan de overkant wapperde de Vlaamse leeuw aan de gevel van het lokaal van de VB-jongeren. Ik bezocht de oude kerk met haar prachtige preekstoel en  voortreffelijke houten beelden van  de patroonheiligen Petrus en Paulus; en zocht  etalages van meer dan dertig jaar geleden.
Kortom, op zo'n wandeling bots je op heden en verleden.
En je loopt als een dode die is terug gekeerd en vergeefs probeert zich te oriënteren. Er is nog die winkel in ijzerwaren die wij aanduidden met 'Marie van Sint Annen': daar 100 grammen nageltjes kopen was een gewichtige zending. En zonderling is die naam: Sint-Anna is een buitenwijk van Hamme, dat verklaart allicht de naam van de winkel, maar het zegt niets over het aureool, over het onaantastbare gezag van die zaak: daar moest je zijn om waar voor je geld te krijgen en 'Marie van Sint Annen' was een waarmerk zoals Solingen op een padvindersmes.
In elk geval: hoe meer ik over dit dorp schrijf hoe vreemder het mij wordt, hoe verder de afstand.
Zegt dit iets over een man van bijna zestig die stilaan uit dit leven wegglijdt en krampachtig verlangt naar een aanwezigheid die voorgoed verleden tijd is?

lingua franca
Gisteren ging  Panorama over de moord op de Russische journaliste Anna Politkovskaja. Afgezien van afschuw voor het Poetinregime: wat viel er nog meer uit te leren?
Vrijwel alle ondervraagde Russen spraken perfect Engels.
Het ziet er dus naar uit dat het Engels de lingua franca van de toekomst zal worden, naar het voorbeeld van het latijn in de Middeleeuwen  maar dan niet beperkt tot een elite.
Verwonderlijk is deze ontwikkeling niet: er is niet alleen de dominantie van de Amerikaanse cultuur en economie, maar puur taalkundig is het Engels van alle grote wereldtalen het gemakkelijkst om aan te leren.
De spraakkunst van het Spaans en het Frans is heel wat ingewikkelder, en het Russisch en zeker het Chinees zijn voor de meeste mensen niet eens uit te spreken.
Welkeconclusies moeten we hieraan verbinden voor ons onderwijs? Heeft het nog zin te blijven hameren op het Frans als tweede taal in Vlaanderen? Ik herinner me de jonge moeder van een van mijn leerlingen  van het tweede leerjaar in 1968: 'De taalproblemen in Brussel zouden meteen opgelost zijn als Vlamingen en Walen met elkaar Engels zouden spreken.'
Mijn antwoord was toen dat buren toch in de eerste plaats elkaars taal moeten leren, maar is dit standpunt nog vol te houden?
Bovendien sluit de keuze voor het Engels als tweede taal niet uit dat men het Frans als derde kan handhaven.
In elk geval stellen we vast dat het rendement van de lessen Frans achter blijft bij dat van de lessen Engels. Zoals gezegd heeft dit te maken met de populariteit van de Angelsaksische cultuur, maar eveneens met het verschil in moeilijkheidsgraad.
De droom van het Esperanto als wereldtaal zal het nooit halen, maar het Engels zou een waardig alternatief kunnen zijn, als men blijft geloven in de bevordering van het wederzijds begrip door het hanteren van een gemeenschappelijke taal.
Voor alle duidelijkheid: als tweede taal, de moedertaal moet in het onderwijs de eerste aandacht krijgen.
Waarbij je in Vlaanderen voor het probleem blijft staan: welke moedertaal? Het algemeen Nederlands, het verkavelingsvlaams,  het dialect, (het Turks of Arabisch in een aantal gevallen)?
En daarnaast loert het gevaar om de hoek dat je met een taal tegelijk een cultuur en levensstijl in huis haalt. Mij lijkt het geen aantrekkelijk vooruitzicht mochten alle wereldbewoners namaak-Amerikanen worden.

empathisch

 

de wijze wendt zich

af, zeggen wijs genoemde

boeken, en toch: wat zie je

als je niet de wereld ziet?

 

zelfs de goden buigen zich

voorover, schudden mompelend

hun eeuwenoude hoofd, stoppen

dat vergeefse was in hun oren

 

het verzacht hun dromen

niet, monden die geluidloos

schreeuwen, lichamen

gebarsten als vruchten

onder boomgeruis

 

goden zijn de grootste

dwazen, vermorzeld door

berouw, eeuwig moeten zij

hun werk aanschouwen, hun

vingers tintelend van een begin

 

de wijze wendt zich van

zijn dagen af, voelt de zindering,

de zenuwtrek van eeuwen

 

hij danst als een derwisj

door de nacht, draagt de wereld

als een kiezel op zijn schouder, maakt

de goden dronken dat ze slapen

ik beken, ik heb geleefd - Pablo Neruda

 

beken : je hebt maar half geleefd

met een hand die greep en streelde

en zich verveeld in leven schreef

soms de boom in kon

waar de kers losschoot

als een kogel van genot

 

wat er van de liefde was

dat drinkbaar water

je proefde steeds de zwarte drab

na de bubbels die verdwazen

 

 

een vader half om half

een beul, een heul

een moeder even aanwezig

en afwezig daarna in de hevigheid

van altijd en nooit

 

woorden kwamen

helend als hysop

staken als glazen

splinters in je krop

 

je bent maar half

een ziener, een blinde

een eenhoorn,  een kalf

iets broodnodigs

klaargelegd om niet te vinden

a slumber did my spirit seal – W. Wordsworth

 

een sluimer sloot zijn lichaam

af, een rimpeling raakte kant

en wal, er staken duizend

handen uit, ze gaven zijn

hoofd door als een bal

 

zijn ogen lazen over duiven

die verdwenen aan een einder,

verschenen aan een andere

horizont, dezelfde van hoop

 

twee levens schoven als dozen

ineen – we zijn elkaars verloren

knopen, zei het boek, onze dood

zal van schone woorden zijn

losgekomen van oog en lippen

verneveld in een sluimer

 

neergedaald over gescheiden

dromen zoals een naadloos

kleed waaraan zij knopen

naait van vloeibaar goud

 

Electrabel en de vrije markt
Heel Vlaanderen lijkt verbolgen  te reageren op de aangekondigde prijsstijgingen bij Electrabel.
Liberale commentatoren wijzen erop dat dit niet ligt aan de vrije markt, maar juist aan een tekort aan vrije markt: Electrabel bezit namelijk een quasi-monopolie in de productie van electriciteit.
Laten  we eens duidelijk: de vrije markt heeft nooit bestaan en zal nooit bestaan.
Ten eerste is er altijd protectionisme geweest. Denk aan de landbouwsubsidies in Europa die ongeveer de helft van het EU-budget opslokten, aan de ondersteuning van de eigen staalproductie in de VS etc
Ten tweede vertoont het gedrag van de spelers op de zogenaamd vrije markt steeds een neiging naar trustvorming, conglomeraten waarbij de grote vissen de kleinere verslinden. Bij ons zag je dit gebeuren met de kleinere banken, zoals  Cera die opging in Kredietbank, de ASLK in Fortis, en met de kleinere brouwerijen zoals Hoegaarden dat werd ingepalmd door Interbrew.
Bijna altijd wordt dan het smoesje verspreid dat is voor een betere dienstverlening zal zorgen maar elke klant kan zelf nagaan of hij/zij bij Fortis leningen kan bekomen tegen een gunstiger tarief dan bij Cera. En iedere bierliefhebbers weet intussen al dat de Hoegaarden nooit meer zal smaken als vroeger. Om nog te zwijgen over het verlies van tewerkstelling.
Ten derde is het zo dat niet iederen begint met dezelfde kansen: de ene heeft een startkapitaal en de andere niet.
Kortom, de vrije markt is een mythe behalve in de zogenaamde vrijhandelszones met hun sweatshops en extreme uitbuiting.
Dit laatste onderstreept dat de vrije markt ook niet wenselijk is: een volkomen vrije markt betekent een verloedering van het milieu en schendingen van de meest elementaire arbeidsrechten. En een competitie totterdood waar alleen de grote aandeelhouders beter van worden.
De feiten bewijzen dat het principe van de vrije markt het meest performant is, het heeft dus geen zin om terug te willen naar staasbedrijven of naar een gemengde economie, maar zonder ernstige ecologische en sociale correcties is dit model een ramp voor iedereen die niet behoort tot die elite van rijke speculanten en beleggers.
Monopolies leiden tot arrogantie - dat bewijst Electrabel - maar concurrentie levert voor de klanten en de bevolking pas een verbetering op als wordt voldaan aan de bescherming van het milieu en het respect voor de werknemers.
Wat liberale denkers ook mogen verspreiden aan fabeltjes om de massa te misleiden.

sjablonen

 

dag na dag moet hij

verpoppen, naast zijn

lichaam staan, opvouwen

 

later wordt het uitgeschud

nagekeken op bruikbaarheid:

een ongeldig bankbiljet

waaraan hij reizen ruikt

vergezichten en gezichten

vergeefs nabij want even ver

 

een knoop en een jas slaat

open, sluit als vleugels

om het schuilen van een

meisje, kleine handen

die gulzig of geduldig zijn

 

dag aan dag moet hij

naast zijn vele schaduwen

staan: silhouetten gestempeld

met één sjabloon

 

de toon verschuift: verbrande

aarde, duinenzand, groenen

van een waterkant, violet van

bergen waarop de zon een rode

knobbel legt, een overgang

van snavel naar voorhoofd -

wat voor wezen heeft gevlogen

door die nacht, geruisloos

of druisend als kraanvogels?

 

avond na avond knipt hij

ze uit, kleeft er woorden

bij die weinig verklaren

 

tenzij het knerpen van schaar

en blad: scheiden gaat gewoon

van  voor af aan, alleen het

snijden gaat nooit voorbij