uit Van Toen en Thuis

baancafé In de Roskam

 

tweemaal daags kwamen we voorbij

aan dat gesloten café op een hoek:

een dubbele knoop in de donkere weg

naar Waasmunster en de betonbaan

die neerdook in de vallei van de Durme

 

die hoek kon je afsnijden over een koertje

met hondenhok en zwarte kiezel

langs een pissijn voor het lozen van de blaas

na met spijt gedane arbeid

 

want daarbinnen werd er de pees opgelegd

in de peeskamer: iemand moest dringend geld verdienen

een al middelbare vrouw die opeens een moeder bleek

met een dochtertje van vier of vijf

 

en later toen het kind de jaren had

voor de lagere school bleven de gordijnen

voorgoed gesloten en bij de verbreding

van het kruispunt werd de woning gesloopt

 

dagelijks kwamen wij schooljongens

toekomstige onderwijzers daar voorbij

en wisten wij veel op onze fiets

van de toekomst van een man:

toch niet tussen de dijen van zo’n vrouw

zo’n schepsel met een derde kale oksel

 

telkens weer kom je daar voorbij

op weg naar je gesloopte thuis

en je denkt aan je collega’s die zeggen

in hun wandelgang: als ze d’r maar liggen

op het einde van de maand  en wie somt

de pastoors en rechters op die klant

waren in deze handel

 

één keer ben je zelf terecht gekomen

in zo’n baancafé: builblauwe, liprode lichtjes –

de dame in het zwart danste

met de chauffeur van je schoolbus

en jij koos een plaatje uit de jukebox:

‘I was born under a wandering star’

 

onder wat voor ster zou het dochtertje zijn geboren:

misschien onder een melkweg die moeder was

bezig met brood en beleg verdienen

en rode en blauwe sporen?

uit Van Toen en Thuis

‘transmies’

 

een vreemd licht kwam in vaders ogen de eerste keer

dat hij dat woord heeft uitgesproken: ‘transmies’

we waren aan de sloop, een gewezen brouwerij

of een atelier met twee of vier machines

aangedreven door één motor, één riem

 

daar was geen spoor meer van, geen olievlek

noch ziektekiem: een diepe boomgaard

met rijpend fruit, opgeschoten gras als

vele vingers die wilden grijpen

 

het gebouw stond wankel: een stolp

over bruinig stof en die koepel

kon je breken met één hand

we zaten op het dak van pannenlatten

de gevels dansten alsof ze dronken waren

en met één duw plofte de achtermuur gelijk

een vermolmde balk,  verpulverde in het gras

 

die ‘transmies’ namen we mee:

een eindeloze stalen baar en de stenen

op een stootkar die gleden weer met verse

mortel op elkaar tot een stalling met een zolder

en op die zolder lag dat wonder

gerold onder het laagste van de pannen –

‘transmies’: wie zag  die trance in vaders ogen

 

wat voor grote plannen heeft hij gehad

met dat onhandig ding:

het was te zwaar om op te hangen

te lang om te dienen als bonenstaak

wat voor plannen heeft een man

die nog niet weet wat de goden weten:

een jaar of twee daarna was hij dood

naar die ‘transmies’ werd niet meer omgekeken

 

de stalling is nu afgebroken,  vervangen

door een echt gebouw, maar jij ziet

die verdwenen stalen vinger gestrekt

naar een hemels grauw, naar een boom

in die hemel en wat eraan groeit:

ach, vergeet het gauw

over het mandaat van de vrt

Vriend R. antwoordt op jouw kritiek op de vrt met: ‘gelukkig is de vrt er nog, de commerciële zenders die zijn pas een ramp…’

En daar zit je dan, je wil argumenteren met de verplichtingen die voortvloeien uit het mandaat van de vrt maar wie weet wat er in dat mandaat staat?

En altijd weer gaat het bij de beoordeling van een product om de normen die de makers beweren na te streven en om de ijkpunten of vergelijkingsmodellen: vergelijk je met de Vlaamse commerciële zenders of met  de beste zendverenigingen uit Nederland zoals NPS en VPRO; Arte zullen we maar buiten beschouwing laten en Channel Four is al jaren van onze kabel geweerd. Dan voer je de term ‘beheersovereenkomst vrt’ in op Google en je leest in Artikel 1 ‘het beleidskader en de opdracht van de VRT’ in het bijzonder paragraaf §4:

‘De VRT brengt in de uitvoering van zijn openbare omroepsopdracht een meerwaarde aan de Vlaamse samenleving op cultureel, maatschappelijk, democratisch, sociaal en economisch gebied. (…) Wat de culturele meerwaarde betreft, ondersteunt de VRT de eigenheid en diversiteit van de cultuur in Vlaanderen. Hij heeft bijzondere aandacht voor de culturele creativiteit in Vlaanderen. (…) Hij schenkt bijzondere aandacht aan educatie.’

In hoofdstuk 2 over ‘de inhoudelijke opdracht’ lees je in artikel 4, paragraaf §1:

‘prioritair: nieuws en informatie en cultuur, en daarnaast sport, kennis en wetenschap (educatie)’…

Ook in deze proclamatie ontbreken de referenties en de exacte streefdoelen en tot je teleurstelling worden de culturele opdrachten in hoofdzaak in verband gebracht met Klara, dus niet met Canvas: cultuur lijkt duidelijk of niet zo duidelijk bedoeld voor de minderheid die op deze radiozender afstemt, de meerderheid die vooral tv kijkt hoeft niet zo nodig met cultuur te worden lastig gevallen. En met de term ‘educatie’ lijkt de opdrachtgever uitsluitend kennis en wetenschap te bedoelen en niet ‘sensibilisering’, opvoeding in goeie smaak of politieke belangstelling of maatschappelijk engagement. Kortom, met deze tekst kan je vele kanten uit: hij kan gelezen worden als de bevestiging van het status quo of als een oproep tot meer kwaliteit en verdieping. En waar sta jij zelf nu: ben je een elitaristisch fanaticus, een kunstenfundamentalist, een linkse ‘beroepsagitator’ (dixit Paul Van den Boeynants) of een pretentieuze volksopvoeder die zijn smaak en belangstelling aan de bevolking op wil dringen?

uit Van Toen en Thuis (mei 2007)

jongensboek

 

de dag richt zich op als een boom

je kon een kijkhut bouwen

over de vlakte turen,  stofwolken

lezen als een volleerde indiaan

 

misschien stormen de woorden aan

een kudde waar je een winter van kan leven

misschien de donderroede van een trapper

die je bladeren schudt en je voorgoed

verzoent met het zwijgen

 

je adem beslaat de glazen bladen

van een boek van vroeger:

versta de wolken,  hun wollig schrift

dat uitwaaiert boven de daken

 

deze dag staat opgericht

als een vinger op de mond

van een dode moeder die geluidloos

strijkend om het strijdperk

van je helden stond

 

wen je ogen aan dit ochtendlicht

aan de kaft van schaduw

waar het haar naam

heeft in gegrift

Ansichten 4

10.
‘Alles van waarde is weerloos,’ schreef Lucebert; voeg daar maar aan toe: alles van waarde vraagt geduld, wat impliceert dat de vluchtige media niet zo geschikt zijn om het waardevolle over te brengen. Sms’en, praatprogramma’s met een strict ‘format’: een mening moet zich kunnen openvouwen als een vlinder die uit zijn cocon komt, als een bloem ‘s morgens in de eerste warmte, het vroege licht.

11.

Het moet niet altijd kritiek zijn, je mag ook al eens de loftrompet steken. In De Standaard van 29 december wordt stilgestaan bij het afscheid van Willy van den Bussche, de conservator van het Oostendse PMMK. Zijn critici zullen het hebben over zijn ‘horror vacui’: de tentoonstellingen van vdB waren meestal abondant, elke vierkante meter moest worden benut; en de nieuwlichters zullen hem een gebrek aan risico verwijten: meestal koos vdB voor stromingen of kunstenaars die reeds zijn gecanoniseerd. Maar voor het onderwijs waren zijn initiatieven een zegen: de Latemse school, Vic Gentils, Floris Jespers, Cobra, al deze retrospectieven sloten naadloos aan bij de literatuurgeschiedenis en vrijwel allemaal toonden ze toegankelijk werk voor leerlingen die nooit uit eigen beweging een museum zouden binnen stappen. De prijs voor scholen was steeds redelijk en een leerkracht kreeg alle bewegingsvrijheid om zelf te gidsen, het museum deed er alles aan om informatie ter beschikking te stellen. Kortom, aan het beleid van deze conservator kan deze oud-leraar alleen maar met dankbaarheid terugdenken.

12.

Nu je toch de dankbare toer op gaat: zelfs voor een Yankeehater is er één Amerikaans exportproduct dat je moet koesteren, de jogging. Geen enkel ander kledingstuk laat je zo vrij en comfortabel bewegen. Je partner vindt het zakkerig maar niet elke stap die je verzet is een schaakbeweging op de erotische markt.

Ansichten 3
8.
Serengetipark (Zomergasten met Dries van Agt in 2005)

Een leeuwin valt een waterbuffel aan, hangt aan de nek. De leeuw maakt schijnbaar onverschillig enkele rondjes om de buffel en springt dan op zijn rug. De buffelkudde staat het als met ongeloof aan te zien. Tot ze in beweging komen en als een brede maar rustige golf op de scene naderen. Leeuw en leeuwin slaan op de vlucht.

Moraal : als slachtoffers ook samenwerken hebben aanvallers minder kans.

Waarom waren de joden geen waterbuffels, de Hutu’s, de Sovjetrussen onder Stalin, de Chinese intellectuelen onder de Culturele Revolutie, de Cambodjanen onder Pol Pot… ?

Vooral die lijdzaamheid van inpakkende en aanschuivende joden : hoe heeft dit kunnen gebeuren ?

En wat als die ene afgezonderde buffel niet overeind blijft in de inertietijd van de kudde ?

9.

Alleen een koe ligt verzaligd, glazig van geluk, omdat ze geen weet heeft van de slachter.

10.

Zuster Monica in De Zevende Dag stelt het dragen van een hoofddoek door moslimmeisjes op een lijn met een hanenkam of Indianenveer bij experimenterende jongens : in strijd met het reglement van de katholieke scholen en dus verboden. De ex-directrice krijgt daarvoor applaus van het studiopubliek : het beste glijmiddel voor arrogante onverdraagzaamheid is een minzame glimlach, kardinaal Danneels heeft dat ook allang begrepen.

Bovendien zijn er weinig argumenten die zo droef en moedeloos maken als het gescherm met ‘het eigen pedagogisch project van het katholiek onderwijs’. Heel dit betoog steunt op een hypocrisie die wordt gedeeld door de overgrote meerderheid van de betrokkenen, de inrichtende machten, de ouders, de leerkrachten en zelfs de leerlingen en die hypocrisie is onaantastbaar omdat ze de weg is van de minste weerstand : principieel leven is heel vermoeiend en soms moet je je afvragen of het wel beter zou zijn. Osama Bin Laden is ongetwijfeld een heel principieel man. Dan toch maar liever de Guimardstraat ?

11.

Daarop verder bouwend : de Belgen zijn een volk van plantrekkers en foefelaars. Wie heeft al een Belg ontmoet die nog niet in het zwart heeft gewerkt of laten werken ? Maar doorgaans slaan we elkaar de kop niet in, we stenigen niet en hakken geen handen af. Onze normen zijn vervaagd maar ook het bloed van de bloeddorstigen is aangelengd met Duvel en Elixir d’Anvers : moet de moralist nu verontwaardigd zijn of de schouders ophalen en zelfs glimlachen misschien ?

 

Patrick Stouthuysen deel 2

 

Het paradoxale aan tolerante denkers is dat ze graag argumenteren met dogma’s. Zo vertrekt Stouthuysen van de basisgedachte: ‘de vrijheid van meningsuiting is absoluut of ze is niet’. De feiten leren ons dat geen enkel recht absoluut geldig is, maar afhankelijk van de context moet worden afgewogen tegen een ander recht.

Zo sluit het recht op leven niet het recht op gewettigde zelfverdediging uit: onze politieagenten mogen hun vuurwapen gebruiken indien hun leven in gevaar is en onze soldaten mogen doden om andere mensenlevens te redden.

Wat de vrije meningsuiting zelf betreft: vrijwel nooit wordt de notie ‘laster en eerroof’ in twijfel getrokken, er schijnt een duidelijke consensus te bestaan dat de ene mens de andere niet mag belasteren of zijn goeie naam bekladden. Racisme is laster en eerroof aan het adres van een hele groep, van een volk of ras.

Stouthuysen argumenteert dat verbodsbepalingen een einde maken aan het debat en een bewijs van intellectuele zwakte zijn.

Stouthuysen schrijft: ‘verbieden bevestigt, vrees ik, racisten alleen maar in hun gelijk.’ Houden wij er dan rekening mee dat elke dief of moordenaar overtuigd kan zijn van het eigen gelijk?

Er zijn tal van daden die bij wet zijn verboden en waar niettemin voortdurend over wordt gediscussieerd in het opvoedingsproces thuis of op school, of in de media. Na de moord op Theo van Gogh is het debat over het thema racisme ook bij ons voluit gevoerd. Tom Lannoye maakte in Humo de interessante bedenking dat er een verschil bestaat tussen racistische humor die af en toe aan bod komt en het stelselmatig herhalen van vernederende spotternijen. Dit stond ook in het arrest dat de Vlaams Blok-vzw’s veroordeelde: het gaat bij racisme niet om een sporadische opmerking of tekst, maar om het systematisch verspreiden van discriminerende boodschappen. In De Standaard verscheen de ingekorte toespraak van Matthias Storme over de toepassing van het begrip discriminatie en de onwenselijkheid om dit fenomeen te verbieden.

ansichten 2

3.
De demagogie in het debat over internationale politiek bestaat er onder andere in de geschiedenis op een willekeurig moment te laten beginnen. De voorgeschiedenis zou immers de eigen verantwoordelijkheid kunnen blootleggen en de eigen leugens.

4.

Er zijn evenveel redenen om voort te leven als om eruit te stapen, meestal zijn het dezelfde.

5.

Een bepaalde kromming in een ruglijn maakt ze betoverend, iets meer of minder en je haalt er je neus voor op.

6.

Pedofielen hebben de zuiverste smaak, zolang ze lief zijn.(en hun ogen de kost geven en hun handen toevertrouwen aan de kunst)

8.

Over seks kan je blijven lullen ; met je hersenen kom je er toch nooit bij.

8.

Wie nooit over zelfdoding heeft nagedacht, heeft nooit nagedacht.

Ansichten eines Clowns

Dit wordt een doorlopende rubriek, genummerd zoals de 'Ideën' van de geniale Multatuli.
1.
Naaktloperij heeft weinig om het lijf.
2.
Iedere gave is tegelijk een opgave.

drie heren van stand - aanvulling

De enthousiaste analyse van zondag moet achteraf worden gecorrigeerd met de bedenking dat er een groot verschil op te merken is tussen een politicus in functie en iemand die terug blikt.
De Gucht zei ook dat hij geen standpunt wil innemen wie er in het Israëlisch-Palestijns conflict nu gelijk heeft en wie niet. Toch is het voor iedereen duidelijk dat de moord op meer dan 1 200 weerloze burgers en het uitstrooien van honderdduizenden clusterbommen onmogelijk een redelijke vergelding kan genoemd worden van de moord op en ontvoering van een paar soldaten.
Het doet denken aan de uitspraken van Dries van Agt in het onvolprezen Zomergasten van de VPRO: tijdens zijn premierschap had deze christen-democraat altijd de kaart van Israël getrokken, achteraf is hij een aantal keren op bezoek geweest in de Palestijnse gebieden en heeft hij een bocht van 180 ° genomen, zijn standpunt is nu dat de sterkste partij ook de zwaarste verantwoordelijkheid draagt en zelfbeheersing moet tonen.
Omgekeerd, de hooggestemde Karel van Miert is als Europees commissaris altijd een fervent verdediger van het concurrentiebeginsel geweest, het in Europa tot dogma verheven vrije marktprincipe, en van een socialist zou men toch mogen verwachten dat hij pleit voor sociale (en ecologische) correcties bij de vrije markt.
Voor beide heren van stand geldt dus overduidelijk dat de geest helderder functioneert als men de handen vrij heeft.