The guard

Er had een advertentie gestaan in The Daily Graphic (een dagblad in Ghana), waarin een aantal huizen en stukken grond te koop werden aangeboden. Steve King Ventures was de naam van het bedrijf dat de advertenties had geplaatst. Alex was de contactpersoon die je kon bellen. Ik belde en kreeg Alex aan de telefoon. We maakten een afspraak voor drie dagen later bij mij thuis.

De volgende morgen om 6.00 uur (!) rinkelde de telefoon. Alex belde om te checken of hij het juiste telefoonnummer had. Ik kon hem gerust stellen en kroop weer in bed.

Op de afgesproken dag meldde Alex zich al een half uur eerder dan we hadden afgesproken. Het was een mooie, jonge kerel met een prachtig atletisch lichaam. In zijn oor zat een oordopje met een kabeltje naar het mobieltje aan zijn riem. We namen plaats op de veranda. Ik schonk water in, informeerde Alex over mijn wensen aangaande het huis dat ik zocht en het te besteden budget. Alex had talloze huizen aan te bieden, die allemaal aan mijn wensen voldeden. Het zou het beste zijn als we ze samen zouden gaan bekijken. Maar eerst moest hij een vriend bellen. Zonder het mobieltje van zijn riem te halen voerde hij zijn telefoongesprek alsof hij luid tegen zichzelf aan het praten was.

Buiten had ik eigenlijk een auto verwacht, maar die stond er niet. Ik liep dus maar dezelfde kant op als Alex. We liepen de straat uit, sloegen rechtsaf en vervolgens linksaf.
“Where are we going to?” vroeg ik Alex.
De auto van Alex bleek in reparatie en we zouden een taxi moeten nemen. Even later zaten we in een taxi die ons naar een punt bracht waar veel trotro’s stoppen. Alex betaalde de taxichauffeur. We namen de trotro en Alex betaalde de kosten. Vervolgens stapten we weer in een taxi en reden naar Kaneshie*. We stopten in een vervallen buurt. Alex stapte uit de taxi en vroeg mij te wachten. Even later stapten er nog twee kerels in de taxi. Een van hen leek een beetje op Bob Marley met de dreadlocks verstopt onder een gehaakte muts. Ik zat tussen hem en Alex ingeklemd op de achterbank. We reden. Uiteindelijk kwamen we bij een gigantisch groot complex, reden door de poort en stopten voor de ingang. Het was een ziekenhuis.
“We need the doctor.”
Ik bleef wachten in de taxi. Even later kwamen ze alle drie uit het ziekenhuis en we reden het terrein af.

In een weiland stonden twee houten barakken. Ik was even bang dat dit de property was waarvan werd gedacht dat die aan mijn wensen zou voldoen, want ik moest uitstappen en mee komen. Ik stapte een donker zaaltje binnen. Verpleegsters met kapjes op hun hoofd verzorgden de patiënten in bedden. Achter in het zaaltje stond een bureau en daaraan zat de dokter. Hij bleek de eigenaar van het pand dat we gingen bekijken en we kregen van hem de sleutel.

We stapten allemaal weer in de taxi en gingen op zoek naar het pand. Over stoffige zandwegen probeerde de chauffeur diepe kuilen te ontwijken. We stopten bij een van de vele houten hokjes met roestige golfplaten langs de kant om de weg te vragen. Uiteindelijk reden we een gammele poort binnen en kwamen bij een gebouw dat voor een stal zou kunnen doorgaan. Ik wierp een korte blik in alle vertrekken, inclusief  in the masterbedroom waar iemand op de grond lag te slapen en door de deur van the bathroom. Toen we weer buiten stonden vroeg ik de prijs. $ 55.000. En we konden meteen terug rijden naar de dokter voor de papieren. Ik stelde voor om daar toch maar even mee te wachten, want ik had even tijd nodig om na te denken. Kijk, je kocht toch niet binnen één dag een huis. Nee, dat was waar en daar hadden ze allemaal begrip voor. En ze hadden nog meer properties die ik beslist moest zien. We stapten weer in de taxi en reden naar North Kaneshie*. Alex wees me op een gigantisch gebouw.
“That’s the property.”
Door de poort kwamen we op een groot terrein vol potten met prachtige planten. Behalve het gigantische gebouw waren er talloze bijgebouwen met grote keukens. Voor het hoofdgebouw dat er uit zag als een luxe hotel was een veranda met een bar en metershoge planten die de veranda overschaduwden. Ik maakte kennis met de eigenaar.
“Well, maybe this place is too big for you.”
“Nooooo,….not too big……Maybe too expensive.”
En dat klopte. De vraagprijs was $1.200.000.

Al die tijd had de taxichauffeur buiten staan wachten. Ik kroop weer op de achterbank; Alex en Bob Marley schoven naast me. Plotseling voelde ik de arm van Alex om mijn schouder. Ik kreeg het nog warmer dan ik al had. We stopten bij een restaurantje, want er moest gegeten worden. Ik kreeg een flesje cola. Alex betaalde en verdween met zijn vrienden. Na verloop van tijd kwamen ze terug en we gingen weer rijden. Naar La Paz* gingen we en ze lieten me een gebouw zien dat gebruikt werd als kerk; de rest van het gebouw was nog niet af. We reden weer verder.

Opeens ontstond er discussie. De taxichauffeur stopte en Alex verzocht me uit te stappen “because we have to talk.” We liepen een eindje op. Kijk, de taxichauffeur moest betaald worden en waarschijnlijk zou hij 100.000 cedis (€ 10) vragen als we ons door hem terug naar mijn huis zouden laten rijden. En the boys moesten natuurlijk betaald worden. Alex stelde voor hen 50.000 cedis (€ 5) te geven. Kortom, of ik 150.000 cedis (€ 15) wilde ophoesten. Geen probleem. Ik overhandigde Alex het geld. We liepen terug naar de auto. Alex sprak met de chauffeur door het open raampje. De stemmen werden luider. De chauffeur stapte uit met een heel boos gezicht. Ook the boys stapten uit. Het gesprek ging over in geschreeuw. Alex hield de taxichauffeur mijn 150.000 cedis onder zijn neus. Hij weigerde het geld aan te nemen. Omstanders gingen zich ermee bemoeien.

Een passerende taxi werd aangehouden. Alex duwde me er in. Ook de twee vrienden sprongen erin en we reden weg, achtervolgd door de vorige taxi. Zo reden we achter elkaar aan door La Paz*. We stopten bij een restaurantje. De discussie met de taxichauffeur begon van voren af aan. Uiteindelijk kwam er een compromis. Of ik nog even 20.000 cedis (€2) wilde betalen. De chauffeur kreeg 170.000 cedis. En dan moest ik nog 100.000 cedis (€ 10) voor the boys geven natuurlijk. Natuurlijk! En met de nieuwe taxichauffeur was afgesproken, dat hij ons voor 50.000 cedis (€ 5) naar huis zijn brengen. Het uitje had me € 32 gekost.

We namen hartelijk afscheid van the boys. Alex ging met mij mee. Voor de poort van mijn huis nam ik afscheid van Alex. Hij keek heel ernstig.
“From the moment that you called me......I had this special feeling. You are such a nice lady.......I love you sooo much......And I really want to tell you something......I want to marry you.”  

* wijken in Accra

De auteur van deze artikelen is weer in Ghana. Gedurende drie maanden zal ze haar tijd hoofdzakelijk besteden aan het bezichtigen van panden die te koop worden aangeboden. Ondertussen blijft ze schrijven.

Een Belgische vriend had me een afgedankte mobiel gegeven. Het ding was een jaar of vijf oud, solide en schokbestendig. Een andere vriend had nog een sim-kaart uit Ghana. Ik hoefde alleen nog maar een prepaidcard van telefoonmaatschappij Buzz te kopen.

Makkelijk genoeg. Overal langs de straat staan tafeltjes in het zand, waar je telefoonkaarten kunt kopen van diverse maatschappijen. Ik kocht een kaart van Buzz en stopte hem in mijn tas. Thuis trok ik het plastic eraf, krabde de coating weg en toetste de nummers in. Helaas. Op de display verscheen het bericht unkown. Ik probeerde het nog een keer en nog een keer. Steeds hetzelfde bericht als resultaat.

Och, iedereen liep hier met een mobieltje rond en iedereen had er meer verstand van dan ik. Ik schoot een meisje aan dat ik kende.

“I can’t recharge my telephone.”

Ze griste ongeduldig het mobieltje en de kaart uit mijn handen en toetste de nummers in.

“It doesn’t work”, riep ze verontwaardigd.

Ze probeerde het nog een keer. Helaas. Ze maakte de telefoon open en bestudeerde de sim-kaart. Buzz moest gebeld worden want misschien was de sim-kaart verlopen. Natuurlijk had ze zelf een mobieltje, maar daarmee kon ze niet bellen. Veel Ghanezen hebben een mobieltje waarmee ze niet kunnen bellen, want ze kunnen geen nieuwe kaart betalen als het beltegoed op is.  

Het meisje ging ergens bellen met een vaste telefoon. Even later kwam ze terug. Mijn sim-kaart was inderdaad verlopen, maar een nieuwe was voor 35.000 cedis (€ 3,50) te koop. Ze stuurde een kleuter op pad die ik 50.000 cedis in zijn knuisje drukte. Ik besloot ondertussen een ommetje te maken.

Toen ik terug kwam was er een nieuwe sim-kaart geplaatst en bij deze aankoop had ik een aantal vrije unities gekregen. Ik kon bellen. Na twee telefoontjes waarschuwde een stem me.

“You have to recharge your mobile”

Ik toetste de cijfers van de prepaidcard  in. Op de display verscheen de tekst unknown. Voorlopig had ik er schoon genoeg van.

Af en toe maakte ik een praatje met een vrachtwagenchauffeur die in de buurt verbleef als hij niet op de weg zat. Steevast had hij zijn mobieltje in de hand. Soms zat hij er eindeloos in te leuteren. Op een avond kwam hij weer een babbeltje maken. Het mobieltje zat in zijn hand geklemd alsof het zijn ziel was. Misschien had hij ook nog verstand van die dingen.

“I can’t recharge my telephone”, zei ik.

Hij trok het mobieltje en de kaart uit mijn handen en toetste de nummers in.

“It doesn’t work”, riep hij verontwaardigd.

Hij probeerde het nog een keer. Helaas. De telefoon werd open gemaakt en de sim-kaart werd bestudeerd.

“I’m going to call a friend.”

Hij drukte zijn mobieltje tegen zijn oor en ratelde wat in voor mij onverstaanbaar Twi.

“My friend, he’s coming”, vertelde hij me. “He’s a professional.”

Even later verscheen vanuit het donker een man op een fiets. Hij negeerde me volledig, graaide de telefoon en de kaart naar zich toe en toetste de nummers in van de prepaidcard.

“It doesn’t work!” riep hij verontwaardigd.

Hij maakte de telefoon open, haalde de sim-kaart eruit, stopte die in zijn mobiel en toetste weer de nummers in van de prepaidcard.

 “This cart is used”, constateerde hij

“No, no”, protesteerde ik. “It never worked. I never could use it.”

“I mean....... that you......” en hij wees op mijn borst, “bought a used card.”

“Sufferd”, was wat hij werkelijk bedoelde. Ik schoot in de verdediging.

“It was sealed and I scraped the coating off.”

“Where?”

“Where?........Here, at home.”

Ik was een nóg grotere sufferd dan hij had gedacht.

“You have to do this in the shop!! D-o.. y-o-u... h-e-a-r... m-e! In the shop! So they can n-e-v-er, e-v-e-r  sell you a used card!”

Ik knikte.

 “Where did you buy this card?”

Ik wees naar het einde van de straat.

“Ahh!”

Hij keek op zijn horloge. Acht uur in de avond. Vastberaden gingen we op weg naar de shop. Ze zouden die juffrouw eens een poepje laten ruiken.

Links en rechts zaten mensen voor hun huis langs de straat, de meeste met een mobieltje in de hand waarvan de displays oplichtten in het donker.

Gedrieën stapten we af op het tafeltje met de juffrouw, de heren voorop met veel bravoure. De juffrouw verbleekte of verbloosde bij deze nogal assertieve benadering. De heren weken meteen uiteen en lieten mij het woord voeren.

 “Do you remember me?”vroeg ik.

Ze knikte.

“You bought a Buzz”, zei ze.

Ik knikte.

“It doesn’t work” en ik overhandigde haar de telefoon en de kaart. Ze toetste de nummers in.

“How many times did you try?”

Ik was vergeten de keren te tellen.

“More than three times?”ondervroeg ze me streng.

“Yes”, antwoordde ik.

“Ah”.

Ik zou dus meer dan drie keer het verkeerde nummer hebben ingetoetst. Dan werd de kaart geblokkeerd. Ik protesteerde, maar ze luisterde niet eens. Ze draaide een nummer en legde mijn kaart terug op het tafeltje. Dat was het dan. Ik keek niet begrijpend van links naar rechts en van voor naar achteren. Plotseling was ik mijn kaart kwijt.

“Where is my card?”

Niemand had hem.

De winkeljuffrouw pikte hem ergens op van de grond. Ik nam hem aan en liep naar de vriend.

“Try to recharge my telephone?”commandeerde ik.

Hij griste de kaart uit mijn handen.

“This…..card…….is……useless!” riep hij, op de maat waarmee hij de kaart versnipperde. Bij het laatste woord smeet hij de stukjes op de grond.

Mijn mond viel open. Hij barstte in lachen uit en overhandigde me mijn mobieltje.

De kaart was gedeblokkeerd, het beltegoed opgewaardeerd.

Accra is een miljoenenstad, die zich vanaf de zee uitstrekt over een gigantisch oppervlak. Gaandeweg zijn voormalige dorpen en afgelegen dorpjes als James Town, Osu, Madina, Gwabe, Lashibi, Haatso, Teshie, Nungua etc. etc. met geasfalteerde hoofdwegen aan elkaar vastgeknoopt en gedegradeerd tot wijken van Accra. Binnen de wijken zijn veel zandwegen. Langs geasfalteerde wegen staan bordjes met de naam van de straat. Er zijn gedetailleerde plattegronden verkrijgbaar met vermelding van de straatnamen. Dus ook zonder GPS zou je er je weg moeten kunnen vinden, zou je zeggen. De praktijk leert anders.

Ghanezen gebruiken de straatnamen helemaal niet. Belangrijk is de wijk en in die wijk een plek die iedereen kent. Dat kan een school zijn, een kerk, een bank, een restaurant of gewoon een huis met een groen dak dat The green house wordt genoemd. Vanaf dat punt geven ze aan waar je links, rechts of rechtdoor moet. In de krant staan advertenties van bedrijven met als adres Gwabe, Ecobank, second street left, opposite King Salomon. Langs de weg staan reclameborden van restaurants met in grote letters, als beginpunt van de speurtocht, de naam van een concurrent met een betere reputatie!

Ik had een groot probleem, toen ik voor de eerst keer een makelaar wilde gaan bezoeken. De afspraak werd gemaakt in de container van Fred, waar ik verhit telefoneerde met een zekere Chris van Ghanaproperties. Fred zette de muziek zachter toen hij signaleerde dat het geen eenvoudig telefoongesprek was. Chris vertelde me, dat hij in Kaneshie was gevestigd. Ik had nog nooit van Kaneshie gehoord en verstond de naam amper en niet alleen omdat er net een vrachtwagen voorbij denderde. Laat staan dat ik die naam kon onthouden. De makelaar had hem al drie keer herhaald. Hij schoot me te hulp door de weg te wijzen vanaf Thirty Seven. Ik reageerde opgelucht; eindelijk een aanknopingspunt. Vanaf Thirty Seven moest ik rechts. Dan kwam ik in Kaneshi. Bij de Ecobank moest ik dan de zoveelste straat links en de zoveelste straat rechts. Hij heeft onzekerheid in mijn stem bespeurd, want hij verzekerde me dat ik hem zeker zou weten te vinden.

Om elf uur ’s morgens nam ik de tro-tro en stapte uit bij Thirty Seven. En nu rechts naar……jezus, hoe heette die wijk ook alweer. Ik hield een taxi aan en vroeg aan de chauffeur of hij wist waar de dichtstbijzijnde Ecobank was. Hij fronste even zijn wenkbrauwen en toen wist hij het. Voor veertigduizend cedis zou hij me er naar toe brengen. We koersten naar het zuiden en ik begon onmiddellijk te protesteren.

“That way”, dirigeerde ik.

“No, no.”

De chauffeur was vast besloten. Na vijftien minuten stopte hij bij de Ecobank aan de Ring Road. Ik wist zeker dat dit niet de plaats was waar de makelaar gevestigd was.

Ik stapte uit en belde de makelaar vanaf een telefoontoestel op een tafel in het hete zand langs de straat.

“Ring Road? No, no, Khaneshie. Go to Thirty Seven and then to the right.”

Naar Kaneshie moest ik. Eindelijk had ik het verstaan en kon ik het uitspreken. De taxichauffeur keek beangstigend. Zover ging zijn actieradius niet.  Ik loodste de taxi met een zenuwachtige chauffeur terug naar Thirty Seven. We parkeerden op een taxistandplaats. Dat was dan tweemaal veertigduizend is tachtigduizend cedis. De chauffeur was zo gedienstig een collega aan te klampen, die kennelijk gespecialiseerd was in transport naar Kaneshie. Ik wisselde van taxi. 

We reden naar Kaneshie, zo’n vijf kilometer van Thirty Seven, hoewel de makelaar de indruk had gewekt dat ik dat stukje wel even had kunnen lopen. De taxichauffeur had geen idee waar de Ecobank was. We reden ons klem op een verschrikkelijke drukke markt. Tussen kraampjes, koopwaar in het zand en hordes mensen die links en rechts probeerden uit te wijken liet ik de chauffeur stoppen en weer betaalde ik veertigduizend cedis. Ik zou proberen te voet mijn weg te vinden.

Inmiddels was het twee uur in de middag. Ik had verschrikkelijke dorst. Eerst maar even een colaatje. Zuigend aan het rietje vroeg ik passanten naar de Ecobank. Niemand kon me helpen. Ik maakte een wandeling door de wijk in de hoop bij toeval op de Ecobank en in het beste geval, op Ghanaproperties te zullen stuiten. Ik heb nog een aantal hulpeloze poging gedaan willekeurig mensen te vragen naar Ghanaproperties. Of ze het in Keulen hoorden donderen.

Om drie uur gaf ik het op. Ik nam een taxi terug. Om vier uur betaalde ik de chauffeur zeventigduizend cedis. Totaal had deze vergeefse rit me zo’n vijftien euro gekost.

Ik belde Chris. Jammer dat ik zijn kantoor niet had kunnen vinden. We spraken af dat hij me de volgende ochtend om elf uur een bezoek zou komen brengen. Ik heb nooit meer iets van hem vernomen.

Echte arme sloebers hebben enkel een plank op schragen om de spulletjes uit te stallen die ze te koop aanbieden. Erachter staat een stoel of een kruk met een parasol erboven, voor minimaal comfort. Wie zich een container langs de weg kan permitteren om zijn goederen te verkopen heeft goed geboerd.

Behalve de container waarin kapper Fred zijn handel dreef, stond aan de overkant van de straat waar ik logeerde nóg een container. Aggie verkocht er kruidenierswaren: blikken palmolie, wc-papier, maggiblokjes, rijst, jam, tomatenpuree, theezakjes, ontsmettingsmiddel, snoep etc. Dat waren producten die ik kende. Het grootste deel van de container was gevuld met voor mij onbekende artikelen. Sinds Aggie in het bezit was van een diepvries, verkocht ze ook ijs, bier, cola en ijswater. Ze had geleerd alle spullen er op gezette tijd uit te halen om ze niet te laten bevriezen en de diepvries zo weinig mogelijk te openen om energie te sparen.

Het was wel handig, zo’n supermarkt voor de deur. Ik sleepte er grote zakken vol kleine zakjes met water vandaan, waarvan ik in het koelkastje op mijn kamer ijswater maakte. Ik kocht er wc-papier per rol waarmee ik meestal wel een paar dagen vooruit kon, tenzij ik iets verkeerds gegeten had en een rol per dag nodig had. ’s Avonds zat ik er op een plastic stoeltje langs de straat met een flesje bier en zag de hele buurt passeren.

Achter de container woonde Aggie met haar familie. Op een erf waarover heel veel waslijnen waren gespannen en waar altijd was te drogen hing. Daarnaast was een houten veranda die als huiskamer fungeerde. Wat daarachter stond weet ik niet, maar veel kon het niet zijn.

Er woonden, behalve Aggie, haar broertje en haar zus, een stuk of vier vrouwen van verschillende leeftijden en omvang. Die hadden een kinderschaar geproduceerd, oplopend in leeftijd van nul tot vijftien, met een per vrouw buitengewoon hoog gemiddeld. Zelfs Aggie wist niet precies hoeveel kinderen er woonden. Voor enige privacy was absoluut geen ruimte. Het hoe, waar en wanneer die kinderen allemaal zouden zijn verwekt, riep vragen op,  vooropgesteld dat elke verwekking in afzondering had plaats gevonden. Af en toe liep er een man rond. Hij leek wat sullig, maar moest ongetwijfeld heel veel in zijn mars hebben. Dan scharrelde er ook nog een graatmagere hond rond met een nest jongen.

Ik was verbaasd toen op een avond zo’n klein pikzwart, spiernaakt wurm zich aan mijn benen vastklemde, want de meeste peuters zijn doodsbang voor blanken, als ze het al niet op een schreeuwen zetten. Ik heb het ventje op schoot getrokken en een beetje met hem geknuffeld. Dat vond hij geweldig. Vanaf dat moment hadden we een hechte relatie. Elke avond, als ik me goed en wel met mijn biertje op straat had genesteld, vloog hij in mijn armen. Als hij er genoeg van had gleed hij van mijn schoot, zwaaide met zijn handje, dribbelde op kromme beentjes weg en verdween naar het erf achter de container.

Op een dag werd zijn blik door iets anders getrokken dan mijn oren, mijn haar, mijn bril of mijn borsten. Over mijn schouder grabbelde hij in de spulletjes, die Aggie op een tafeltje achter mij had uitgestald.
“Car”, brabbelde hij, hoewel hij amper kon praten en ik de woordjes die hij uitsprak nooit kon verstaan omdat het geen Engels was.
“Car, car.”
In zijn knuisje had hij een plastic autootje verpakt in cellofaan. Bang dat het cellofaan zou scheuren pakte ik het af en toen hij protesteerde begon ik met het autootje over de tafel te rijden.
“Brrruuuum, brrruuuum”.
Dat vond hij wel leuk. Minder leuk was het als ik ermee stopte. Dan zette hij een gigantische keel op. “Wat kost dit?” vroeg ik Aggie.
“Threethousand”.
Dertig cent dus. Ik gaf het autootje aan het ventje. Hij vloog van mijn schoot, zwaaien was er niet meer bij, en schoot de hoek om.

Nog geen twee tellen later kwam een hele rij kinderen het erf afgerend. Ik begreep dat ik een kapitale fout had gemaakt. Hulpeloos deelde ik nog vier autootjes uit in een poging het tij te keren, maar het kwaad was geschied. Niet alleen raakte de voorraad van Aggie uitgeput, ook de buurtkinderen werden gealarmeerd en stoven mijn kant op. Ik gaf het op. De oudere kinderen bedelden of trokken hun trukendoos open om me over te halen. De kleintjes begonnen luidkeels te huilen.

Op dat moment diende de moeder van het kleine ventje zich aan met het autootje in de hand. Het wieltje was er al af. Smekend stond ze voor me. Ik kocht alleen nog voor haar een nieuw autootje. De huilende kinderen begonnen nog harder te huilen. Door dat tumult stormden alle vrouwen uit de buurt de straat op. Dreigend met zwiepende takken en met veel kabaal joegen ze de kinderen naar huis.

In het donker, links en rechts van de weg, achter de stalletjes en containers, klonk het geluid van kijvende vrouwenstemmen en kindergehuil. Vier kinderen werden naar me terug gestuurd. Ze kwamen me schuchter bedanken.

Een van de vrouwen kwam bij Aggie een flesje fanta kopen. De inhoud daarvan is kennelijk voldoende geweest om alle kinderen te sussen. Minder dan één slok fanta per kind; kom dáár eens om bij Europese kinderen!

Na een uur was de rust terug gekeerd.   

In Accra en omgeving stikt het van de tro-tro’s, openbaar vervoer op basis van particulier initiatief met een organisatie waarvan De Lijn nog wat zou kunnen leren.

Tro-tro’s zijn busjes, die uit Europa worden geïmporteerd als ze daar zijn afgedankt. In Ghana wordt de motor opgelapt met onderdelen van ondefinieerbare herkomst en kwaliteit. Het interieur wordt voorzien van eveneens afgedankte banken. Zo worden tweeëntwintig zitplaatsen gecreëerd: twee naast de chauffeur op de voorbank en drie per bank op de vijf banken daarachter. Aan elke bank is een uitklapbaar stoeltje bevestigd waarmee het gangpad kan worden opgevuld.

De eigenaar verhuurt een busje aan een chauffeur en is bij panne verantwoordelijk voor reparatie. De chauffeur huurt een maid, zeg maar een soort conducteur, en het busje gaat elke dag steeds dezelfde route rijden. Uiteraard kiest een chauffeur de meest rendabele route.

Er zijn enkele grote tro-trostations. Bewegwijzering is er niet; iedereen weet gewoon waar ze zich bevinden. Ze liggen in kale, zanderige valleien, ergens tussen knooppunten van belangrijke doorgaande wegen. Bij winderig weer bijt het stof in je gezicht, bij regen zak je tot je enkels of verder weg in de modder. Het krioelt er van de mensen, niet alleen van passagiers, maar ook van handelaren die van alles te koop aanbieden. Vuilnisbakken staan er niet; afval wordt gewoon op de grond gegooid. Er staan soms honderden busjes zonder enige verwijzing naar de bestemming. De juiste tro-tro kun je vinden door die aan willekeurige mensen te vragen.

Mensen met dezelfde bestemming stellen zich op een vaste plek op in een keurige rij. Die rij kan wel eens heel lang worden. De frequentie waarmee de busjes komen aan rijden ligt erg hoog, hoewel, nooit hoog genoeg als je moet wachten in de bloedhete zon zonder schaduw. Je kunt uitrekent na hoeveel busjes je aan de beurt zult zijn. Zodra een busje arriveert, gaan mensen in stappen, op volgorde van hun plaats in de rij. Soms wordt er voorgedrongen en ontstaat er ruzie. Maar op de drukke trajecten is een man aangesteld, die zorgt voor de ordehandhaving ter plekke. Blanke, blonde vrouwen krijgen van hem soms een voorkeursbehandeling. Ze worden uit de rij getrokken zodra het eerst busje moet worden gevuld. Protesteren tegen deze koloniale behandeling heeft geen enkele zin en door de hitte ontbreekt daartoe de motivatie.

Een tro-tro vertrekt pas als alle plaatsen zijn bezet. Als er geen rij is stap je in het busje dat klaar staat of komt voorrijden. Het busje wacht tot er zich nog eenentwintig mensen hebben aangemeld. Op dat moment is de chauffeur spoorloos en zorgt de maid voor het werven van klanten. Onafgebroken roept hij luidkeels de eindbestemming.

“Accracracra!”

Het lijkt het geschreeuw van een kraai, maar het is bedoeld om duidelijk te maken dat dit busje Makola Market in het centrum van Accra als bestemming heeft.

“Surksurksurk!”

Het busje heeft Circel ofwel Nkrumah Circel als eindbestemming.

Ondertussen passeren langs de open raampjes verkopers en verkoopsters met op hun hoofd schalen en bakken met zakjes ijswater, brood, bananen, snoep, fruit, wc-papier, groente etc. etc. In deze wandelende supermarkt kunnen vanuit het raampje van de tro-tro de dagelijkse boodschappen worden gedaan, terwijl het binnen steeds heter wordt door de brandende zon op het dak en het zweet wegdrijft langs het plastic van de bank. Als het busje vol is duikt onmiddellijk de chauffeur op.

Vaak moet er nog een hoop bagage op het dak worden geladen voordat er gereden kan gaan worden. Dan probeert het zwaar beladen busje uit de zanderige vallei naar de weg te kruipen. Af en toe lukt dat niet en moet eerst iedereen weer uitstappen en instappen.

De enige staanplaats is voor de maid, die gedurende de rit of half gebogen over een passagier, of met zijn hoofd door het raam naar buiten hangt. Het busje maakt vaart en dat brengt verkoeling. Het busje scheurt door de chaotische verkeersdrukte, waarbij de chauffeur met zijn arm door het open raampje signalen geeft dat hij voorrang gaat nemen. Meestal worden die genegeerd en geldt het recht van de sterkste. Eenmaal weg uit de grootste chaos drukt de chauffeur het gaspedaal steeds dieper in. In volle vaart worden in rap tempo de kilometers weggevreten. Op dat moment komt de maid in actie. Hij tikt op de schouder van een persoon op de voorbank. In een vaste volgorde worden door de passagiers bankbiljetten doorgegeven richting maid en het wisselgeld terug gesluisd naar de passagiers, vanaf de achterste banken met behulp van alle overige inzittenden.

Iedereen in het busje heeft een bestemming ergens in de buurt van het eindpunt op vaste plaatsen langs de weg, waar ook mensen wachten die een tro tro nodig hebben. Haltebordjes zijn er niet.

“Maid?”

De maid knikt naar degene die hem heeft geroepen en geeft de chauffeur een teken. Het busje stopt bij de volgende halte.

Uitstappen zonder eerst een aantal medepassagiers de tro-tro uit te jagen is bijna onmogelijk. Toch heeft iedereen bij het instappen zijn best gedaan om, afhankelijk van de bestemming, een strategische plaats te kiezen. Als passagiers zijn uit- en ingestapt heeft zich een herschikking van plaatsen voltrokken. De volgenden die willen uitstappen zitten nu het dichtst bij de deur.

Op het moment dat er plaatsen vrij komen schiet de maid in actie. Hij hangt met zijn hoofd uit het raam, schreeuwt: “Accracracra” of “Surksurksurk” en maakt met zijn handen bewegingen die kenmerkend zijn voor één bepaalde bestemming. Vóórdat het eindpunt is bereikt schakelt hij over op geschreeuw van de eindbestemming op de terugrit.

Je weet nooit wanneer ’s avonds de laatste tro-tro vertrekt. De chauffeur stopt met rijden als hij het busje niet meer vol kan krijgen.

’s Zondagsmorgens rijden er geen tro-tro’s. Dan zit heel Ghana in de kerk.

Tegenover mijn logeeradres (waarvoor de naam “hotel” te veel eer zou zijn) stond een container. De container lag met de lange kant op de grond en had een deur. Binnen stond een bank. Aan een wand hing een spiegel. Daarvoor stond een stoel. En er hing een rekje waarop een gettoblaster stond.

Dit was de nering van Fred. Hij baatte er een kapsalon annex telefooncel uit. Langs de straat stonden twee billboards waarop hij zijn activiteiten aan voorbijgangers kenbaar maakte.

Van de eerste activiteit heb ik geen gebruik gemaakt omdat hij alleen heren kapte. Bovendien knipte hij maar één model; elke klant werd door hem met de tondeuse kaal geschoren. Hij had geen bijscholing nodig om de jaarlijkse nieuwe trends te kunnen volgen en hij hoefde zich niet te abonneren op glossy magazines waaruit de klant een model zou kunnen kiezen. Daardoor hield hij de vaste kosten laag, zodat hij zijn klanten sterk concurrerende prijzen kon bieden.

Daarnaast had hij een oud telefoontoestel dat met plakband bij elkaar werd gehouden. Daar kon je bellen, althans, je kon in eerste instantie proberen een verbinding te maken. Dat die meestal niet tot stand kwam lag niet aan Fred, maar was een gevolg van de viering van vijfenveertig jaar onafhankelijkheid. Provider Busy Phone had dit jubileum opgeluisterd met het verstrekken van gratis chips voor gsm’s, die zo razend populair werden dat het hele telecommunicatienetwerk was plat gelegd.

De openingsuren van Fred waren niet helemaal duidelijk. In principe was hij open als ik ’s morgens op straat verscheen en nog steeds open als ik ’s avonds op straat enkele biertjes had gedronken en naar bed ging. Tussendoor was de deur wel eens op slot of hij was de hele dag op slot. Ook trof ik hem wel eens slapend aan, maar het was geen enkel probleem als ik hem wakker maakte om te kunnen bellen.

Meestal stapte ik onverrichter zake bij Fred naar buiten en als ik geen verbinding had gekregen hoefde ik hem ook niets te betalen. Daardoor had Fred meer klanten aan wie hij niets verdiende dan klanten aan wie hij wél wat verdiende. Lukte het plotseling om verbinding te krijgen dan ging het snel geld kosten. Want de gettoblaster van Fred stond op een erg hoog volume en bovendien lag de container aan een drukke weg waar veel vrachtwagens voorbij denderden. Dus werd de meeste tijd besteed aan vragen en herhalingen.

Wie had ik zoal te bellen? Makelaars met wie ik een afspraak wilde maken, eigenaren die een huis te koop aanboden, advocaten en taxateurs van wie ik informatie nodig had voor de aankoop van een huis, kortom, ik voerde er gesprekken die zelfs in een rustig kantoor al niet echt gemakkelijk zouden zijn geweest. Bovendien was de hitte in de container niet te harden en ik dreef er weg op de bank van skai. Ondertussen schoor Fred rustig de een na de andere kroeskop kaal.

Op een keer vroeg hij me of ik tijd had om eens met hem te praten. Ik maakte meteen tijd èn nam plaats op de bank van skai waarvan ik net was opgestaan. Fred ging naast me zitten.

“You’r doing business in Ghana?”

Ik knikte.

“What kind of business?”

Ik vertelde hem dat ik een pand wilde kopen waarin ik een guesthouse wilde exploiteren.

Hij knikte en zweeg even.

Toen vroeg hij: “Can I help you?`

Ik aarzelde.

“May be.”

---------

“What are you looking for?”

---------

Mijn ogen dwaalden door de container terwijl ik nadacht en hechtten zich aan een strookje papier waarop met de hand geschreven stond dat knippen (omgerekend) zeventig eurocent kostte.

Ik zei: “I´m looking for a house with about six bedrooms, six badrooms, airco and a lot of space to built a restaurant and a internetcafe.”

Fred knikte en zweeg.

-----------

Toen zei hij: “Well, I think I cann`t help you.”

Zondag

“Are you going to church?”

“Yes”, antwoordde ik en sjokte in een korte broek, met een badlaken en een ananas naar de zee.

Het was zondag, tegen het einde van de middag. Ik was een eind voorbij Labadi Beach net uit de tro tro gestapt. Er is daar een rustig strand maar het pad ernaar toe kon ik niet vinden. Ik had een vrouw de weg gevraagd die me vervolgens had herinnerd aan mijn zondagse plichten.

Het pad kwam uit bij een rots. Ik stroopte de kleren van mijn lijf dat zweette onder het badpak dat ik droeg. Behalve zeer religieus zijn de Ghanezen nog preuts ook en ik wilde niemand choqueren door daar in mijn blote kont te moeten staan, ook al was dat maar een fractie van een seconde. Met de kleren in een zakje en de sandalen in de hand wandelde ik over het strand.

Het was er ontzettend smerig. Alles was bezaaid met plastic zakjes en andere smurrie, die bij eb de zee was ingezogen en nu bij vloed weer over het strand werd uitgespuugd. Een eind verder werd het schoner. Ik vouwde het badlaken uit.

Zwemmen in de golf van Guinee is voor minder ervaren zwemmers niet ongevaarlijk. Er staat een sterke onderstroom en de golven zijn hoog. Meedeinen met de golven dicht langs de kust is aangenaam. En daarna opdrogen in de zon bij een lichte bries en de bulderende zee op de achtergrond. Ik doezelde weg.

Plotseling klonk in de verte het geluid van trommels. Ik tilde mijn hoofd op. Er was niets te zien. Het geluid kwam dichterbij, nu vergezeld van gezang. Ik ging rechtop zitten. In de verte was een heuvel begroeid met gras en lage struiken. Tussen het groen schemerden kort felle kleuren. Toen dook een gezelschap op van zo’n vijftien personen, mannen, vrouwen en kinderen in de leeftijd van vijftig tot vier, plus  baby’s in draagdoeken op de rug van de vrouwen. Iedereen had zich voor de zondag geweldig uitgedost. De vrouwen droegen kleurige jurken, omslagdoeken, doeken geknoopt rond hun hoofd en vlammende sieraden in de oren, om de hals en de polsen. De mannen en jongens waren gekleed in krakend witte overhemden en zwarte pantalons met daaronder glanzende schoenen met punten.

Traag bewoog het gezelschap zich voort. Een man en een jongen droegen een djembee. Ze stopten, zetten de djembee tussen hun knieën, trommelden kort en liepen weer verder.

Het groepje kwam steeds dichter bij, passeerde mij en lachte naar mij. Bij deze overdaad aan kleuren en kleren voelde ik me erg wit en naakt in mijn badpak op mijn handdoek.

Bij de vloedlijn hield het gezelschap halt. Een van de mannen gaf een teken. Iedereen stond korte tijd doodstil met gebogen hoofd. Toen zetten de man en de jongen de djembee tussen hun knieën en begonnen te trommelen. Eerst rustig en kalm. Af en toe wierpen ze elkaar een blik toe, waarna het tempo en het volume werden opgevoerd. Aanvankelijk trommelden ze luchtig en relaxt met de vingertoppen, daarna harder en gespannen met de handpalmen. De groeiende hartstocht balde zich samen in de krommingen van hun rug, ontlaadde zich in de kracht en de razende snelheid waarmee de zijkanten van hun handen de djembees ranselden en spoot uit hun ogen naar buiten. De rest van het gezelschap gaf zich met voeten, heupen, hoofd, keel, handen en tenslotte met het hele lichaam over aan het genadeloze en keiharde ritme van de djembees. Het werd een wervelend vlak van fel rood, groen, paars en blauw waar vonkende zonnestralen op afketsten, tegen het geelgrijze schuim van bulderende golven als een krachtmeting met de natuur.

Opeens hield het op. Langzaam zette de groep zich weer in beweging. Ze slenterden terug, langzaam en vrolijk en verdwenen tussen het groen. Alleen de zee bleef rusteloos razen.  

De eigenaar van het hotel in Accra had ik in België leren kennen. Het was een Ghanees met een Belgische verblijfsvergunning, een woning van de sociale dienst en de handjes vrij voor het realiseren van allerlei wilde ambities. Voor tien euro per nacht kon ik bij hem een kamer krijgen.Het hotel had hij destijds gekocht met behulp van leningen verstrekt door twee Belgen, die veel vertrouwen hadden gehad in zijn doorwrochte businessplan.

Aanvankelijk leek het iets te worden. Het hotel had een receptie met lounge, bar en zes tweepersoonskamers op de begane grond. Op de eerste verdieping waren mogelijkheden om met tien kamers uit te breiden. Op de tweede verdieping lag een kantoorruimte naast een grote zaal. Daarboven was een gigantisch, volledig betegeld dakterras.

De eigenaar was gestart met de verbouwing. De receptie, lounge en bar werden vernieuwd, de bestaande kamers op de begane grond werden voorzien van nieuw sanitair en meubilair. Op het dak werd een restaurant gevestigd en uitgerust met alle horecamateriaal voor het organiseren van bruiloften en partijen.

Vervolgens gebeurde er jarenlang niets anders meer, dan dat de werklieden hem bleven achtervolgen omdat hun salaris nooit was uitbetaald en leveranciers weigerden nog ooit iets aan hem te leveren vanwege de openstaande schulden. Voor noodzakelijk onderhoud was geen geld. Gaandeweg raakten toiletten en douches verstopt, brak het sanitair af, werden elektriciteitsdraden willekeurig door amateurs aan elkaar geknoopt en werd het meubilair met plakband bijeen gehouden. Ondertussen hadden de schuldeisers niets nagelaten om hun rechten in natura uit het hotel weg te slepen.

Toen werd het beleid omgegooid. Haastig werden op de eerste verdieping een stuk of tien kleine kamertjes getimmerd. Alle kamers werden verhuurd aan studenten die niet meer dan zeven euro per maand aan huisvesting konden betalen. De studenten deelden voor dat bedrag een kamer met vier anderen en ze moesten het doen met de faciliteiten zoals die op dat moment functioneerden.

De eigenaar startte met de export van Afrikaanse levensmiddelen naar Europa. De grote zaal op de tweede verdieping werd volgestouwd met balen meel en andere granen, waar de ratten grif op af kwamen. Daar werden de levensmiddelen omgepakt naar handzame zakjes, bestemd voor transport naar de Europese detailhandel.

Op het dakterras lag het horecamateriaal, dat nog niet was gejat, weg te roesten of te verrotten. Een gedeukte koelkast, voorzien van een hangslot, was door iemand in gebruik genomen als klerenkast. Hopen cement, die er ooit waren gedropt met een ander doel, lagen te verwaaien. Over alle troep heen hadden de studenten provisorische waslijnen gespannen om er hun was te kunnen drogen.

Zo was de situatie toen een van de Belgen me er bij mijn vorige bezoek aan Ghana een rondleiding gaf, om daarmee zijn twijfels over het rendement op het door hem geïnvesteerd vermogen te illustreren.

Na een autorit van vijftien minuten vanaf de luchthaven Kotoka stapte ik uit een buitentemperatuur van 35 graden een kamer binnen waar vrieskou uit de zoemende airco me deed verstijven. Na lang geflikker sprong een felle TL-buis aan. Toen ik in de badkamer mijn handen wilde wassen kwam er helaas geen water uit de kraan. In de lounge hing beheerder Andrew in een stoel voor een tv met een wazig beeld. Even later kwam hij een emmer water brengen. Ondertussen had ik een kakkerlak doodgetrapt en mijn tandenborstel in een champagneglas gezet omdat er niks anders was.

Niet lang daarna lag ik op een vieze wollen deken, op een schone kussensloop en onder een schoon laken met een groot gat. De komende maand was dit de basis van waaruit ik zou opereren om een mooi huis te gaan kopen.