Archief

dichteressen wyszlawa szymborska en julia hartwig

oef! ondanks de hitte probeer ik toch elke dag wat zinnigs te doen. de verleiding is groot om met het zoemende geluid van een ventilator op de achtergrond uren naar radio klara te luisteren, of aan een ijsje likkend de krant te lezen en niks anders dan de krant, of gewoon te niksen en te niksen en te niksen...toch heb ik vandaag besloten om dit blogbericht af te ronden. was er al aan begonnen eind juli, af is af.

.

al een decennium lang organiseert schilder en dichter jos de decker een poëzie- en kunstenfestival in de mansfeldhoeve, oudenaakse straat, 4 te elingen. een deelgemeente van pepingen, in het pajottenland. een kwartiertje rijden van bij mij.

ook dit jaar*  waren er tal van geprogrammeerde activiteiten, o. a.  een kunstexpositie en een poëziewandelroute. op 21 juli begon om 14 uur de POOLSE DAG, met om 19 uur een poëzieavond omtrent poolse dichters, door drie sprekers dichters-vertalers en waarop ook roel richelieu van londersele zou voorlezen uit eigen werk.

mijn vriendin a. en ik daar naartoe, ondanks de verzengende zon... het viel ons onmiddellijk op dat binnen de muren van de grote schuur waar de poolse avond doorging, de temperatuur aangenaam koel was. de bouwheren van vroeger wisten wel hoe ze moesten bouwen om hitte en kou de baas te blijven.

op de website van het pools instituut, dienst cultuur van de ambassade van de republiek polen in brussel* vond ik volgende tekst:
(ingekort!)
 
Poolse poëzie doet bij weinig mensen in België een belletje rinkelen, ondanks haar rijke traditie en een bekroning met de Nobelprijs in 1980 en 1996... De thema's van de Poolse poëzie worden gekenmerkt door het verdwijnen van de Poolse staat op het einde van de 18de eeuw, de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog en het leven onder een communistisch bewind na 1945. Volgens de Poolse dichter Czesław Miłosz, Nobelprijswinnaar in 1980, zijn de Poolse dichters verbonden door een historisch bewustzijn dat zich voedt met de tragedies van een gemeenschap.

Na 1945 werd poëzie het uithangbord van ’s lands literaire leven met als hoogtepunt de twee Nobelprijzen. De trauma’s van de Tweede Wereldoorlog lagen nog vers in het geheugen.  Bovendien kwam er een communistisch regime dat censuur en zijn visie op het artistieke leven aan schrijvers opdrong. Desondanks behield de Poolse poëzie al die tijd zijn vitaliteit en volgens Tadeusz Różewicz, bekend Pools dichter, stond de Poolse poëzie zelfs “na de dood weer midden in het leven.

Aan de ene kant is er de taalkundige poëzie, die de mogelijkheden van de taal als communicatiemiddel exploreert en waarbij de nadruk op de taal zelf ligt. Aan de andere kant wordt poëzie opgevat als het vermogen om de menselijke ervaring in taal te vangen.

de leidraad op de avond was de bloemlezing “na de dood stond ik midden in het leven",  over de kopstukken van de naoorloge poolse poëzie, samengesteld door rené smeets, kris van heuckelom en maarten tengbergen en uitgegeven bij P.

op de webpagina van P. lees ik het volgende:

Peetvader van de erudiete cultuurpoëzie Milosz, ironicus Zbigniew Herbert, publiekslieveling Szymborska en antitraditionalist Tadeusz Rozewicz vertegenwoordigen 'de oude garde', die in het eerste kwart van de 20^ste eeuw het levenslicht zag. Ook Julia Hartwig behoort tot die generatie, alhoewel ze lange tijd in hun schaduw bleef staan.

De 'Nieuwe Golf' biedt zich aan met Stanislaw Baranczak, Adam Zagajewski, Ryszard Krynicki en Ewa Lipska. Zij ontmaskeren in hun gedichten de holle communistische 'newspeak'. De andere 'jongeling' Janusz Szuber maakte pas in de jaren negentig zijn spraakmakend debuut.*

ach, ach, heel mooi allemaal, maar desondanks wil ik luisteren, kijken en lezen...

.

ik fotografeerde dit gedicht, opgehangen aan een buitenmuur. het is van czesław miłosz.



dit is jos dedecker. zijn hemd was gestreept, dus niet full roze, maar dat zie je niet op de foto.



dit is prof. dr. kris van heuckelom. een nog jonge man, die met vuur poolse gedichten voorlas, in het pools natuurlijk. wij wilden enkele verzen nazeggen, maar na enige tellen waren onze kaken verkrampt...



dichter johan van cauwenberge las de poolse gedichten in het nederlands.

tussendoor las johan ook nog eigen gedichten voor. ik had eerljk gezegd nog nooit van deze dichter gehoord (wat niets zegt over hem, maar wel over mij), maar ik merkte dat hij toch al heel wat bundels had gepubliceerd.

ik hield erg veel van zijn natuurgedichten. 

roel richelieu van londerzele was de speciale gast.

leuke man, maar geen leuke foto: in het midden van zijn gezicht heeft roel een neus staan, geen micro, haha!

dit is dus al veel beter. bij de voordracht van zijn gedichten bedacht ik eensklaps: bestaat er zoiets als vlaamse poëzie? ik bedoel, stel dat vlaamse dichters naar het buitenland gaan voorlezen, krijgen hun gedichten dan eigenschappen toegedicht die als specifiek vlaams worden beschouwd?

ik merkte wel op dat roels gedichten korter waren, meer ingedicht. misschien ook vierkanter.  ik bedoel: ik zag echte gedichten verschijnen in mijn hoofdje...

terwijl poolse gedichten zomaar bij mij binnenvloeiden… omdat de verzen meer op spreektaal leken? eenvoudiger waren? omdat het zingen was, wat de dichters deden?  maar toch ook langere gedichten.....

lappen tekst!

aan het eind heb ik het over de sprokkelkoningin, het veredelde sprokkelvrouwtje van weleer, een figuur beladen met een geweldige symboliek. lees hierover het artikel van Irmgard Busch, Sprokkelen en Takkewijven, verschenen in symforosa nr 12 (een tijdschrift voor vrouwen).

dit kwakkelweer brengt mij

in een toestand van wolken

nog aangenaam ook

wonen in een hibiscus syriacus

of in een hangpetunia

is een droom

zachtroze sluiers

een hemel van cyclaam

de protuberantie van meeldraden en stampers hinderen tegelijk

alsof zij middelpuntvliedend zijn

niet centrifugaal maar centripetaal

mooi weliswaar maar bang

de regen is alom

het diepste water is het water onderwater

zij hangt van het water en druipt zwaar in het halfrond

lobelia’s lijken vertrapt

variërend van lichtblauw tot koningsblauw

wacht maar tot de tropen komen

the deep blue sky and the bayou (wij krijgen

de helft van het huis, de deur wordt vooraf opgestuurd)

pakjes op onweer

stortregens in de keuken

de bakken

meeuwen, zij vormen het echte gevaar

daarom houden wij het op een bed

waarop alles gespreid

alles verzorgd tot in de donkerste puntjes van de oneindigheid

daar ben ik niet zo zeker van

niet van het heelal

het alomvattende water

het regent hier overal, overal leugens

nachtblauw is de nacht en ademloos de rozen

zij bloeien in schoonheid, een witte roos is de max

verrukkelijk en dan rabarber

verpulverd. de pottentuin neemt plaats

het is drukkend en bedrukt

wij genieten ongebreideld van het water

de zon en de vlierbessen

het hout drogen we daarna

alles komt terug, de tijd is een cirkel

wij zijn als hout, gerimpeld, geduldig

taai weliswaar maar niet ontegensprekelijk

tegenspreken kan, tegenspreken is nodig

tegenspreken is pijnlijk

de dagen vervliegen in gouden zuchten

het is weer zover

het hout droogt zienderogen

stapels groeien op stapels

ik breek de takken middendoor en doe een schietgebed

begroet de vlier en hak hem in stukken

gebruik hem als mulch

bodembedekker

in deze bodemloze tuin

deze tombe

ik moet mij verontschuldigen

alle begin is moeilijk

nog even en ik ben bezig

met de terugkeer van de sprokkelkoningin

zij is het mooist in roze, haar totemdier de specht

Een mantra is een korte zin die steeds herhaald wordt tijdens meditaties.

De mantra is van boeddhistische herkomst en is bedoeld om de aandacht van onszelf af te wenden en op die manier los te komen van onze gedachten en zorgen.

helende gezangen, dus.

toen ik thuis kwam, beluisterde ik voor het slapengaan onderstaand liedje.

het is een liefdeslied, deels in het arabisch en deels in het hindoe.

niets is helender dan de liefde....

© Tessa Posthuma de Boer

Als poëzie in essentie over het doorbreken van verwachtingen gaat, is Mustafa Stitou denkelijk een ideale dichter. Nadat hij met zijn derde bundel Varkensroze ansichten zowel de VSB-Poëzieprijs als de Jan Campertprijs in de wacht sleepte, bleef het tien jaar tamelijk stil tot in mei 2013 de bundel Tempel verscheen. In een interview met Het Parool zei: Stitou daarover. “Blijkbaar heb ik niet de drang om elke drie, vier jaar een bundel te publiceren. [. . .] Het is niet automatisch zo dat het innen van een prijs je vleugels geeft. Ik ben van mezelf vrij perfectionistisch en vaak nogal onzeker over wat ik opschrijf. Zo'n prijs helpt je daar echt niet als bij toverslag vanaf.”

Michèle Métail werd in 1950 in Parijs geboren. Ze studeerde Duits en Chinees en sloot zich later aan bij de roemruchte OuliPo-groep – een aantal zeer uiteenlopende schrijvers die als gemeenschappelijk uitgangspunt hadden dat ze literatuur schreven vanuit zelf opgelegde beperkingen. 

Métail mag dan haar werk inkaderen aan de hand van vooraf zelf gekozen spelregels, het is aan de andere kant juist vrij van de traditionele restricties. Poëzie overstijgt bij Métail de grenzen van papier en taal.

Métail is befaamd om haar optredens die soms uren kunnen duren. Tijdens zo’n performance wikkelt ze bijvoorbeeld een rol papier af als was het een boekrol en leest het gedicht met veel uiteenlopende stemmen; fluisterzacht, lallend, of hard en ernstig. De poëzie van Métail is een meesterproef in beheersing door de taal tot het uiterste af te bakenen en toch levend te houden.

(zie introductie op de webpagina van PI. heb de tekst ingekort).

winterontbladerd
verheft hij zich daar
tussen drie hoeken
schaduw op muren
waar middenhouts
trapsgewijze takken
als aan de toppen
een knop gespleten
dag, volgende dag
ontluikt het ontluiken

12 april 2000: kastanjeboom op de binnenplaats
 
over het vergeten,
een gat gegraven
in uitgeholde holte
opgediept geheugen
ontdaan van evidentie
en de merktekens
die de tijd achterlaat
door het uitvegen
neerzetten weghalen
bouwplaats, voorbij
 
20 april 2000: Potsdamer Platz
 
in rijen aan het werk
bij de dam, omsloten
gebied, perceel van
lijnrecht lijnenspel
springt uit het groen
massief van schaduw
kolonie aan de rand     
lopend opgemeten
in grenzen besloten
droom, afgesloten
 
30 april 2000: Laubenkolonie,
volkstuinen van Spandauer Damm
 
met muurklap, ommuurd
windt zich de wingerd
maagdelijk op latwerk
ter bedekking, veranda
waar een halfverlaten
leunstoel strak naar
het straatbeeld gericht
verbrokkeld, het beeld
van slijtage zo echt
en volledig versleten
 
9 mei 2000: Potsdam. Villa te koop
 
slechts een noodkreet
naar de wijdopen straat
de handen een roep
in de vorm van woede
een streven, hopen
radeloos oplaaien
van waaruit, gebaar
naar miniemste gemis
onhoorbaar beluisterd
oorverdovend en zwijgt
 
29 mei 2000: ‘Der Rufer’, (De roeper)
Standbeeld van Gerhard Marcks. Strasse des 17. Juni
 
motief van symmetrie
in de vergezichten
stedelijke doorbraak
monumentaal al
as en rechtlijnig
geruit keurslijf van de
parade, stucwerken
allee met onverwacht
zoet de triomf van
lindebloesemgeur
 
18 juni 2000: Karl Marx Allee
 
 
hoog in de chaos
fel opspattend water
een neerstromen in
schuim druipend
van rotswanden
bij de hellende brug
een mist van miezer
verdampend vocht
snikhete lucht boven
zonovergoten straat
 
3 juli 2000: de waterval in Viktoriapark
 
scanderend, dreunend
tegen lichamen, geluid
in lage tonen, ritme
op de beweging van
herhalen, versterkt
door een pulseren
doen en overdoen
dit, het leven de lust
van de wereld, vreemd
ontspoord project
 
8 juli 2000: Love Parade. Tiergarten
 
 
verstrooid te zien
hoe de blik, kort
naar het westen
vlak bij het raam
in volgrijze hemel
glinsterend vliegtuig
als aan de overkant
opduikt de zware
vlucht van een gans
peddelend in lome lucht
 
11 augustus 2000: door het raam van het kantoor
 
bogen en roosvensters
een zuilengang, leeg
achtergelaten ruïne
op een duif na, drek
de verwitte lijnen
van de bestemming
op een dood spoor
uitgerangeerd het
gevloerde station
vergeefs eindpunt
 
13 augustus 2000: Portikus Anhalter Bahnhof
Zuilengang van het voormalige Anhalter Bahnhof
 
 
raaf van nesthoogte
tot vliegen gegooid
de uitgevlogen klok
zelfs als er buiten
vliegende blaadjes
van een bladerdak
geel al, vergelend
zo gauw de herfst
en zes uur ’s avonds
bij carillonklanken
 
15 oktober 2000: Haus der Kulturen
der Welt. Het carillon
 
breekbaar in dit licht
waar loodgrijs slinkt
eentonig wegebbend
grijs van na regen
op oneffen klinkers
de herinnerde straat
van onlangse zomer
het melkachtig licht
afwezig opgedroogd
niets, geen contrast
 
28 oktober 2000: in de straten van Charlottenburg
 
weerschijn van kristal
nacht, het koepeldak
vlammend van goud
sindsdien bespookt
walging, rondwarende
geschiedenis herkauwt
wanneer een teken
de mars in gang zet
zij het wankelend
zo langzaam vooruit
 
9 november 2000: demonstratie tegen racisme
voor de synagoge. Oranienburgerstrasse
 
nacht zwart scherm
de uitgeputte reis
klingelt zich voort in
omwonende straten
de stad uitgeleverd
in afgezaagde foto’s
na de bocht vagere
gezichten, mid-nacht
zelfs van de lichten
wanneer ze doven
 
13 december 2000: terugweg met de tram uit Pankow
 
niet zo seizoenlijke
kersenbomen gezien
in rijen naast elkaar
als brugleuningen
in bloei, bloesems
te vroeg naar buiten
bevroren gestokt
behalve de vlokken
grens zonder graden
nul verwelkt van kou
 
16 december 2000: 79 bloeiende kersenbomen
onder de Bösebrücke. Norwegerstrasse
 
op affiches het leven
aangeplakt plezier
zo simpel, zo lieflijk
voorbijrazende metro
houdt stil en slaat
een andere gang in
langgerekte klanken
als een accordeon
de kwellende stem
alleen eenzaamheid
 
10 januari 2001: een Russische muzikant
op het metrostation Heidebergplatz
 
stofgrijs poeder
mineraalachtig
in dunne laagjes
de grove korrels
ruw knarsend
op lagen asfalt
of straatklinkers
stappen in ijzel
verloren gelopen
na de strooiauto
 
24 januari 2001: Storkwinkel in de sneeuw
 
laat, uit het oosten
sneeuw bedekt de
getrokken lijnen van
te volgen rijstroken
straten onzichtbaar
geworden borden
waar te keren, uren
uit de klok gegleden
vrij noch verboden
te denken aan zomer
 
25 maart 2001: Overgang naar zomertijd.
Sneeuwstorm. Rathenauerplatz