Categorie: literatuur

verleden zondag (8 december) om halfnegen in de ochtend reeds op de trein naar antwerpen. in het literair café den hopsack stond een literair ontbijt geprogrammeerd. dichters die in 2013 in het ledenblad publiceerden, mochten hun ding doen en het beste gedicht zou een prijs krijgen.... deelnemers waren Ward Mertens, Ann Aelterman, Raf de Bie, Sarah Buys-Devillé, Anke Dingemans, Kristiaan Geerts, Joris Iven, Frederik Van Rooyen, Marc Schoeters, Walter Simons en Cecile Vanhoutte.

wanneer ik een literaire voordracht bijwoon, stel ik me dikwijls daarna de vraag: wat heb ik nu in 's hemelsnaam van die esbattementen onthouden, welke naam, welk gedicht, welke verzen... ? meestal blijft er bitter weinig ‘hangen’. het meest herinner ik mij de passie waarmee dichters hun gedicht hebben voorgedragen, of ze behoorlijk articuleerden, of ze correct, met gevoel voor timing en ritme, voordroegen….

soms herinner ik mij alleen een paar woorden uit hun voordracht, af en toe een vers. dikwijls denk ik: de gedichten zouden aan het publiek moeten worden getoond, op een scherm geprojecteerd, uitgedeeld op losse velletjes… dan zouden de teksten veel beter tot hun recht komen.

toen ik na de optredens naar het toilet schuifelde, sprak een langharige man me glunderend aan en zei: ‘twas goed hé!' en ik beaamde rustig zijn enthousiasme. maar op de trein buitelden alleen woorden als kabeljouw, havermoutpap, papaver, kutje, en het vers ik kom voorzichtig nader door mijn hoofdje... vond ik het echt goed? ik vond het vooral een sympathiek optreden, met grappige, frisse momenten ... en redelijk onbekende dichters, behalve joris iven dan...

de eerste dichter was mijn maatje ward, die blijkbaar dol is op havermoutpap.

Samenwerkingsovereenkomst

Tenslotte zal ik weer beginnen met het afbreken
van zinnen op de juiste plaats, dat zorgt voor betekenis-
verschil. Havermoutpap is wat ik wil.
Ik zal gedichten schrijven op het ritme van de trein,
het ritme valt samen met wat in mij klopt.
De gaten dicht ik met rozijnen.
Ik zal rijmen wanneer het mag.
Nooit om het effect, nooit bij twijfel
over de schrijfwijze van een moeilijker woord.
Zaterdag is gesuikerde havermoutpapdag met kruiden.
Ik leg de dieren in mij voorgoed het zwijgen op,
dat brengt mijn lezers in de war.
Ik zal nooit rijmen lapjeskat met
HAVERMOUTPAP HAVERMOUTPAP

Ingrediënten volgens mijn grootmoeder: havermout, melk. Meng en breng aan de kook. Voeg toe: suiker, kaneel, kardemom, gedroogd fruit. Zal ik de inhoud op één regel schrijven? Is deze wijze verwarrend? Gaat het om snel oplosbare of de indikking van een gewoon kwartier? Koken moet op gevoel.
DIT IS HET DEFINITIEVE RECEPT VOOR HAVERMOUTPAP

Over twee weken schrijf ik een doorbraakgedicht, over vier een bundel:
ik ben een drachtige koe uitroepteken. In ontbloot bovenlijf zal ik
poseren op de achterflap met in mijn mond een sigaret.
Na ontvangst van de C. Buddingh’-prijs zal ik de tweede druk verbeteren:
elke ik wordt geschrapt en ook alles wat is gelogen.
Mijn uitgever zal negatief reageren en niemand zal mij nog geloven.
Ik zal uiteindelijk alles opeten.

ward bracht het publiek in de war, zette de mensen op grappige wijze op het verkeerde been. was dit nu een gedicht of een recept voor havermoutpap? de besmuikte giechellachjes, de olijke kuchjes, de verdoken kreetjes uit het publiek spraken boekdelen...

ward somde ingrediënten op, gaf technische tips, niet voor het koken van havermoutpap, maar voor het schrijven van een gedicht! breek je zinnen af op het juiste moment, volg het ritme, rijm als het moet, let op de spelling, denk na over de lengte van een vers... tegelijk verklapte ward aan de aandachtige luisteraars grootmoeders recept voor havermoutpap.

in het laatste deel van samenwerkingsovereenkomst simuleert ward zijn succes als dichter. zijn eerste bundel verschijnt: hoe zal hij zich gedragen bij de presentatie? voor de foto wil hij uit de kleren, zal hij uitdagend een sigaret roken...

haha, blijkbaar zijn er raakpunten tussen koken en poëzie schrijven!

de waarde van dit gedicht is de grappige, relativerende en ook lenige manier waarop ward de aanmatigende droom van succes, het schrappen van het ik, waarachtigheid en geloofwaardigheid in de literatuur mixt met zoiets alledaags als een gezellig potje havermout koken...

bravo, zou ik zo zeggen, gedicht (en voordracht) geslaagd, tien op tien!

dit zijn ward, ikzelf en joris iven aan de ontbijttafel. ward en ik zien er een beetje verwaaid uit, we waren eigenlijk beiden doodmoe. joris ziet er netjes en sportief uit: ruitjeshemd, kortgeknipt kopje, goed zo...

joris kreeg de prijs voor wat me toekomt, het beste gedicht. (op deze foto, die een beetje wazig is, ziet u hem samen met frank devos.)

Wat me toekomt

Ver en thuis. Zo valt het altijd,
altijd in mijn wijd open handen
die omhelzen willen wat toch

ontglipt, en wat ook aan tijd
onttrokken is, het glijdt, als
door akkers en door aders,

zoals niemand het had kunnen
voorzien, het glijdt als bloed,
warm en golvend, nergens

stremmend, nooit stollend,
geheel onverwacht naar
wat verwelkomend en

omhelzend op ons beiden
te wachten staat, of ligt.
Ik kom, voorzichtig, nader.

tja, wat joris voorlas, hoeft bijna geen commentaar, want het was perfect. ook zijn voordracht was helemaal ok. de innigheid waar dit gedicht over gaat kon joris schitterend en tegelijk intens vertolken. hij bracht als het ware het publiek tot stilstand. iedereen luisterde ademloos.

als water vloeiden zijn woorden door het zaaltje, heen en weer golvend en glijdend als bloed en borrelend als een natuurlijke heetwaterbron, een geiser...

en het zijn maar drie zinnetjes! de eerste en de laatste zin bevatten drie/vier woorden, de middelste meer dan zestig, met een tiental komma's, een knap enjambement (wat toch/ ontglipt), een langgerekte vergelijking om het wegglippen van wat aan tijd onttrokken is (het moment van intensiteit, van tederheid, het... ) te omschrijven, een paar herhalingen (altijd, altijd, wat, wat, het glijdt, het glijdt) die het ritme voeden, en nuanceringen uitgedrukt door bijvoorbeeld een hulpwerkwoord van modaliteit: zoals niemand het had kunnen voorzien. hulpwerkwoorden van modaliteit drukken uit hoe de spreker de verhouding tussen de beschrijving en de werkelijkheid ziet: als een wenselijkheid, een mogelijkheid enzovoort.

joris iven wil met wijd open handen dat wat ons beiden te wachten staat, maar wat ons ontglipt (de liefde?) verwelkomen. tederheid, menselijk contact, liefde: een mogelijkheid, een wenselijkheid, een droom. maar laten we voorzichtig zijn: liefde kan ontroerend zijn, we kunnen er ook door gekwetst worden...

in het laatste vers drukt het bijwoord voorzichtig deze kerngedachte uit. 

joris iven benadert menselijke communicatie behoedzaam en schroomvallig, met verwelkomende tederheid.

en om af te ronden: groepsfoto met hoed.

engelenzweet & kruidenboter

jaja, dit is de juiste omschrijving van wat er gebeurde deze zomer

al enige maanden geurde zij naar engelenzweet en kruidenboter

voelde zich elke nacht zweven op de eenenveertig milligram valeriaan

liep halfnaakt tussen de rimpeltjes

hij kwam de kamer binnen liep niet stapte niet

maakte een entree met sensueel lachje om de lippen

heupwiegend schouders in erotische kramp oeps!

etta james krijste I don't want you to be no slave;/ I don't want you to work all day;/ but I want you to be true,/ and I just wanna make love to you....love to you......love to you...ooooohhooh......love to you... keek zij werkelijk zo geil als het meisje op de vriendinnenheuvel in het cocacolalightmanfilmpje keek zij omfloerst als jodie foster in taxi driver van martin scorcese? met robert de niro? oeps ben broeds denkt zij maar o wee dat kan niet ben bijna zeventig mijn borsten wijken horizontaal naar links naar rechts heb love handles bubbelbuikjes geur naar engelenzweet en krudenboter dat kan niet dat kan niet…. ooooh!

ooit schreef ik: no more light!

nu zeg ik:

licht, licht, licht!

vijftig tinten aubergine
opgedragen aan david foster wallace, die in de bleke koning super literaire fragmenten afwisselt met technische passages en dat alles op 1 bladzijde

wie had ooit gedacht dat op die bewuste donderdagochtend
31 oktober 2013 op de ninoofsesteenweg nummer 58
in het winkeltje met de buitengewone naam exclusive
(enig! apart! bijzonder! uniek!)
een kledingzaak onvergelijkbaar in zijn soort
want bestemd voor dikke dames
de vloer omhoog kwam in de pashokjes
ik voelde me wankelen wiebelen zweven neen toch zei ik
is dit nog het effect van mijn jaarlijks broeds zijn
of is het hier plots italië of tokyo of brazilië

vreemd dat omhoogkomen stopte even plotseling
als het begonnen was had net een dure tuniek gepast
met dromerige auberginekleurige bloemenmotieven
had net bij mezelf gezegd de kleur van mijn rode schoentjes
in dit neonlicht is prachtig je ziet de regenvlekken niet
toen de strenge verhuurster er onverwijld werd bijgehaald
zij was de buurvrouw en de eigenares van huizen
en huizen en appartementen in de wijk
de man van kathleen (de mollige beeldschone gerante
die prachtige donkerrode robijnen tranen aan haar hals droeg)
kwam kwaad binnen geschuifeld toen begon een lang gesprek
over vochtinsijpeling en click clack vloeren
en boormachines en advocaten en verantwoordelijkheden

ondertussen had ik al de kledingrekken afgeschuimd
op zoek naar de juiste outfit om gedichten voor te dragen
op de antwerpse boekenbeurs ik sloop als een dievegge
in de nacht tussen de bijna vechtende panelleden
altijd opnieuw naar het pashokje met de omhoge vloer
trok alle roze en mauve en auberginekleurige
ook zwarte met luipaardmotieven
tuniekjes aan paste zeven pantalons met elastieken band
het verslag werd opgesteld ze gingen het onderzoeken

waarom moet jij optreden vroeg kathleen ik zei dat ik gedichten schreef
oh! zei ze als ik jong was las ik ook gedichten
maar nu ik lees ik chicklits zie ze liggen onder de toonbank
ik lees ze als ik me verveel in de winkel
ik zal je een bundeltje meebrengen zei ik
morgen beslis ik welke outfit ik kies moet nu naar huis
zo gebeurde het dat ik op halloweendag 1 november nogmaals
auberginekleurige tuniekjes paste bij kathleen
eindelijk had ik er eentje gevonden met elegante mousselinen voorpanden
vijftig tinten aubergine dacht ik

in de winkel waren er ondertussen twee dikke dames
bijgekomen de ene was mooi inktzwart gekleed de andere
met een dikke bobbelbuik bloeide in oranjerode bloemenprints
misschien was zij ook broeds bedacht ik
op haar leeftijd oeioeioei
lees eens een gedicht zei kathleen en ik las
it’s not only rock 'n roll baby, not only rock ‘n roll
de dame in bloemenprints trok grote ogen
bij het woord condoom zij had zeventig tinten grijs gelezen
mijn gedicht was nog niet zo erg zei ze
het zijn vijftig tinten grijs zei kathleen geen zeventig
heb ze alle drie echte pornografie in het derde deel
kom je maar pas te weten waarom ze het doet

hoe is het met je vloer vroeg ik
misschien werkt de click clack vloer door de kou
antwoordde kathleen het is een hele klus een click clack vloer leggen
er moet speling zijn tussen de randjes en de muur
maar de inktzwarte dame vroeg toen een grotere maat

lievelingsboeken van afgelopen week:



een rasschrijver! daarvan geniet ik het meest: zo gewoon, vlot, onderhoudend, grappig, vliedend, schijnbaar ongekunsteld schrijven. af en toe is karl ove ook heel diepzinnig: omdat de diepzinnige fragmenten ingebed zijn in het voortkabbelend gebabbel, vallen zij des te meer op. herkenbaar: in de dagelijkse stroom van gebeurtenissen, conversaties enz... zegt iemand plots, zonder het zelf te willen, iets ongelooflijk grappig, dromerig, diepzinnig, hilarisch, metafysisch, bovennatuurlijk, paranormaal  enz...

natuurlijk kan ik ook genieten  van wat ik noem  hoogstaande literaire taal, met veel kronkels en additieven. maar soms veel vermoeiender om te lezen. eist veel meer concentratie, veel meer traagheid. maar ik wil meezweven op gevleugelde woorden, op lichtheid, als een donsveertje in de wind.

knausgaard is ook heel noordelijk: hij leeft voor de helft van de tijd in een donkere omgeving (6 maanden dag, 6 maanden nacht), zijn eetpatroon is herkenbaar (acht boterhammen), zijn hang naar drank ook. en hij schrijft 's nachts....

Deze notities zonder titel komen uit het boek mumyōshō en zijn geschreven in de japanse 12^de eeuw. het zijn gesprekken omtrent dichters en gedichten. kamo no chōmei (鴨 長明, 1153 of 1155–1216), auteur, dichter en essayist) geeft goede raad aan dichters die zich in het schrijven van de tanka willen bekwamen.

vreemd, deze tekst op de cover:

il arrive aussi qu'une dame récemment entrée au palais, ou au contraire rompue à tous ses usages, vous adresse, en guise de ce qu'elles appellent "une équivoque", un ou deux vers d'un poème que vous n'avez jamais entendu. si on comprend ce qu'elle veut dire, on lui répondra comme on veut. mais si le sens reste obscur, on peut répondre par un simple "vous n'y songez pas..." pareille réponse est adaptée à tous les cas. elle convient aussi bien pour le cas où la dame vous exprime son amour que pour celui où elle vous fait des reproches ou se plaint de vous. si vous le dites sur un ton de fâcherie, vous semblerez avoir cédé à un mouvement d'humeur, mais vous pourrez toujours tourner le reproche en un spirituel badinage.

 kamo no chômei,  des procédés pour le cas où une femme vous adresse un poème, notes sans titre, vers 1212.

de laatste vrucht van marleen. een overdaad aan kijk- en leesgenot! ik schrijf eerstdaags een recensie voor de auteur.
en er zit een echt spiegeltje in dit boek!




mijn recente aankoop!

maar… o, wat een plezier was het om te lezen! als de letters hun juiste klank hadden gekregen en zich tot woorden vormden die ik kende van mijn eigen mond en die van de anderen, als de samenstelling van de woorden alle verklaringen van de wereld voortbracht en verhalen die bij elkaar mijn hoofd van binnenuit bekleedden alsof dat benige gewelf de muren vormde van het museum en de bibliotheek van de universiteit van kopenhagen… (p.26)

dichteressen wyszlawa szymborska en julia hartwig

oef! ondanks de hitte probeer ik toch elke dag wat zinnigs te doen. de verleiding is groot om met het zoemende geluid van een ventilator op de achtergrond uren naar radio klara te luisteren, of aan een ijsje likkend de krant te lezen en niks anders dan de krant, of gewoon te niksen en te niksen en te niksen...toch heb ik vandaag besloten om dit blogbericht af te ronden. was er al aan begonnen eind juli, af is af.

.

al een decennium lang organiseert schilder en dichter jos de decker een poëzie- en kunstenfestival in de mansfeldhoeve, oudenaakse straat, 4 te elingen. een deelgemeente van pepingen, in het pajottenland. een kwartiertje rijden van bij mij.

ook dit jaar*  waren er tal van geprogrammeerde activiteiten, o. a.  een kunstexpositie en een poëziewandelroute. op 21 juli begon om 14 uur de POOLSE DAG, met om 19 uur een poëzieavond omtrent poolse dichters, door drie sprekers dichters-vertalers en waarop ook roel richelieu van londersele zou voorlezen uit eigen werk.

mijn vriendin a. en ik daar naartoe, ondanks de verzengende zon... het viel ons onmiddellijk op dat binnen de muren van de grote schuur waar de poolse avond doorging, de temperatuur aangenaam koel was. de bouwheren van vroeger wisten wel hoe ze moesten bouwen om hitte en kou de baas te blijven.

op de website van het pools instituut, dienst cultuur van de ambassade van de republiek polen in brussel* vond ik volgende tekst:
(ingekort!)
 
Poolse poëzie doet bij weinig mensen in België een belletje rinkelen, ondanks haar rijke traditie en een bekroning met de Nobelprijs in 1980 en 1996... De thema's van de Poolse poëzie worden gekenmerkt door het verdwijnen van de Poolse staat op het einde van de 18de eeuw, de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog en het leven onder een communistisch bewind na 1945. Volgens de Poolse dichter Czesław Miłosz, Nobelprijswinnaar in 1980, zijn de Poolse dichters verbonden door een historisch bewustzijn dat zich voedt met de tragedies van een gemeenschap.

Na 1945 werd poëzie het uithangbord van ’s lands literaire leven met als hoogtepunt de twee Nobelprijzen. De trauma’s van de Tweede Wereldoorlog lagen nog vers in het geheugen.  Bovendien kwam er een communistisch regime dat censuur en zijn visie op het artistieke leven aan schrijvers opdrong. Desondanks behield de Poolse poëzie al die tijd zijn vitaliteit en volgens Tadeusz Różewicz, bekend Pools dichter, stond de Poolse poëzie zelfs “na de dood weer midden in het leven.

Aan de ene kant is er de taalkundige poëzie, die de mogelijkheden van de taal als communicatiemiddel exploreert en waarbij de nadruk op de taal zelf ligt. Aan de andere kant wordt poëzie opgevat als het vermogen om de menselijke ervaring in taal te vangen.

de leidraad op de avond was de bloemlezing “na de dood stond ik midden in het leven",  over de kopstukken van de naoorloge poolse poëzie, samengesteld door rené smeets, kris van heuckelom en maarten tengbergen en uitgegeven bij P.

op de webpagina van P. lees ik het volgende:

Peetvader van de erudiete cultuurpoëzie Milosz, ironicus Zbigniew Herbert, publiekslieveling Szymborska en antitraditionalist Tadeusz Rozewicz vertegenwoordigen 'de oude garde', die in het eerste kwart van de 20^ste eeuw het levenslicht zag. Ook Julia Hartwig behoort tot die generatie, alhoewel ze lange tijd in hun schaduw bleef staan.

De 'Nieuwe Golf' biedt zich aan met Stanislaw Baranczak, Adam Zagajewski, Ryszard Krynicki en Ewa Lipska. Zij ontmaskeren in hun gedichten de holle communistische 'newspeak'. De andere 'jongeling' Janusz Szuber maakte pas in de jaren negentig zijn spraakmakend debuut.*

ach, ach, heel mooi allemaal, maar desondanks wil ik luisteren, kijken en lezen...

.

ik fotografeerde dit gedicht, opgehangen aan een buitenmuur. het is van czesław miłosz.



dit is jos dedecker. zijn hemd was gestreept, dus niet full roze, maar dat zie je niet op de foto.



dit is prof. dr. kris van heuckelom. een nog jonge man, die met vuur poolse gedichten voorlas, in het pools natuurlijk. wij wilden enkele verzen nazeggen, maar na enige tellen waren onze kaken verkrampt...



dichter johan van cauwenberge las de poolse gedichten in het nederlands.

tussendoor las johan ook nog eigen gedichten voor. ik had eerljk gezegd nog nooit van deze dichter gehoord (wat niets zegt over hem, maar wel over mij), maar ik merkte dat hij toch al heel wat bundels had gepubliceerd.

ik hield erg veel van zijn natuurgedichten. 

roel richelieu van londerzele was de speciale gast.

leuke man, maar geen leuke foto: in het midden van zijn gezicht heeft roel een neus staan, geen micro, haha!

dit is dus al veel beter. bij de voordracht van zijn gedichten bedacht ik eensklaps: bestaat er zoiets als vlaamse poëzie? ik bedoel, stel dat vlaamse dichters naar het buitenland gaan voorlezen, krijgen hun gedichten dan eigenschappen toegedicht die als specifiek vlaams worden beschouwd?

ik merkte wel op dat roels gedichten korter waren, meer ingedicht. misschien ook vierkanter.  ik bedoel: ik zag echte gedichten verschijnen in mijn hoofdje...

terwijl poolse gedichten zomaar bij mij binnenvloeiden… omdat de verzen meer op spreektaal leken? eenvoudiger waren? omdat het zingen was, wat de dichters deden?  maar toch ook langere gedichten.....

lappen tekst!

aan het eind heb ik het over de sprokkelkoningin, het veredelde sprokkelvrouwtje van weleer, een figuur beladen met een geweldige symboliek. lees hierover het artikel van Irmgard Busch, Sprokkelen en Takkewijven, verschenen in symforosa nr 12 (een tijdschrift voor vrouwen).

dit kwakkelweer brengt mij

in een toestand van wolken

nog aangenaam ook

wonen in een hibiscus syriacus

of in een hangpetunia

is een droom

zachtroze sluiers

een hemel van cyclaam

de protuberantie van meeldraden en stampers hinderen tegelijk

alsof zij middelpuntvliedend zijn

niet centrifugaal maar centripetaal

mooi weliswaar maar bang

de regen is alom

het diepste water is het water onderwater

zij hangt van het water en druipt zwaar in het halfrond

lobelia’s lijken vertrapt

variërend van lichtblauw tot koningsblauw

wacht maar tot de tropen komen

the deep blue sky and the bayou (wij krijgen

de helft van het huis, de deur wordt vooraf opgestuurd)

pakjes op onweer

stortregens in de keuken

de bakken

meeuwen, zij vormen het echte gevaar

daarom houden wij het op een bed

waarop alles gespreid

alles verzorgd tot in de donkerste puntjes van de oneindigheid

daar ben ik niet zo zeker van

niet van het heelal

het alomvattende water

het regent hier overal, overal leugens

nachtblauw is de nacht en ademloos de rozen

zij bloeien in schoonheid, een witte roos is de max

verrukkelijk en dan rabarber

verpulverd. de pottentuin neemt plaats

het is drukkend en bedrukt

wij genieten ongebreideld van het water

de zon en de vlierbessen

het hout drogen we daarna

alles komt terug, de tijd is een cirkel

wij zijn als hout, gerimpeld, geduldig

taai weliswaar maar niet ontegensprekelijk

tegenspreken kan, tegenspreken is nodig

tegenspreken is pijnlijk

de dagen vervliegen in gouden zuchten

het is weer zover

het hout droogt zienderogen

stapels groeien op stapels

ik breek de takken middendoor en doe een schietgebed

begroet de vlier en hak hem in stukken

gebruik hem als mulch

bodembedekker

in deze bodemloze tuin

deze tombe

ik moet mij verontschuldigen

alle begin is moeilijk

nog even en ik ben bezig

met de terugkeer van de sprokkelkoningin

zij is het mooist in roze, haar totemdier de specht

© Tessa Posthuma de Boer

Als poëzie in essentie over het doorbreken van verwachtingen gaat, is Mustafa Stitou denkelijk een ideale dichter. Nadat hij met zijn derde bundel Varkensroze ansichten zowel de VSB-Poëzieprijs als de Jan Campertprijs in de wacht sleepte, bleef het tien jaar tamelijk stil tot in mei 2013 de bundel Tempel verscheen. In een interview met Het Parool zei: Stitou daarover. “Blijkbaar heb ik niet de drang om elke drie, vier jaar een bundel te publiceren. [. . .] Het is niet automatisch zo dat het innen van een prijs je vleugels geeft. Ik ben van mezelf vrij perfectionistisch en vaak nogal onzeker over wat ik opschrijf. Zo'n prijs helpt je daar echt niet als bij toverslag vanaf.”