30/1 Dodelijk en geen vaccin, maar toch geen reden tot kopzorgen: dit moet je weten over het nipah-virus - Alexander Verstraete

In de deelstaat West-Bengalen in India zijn 2 gevallen van besmetting met het nipah-virus bevestigd. Dat wordt overgedragen van fruitvleermuizen of varkens op mensen en duikt wel vaker op in de regio. Hoewel sterftecijfers hoog liggen en een vaccin niet bestaat, is de kans minimaal dat deze nieuwe uitbraak grotere proporties aanneemt. 

Wat is het nipah-virus?

Het nipah-virus duikt voor het eerst op in 1998 in het dorp Sungai Nipah in Maleisië, vandaar de naam. Op grote varkenskwekerijen vertonen mensen ademhalingsproblemen die uitgroeien tot neurologische problemen. Het gaat voornamelijk om mensen die rechtstreeks contact met de dieren hebben.

Wat eerst op Japanse encefalitis of hersenontsteking lijkt, blijkt een nieuw type virus van het geslacht henipavirussen. Enkele honderden mensen worden ziek, ruim honderd overlijden. Miljoenen varkens worden preventief afgemaakt.

Sindsdien doet zich zo goed als elk jaar een uitbraak van het nipah-virus voor in Zuidoost-Azië, vertelt viroloog Marc Van Ranst aan VRT NWS. "Meestal gebeurt dat in Bangladesh, maar sinds enkele jaren ook in India. De uitbraken blijven doorgaans beperkt."

Wat weten we over de huidige uitbraak?

Twee verpleegkundigen in een privéziekenhuis in Barasat in West-Bengalen ontwikkelen eind vorig jaar symptomen van het nipah-virus, zo meldt de Wereldgezondheidsorganisatie. Al snel krijgen ze neurologische complicaties. Het tweetal wordt begin januari in afzondering geplaatst.

Op 13 januari volgt de bevestiging dat het wel degelijk om een besmetting met het nipah-virus gaat. De autoriteiten ondernemen meteen actie en onderzoeken 196 mensen die met de twee verpleegkundigen contact hadden. Allen testen ze negatief op het virus, niemand van hen vertoont enige symptomen.    

Sinds 21 januari is een van de twee verpleegkundigen aan de beterhand. De toestand van de andere blijft kritiek, zegt de WHO. Behalve de twee verpleegkundigen zijn tot en met 27 januari geen nieuwe bevestigde gevallen van besmetting met het nipah-virus opgetekend.

Uit voorzorg screenen sommige luchthavens in de regio inkomende passagiers uit India met thermische scanners. Dat is onder meer het geval in Thailand.

Hoe verloopt een besmetting?

De voornaamste vorm van overdracht vindt plaats tussen fruitvleermuizen en de mens, zegt Van Ranst. "De fruitvleermuizen dragen het virus in zich en verspreiden het door aan fruit te knagen of via hun uitwerpselen. Als mensen fruit eten waarop speeksel van die vleermuizen zit, dan kan het nipah-virus hen besmetten. Indirect kan besmetting ook via varkens gebeuren."

Voor de lokale bevolking is het daarom belangrijk goed na te kijken of het fruit dat ze eet heel is en geen bijtsporen bevat. Ook met het populaire sap van de dadelpalm is het opletten, de WHO raadt aan dat sap goed te koken vooraleer het te consumeren.

Besmetting van mens op mens komt nauwelijks voor, benadrukt Van Ranst. "Dit virus is heel anders dan bijvoorbeeld covid, overdracht tussen mensen loopt helemaal niet vlot. Je moet al nauw contact hebben met iemand die besmet is. Typisch gaat het om verpleegkundigen of andere mensen die voor patiënten zorgen."

Wat zijn de symptomen?

De eerste symptomen zijn te vergelijken met elke andere virale infectie, zegt Van Ranst. "Wie veel virus binnenkrijgt, vertoont die al na 3 dagen. Gemiddeld duurt het 10 tot 14 dagen vooraleer de ziekte uitbreekt. Patiënten krijgen koorts, hoofdpijn of spierpijn, de typische griepachtige symptomen."

"Later volgen ernstigere symptomen. Patiënten gaan braken en worden verward of duizelig door een overdruk op de hersenen. Sommigen belanden in een coma en krijgen een echte hersenontsteking. Ook een longontsteking is mogelijk."

"De kans op overlijden is groot. Ongeveer de helft van de patiënten haalt het niet. Van de groep die wel overleeft, heeft ongeveer 1 op de 5 patiënten blijvende gevolgen. Hun omgeving geeft vaak aan dat ze niet meer dezelfde als voorheen zijn. Een hersenontsteking kan inderdaad een verandering in karakter veroorzaken. Ook epileptische aanvallen zijn mogelijk."

Bestaat een vaccin of medicijn?

Tegen het nipah-virus bestaan geen vaccin of specifieke antivirale middelen. "Voorkomen is dus niet mogelijk", zegt Van Ranst. "Een patiënt moet vanzelf genezen en de gewone intensieve zorg krijgen indien dat nodig is."

Tegelijk is de viroloog formeel: de kans dat deze uitbraak van het nipah-virus grotere proporties aanneemt, is minimaal. "Fruitvleermuizen komen bij ons niet voor. Het virus zelf moet bovendien al enorm veranderen opdat het echt tot een wereldwijd gevaar uitgroeit."

"Dit virus duikt elk jaar wel eens op in Zuidoost-Azië. Meestal sterven enkele mensen en worden enkele honderden anderen uit voorzorg onderzocht, maar nooit leidt het tot duizenden doden. In een land als India gaat het om enkele tientallen op een bevolking van liefst anderhalf miljard mensen."

De WHO merkt op dat India daadkrachtig op de nieuwe uitbraak reageert, intussen al de zevende in het land. "Op dit moment hebben we geen indicaties dat besmetting van mens op mens in de lift zit", schrijft de Wereldgezondheidsorganisatie.

"Een uitbraak van het nipah-virus krijgt buitenproportioneel veel aandacht", zegt Van Ranst. "Dat is niet onlogisch, met covid heeft de bevolking bij ons jarenlang 'les' gekregen over virussen, we zijn er gevoeliger voor. Vandaag sprak de conducteur op mijn trein mij nog over het nipah-virus aan. Dan denk ik meteen dat het helemaal zo erg niet is. Die vleermuizen zitten daar, niet hier."